Sukta 66
Sukta 9.66
Soma Pavamāna
अयं पवमानसोमसूक्तः स्वयम् पवमानं सोमं स्तौति—यः ऊर्णामयेन पवित्रेण निष्यन्दमानः शुद्ध्यति देवेषु च योज्यः भवति। स सोमः सखीनां प्रियतमः, उग्रेषु ज्येष्ठो महाबलः इति आहूयते; दिवः आहृतं तस्य तेजस्वि “पयः” बलं जयम् च जीवनधारिणीं कृपां च ददाति। अस्य सूक्तस्य प्रयोजनं द्विविधम्—यज्ञे सोमाभिषवस्य तेजोवर्धनम्, अध्यात्मे च सोमं प्रेरितवाक्-रूपं प्राणशक्तिरूपं च स्तुत्वा महिमानं प्रकाशयितुम्।
Mantras
Mantra 1
पवस्व विश्वचर्षणेऽभि विश्वानि काव्या । सखा सखिभ्य ईड्यः ॥
हे विश्वचर्षणे, पवस्व; अभि विश्वानि काव्यानि प्रविश। सखा सखिभ्य ईड्यः।
Mantra 2
ताभ्यां विश्वस्य राजसि ये पवमान धामनी । प्रतीची सोम तस्थतुः ॥
ताभ्यां विश्वस्य राजसि, हे पवमान सोम, ते धामनी प्रत्यञ्चौ तिष्ठतः।
Mantra 3
परि धामानि यानि ते त्वं सोमासि विश्वतः । पवमान ऋतुभिः कवे ॥
परि धामानि यानि ते, त्वं सोमासि विश्वतः। पवमान ऋतुभिः कवे, प्रादुर्भवसि।
Mantra 4
पवस्व जनयन्निषोऽभि विश्वानि वार्या । सखा सखिभ्य ऊतये ॥
पवस्व जनयन्निषः, अभि विश्वानि वार्या। सखा सखिभ्य ऊतये आगच्छ।
Mantra 5
तव शुक्रासो अर्चयो दिवस्पृष्ठे वि तन्वते । पवित्रं सोम धामभिः ॥
तव शुचयः शुक्रा अर्चयः दिवः पृष्ठे वितन्वते; तव धामभिः स्थिरैः, हे सोम, पवित्रो भवसि—स्वयमेव पवित्रं शोधन-यन्त्रं इव।
Mantra 6
तवेमे सप्त सिन्धवः प्रशिषं सोम सिस्रते । तुभ्यं धावन्ति धेनवः ॥
तवेमे सप्त सिन्धवः, हे सोम, प्रशीषं प्रति सिस्रते; तुभ्यं धेनवो धावन्ति—पोषक-शक्तिधाराः प्रीतये शीघ्रं प्रवर्तन्ते।
Mantra 7
प्र सोम याहि धारया सुत इन्द्राय मत्सरः । दधानो अक्षिति श्रवः ॥
प्र सोम याहि धारया; सुतोऽसि इन्द्राय मत्सरः। दधानोऽक्षिति श्रवः—आत्मजयस्य ध्रुवं बलम्।
Mantra 8
समु त्वा धीभिरस्वरन्हिन्वतीः सप्त जामयः । विप्रमाजा विवस्वतः ॥
समु त्वा धीभिरस्वरन् हिन्वतीः सप्त जामयः। विप्रम् आजा विवस्वतः॥
Mantra 9
मृजन्ति त्वा समग्रुवोऽव्ये जीरावधि ष्वणि । रेभो यदज्यसे वने ॥
मृजन्ति त्वा समग्रुवोऽव्ये जीरावधि ष्वणि। रेभो यदज्यसे वने॥
Mantra 10
पवमानस्य ते कवे वाजिन्त्सर्गा असृक्षत । अर्वन्तो न श्रवस्यवः ॥
पवमानस्य ते कवे वाजिन्त्सर्गा असृक्षत। अर्वन्तो न श्रवस्यवः॥
Mantra 11
अच्छा कोशं मधुश्चुतमसृग्रं वारे अव्यये । अवावशन्त धीतयः ॥
अच्छा कोशं मधुश्चुतम् असृग्रं वारेऽव्यये; अवावशन्त धीतयः—अधोऽवतीर्य, आनन्दं ग्रहीतुं धारयितुं च।
Mantra 12
अच्छा समुद्रमिन्दवोऽस्तं गावो न धेनवः । अग्मन्नृतस्य योनिमा ॥
अच्छा समुद्रम् इन्दवोऽस्तं गावो न धेनवः; अग्मन् ऋतस्य योनिम्—सत्यस्य स्रोतं, यत्र ऋतं जायते सञ्चीयते च।
Mantra 13
प्र ण इन्दो महे रण आपो अर्षन्ति सिन्धवः । यद्गोभिर्वासयिष्यसे ॥
प्र ण इन्दो महे रण आपो अर्षन्ति सिन्धवः; यद् गोभिर्वासयिष्यसे—अस्मासु गो-रश्मीन् निवासयित्वा सङ्गृह्णीयाः, तदा आपः सिन्धवोऽभिप्रस्रवन्ति।
Mantra 14
अस्य ते सख्ये वयमियक्षन्तस्त्वोतयः । इन्दो सखित्वमुश्मसि ॥
अस्य ते सख्ये वयं विचरामः, त्वदोत्या धृताः स्वान् आत्मानः समर्पयामः। इन्दो सखित्वं ते वयं कामयामहे॥
Mantra 15
आ पवस्व गविष्टये महे सोम नृचक्षसे । एन्द्रस्य जठरे विश ॥
आ पवस्व गविष्टये, महे सोम नृचक्षसे। एन्द्रस्य जठरे विश॥
Mantra 16
महाँ असि सोम ज्येष्ठ उग्राणामिन्द ओजिष्ठः । युध्वा सञ्छश्वज्जिगेथ ॥
महानसि सोम ज्येष्ठ उग्राणाम्, इन्दो ओजिष्ठः। युध्वा सञ्छश्वज्जिगेथ॥
Mantra 17
य उग्रेभ्यश्चिदोजीयाञ्छूरेभ्यश्चिच्छूरतरः । भूरिदाभ्यश्चिन्मंहीयान् ॥
य उग्रेभ्यश्चिद् ओजीयान्, शूरेभ्यश्चिच्छूरतरो, भूरिदाभ्यश्चिन्मंहीयान्—स सोमः स्वातिशयशक्त्या सर्वोत्कृष्टः।
Mantra 18
त्वं सोम सूर एषस्तोकस्य साता तनूनाम् । वृणीमहे सख्याय वृणीमहे युज्याय ॥
त्वं सोम सूर्यशूरः, शीघ्रप्रेरकः; स्तोकस्य तनूनां च साता। वृष्णीमहे सख्याय, वृष्णीमहे युज्याय कर्मणि।
Mantra 19
अग्न आयूंषि पवस आ सुवोर्जमिषं च नः । आरे बाधस्व दुच्छुनाम् ॥
अग्ने, पवस्व; नः आयूंषि सुवः, ऊर्जम् इषं च आ भर। दुच्छुनां च पापं च आरे बाधस्व।
Mantra 20
अग्निॠषिः पवमानः पाञ्चजन्यः पुरोहितः । तमीमहे महागयम् ॥
अग्निरृषिः पवमानः पाञ्चजन्यः पुरोहितः पुरस्तात् स्थापितः। तं वयं महागयं समिध्महे॥
Mantra 21
अग्ने पवस्व स्वपा अस्मे वर्चः सुवीर्यम् । दधद्रयिं मयि पोषम् ॥
अग्ने पवस्व स्वपाः; अस्मे वर्चः सुवीर्यं च दधत्। मयि रयिं दधत् पोषं च॥
Mantra 22
पवमानो अति स्रिधोऽभ्यर्षति सुष्टुतिम् । सूरो न विश्वदर्शतः ॥
पवमानोऽतिस्रिधोऽभ्यर्षति सुष्टुतिम्; सूरो न विश्वदर्शतः॥
Mantra 23
स मर्मृजान आयुभिः प्रयस्वान्प्रयसे हितः । इन्दुरत्यो विचक्षणः ॥
स दीप्त इन्दुः (सोमः) आयुभिः स्वं मर्मृजानः, प्रयस्वान् प्रयसे हितः; विचक्षणदृष्टिः स अश्युवद् अतिरिव शीघ्रं गच्छति।
Mantra 24
पवमान ऋतं बृहच्छुक्रं ज्योतिरजीजनत् । कृष्णा तमांसि जङ्घनत् ॥
पवमानः सोमः ऋतं बृहच्छुक्रम् ज्योतिर् अजीजनत्; कृष्णानि तमांसि जङ्घनत्।
Mantra 25
पवमानस्य जङ्घ्नतो हरेश्चन्द्रा असृक्षत । जीरा अजिरशोचिषः ॥
पवमानस्य जङ्घ्नतः हरेश्चन्द्राः रश्मयः असृक्षत; जीराः अजिरशोचिषः।
Mantra 26
पवमानो रथीतमः शुभ्रेभिः शुभ्रशस्तमः । हरिश्चन्द्रो मरुद्गणः ॥
पवमानः सोमो रथीतमः, शुभ्रेभिः सह शुभ्रशस्तमः। हरिश्चन्द्रः मरुद्गण इव बलवान्।
Mantra 27
पवमानो व्यश्नवद्रश्मिभिर्वाजसातमः । दधत्स्तोत्रे सुवीर्यम् ॥
पवमानो रश्मिभिर्व्यश्नवद् वाजसातमः। स स्तोत्रे सुवीर्यं दधाति।
Mantra 28
प्र सुवान इन्दुरक्षाः पवित्रमत्यव्ययम् । पुनान इन्दुरिन्द्रमा ॥
प्र सुवान इन्दुः पवित्रमत्यव्ययम् अतिस्रवत्। पुनान इन्दुरिन्द्रम् आ गच्छति।
Mantra 29
एष सोमो अधि त्वचि गवां क्रीळत्यद्रिभिः । इन्द्रं मदाय जोहुवत् ॥
एष सोमोऽधि त्वचि गवां रश्मिषु क्रीळति, अद्रिभिः पेषितः; इन्द्रं मदाय जोहवति।
Mantra 30
यस्य ते द्युम्नवत्पयः पवमानाभृतं दिवः । तेन नो मृळ जीवसे ॥
हे पवमान! यस्य ते द्युम्नवत् पयः दिवोऽभृतम्, तेन नः मृळ, जीवसे।
Frequently Asked Questions
The hymn addresses Soma as Pavamāna (“the self-purifying one”), also called Indu, praised while he is being strained and made fit for offering.
It supports the Soma ritual by invoking Soma’s purification and power, and it asks Soma to grant strength, inspiration, victory, and the grace that sustains life.
These images describe Soma’s nourishing, life-giving essence and his radiant, heaven-linked potency—both the ritual drink’s vitality and its spiritual symbolism of clarified consciousness.
Ask anything about Sukta 66 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.