Adhyaya 95: The Slaying of the Daitya Ruru, the Hymn to Cāmuṇḍā/Kālarātri, and the Doctrine of the Threefold Power

Verse 1

श्रीवराह उवाच । या सा नीलगिरिं याता तपसे धृतमानसा । रौद्री तमोद्भवा शक्तिस्तस्याः शृणु धरे व्रतम् ॥

श्रीवराह म्हणाले—जी तपासाठी नीलगिरीस गेली, जिने मन दृढ केले, ती तमातून उत्पन्न रौद्री शक्ति; हे धरा-धारिणी, तिचे व्रत ऐक।

Verse 2

अश्वास्तथा काञ्चनपीडनद्धा रोहीतमत्स्यैः समतां जलान्तः । व्यवस्थितास्ते सममेव तूर्णं विनिर्ययुः लक्षशः कोटिशश्च ॥

सुवर्ण अलंकारांनी बांधलेले घोडेही पाण्यात रोहीत माशांइतक्या परिमाणात उभे होते; आणि ते सर्व एकाच वेळी त्वरेने लक्षो व कोट्यवधी संख्येने बाहेर निघाले।

Verse 3

रथा रविस्यन्दनतुल्यवेगाः सुचक्रदण्डाक्षत्रिवेणुयुक्ताः । सुशस्त्रयन्त्राः परिपीडिताङ्गाः चलत्पताकास्त्वरितं विशङ्काः ॥

रथ रविस्यंदनासारख्या वेगाने धावणारे, उत्तम चक्र, दंड, अक्ष व त्रिवेणुयुक्त होते. शस्त्र-यंत्रांनी सुसज्ज, आतल्या देहांना दाब देत, फडकत्या पताकांसह, निःशंका वेगाने पुढे गेले.

Verse 4

तथैव योधाः स्थगितेतरेतरास्तितीर्षवः प्रवरास्तूर्णपाणयः । रणे रणे लब्धजयाः प्रहारिणो विरेजुरुच्चैरसुरानुगा भृशम् ॥

तसेच योद्धे—एकमेकांना आड देत, पुढे जाण्यास उत्सुक, श्रेष्ठ व त्वरितहस्त—रणोरणी विजय मिळवून प्रहार करीत, असुरांचे अनुयायी म्हणून मोठ्या गर्जनेसह अत्यंत तेजस्वी दिसू लागले.

Verse 5

देवेषु चैव भग्नेषु विनिर्गत्य जलात् ततः । चतुरङ्गबलोपेतः प्रायादिन्द्रपुरं प्रति ॥

देव पराभूत झाल्यावर तो जलातून बाहेर येऊन चतुरंगिणी सेनेसह इंद्रपुरीकडे निघाला.

Verse 6

युयोध च सूरैः सार्द्धं रुरुर्दैत्यपतिस्तथा । मुद्गरैर्मुषलैः शूलैः शरैर्दण्डायुधैस्तथा । जघ्नुर्दैत्याः सुरान् संख्ये सुराश्चैव तथासुरान् ॥

आणि दैत्यपती रुरू शूरांसह युद्ध करू लागला—मुद्गर, मुषळ, शूल, शर आणि दंडायुधांनी. संग्रामात दैत्यांनी सुरांना ठार केले आणि सुरांनीही तसेच असुरांना ठार केले.

Verse 7

एवं क्षणमथो युद्धं तदा देवाः सवासवाः । असुरैर्निर्जिताः सद्यो दुद्रुवुर्विमुखा भृशम् ॥

अशा रीतीने थोड्याच वेळ युद्ध झाल्यावर, देव इंद्रासह असुरांकडून तत्क्षणी पराभूत झाले आणि मुख फिरवून अत्यंत व्याकुळ होऊन पळून गेले.

Verse 8

देवेषु चैव भग्नेषु विद्रुतेषु विशेषतः । असुरः सर्वदेवानामन्वधावत वीर्यवान् ॥

देव पराभूत होऊन विशेषतः पळत असता, एक पराक्रमी असुर सर्व देवांचा निकटून पाठलाग करू लागला।

Verse 9

ततो देवगणाः सर्वे द्रवन्तो भयविह्वलाः । नीलं गिरिवरं जग्मुर्यत्र देवी व्यवस्थिताः ॥

मग भयाने व्याकुळ होऊन धावत असलेले सर्व देवगण नील नावाच्या श्रेष्ठ पर्वताकडे गेले, जिथे देवी विराजमान होत्या।

Verse 10

औद्री तपोरता देवी तामसी शक्तिरुत्तमा । संहारकारिणी देवी कालरात्रीति तां विदुः ॥

देवी उग्रस्वभावी, तपोरता, तामसी शक्तीची परम स्वरूपा व संहारकारिणी आहेत; तिला ‘कालरात्री’ असे म्हणतात।

Verse 11

सा दृष्ट्वा तान् तदा देवान् भयत्रस्तान् विचेतसः । मा भैष्टेत्युच्चकैर्देवी तानुवाच सुरोत्तमान् ॥

देवीने तेव्हा भयाने त्रस्त व चित्ताने व्याकुळ देवांना पाहून, श्रेष्ठ सुरांना मोठ्या आवाजात म्हटले—“भिऊ नका।”

Verse 12

तपः कृत्वा चिरं कालं पालयाम्यखिलं जगत् । एवमुद्दिश्य पञ्चाग्निं साधयामास भामिनी ॥

“दीर्घ काळ तप करून मी अखिल जगताचे पालन करीन”—असा संकल्प करून त्या तेजस्विनीने पञ्चाग्नी तप आचरले।

Verse 13

देव्युवाच । किमियं व्याकुला देवा गतिर् वा उपलक्ष्यते । कथयध्वं द्रुतं देवाः सर्वथा भयकारणम् ॥

देवी म्हणाली—हे देवांनो, ही कसली व्याकुळता आहे आणि कोणती गती/घटना दिसून येत आहे? सर्व प्रकारच्या भयाचे कारण मला त्वरेने सांगा।

Verse 14

देवा ऊचुः । अयमायाति दैत्येन्द्रो रुरुर्भीमपराक्रमः । एतस्य भीतान् रक्षस्व त्वं देवान् परमेश्वरि ॥

देव म्हणाले—भयंकर पराक्रमाचा दैत्येंद्र रुरु येत आहे. हे परमेश्वरी, त्याच्यामुळे भयभीत झालेल्या देवांचे तू रक्षण कर।

Verse 15

एवमुक्ता तदा देवैर्देवी भीमपराक्रमा । जहास परया प्रीत्या देवानां पुरतः शुभा ॥

देवांनी असे म्हटल्यावर, भीम पराक्रमाची शुभ देवी देवांसमोर अत्यंत आनंदाने हसली।

Verse 16

तस्या हसन्त्या वक्त्रात् तु बह्व्यो देव्यॊ विनिर्ययुः । याभिर्विश्वमिदं व्याप्तं विकृताभिरनेकशः ॥

ती हसत असताना तिच्या मुखातून अनेक देव्या प्रकट झाल्या; त्यांच्या अनेकविध रूपांनी हे संपूर्ण विश्व नानाप्रकारे व्यापलेले आहे।

Verse 17

पाशाङ्कुशधराः सर्वाः सर्वाः पीनपयोधराः । सर्वाः शूलधराः भीमाः सर्वाश्चापधराः शुभाः ॥

त्या सर्वजणी पाश व अंकुश धारण करणाऱ्या होत्या; सर्वांच्या स्तन पूर्ण होते. त्या सर्व भीषण, शूल धारण करणाऱ्या; आणि सर्व शुभ, धनुष्य धारण करणाऱ्या होत्या।

Verse 18

ताः सर्वाः कोटिशो देव्यस्तां देवीं वेष्ट्य संस्थिताः । युयुधुर्दानवैः सार्द्धं बद्धतूणा महाबलाः । क्षणेन दानवबलं तत्सर्वं निहतं तु तैः ॥

कोट्यवधी देव्या त्या देवीला वेढून सर्व बाजूंनी उभ्या राहिल्या। बद्धतूण, महाबलवान अशा त्या दानवांशी युद्ध करू लागल्या; आणि क्षणातच त्यांनी दानवांचे सर्व सैन्य नष्ट केले।

Verse 19

देवाश्च सर्वे संयत्ता युयुधुर्दानवं बलम् । आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवास्तथाश्विनौ । सर्वे शस्त्राणि संगृह्य युयुधुर्दानवं बलम् ॥

सर्व देव पूर्ण तयारीने दानवसेनेशी युद्ध करू लागले—आदित्य, वसु, रुद्र, विश्वेदेव तसेच दोन्ही अश्विन. सर्वांनी शस्त्रे उचलून दानवदलाशी संग्राम केला।

Verse 20

कालरात्र्या बलं यच्च यच्च देवबलं महत् । तत्सर्वं दानवबलमनयद् यमसादनम् ॥

कालरात्रीचे जे बळ होते आणि देवांचे जे महान बळ होते—ते सर्व मिळून दानवसेनेला यमसदन, म्हणजे मृत्युलोक, येथे नेऊन टाकले।

Verse 21

एक एव महादैत्यो रुरुस्तस्थौ महामृधे । स च मायां महारौद्रीं रौरवीं विससर्ज ह ॥

महायुद्धात एकच महादैत्य—रुरु—ठाम उभा राहिला। त्याने ‘रौरवी’ नावाची अत्यंत भयंकर, महारौद्री माया सोडली।

Verse 22

सा माया ववृधे भीमा सर्वदेवप्रमोहिनी । तया तु मोहिता देवाः सद्यो निद्रां तु भेजिरे ॥

ती माया अत्यंत भीषण होत वाढत गेली आणि सर्व देवांना मोहविणारी ठरली। तिच्यामुळे मोहित झालेले देव तात्काळ निद्राधीन झाले।

Verse 23

तस्याः कालान्तरे देव्यास्तपन्त्यास्तप उत्तमम् । रुरुर्नाम महातेजा ब्रह्मदत्तवरोऽसुरः ॥

काही काळानंतर, ती देवी उत्तम तप करीत असता, ब्रह्माने दिलेल्या वराने युक्त असा महातेजस्वी रुरु नावाचा असुर प्रकट झाला।

Verse 24

देवी च त्रिशिखेनाजौ तं दैत्यं समताड्यत् । तया तु ताडितान्तस्य दैत्यस्य शुभलोचने । चर्ममुण्डे उभे सम्यक् पृथग्भूते बभूवतुः ॥

आणि देवीने रणांगणात त्रिशिखा शस्त्राने त्या दैत्याला प्रहार केला। तिच्या प्रहाराने पडलेल्या त्या दैत्याचे, हे शुभलोचने, ‘चर्म’ आणि ‘मुण्ड’ हे दोन्ही पूर्णपणे वेगळे झाले।

Verse 25

रुरोस्तु दानवेन्द्रस्य चर्ममुण्डे क्षणाद् यतः । अपहृत्याहरद् देवी चामुण्डा तेन साभवत् ॥

दानवांचा अधिपती रुरु याच्याकडून देवीने क्षणात ‘चर्म’ आणि ‘मुण्ड’ अपहरून नेले; म्हणून ती ‘चामुण्डा’ म्हणून प्रसिद्ध झाली।

Verse 26

सर्वभूतमहाराुद्री या देवी परमेश्वरी । संहारिणी तु या चैव कालरात्रिः प्रकीर्तिता ॥

जी देवी सर्व भूतांप्रती अत्यंत रौद्ररूपा, परमेश्वरी आणि संहारिणी आहे, तीच ‘कालरात्रि’ म्हणून कीर्तिली जाते।

Verse 27

तस्या ह्यनुचरा देव्यो या ह्यसङ्ख्यातकोटयः । तास्तां देवीं महाभागां परिवर्य व्यवस्थिताः ॥

तिच्या अनुचरी देव्या—असंख्य कोटी—त्या महाभाग देवीला वेढून सर्व बाजूंनी उभ्या राहिल्या।

Verse 28

या क्यामासुरव्यग्रास्तास्तां देवीं बुभुक्षिताः । बुभुक्षिता वयं देवि देहि नो भोजनं शुभे ॥

ते सेवक व्याकुळ व दुःखी होऊन भुकेने देवीजवळ आले व म्हणाले—“हे देवी, आम्ही भुकेले आहोत; हे शुभे, आम्हांस भोजन द्या.”

Verse 29

एवमुक्ता तदा देवी दध्यौ तासां तु भोजनम् । न चाध्यगच्छच्च यदा तासां भोजनमन्तिकात् ॥

असे ऐकून देवीने त्यांच्यासाठी भोजनाचा विचार केला; पण त्या वेळी जवळपास त्यांच्या भोजनाची कोणतीही व्यवस्था तिला आढळली नाही.

Verse 30

ततो दध्यौ महादेवं रुद्रं पशुपतिं विभुम् । सोऽपि ध्यानात् समुत्तस्थौ परमात्मा त्रिलोचनः ॥

मग तिने महादेव—रुद्र, पशुपती, सर्वव्यापी प्रभू—यांचे ध्यान केले; आणि तेही त्या ध्यानातून उठून उभे राहिले—त्रिलोचन परमात्मा.

Verse 31

उवाच च द्रुतं देवीं किं ते कार्यं विवक्षितम् । ब्रूहि देवि वरारोहे यत् ते मनसि वर्तते ॥

त्यांनी त्वरेने देवीला म्हटले—“तुला कोणते कार्य सांगायचे आहे? हे वरारोहे देवी, तुझ्या मनात जे आहे ते सांग.”

Verse 32

देव्युवाच । भक्ष्यार्थमासां देवेश किञ्चिद् दातुमिहार्हसि । बलात्कुर्वन्ति मामेता भक्षार्थिन्यो महाबलाः । अन्यथा मामपि बलाद् भक्षयिष्यन्ति मां प्रभो ॥

देवी म्हणाली—“हे देवेश, यांना खाण्यासाठी येथे काहीतरी द्यावे. या महाबलवान, भोजनार्थी, मला बलपूर्वक त्रास देत आहेत; नाहीतर, हे प्रभो, या मला देखील बलाने भक्षतील.”

Verse 33

रुद्र उवाच । एतासां शृणु देवेशि भक्ष्यमेकं मयोद्यतम् । कथ्यमानं वरारोहे कालरात्रि महाप्रभे ॥

रुद्र म्हणाले—हे देवेशी! यांच्यासाठी मी एकच भक्ष्य सिद्ध केले आहे. हे वरारोहिणी कालरात्रि, हे महाप्रभे, मी सांगत आहे ते ऐक।

Verse 34

समुद्रमध्ये रत्नाढ्यं पुरमस्ति महावनम् । तत्र राजा स दैत्येन्द्रः सर्वदेवभयंकरः ॥

समुद्राच्या मध्यभागी रत्नसमृद्ध असे एक नगर व महावन आहे. तेथे दैत्यांचा इंद्र असा तो राजा राहतो, जो सर्व देवांना भयकारक आहे.

Verse 35

या स्त्री सगर्भा देवेशि अन्यस्त्रीपरिधानकम् । परिधत्ते स्पृशेच्चापि पुरुषस्य विशेषतः ॥

हे देवेशी! जी स्त्री गर्भवती आहे, तिने दुसऱ्या स्त्रीचे वस्त्र परिधान केले—किंवा ते स्पर्श केले तरी—विशेषतः पुरुष-संबंधाच्या बाबतीत, तिला (प्रसंगोक्त) फल भोगावे लागते.

Verse 36

स भागोऽस्तु महाभागे कासाञ्चित् पृथिवीतले । अन्याश्छिद्रेषु बालानि गृहीत्वा तत्र वै बलिम् । लब्ध्वा तिष्ठन्तु सुप्रीता अपि वर्षशतान्यपि ॥

हे महाभागे! पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील काही ठिकाणी तो भाग असू दे. इतरांनी छिद्रयुक्त (असुरक्षित) ठिकाणी बालकांना पकडून तेथे बलि मिळवावी आणि संतुष्ट होऊन—शेकडो वर्षेही—तेथेच राहावे.

Verse 37

अन्याः सूतिगृहे छिद्रं गृह्णीयुस्तत्र पूजिताः । निवसिष्यन्ति देवेशि तथान्या जातहारिकाः ॥

इतर स्त्रिया सूतिगृहात एक छिद्र (संधी) धरतील; तेथे पूजिल्या जाऊन निवास करतील. हे देवेशी! तसेच इतर—जातहारिका, ज्या नवजाताला पळवितात—त्यांचाही तेथेच वास होईल.

Verse 38

गृहे क्षेत्रे तडागेषु वाप्युद्यानेषु चैव हि । अन्यचित्ता रुदन्त्यो याः स्त्रियस्तिष्ठन्ति नित्यशः । तासां शरीराण्याविश्य काश्चित्तृप्तिमवाप्स्यथ ॥

घरे, शेत, तळी, विहिरी व उद्यानांत ज्या स्त्रिया नित्य मनाने विचलित होऊन रडत राहतात, त्यांच्या देहात प्रवेश करून काही (भूतसत्ता) तृप्ती प्राप्त करतील।

Verse 39

एवमुक्त्वा तदा देवीं स्वयं रुद्रः प्रतापवान् । दृष्ट्वा रुरुं च सबलमसुरेन्द्रं निपातितम् । स्तुतिं चकार भगवन् स्वयं देवस्त्रिलोचनः ॥

असे देवीला सांगून, प्रतापवान रुद्र स्वतः—रुरु व बलवान असुरेंद्र पडलेला पाहून—भगवान त्रिलोचनाने स्वतः स्तुती केली।

Verse 40

रुद्र उवाच । जयस्व देवि चामुण्डे जय भूतापहारिणि । जय सर्वगते देवि कालरात्रि नमोऽस्तु ते ॥

रुद्र म्हणाले—जय हो देवी चामुंडे, जय हो भूतापहारिणी। जय हो सर्वव्यापिनी देवी; हे कालरात्रि, तुला नमस्कार असो।

Verse 41

विश्वमूर्त्ते शुभे शुद्धे विरूपाक्षि त्रिलोचने । भीमरूपे शिवे विद्ये महामाये महोदयॆ ॥

हे विश्वमूर्ती, शुभे, शुद्धे; हे विरूपाक्षी, त्रिलोचने; हे भीमरूपे, शिवे, विद्ये; हे महामाये, महोदय!

Verse 42

मनोजवे जये जृम्भे भीमाक्षि क्षुभितक्षये । महामारि विचित्राङ्गे गेयनृत्यप्रिये शुभे ॥

हे मनोजव, हे जय, हे जृम्भा; हे भीमाक्षी, हे क्षुभिताचा क्षय करणारी; हे महामारि, हे विचित्राङ्गे; हे गेय-नृत्यप्रिये, हे शुभे!

Verse 43

विकराले महाकालि कालिके पापहारिणि । पाशहस्ते दण्डहस्ते भीमरूपे भयानके ॥

हे विकराळे महाकाळी, हे कालिके, पापहरिणी; पाशहस्ता, दंडहस्ता, भीमरूपे, भयाणके!

Verse 44

चामुण्डे ज्वलमानास्ये तीक्ष्णदंष्ट्रे महाबले । शवयानस्थिते देवि प्रेतासनगते शिवे ॥

हे चामुंडे, ज्वलमान मुखे, तीक्ष्ण दंष्ट्रे, महाबले; हे देवि, शवयानावर स्थित; हे शिवे, प्रेतासनगते!

Verse 45

अनेकशतसाहस्ट्रकोटिकोतिशतॊत्तरैः । असुरैरन्वितः श्रीमान् द्वितीयो नमुचिर्यथा ॥

शेकडो, हजारो, कोटी आणि त्याहून अधिक कोटी असुरांनी युक्त तो श्रीमान, जणू दुसरा नमुचीच होता.

Verse 46

भीमाक्षि भीषणे देवि सर्वभूतभयंकरी । कराले विकराले च महाकाले करालिनि । काली कराली विक्रान्ता कालरात्रि नमोऽस्तु ते ॥

हे भीमाक्षि, हे भीषण देवि, सर्वभूतभयंकरी; हे कराळे, हे विकराळे, हे महाकाळे, हे कराळिनि; हे काली, हे कराळी, हे विक्रान्ते—हे कालरात्रि, तुला नमस्कार असो.

Verse 47

विकरालमुखी देवि ज्वालामुखि नमोऽस्तु ते । सर्वसत्त्वहिते देवि सर्वदेवि नमोऽस्तु ते ॥

हे विकराळमुखी देवि, हे ज्वालामुखि, तुला नमस्कार असो। हे सर्वसत्त्वहिते देवि, हे सर्वदेवि, तुला नमस्कार असो।

Verse 48

इति स्तुता तदा देवी रुद्रेण परमेष्ठिना । तुतोष परमा देवी वाक्यं छेदमुवाच ह । वरं वृणीष्व देवेश यत् ते मनसि वर्तते ॥

अशा प्रकारे परमेष्ठी रुद्राने स्तुती केल्यावर ती परमा देवी प्रसन्न झाली व हे वचन बोलली— “हे देवेश! तुझ्या मनात जे आहे ते वर माग.”

Verse 49

रुद्र उवाच । स्तोत्रेणानेन ये देवि त्वां स्तुवन्ति वरानने । तेषां त्वं वरदा देवि भव सर्वगता सती ॥

रुद्र म्हणाले— हे वरानने देवी! जे या स्तोत्राने तुझी स्तुती करतात, त्यांच्यासाठी, हे देवी, सर्वव्यापी सती होऊन वरदायिनी हो.

Verse 50

यश्चेमं त्रिप्रकारं तु देवि भक्त्या समन्वितः । स पुत्रपौत्रपशुमान् समृद्धिमुपगच्छति ॥

हे देवी! जो भक्तियुक्त होऊन या त्रिविध स्वरूपाचा (पाठ/आश्रय) करतो, तो पुत्र, पौत्र व पशुधनासह समृद्धी प्राप्त करतो.

Verse 51

यश्चेमं शृणुयाद् भक्त्या त्रिशक्त्यास्तु समुद्भवम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः पदं गच्छत्यनामयम् ॥

आणि जो भक्तिभावाने त्रिशक्तींच्या उद्भवाचे हे आख्यान ऐकतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन निरामय पद प्राप्त करतो.

Verse 52

एवं स्तुत्वा भवो देवीं चामुण्डां परमेश्वरीम् । क्षणादन्तर्हितो देवस्ते च देवा दिवं ययुः ॥

अशा प्रकारे परमेश्वरी चामुण्डा देवीची स्तुती करून भव (रुद्र) क्षणात अंतर्धान पावला; आणि ते देव स्वर्गास गेले.

Verse 53

य एतां वेद वै देव्याः उत्पत्तिं त्रिविधां धरे । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमृच्छति ॥

हे धरणीधर! जो देवीची त्रिविध उत्पत्ती यथार्थ जाणतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन परम निर्वाणास प्राप्त होतो.

Verse 54

भ्रष्टराज्यो यदा राजा नवम्यां नियतः शुचिः । अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुपवासी नरोत्तमः । संवत्सरेण लभते राज्यं निष्कण्टकं नृपः ॥

जेव्हा एखादा राजा राज्यभ्रष्ट होतो, तेव्हा नवमीला संयमी व शुद्ध राहून, अष्टमी व चतुर्दशीला उपवास केल्यास—तो नृप एका वर्षात निष्कण्टक (शत्रुरहित, निर्विघ्न) राज्य प्राप्त करतो.

Verse 55

एषा त्रिशक्तिरुद्दिष्टा नयसिद्धान्तगामिनी । एषा श्वेता परा सृष्टिः सात्त्विकी ब्रह्मसंस्थिताः ॥

ही त्रिशक्ती नय-सिद्धान्तानुसार उद्दिष्ट केली आहे. हीच श्वेत, परा सृष्टी—सात्त्विकी स्वभावाची—ब्रह्मात प्रतिष्ठित आहे.

Verse 56

कालेन महता चासौ लोकपालपुराण्यथ । जिगीषुः सैन्यसंवीतो देवैर्भयमरॊचयत् ॥

खूप काळानंतर, लोकपालांच्या प्राचीन कथांच्या प्रसंगात, तो—विजयाची इच्छा धरून व सैन्याने वेढलेला—देवतांमध्ये भय उत्पन्न करू लागला.

Verse 57

एषैव रक्ताऽ रजसि वैष्णवी परिकीर्तिता । एषैव कृष्णा तमसि रौद्री देवी प्रकीर्तिता ॥

हीच शक्ती रजोगुणात रक्तवर्ण धारण केल्यास ‘वैष्णवी’ म्हणून कीर्तिली जाते; आणि तमोगुणात कृष्णवर्ण धारण केल्यास ‘रौद्री’ देवी म्हणून प्रसिद्ध होते.

Verse 58

परमात्मा यथा देव एक एव त्रिधा स्थितः । प्रयोजनवशाच्छक्तिरेकैव त्रिविधाऽभवत् ॥

जसा परमात्मा देव एकच असूनही त्रिविध रीतीने स्थित असतो, तशीच प्रयोजन व कार्यामुळे एकच शक्ती त्रिविध होते.

Verse 59

य एतं शृणुयात् सर्गं त्रिशक्त्याः परमं शिवम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमाप्नुयात् ॥

जो त्रिशक्तीच्या या सर्गाचे परम शिवमय, अत्यंत मंगल वर्णन ऐकतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन परम निर्वाण प्राप्त करतो.

Verse 60

यश्चेदं शृणुयाद् भक्त्या नवम्यां नियतः स्थितः । स राज्यमतुलं लेभे भयेश्य्च प्रमुच्यते ॥

आणि जो नवमीच्या दिवशी नियमपालन करून भक्तीने हे श्रवण करतो, तो अतुल राज्यसंपदा प्राप्त करतो व भयांपासून मुक्त होतो.

Verse 61

यस्येदं लिखितं गेहे सदा तिष्ठति धारिणि । न तस्याग्निभयं घोरं सर्पचौरादिकं भवेत् ॥

हे धारिणी! ज्याच्या घरी हे लिखित रूपाने सदैव ठेवलेले असते, त्याला अग्नीचे घोर भय होत नाही, तसेच सर्प, चोर इत्यादींचा उपद्रवही होत नाही.

Verse 62

यश्चैतत् पूजयेद् भक्त्या पुस्तकेऽपि स्थितं बुधः । तेन यष्टं भवेत् सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥

आणि जो ज्ञानी पुरुष हे—पुस्तकात स्थित असले तरी—भक्तीने पूजतो, त्याच्यामुळे जणू समस्त त्रैलोक्य चराचरांसह पूजिले जाते.

Verse 63

जायन्ते पशवः पुत्रा धनं धान्यं वरस्त्रियः । रत्नान्यश्वा गजा भृत्या यानाश्चाशु भवन्त्युत । यस्येदं तिष्ठते गेहे तस्येदं जायते ध्रुवम् ॥

ज्याच्या घरी हे प्रतिष्ठित असते, त्याच्या घरी पशुधन, पुत्र, धन-धान्य, उत्तम स्त्रिया, रत्ने, घोडे, हत्ती, सेवक आणि वाहनेही लवकरच प्राप्त होतात; हे त्याच्यासाठी निश्चयाने घडते।

Verse 64

श्रीवराह उवाच । एतदेव रहस्यं ते कीर्तितं भूतधारिणि । रुद्रस्य खलु माहात्म्यं सकलं कीर्तितं मया ॥

श्रीवराह म्हणाले—हे भूतधारिणी! हेच गुप्त रहस्य मी तुला सांगितले; आणि रुद्राचे संपूर्ण माहात्म्यही मी विस्ताराने वर्णिले आहे।

Verse 65

नवकोट्यस्तु चामुण्डा भेदभिन्ना व्यवस्थिताः । या रौद्री तामसी शक्तिः सा चामुण्डा प्रकीर्तिता ॥

चामुण्डा ही नव कोटींमध्ये भेदांनुसार विभागलेली व व्यवस्थित अशी सांगितली आहे। जी रौद्री आणि तामसी शक्ती आहे, तीच चामुण्डा म्हणून प्रकीर्तित आहे।

Verse 66

अष्टादश तथा कोट्यो वैष्णव्या भेद उच्यते । या सा च राजसी शक्तिः पालनी चैव वैष्णवी । या ब्रह्मशक्तिः सत्त्वस्था अनन्तास्ताः प्रकीर्तिताः ॥

वैष्णवीचे अठरा कोटी भेद सांगितले आहेत। जी राजसी शक्ती आणि पालन करणारी आहे, तीच वैष्णवी होय। आणि जी ब्रह्मशक्ती सत्त्वात स्थित आहे, ती अनंत रूपांनी प्रकीर्तित आहे।

Verse 67

उत्तिष्ठतस्तस्य महासुरस्य समुद्रतोयं ववृद्धेऽतिमात्रम् । अनेकनक्रग्रहमीनजुष्टम् आप्लावयत् पर्वतसानुदेशान् ॥

तो महाअसुर उठताच समुद्राचे पाणी अतिशय वाढले; मगरी, ग्राही जीव आणि माशांनी भरलेले ते पाणी पर्वतांच्या उतारांवर व प्रदेशांवर पूर आणू लागले।

Verse 68

एतासां सर्वभेदेषु पृथगेकैकशो धरे । सर्वासां भगवान् रुद्रः सर्वगश्च पतिर्भवेत् ॥

हे धरा, या शक्तींच्या सर्व भेदांमध्ये वेगवेगळ्या रीतीने, एकेक करून, सर्वव्यापी भगवान रुद्र सर्वांचा पती (संयोगी) होतो।

Verse 69

यावन्त्यस्या महाशक्त्यास्तावद् रूपाणि शङ्करः । कृतवांस्ताश्च भजते पतिरूपेण सर्वदा ॥

या महाशक्तीची जितकी रूपे आहेत, तितकीच रूपे शंकरांनी धारण केली आहेत; आणि ते सदैव पतीरूपाने त्यांच्याशी संयोग/संबंध ठेवतात.

Verse 70

यश्चाराधयते तास्तु रुद्रस्तुष्टो भविष्यति । सिद्ध्यन्ते तास्तदा देव्यो मन्त्रिणो नात्र संशयः ॥

जो त्या देवतांची विधिपूर्वक आराधना करतो, रुद्र प्रसन्न होतात; तेव्हा त्या दिव्य शक्ती सिद्ध होतात—हे मंत्रिगण, यात संशय नाही.

Verse 71

अन्तः स्थितानेकसुरारिसङ्घं विचित्रचर्मायुधचित्रशोभम् । भीमं बलं बलिनं चारुयोधं विनिर्ययौ सिन्धुजलाद् विशालम् ॥

समुद्राच्या विशाल जलातून एक भीषण, महान् सैन्यबळ बाहेर आले—त्याच्या आत देवशत्रूंचे अनेक समूह होते; विचित्र कवच व आयुधांनी उजळलेले, अत्यंत बलवान् व भयप्रद, आणि सुंदर योद्ध्यांनी युक्त।

Verse 72

तत्र द्विपा दैत्यवरैरुपेता समानघण्टासुसमूहयुक्ताः । विनिर्ययुः स्वाकृतिभीषणानि समन्तमुच्चैः खलु दर्शयन्तः ॥

तेथे श्रेष्ठ दैत्यांसह असलेले हत्ती—समान घंटानाद व सुव्यवस्थित समूहांनी युक्त—बाहेर आले; आणि त्यांनी सर्व बाजूंनी मोठ्या आवाजात, ठळकपणे आपली भीषण रूपे दाखवली.