
Sukta 9.67
Soma Pavamana
ഈ പവമാന സോമസ്തോത്രം, പിഴിഞ്ഞ സോമൻ പവിത്രത്തിലൂടെ ഒഴുകി പ്രകാശവാനും ശക്തനുമായി, യാഗത്തിൽ ദേവന്മാർ പാനം ചെയ്യാൻ യോഗ്യനാകുന്നതിനെ സ്തുതിക്കുന്നു. മന്ത്രങ്ങൾ സോമന്റെ വേഗമുള്ള പ്രവാഹങ്ങളെ, ധനം–വീര്യം–പ്രചോദിത പൂർണ്ണത നൽകുന്ന അവന്റെ ശക്തിയെ, കൂടാതെ ഋഷികൾ ശേഖരിക്കുന്ന ശുദ്ധീകരിച്ച സാരം (രസ) എന്ന നിലയിലെ അവന്റെ പങ്കിനെ ആഘോഷിക്കുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതി: പവമാനീ മന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കുന്നവനെ സരസ്വതി പാലും നെയ്യും തേനും വെള്ളവും നൽകി പോഷിപ്പിക്കുന്നു—പ്രചോദിത സമൃദ്ധിയുടെ പ്രതീകങ്ങൾ.
Mantra 1
त्वं सोमासि धारयुर्मन्द्र ओजिष्ठो अध्वरे । पवस्व मंहयद्रयिः ॥
നീ സോമ—ധാരയുഃ (ധാരകളുടെ ധാരകൻ), മന്ദ്ര (ആനന്ദകരൻ), അധ്വരേ (യജ്ഞത്തിൽ) ഓജിഷ്ഠ (അത്യന്തം ശക്തൻ); പവസ്വ—ശുദ്ധനാകുക, ഞങ്ങൾക്ക് മംഹയത് റയിഃ—സമൃദ്ധി/പൂർണ്ണത നൽകുക.
Mantra 2
त्वं सुतो नृमादनो दधन्वान्मत्सरिन्तमः । इन्द्राय सूरिरन्धसा ॥
ഹേ സോമാ! നീ പിഴിഞ്ഞപ്പോൾ മനുഷ്യനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നവൻ; നീ ധാരകനും ഏറ്റവും മത്തമാക്കുന്നവനും—ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി അന്ധസ് (സോമരസം) നൽകുന്ന പ്രചോദിത ദാതാവുമാകുന്നു.
Mantra 3
त्वं सुष्वाणो अद्रिभिरभ्यर्ष कनिक्रदत् । द्युमन्तं शुष्ममुत्तमम् ॥
ഹേ സോമാ! അദ്രി (പിഴിയുന്ന കല്ലുകൾ)കൊണ്ട് നന്നായി പിഴിഞ്ഞവനായി നീ ഞങ്ങളിലേക്കു ഒഴുകിവരുന്നു, ഗർജ്ജനസദൃശമായ നാദത്തോടെ; നീ ദ്യുമന്ത (പ്രകാശമയ)വും ഉത്തമമായ ശുഷ്മ (ബലം)വും ധരിക്കുന്നു.
Mantra 4
इन्दुर्हिन्वानो अर्षति तिरो वाराण्यव्यया । हरिर्वाजमचिक्रदत् ॥
ഇന്ദു, പ്രേരിതനായി, ഒഴുകുന്നു—അവ്യയമായ പാതയിലൂടെ വാരാ (ആവരണങ്ങൾ) കടന്ന്; ഹരി (താമ്ര-തേജസ്സുള്ള ശക്തി) വാജ (ബല-സമൃദ്ധി)യെ ഘോഷിക്കുന്നു.
Mantra 5
इन्दो व्यव्यमर्षसि वि श्रवांसि वि सौभगा । वि वाजान्त्सोम गोमतः ॥
ഹേ ഇന്ദു, നീ പവിത്രക (ചാലനി)യിലൂടെ വിശാലമായി ഒഴുകുന്നു; നീ ഉണർത്തുന്ന ശ്രവണങ്ങൾ/കീർത്തികളെ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു, നീ സൗഭാഗ്യങ്ങളെ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു; നീ വിജയകരമായ വാജങ്ങളെ (ശക്തികളെ) വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു—ഹേ സോമ, ഗോ (പ്രകാശ-കിരണങ്ങൾ) സമൃദ്ധനായവനേ, ദീപ്ത സമ്പത്താൽ നിറഞ്ഞവനേ.
Mantra 6
आ न इन्दो शतग्विनं रयिं गोमन्तमश्विनम् । भरा सोम सहस्रिणम् ॥
ഹേ ഇന്ദു, ഞങ്ങൾക്ക് ശതഗുണ സമൃദ്ധി—ഗോ (പ്രകാശ-കിരണങ്ങൾ) നിറഞ്ഞതും അശ്വിന (വേഗശീല പുരോഗതി-ശക്തി)യുക്തവുമായ ധനം—കൊണ്ടുവരിക; ഹേ സോമ, സഹസ്രധാര സമൃദ്ധിയെ ഞങ്ങളുടെ ഭവനത്തിലേക്ക് വഹിക്ക.
Mantra 7
पवमानास इन्दवस्तिरः पवित्रमाशवः । इन्द्रं यामेभिराशत ॥
പവമാന ഇന്ദുക്കൾ, ചലനത്തിൽ വേഗശീലരായി, പവിത്രക (ചാലനി)യെ അതിക്രമിച്ച് അവരുടെ യാത്രകളാൽ ഇന്ദ്രനിലേക്കെത്തുന്നു; അവർ ആത്മാവിന്റെ ശുദ്ധ ആനന്ദ-രസത്തെ ദീപ്ത അധിപത്യത്തിന്റെ ശക്തിയോടു ഏകീകരിക്കുന്നു.
Mantra 8
ककुहः सोम्यो रस इन्दुरिन्द्राय पूर्व्यः । आयुः पवत आयवे ॥
സോമ്യരസം—ഇന്ദു—ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി പുരാതനവും ശ്രേഷ്ഠവും ആകുന്നു; രുചിയുടെയും ആനന്ദത്തിന്റെയും ശിഖരമായി. അത് ആയുസ്സായി, ആയുസ്സിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനിലേക്കു ശുദ്ധിയായി ഒഴുകുന്നു.
Mantra 9
हिन्वन्ति सूरमुस्रयः पवमानं मधुश्चुतम् । अभि गिरा समस्वरन् ॥
പ്രകാശമുള്ളവർ മധു ചൊരിയുന്ന പവമാന സോമനായ വീരനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു; ഗീരങ്ങൾ അവനിലേക്കു ഒരേ സ്വരത്തിൽ ഒന്നിക്കുന്നു.
Mantra 10
अविता नो अजाश्वः पूषा यामनियामनि । आ भक्षत्कन्यासु नः ॥
അജാശ്വൻ—ആടും കുതിരയും ഉള്ള—നമ്മുടെ സഹായിയായ പൂഷൻ, യാത്രയുടെ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും ഞങ്ങളുടെ രക്ഷകനാകട്ടെ; ഞങ്ങളുടെ കന്യകളിൽ (വളർച്ചാശക്തികളിൽ) ഞങ്ങൾക്ക് ഭോജന-പോഷണം നല്കട്ടെ.
Mantra 11
अयं सोमः कपर्दिने घृतं न पवते मधु । आ भक्षत्कन्यासु नः ॥
ഈ സോമം കപർദിനനുവേണ്ടി ഘൃതംപോലെ മധുരമായ മധുരരസമായി ശുദ്ധിയായി ഒഴുകുന്നു; കന്യകളെപ്പോലെ സദാ-നവമായ ഉണർവുള്ള ശക്തികളിൽ ഞങ്ങൾക്ക് പങ്കും പോഷണവും ലഭ്യമാക്കട്ടെ.
Mantra 12
अयं त आघृणे सुतो घृतं न पवते शुचि । आ भक्षत्कन्यासु नः ॥
ഹേ ആഘൃണേ (ദഹനശീല തേജസ്വി), ഈ പിഴിഞ്ഞ സോമം ഘൃതംപോലെ ശുദ്ധിയായി ഒഴുകുന്നു; കന്യകളെപ്പോലെ സദാ-നവ ശക്തികളിൽ ഞങ്ങൾക്ക് പോഷണവും യുക്തമായ അനുഭവവും നൽകിക്കൊണ്ട്, ഞങ്ങളുടെ വളർച്ച നിർമ്മലതയിൽ മുന്നേറട്ടെ.
Mantra 13
वाचो जन्तुः कवीनां पवस्व सोम धारया । देवेषु रत्नधा असि ॥
ഹേ സോമ, ധാരയായി ഒഴുകി നീ ശുദ്ധനാകുക; കവികളുടെ വാക്കിന്റെ ജീവന്ത പ്രേരകജന്തു നീയാകുന്നു; ദേവന്മാരിൽ നീ രത്നധാ—അന്തരത്തിലെ രത്നങ്ങളെ ധരിച്ചു സ്ഥാപിക്കുന്നവൻ.
Mantra 14
आ कलशेषु धावति श्येनो वर्म वि गाहते । अभि द्रोणा कनिक्रदत् ॥
അവൻ കലശങ്ങളിലേക്കു പാഞ്ഞുകയറുന്നു; ശ്യേനൻ (പരുന്ത്)പോലെ ആവരണം ഭേദിച്ച് അകത്തു കുതിക്കുന്നു; ദ്രോണാ (മരത്തൊട്ടി/ദ്രോണം)കളുടെ മീതെ കനി-കനി എന്നു മുഴങ്ങുന്നു—അർപ്പണാസനത്തേക്കു മുന്നേറുന്ന സോമൻ।
Mantra 15
परि प्र सोम ते रसोऽसर्जि कलशे सुतः । श्येनो न तक्तो अर्षति ॥
ഹേ സോമ, നീ സുത (പീഡിത/പിഴിഞ്ഞ)നാകുമ്പോൾ നിന്റെ രസം പൂർണ്ണമായി കലശത്തിൽ വിടുതൽ പ്രാപിക്കുന്നു; ശ്യേനനെപ്പോലെ പ്രേരിതനായി നീ ഒഴുകുന്നു—ഉന്മത്തമായ, തേജസ്സുള്ള പ്രവാഹം।
Mantra 16
पवस्व सोम मन्दयन्निन्द्राय मधुमत्तमः ॥
ഹേ സോമ, പവിത്രനായി ഒഴുകുക; ഇന്ദ്രനെ ആനന്ദിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്; ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി നീ മധുമത്തമ—ഏറ്റവും മധുര-രസസമ്പന്നൻ—ആകുക।
Mantra 17
असृग्रन्देववीतये वाजयन्तो रथा इव ॥
ദേവന്മാരുടെ ആസ്വാദനത്തിനായി അവ പുറപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—പുരസ്കാരത്തിനായി പായുന്ന രഥങ്ങളെപ്പോലെ; സോമധാരകൾ അമർത്തപ്പെട്ട് മുന്നോട്ട് കുതിച്ച്, ശക്തിയുടെ സമൃദ്ധി വഹിക്കുന്നു.
Mantra 18
ते सुतासो मदिन्तमाः शुक्रा वायुमसृक्षत ॥
ആ സുതസോമധാരകൾ—അതിമദകരവും ദീപ്തവും ശുദ്ധവുമായവ—വായുവിലേക്കു വിട്ടിരിക്കുന്നു; പ്രാണദേവൻ ശുദ്ധീകരിച്ച ആനന്ദം സ്വീകരിക്കേണ്ടതിനായി.
Mantra 19
ग्राव्णा तुन्नो अभिष्टुतः पवित्रं सोम गच्छसि । दधत्स्तोत्रे सुवीर्यम् ॥
ഗ്രാവാണങ്ങളാൽ അമർത്തപ്പെട്ടും സ്തുതിയാൽ അഭിഷ്ടുതനുമായ ഹേ സോമ, നീ പവിത്രം (ചാലനി) യിലേക്കു പോകുന്നു; ഞങ്ങളുടെ സ്തോത്രത്തിൽ സുവീര്യം—ഉത്തമ വീരശക്തി—സ്ഥാപിച്ച്, വാക്കിൽ വിജയശക്തി നിക്ഷേപിക്കുന്നു.
Mantra 20
एष तुन्नो अभिष्टुतः पवित्रमति गाहते । रक्षोहा वारमव्ययम् ॥
ഈ സോമൻ—മുന്നോട്ട് തള്ളപ്പെട്ടും സ്തുതിക്കപ്പെട്ടും—പവിത്രം (ചാലനി/അരിപ്പ) അതിക്രമിച്ച് അപ്പുറം കടക്കുന്നു. രക്ഷോ-ഹാ, ശത്രു-അന്ധകാരത്തെ സംഹരിക്കുന്നവൻ, അവൻ അവ്യയമായ (അവിനാശിയായ) രക്ഷാ-ആവരണത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
Mantra 21
यदन्ति यच्च दूरके भयं विन्दति मामिह । पवमान वि तज्जहि ॥
ഏത് ഭയം—അടുത്തായാലും ദൂരെയായാലും—ഇവിടെ എന്നെ പിടികൂടുന്നുവോ, ഹേ പവമാന, അതിനെ അകറ്റി തള്ളുക, അതിനെ ലയിപ്പിച്ച് ഇല്ലാതാക്കുക. ശുദ്ധധാര സത്തയെ ഭീതിയിൽ നിന്ന് നിർമ്മലമാക്കട്ടെ.
Mantra 22
पवमानः सो अद्य नः पवित्रेण विचर्षणिः । यः पोता स पुनातु नः ॥
ഹേ പവമാന, ഇന്ന് ആ വിശാല-കർമ്മൻ (വിചർഷണി) പവിത്രം (ചാലനി/അരിപ്പ) മുഖേന ഞങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കട്ടെ. പോതാ—അന്തരംഗ ശുദ്ധികാര യജ്ഞ-പുരോഹിതൻ—ആയ അവൻ ഞങ്ങളെ വീണ്ടും വീണ്ടും നിർമ്മലമാക്കട്ടെ.
Mantra 23
यत्ते पवित्रमर्चिष्यग्ने विततमन्तरा । ब्रह्म तेन पुनीहि नः ॥
ഹേ അഗ്നേ, നിന്റെ ജ്വാലയ്ക്കുള്ളിൽ അന്തരമായി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന നിന്റെ പവിത്രകശക്തി ഏതാണോ—ആ ബ്രഹ്മം (അന്തരവാണി) കൊണ്ടു ഞങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കണമേ.
Mantra 24
यत्ते पवित्रमर्चिवदग्ने तेन पुनीहि नः । ब्रह्मसवैः पुनीहि नः ॥
ഹേ അഗ്നേ, ജ്വാലാമയമായ നിന്റെ പവിത്രകം ഏതാണോ—അതുകൊണ്ടു ഞങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കണമേ; ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സവങ്ങൾ (പ്രേരണാ-ആവേഗങ്ങൾ) കൊണ്ടും ഞങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കണമേ.
Mantra 25
उभाभ्यां देव सवितः पवित्रेण सवेन च । मां पुनीहि विश्वतः ॥
ഹേ ദേവ സവിതൃ, നിന്റെ ഇരണ്ടിനാലും—പവിത്രകത്താലും സവ (പ്രേരണ) യാലും—എന്നെ എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമെല്ലാം, സകലഭാഗങ്ങളിലും, ശുദ്ധീകരിക്കണമേ.
Mantra 26
त्रिभिष्ट्वं देव सवितर्वर्षिष्ठैः सोम धामभिः । अग्ने दक्षैः पुनीहि नः ॥
ഹേ ദേവ സവിതൃ, ത്രിഭിഃ—മൂന്നു ശക്തികളാൽ—പ്രകാശത്തിന്റെ സോമന്റെ ഏറ്റവും ഉന്നത ധാമങ്ങളാൽ; ഹേ അഗ്നേ, നിന്റെ ദക്ഷ (കാര്യസാധക) ശക്തികളാൽ ഞങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കണമേ.
Mantra 27
पुनन्तु मां देवजनाः पुनन्तु वसवो धिया । विश्वे देवाः पुनीत मा जातवेदः पुनीहि मा ॥
ദേവജന—ദിവ്യകുലം—എന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കട്ടെ; വസുക്കൾ ജാഗ്രതധിയാ (പ്രബുദ്ധ ചിന്ത) വഴി എന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കട്ടെ. സർവ്വദേവന്മാർ എന്നെ നിർമ്മലമാക്കട്ടെ; ഹേ ജാതവേദസ്, എന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കണമേ.
Mantra 28
प्र प्यायस्व प्र स्यन्दस्व सोम विश्वेभिरंशुभिः । देवेभ्य उत्तमं हविः ॥
വളരുക, പരിപൂർണ്ണമാകുക; ഒഴുകി പുറപ്പെടുക, ഹേ സോമ, നിന്റെ സർവ്വ അംശുക്കൾ—കിരണങ്ങൾ—സഹിതം; ദേവന്മാർക്കായി പരമ ഹവിസ്സാകുക.
Mantra 29
उप प्रियं पनिप्नतं युवानमाहुतीवृधम् । अगन्म बिभ्रतो नमः ॥
ഞങ്ങൾ പ്രിയന്റെ സമീപത്തേക്ക് എത്തിയിരിക്കുന്നു—സദാ പ്രവർത്തനനിരതമായ യുവശക്തി, ആഹുതികളാൽ വർധിക്കുന്നതു. നമസ്കാരം വഹിച്ച് ഞങ്ങൾ സമീപിക്കുന്നു.
Mantra 30
अलाय्यस्य परशुर्ननाश तमा पवस्व देव सोम । आखुं चिदेव देव सोम ॥
മന്ദമായ തടസ്സത്തെ കോടാലി നശിപ്പിച്ചു; അതുകൊണ്ട് ഒഴുകിവാ, ദേവസോമാ—അതെ, ചെറുതായി കുരുക്കിക്കൊത്തുന്ന അന്ധകാരരൂപ ‘എലി’യെയും പോലും, ദേവസോമാ.
Mantra 31
यः पावमानीरध्येत्यृषिभिः सम्भृतं रसम् । सर्वं स पूतमश्नाति स्वदितं मातरिश्वना ॥
പവമാനീ ഋചകൾ പഠിച്ചു/പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ—ഋഷിമാർ സമാഹരിച്ച രസം—അത് മുഴുവനും ശുദ്ധമായതായി ആസ്വദിക്കുന്നു, മാതരിശ്വൻ മധുരമാക്കിയതായി.
Mantra 32
पावमानीर्यो अध्येत्यृषिभिः सम्भृतं रसम् । तस्मै सरस्वती दुहे क्षीरं सर्पिर्मधूदकम् ॥
പവമാനീ സ്തുതികൾ—ഋഷികൾ സമാഹരിച്ച രസസാരം—അധ്യയനം/പാരായണം ചെയ്യുന്നവനു സരസ്വതി ദോഹിക്കുന്നു: ക്ഷീരം, സർപ്പിസ് (ഘൃതം), മധു, ഉദകം—പോഷകങ്ങളായി.
The main deity is Soma Pavamāna—Soma as he is purified while flowing through the ritual filter, becoming fit to be offered to the gods.
It celebrates Soma’s purification and swift, powerful flow in the sacrifice, and asks him to bring abundance, strength, and inspired fullness to the worshipper.
The final verse gives a ‘fruit of recitation’: one who recites the Pavamānī verses receives Sarasvatī’s nourishment—milk, ghee, honey, and water—symbolizing prosperity and inspired speech.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.