
Sukta 9.66
Soma Pavamāna
ഈ പവമാന സോമസ്തുതിയിൽ, ഉണ്ണിനിർമ്മിതമായ ചാലനത്തിലൂടെ ഒഴുകി സ്വയം ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുകയും ദേവന്മാർക്ക് യോജ്യനാകുകയും ചെയ്യുന്ന സോമനെ പുകഴ്ത്തുന്നു. സോമനെ സുഹൃത്തുകളുടെ പ്രിയങ്കരനായി, ഉഗ്രന്മാരിൽ ശക്തിയേറിയ മൂത്തവനായി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന അവന്റെ ദീപ്തമായ ‘പാൽ’ ബലം, വിജയം, ജീവനെ നിലനിർത്തുന്ന കൃപ എന്നിവ നൽകുന്നു. ഈ സ്തുതിയുടെ ലക്ഷ്യം ആചാരപരമായും—സോമപീഡനത്തെ ഉജ്ജീവിപ്പിക്കുന്നതായും—ആത്മീയമായും—സോമനെ പ്രചോദിത വാക്കായും ജീവശക്തിയായും ആഘോഷിക്കുന്നതായും ആണ്.
Mantra 1
पवस्व विश्वचर्षणेऽभि विश्वानि काव्या । सखा सखिभ्य ईड्यः ॥
ഹേ വിശ്വചർഷണേ, നീ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുക; എല്ലാ കാവ്യങ്ങളിലേക്കും (പ്രചോദിത വചനങ്ങളിലേക്കും) പ്രവേശിക്ക. ഹേ സഖാ, സഖികളാൽ ആരാധ്യൻ (ഈഡ്യ) ആകുന്നു.
Mantra 2
ताभ्यां विश्वस्य राजसि ये पवमान धामनी । प्रतीची सोम तस्थतुः ॥
ആ രണ്ടു ആധാരങ്ങളാൽ, സർവ്വത്തിന്റെ ദീപ്തമായ വിസ്താരത്തിൽ, ഹേ പവമാന സോമ, നിന്റെ രണ്ടു ധാമങ്ങൾ പ്രതീചീ—അന്തര്മുഖമായി—സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; साधകനിലേക്കു തിരിഞ്ഞ്, അന്തർസംഗമത്തിനായി സന്നദ്ധം.
Mantra 3
परि धामानि यानि ते त्वं सोमासि विश्वतः । पवमान ऋतुभिः कवे ॥
ഹേ സോമ, നീ സർവ്വത്രവ്യാപി; നിന്റെ ചുറ്റും നിന്റെ ധാമങ്ങളും ക്രമബദ്ധമായ രൂപങ്ങളും എല്ലാദിക്കിലും പരിവർത്തിക്കുന്നു. ഹേ പവമാന, ഹേ കവി, നീ ഋതുക്കളിലൂടെ—ഋതത്തിന്റെ യുക്തകാലങ്ങളിൽ—പ്രകടമാകുന്നു.
Mantra 4
पवस्व जनयन्निषोऽभि विश्वानि वार्या । सखा सखिभ्य ऊतये ॥
പവിത്രനാകുക, ആനന്ദത്തിന്റെ പ്രേരണകളെ ജനിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്; സർവ്വ വാഞ്ഛനീയങ്ങളിലേക്കു മുന്നേറുക. സഖനായി, സഖികൾക്കു സഹായത്തിനായി വരിക.
Mantra 5
तव शुक्रासो अर्चयो दिवस्पृष्ठे वि तन्वते । पवित्रं सोम धामभिः ॥
ഹേ സോമ, നിന്റെ ദീപ്തമായ ശുക്രകിരണങ്ങൾ/അർച്ചികൾ ദ്യൗവിന്റെ പൃഷ്ഠത്തിൽ വ്യാപിച്ചു വിരിയുന്നു; നിന്റെ ധാമങ്ങൾ (സ്ഥാപിത ശക്തികൾ) കൊണ്ടു നീ പവിത്രകനാകുന്നു—നീ തന്നെയാണ് പവിത്രം, സ്വയം ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന പവിത്ര (ഫിൽറ്റർ) തന്നേ.
Mantra 6
तवेमे सप्त सिन्धवः प्रशिषं सोम सिस्रते । तुभ्यं धावन्ति धेनवः ॥
ഹേ സോമ, നിനക്കായി ഈ ഏഴ് സിന്ധുക്കൾ നിന്റെ പ്രശിഷ്—മുന്നോട്ടു നീങ്ങുന്ന ആജ്ഞ—അനുസരിച്ച് ഒഴുകുന്നു; നിനക്കായി ധേനുക്കൾ ഓടിയെത്തുന്നു—പോഷകശക്തിയുടെ ധാരകൾ ആനന്ദത്തിലേക്ക് വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞെത്തുന്നു.
Mantra 7
प्र सोम याहि धारया सुत इन्द्राय मत्सरः । दधानो अक्षिति श्रवः ॥
ഹേ സോമ, ധാരയായി മുന്നോട്ട് വരിക; സുത (പിഷിത)നായി ഇന്ദ്രനു മത്സര—ഉല്ലാസം—ആകുക. നീ അക്ഷിതി ശ്രവഃ—അവിനാശിയായ കീർത്തി—ധരിച്ചു വരുന്നു.
Mantra 8
समु त्वा धीभिरस्वरन्हिन्वतीः सप्त जामयः । विप्रमाजा विवस्वतः ॥
ഏഴ് ജാമി സഹോദരിമാർ—പ്രേരകികൾ—ധീ-ചിന്തകളാൽ നിന്നെ ഒരുമിച്ചു മുഴക്കിപ്പറഞ്ഞു; ഹേ വിപ്ര, വിവസ്വതിൽ ജനിച്ചവനേ, നിന്നെ ഗതിയിൽ സ്ഥാപിച്ച് പ്രകാശയാത്രയിലേക്കു ജാഗ്രതപ്പെടുത്തി.
Mantra 9
मृजन्ति त्वा समग्रुवोऽव्ये जीरावधि ष्वणि । रेभो यदज्यसे वने ॥
ഒരുമിച്ചുള്ള മന്ത്രഘോഷത്തോടെ അവർ നിന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു—അവ്യ (ആടിന്റെ മുടി/ഉണ്ണി) മേൽ, പുരാതന ചാലനിയിൽ, ഗുഞ്ജനധ്വനിയോടെ—ഹേ രേഭ, നീ വനത്തിൽ അഭിഷിക്തനാകുമ്പോൾ.
Mantra 10
पवमानस्य ते कवे वाजिन्त्सर्गा असृक्षत । अर्वन्तो न श्रवस्यवः ॥
ഹേ കവി, നീ പവമാനനായി ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ശക്തമായ പ്രവാഹങ്ങൾ വിടുതൽ പ്രാപിക്കുന്നു; കീർത്തിക്കായി ആകാംക്ഷയുള്ള കുതിരകളെപ്പോലെ, അവ ശക്തിയുടെ സമ്പൂർണ്ണതയോടെ പാഞ്ഞുപുറപ്പെടുന്നു.
Mantra 11
अच्छा कोशं मधुश्चुतमसृग्रं वारे अव्यये । अवावशन्त धीतयः ॥
മധു-ചോരുന്ന മാധുര്യത്തിന്റെ പാത്രത്തിലേക്ക് അതിനെ ഒഴുക്കി—അവ്യയമായ ഉണ്ണിന്റെ ചാലനത്തിലേക്ക്; ധീതികൾ (പ്രചോദിത ചിന്തകൾ) താഴോട്ടു ആകാംക്ഷിച്ചു—ആനന്ദത്തെ സ്വീകരിച്ച് ധരിക്കാനായി.
Mantra 12
अच्छा समुद्रमिन्दवोऽस्तं गावो न धेनवः । अग्मन्नृतस्य योनिमा ॥
സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഇന്ദുവിന്റെ തുള്ളികൾ വീട്ടിലേക്കെന്നപോലെ പോയി—പശുക്കളെപ്പോലെ, പാൽ തരുന്ന ധേനുക്കളെപ്പോലെ; അവർ ഋതസ്യ യോനിയിൽ എത്തി—സത്യത്തിന്റെ ഗർഭസ്ഥാനത്തിലേക്ക്, അവിടെ ഋതം ജനിച്ചു സമാഹരിക്കപ്പെടുന്നു.
Mantra 13
प्र ण इन्दो महे रण आपो अर्षन्ति सिन्धवः । यद्गोभिर्वासयिष्यसे ॥
ഹേ ഇന്ദു, ഞങ്ങൾക്കായി മഹാ യുദ്ധത്തിനായി മുന്നോട്ട് ഒഴുകുക; സത്തയുടെ പാഞ്ഞൊഴുകുന്ന നദികളുപോലെ ജലധാരകൾ പുറപ്പെടുന്നു—നീ പ്രകാശത്തിന്റെ കിരണങ്ങളെ (ഗോകളെ) ഞങ്ങളിലകത്ത് വസിപ്പിച്ച് സമാഹരിക്കുമ്പോൾ.
Mantra 14
अस्य ते सख्ये वयमियक्षन्तस्त्वोतयः । इन्दो सखित्वमुश्मसि ॥
നിന്റെ ഈ സഖ്യത്തിൽ ഞങ്ങൾ നിന്റെ സഹായത്തിൽ ആശ്രയിച്ച് യജ്ഞഭാവത്തോടെ മുന്നേറി ഞങ്ങളെത്തന്നെ അർപ്പിക്കുന്നു. ഹേ ഇന്ദു, നിനക്കൊപ്പമുള്ള സഖിത്വം ഞങ്ങൾ ആകാംക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 15
आ पवस्व गविष्टये महे सोम नृचक्षसे । एन्द्रस्य जठरे विश ॥
ഹേ സോമ, ഗവിഷ്ടി (ഗോ/കിരണങ്ങളുടെ വിജയം)ക്കായി ഞങ്ങളിലേക്കു ശുദ്ധനായി ഒഴുകിവരിക; മനുഷ്യനിലെ ആത്മദർശനത്തിന്റെ മഹത്തായ ദർശനത്തിനായി. ഇന്ദ്രന്റെ ജഠരത്തിൽ പ്രവേശിക്ക.
Mantra 16
महाँ असि सोम ज्येष्ठ उग्राणामिन्द ओजिष्ठः । युध्वा सञ्छश्वज्जिगेथ ॥
ഹേ സോമ, നീ മഹാനാണ്; ഉഗ്രന്മാരിൽ നീ ജ്യേഷ്ഠൻ. ഹേ ഇന്ദു, ഊർജത്തിൽ നീ അത്യന്തം ബലവാൻ. യുദ്ധം ചെയ്തു കൊണ്ടു നീ എപ്പോഴും വീണ്ടും വീണ്ടും ജയിക്കുന്നു.
Mantra 17
य उग्रेभ्यश्चिदोजीयाञ्छूरेभ्यश्चिच्छूरतरः । भूरिदाभ्यश्चिन्मंहीयान् ॥
ഉഗ്രന്മാരിലും അധികം ബലവാൻ, ശൂരന്മാരിലും അധികം ശൂരൻ, മഹാദാനികളിലും അധികം മഹാദാതാവ്—അത്യധികശക്തിയുള്ള അത്തരം സോമൻ.
Mantra 18
त्वं सोम सूर एषस्तोकस्य साता तनूनाम् । वृणीमहे सख्याय वृणीमहे युज्याय ॥
ഹേ സോമാ, നീ സൂര്യസദൃശനായ ശൂരൻ; നീ വേഗപ്രേരകൻ; നീ സന്താനത്തിന്റെയും ദേഹധാരിയായ നമ്മുടെ ജീവന്മാരുടെയും ജയദാതാവ്. സഖ്യതയ്ക്കായി ഞങ്ങൾ നിന്നെ വരിക്കുന്നു; കര്മത്തിൽ യുക്തമായ യോജിപ്പിനായും നിന്നെ വരിക്കുന്നു.
Mantra 19
अग्न आयूंषि पवस आ सुवोर्जमिषं च नः । आरे बाधस्व दुच्छुनाम् ॥
ഹേ അഗ്നേ, നീ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഞങ്ങൾക്ക് ആയുസ്സുകളുടെ സമൃദ്ധി കൊണ്ടുവരിക—ബലവും പ്രേരകമായ പോഷണവും. ദുഷ്ടതയും ദുര്ഭാഗ്യവും ദൂരെയാക്കി തള്ളുക.
Mantra 20
अग्निॠषिः पवमानः पाञ्चजन्यः पुरोहितः । तमीमहे महागयम् ॥
അഗ്നി—ഋഷി, പവമാനൻ (പവിത്ര പ്രവാഹത്തിൽ ശുദ്ധിയാർജ്ജിക്കുന്നവൻ), പാഞ്ചജന്യൻ (അഞ്ചു ജനങ്ങൾക്ക് അനുബന്ധൻ), പുരോഹിതനായി മുൻപിൽ സ്ഥാപിതൻ—ആ മഹാഗയൻ (മഹാദാതാവ്, സൗഖ്യവും വർദ്ധനയും നൽകുന്നവൻ)നെ ഞങ്ങൾ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Mantra 21
अग्ने पवस्व स्वपा अस्मे वर्चः सुवीर्यम् । दधद्रयिं मयि पोषम् ॥
ഹേ അഗ്നേ, പവമാനനായി നീ ശുദ്ധിയാർജ്ജിക്ക; ഞങ്ങൾക്കായി സ്വപാ (സുകൃത്യം) നിർവഹിക്ക; ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് വർചസ് (തേജസ്)യും സുവീര്യ (ഉത്തമ വീരശക്തി)യും സ്ഥാപിക്ക; എന്റെ ഉള്ളിൽ റയി (ധനം/ആധ്യാത്മിക സമ്പത്ത്)യും പോഷ (പൂർണ്ണതയുടെ വർദ്ധന)യും നിക്ഷേപിക്ക.
Mantra 22
पवमानो अति स्रिधोऽभ्यर्षति सुष्टुतिम् । सूरो न विश्वदर्शतः ॥
പവമാനൻ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നവരെ അതിക്രമിച്ച് ഒഴുകി, സുഷ്ടുതി (ഉത്തമ സ്തുതി)യിലേക്കു പാഞ്ഞുചേരുന്നു—സൂര്യനെപ്പോലെ, എല്ലാവർക്കും ദൃശ്യൻ, സർവ്വത്ര പ്രകാശിതൻ.
Mantra 23
स मर्मृजान आयुभिः प्रयस्वान्प्रयसे हितः । इन्दुरत्यो विचक्षणः ॥
ആ പ്രകാശമുള്ള ഇന്ദു (സോമ), ആയുശക്തികളാൽ സ്വയം ശുദ്ധീകരിച്ചുകൊണ്ട്, പിഷിത ആനന്ദത്തിൽ സമൃദ്ധനായി, ആ ആനന്ദത്തിന്റെ പ്രവർത്തിയിൽ സ്ഥാപിതനായി—വിവേചക ദൃഷ്ടിയുള്ളവൻ, വേഗമുള്ള അശ്വംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
Mantra 24
पवमान ऋतं बृहच्छुक्रं ज्योतिरजीजनत् । कृष्णा तमांसि जङ्घनत् ॥
പവമാന സോമൻ തന്റെ ശുദ്ധീകരണ പ്രവാഹത്തിൽ ഋതത്തിന്റെ മഹത്തായ, ശുക്ല തേജസ്സിനെ—സത്യക്രമത്തിന്റെ ജ്യോതിയെ—ജനിപ്പിക്കുന്നു; കറുത്ത അന്ധകാരങ്ങളെ തകർക്കുന്നു.
Mantra 25
पवमानस्य जङ्घ्नतो हरेश्चन्द्रा असृक्षत । जीरा अजिरशोचिषः ॥
പവമാനൻ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന അന്ധകാരത്തെ പ്രഹരിച്ചു തകർക്കുമ്പോൾ, ഹരിയുടെ (താമ്രവർണ്ണ) ചന്ദ്രകിരണങ്ങൾ മോചിതമാകുന്നു—വേഗഗാമികൾ, അജര, അശോചിഷ് (അമര പ്രകാശജ്വാലയുള്ളവർ).
Mantra 26
पवमानो रथीतमः शुभ्रेभिः शुभ्रशस्तमः । हरिश्चन्द्रो मरुद्गणः ॥
പവമാനൻ, യാത്രയുടെ രഥത്തിന് ഏറ്റവും യോജ്യൻ; ശുദ്ധന്മാരോടുകൂടെ—ശുദ്ധിയിൽ ഏറ്റവും അധികം സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നവൻ; ഹരിത-കാന്തിയുള്ളവൻ, മരുദ്ഗണത്തെപ്പോലെ ശക്തിസമൂഹം।
Mantra 27
पवमानो व्यश्नवद्रश्मिभिर्वाजसातमः । दधत्स्तोत्रे सुवीर्यम् ॥
പവമാനൻ തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ വ്യാപിച്ചു എത്തുന്നു—വാജസാതമൻ, സമൃദ്ധിയുടെ ശ്രേഷ്ഠ ജയകൻ; സ്തോത്രത്തിൽ സുവീര്യം, ഉന്നത വീരബലം നിക്ഷേപിക്കുന്നു।
Mantra 28
प्र सुवान इन्दुरक्षाः पवित्रमत्यव्ययम् । पुनान इन्दुरिन्द्रमा ॥
പ്ര, പിഴിഞ്ഞ ഇന്ദു രക്ഷാഃ പവിത്രത്തിലൂടെ അതി-അവ്യയം, ക്ഷയാതീതമായി ഒഴുകുന്നു; സ്വയം പുനാനമാകുന്ന ഇന്ദു ഇന്ദ്രനിലേക്കു നീങ്ങുന്നു।
Mantra 29
एष सोमो अधि त्वचि गवां क्रीळत्यद्रिभिः । इन्द्रं मदाय जोहुवत् ॥
ഏഷ സോമഃ ത്വചി അധി—ഗവാം (കിരണ/പ്രകാശ-ധേനുക്കളുടെ) ഇടയിൽ, അദ്രിഭിഃ (കല്ലുകളാൽ) പീഡിതനായി ക്രീഡിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രനെ മദായ (ശക്തിമദത്തിന്റെ ഉന്മാദാനന്ദത്തിനായി) ജോഹുവത്—ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു.
Mantra 30
यस्य ते द्युम्नवत्पयः पवमानाभृतं दिवः । तेन नो मृळ जीवसे ॥
ഹേ പവമാന, നിന്റെ ദ്യുമ്നവത് പയഃ—ദിവഃ (സ്വർഗ്ഗത്തിൽ) നിന്നു കൊണ്ടുവന്ന, തേജസ്സുള്ള ബലത്തോടെ നിറഞ്ഞത്—അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങളോടു ജീവസേ (ജീവിതത്തിനായി) മൃൾ—കൃപാലുവാകുക.
The hymn addresses Soma as Pavamāna (“the self-purifying one”), also called Indu, praised while he is being strained and made fit for offering.
It supports the Soma ritual by invoking Soma’s purification and power, and it asks Soma to grant strength, inspiration, victory, and the grace that sustains life.
These images describe Soma’s nourishing, life-giving essence and his radiant, heaven-linked potency—both the ritual drink’s vitality and its spiritual symbolism of clarified consciousness.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.