Sukta 66
Sukta 9.66
Soma Pavamāna
এই পৱমান সোম সূক্তত বোৱা, স্বয়ং-শুদ্ধিকাৰী সোমক প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যেতিয়া তেওঁ উলৰ ছাঁকনিৰ মাজেৰে ছাঁকা হৈ দেৱতাসকলৰ বাবে উপযুক্ত হয়। সোমক মিত্ৰসকলৰ প্ৰিয়, ভয়ংকৰসকলৰ মাজত সৰ্বাধিক শক্তিশালী জ্যেষ্ঠ বুলি আহ্বান কৰা হৈছে; স্বৰ্গৰ পৰা অনা তেওঁৰ দীপ্তিমান ‘দুধে’ বল, বিজয় আৰু জীৱন ধাৰণ কৰা অনুগ্ৰহ দান কৰে। এই সূক্তৰ উদ্দেশ্য দুয়োটা—আচাৰগতভাৱে সোম-পেষণক উদ্দীপিত কৰা, আৰু আধ্যাত্মিকভাৱে সোমক প্ৰেৰিত বাক্য আৰু প্ৰাণশক্তি হিচাপে উদ্যাপন কৰা।
Mantras
Mantra 1
पवस्व विश्वचर्षणेऽभि विश्वानि काव्या । सखा सखिभ्य ईड्यः ॥
হে বিশ্বচর্ষণে, পৱিত্ৰ হওক; সকলো কাব্য—ঋষিবাণীত প্ৰৱেশ কৰা। হে সখা, সখাসকলৰ দ্বাৰা ঈড্য—আৰাধ্য।
Mantra 2
ताभ्यां विश्वस्य राजसि ये पवमान धामनी । प्रतीची सोम तस्थतुः ॥
সেই দুয়োটা আধাৰ/লোকৰ দ্বাৰাই, সমগ্ৰ জগতৰ দীপ্তিময় বিস্তাৰত, হে পৱমান সোম, তোমাৰ দুটা ধাম (আসন) প্ৰত্যঞ্চ—অন্তৰমুখী হৈ স্থিৰ আছে।
Mantra 3
परि धामानि यानि ते त्वं सोमासि विश्वतः । पवमान ऋतुभिः कवे ॥
হে সোম, তুমি সৰ্বত্ৰ; তোমাৰ চাৰিওফালে তোমাৰ সকলো ধাম আৰু বিধিবদ্ধ ৰূপসমূহ পৰিভ্ৰমণ কৰে। হে পৱমান, হে কবি, ঋতুভিৰ্—সত্যৰ ঋতু/যথাসময়সমূহৰ দ্বাৰাই তুমি প্ৰকাশ পাওঁ।
Mantra 4
पवस्व जनयन्निषोऽभि विश्वानि वार्या । सखा सखिभ्य ऊतये ॥
পৱিত্ৰ হওঁক, আনন্দৰ প্ৰেৰণাসমূহ জন্ম দি; সকলো কাম্য বস্তুৰ দিশে আগবাঢ়া। সখা হৈ, সখিসকলৰ সহায়ৰ বাবে আহা।
Mantra 5
तव शुक्रासो अर्चयो दिवस्पृष्ठे वि तन्वते । पवित्रं सोम धामभिः ॥
তোমাৰ উজ্জ্বল শিখা-ৰশ্মিসমূহ দ্যৌৰ পৃষ্ঠত বিস্তৃত হৈ যায়; আৰু তোমাৰ স্থিত ধামসমূহৰ দ্বাৰা, হে সোম, তুমি পবিত্ৰকাৰী হওঁ—তোমাৰ নিজ অৱস্থাই যেন শোধনকাৰী পৱিত্ৰ (ফিল্টাৰ)।
Mantra 6
तवेमे सप्त सिन्धवः प्रशिषं सोम सिस्रते । तुभ्यं धावन्ति धेनवः ॥
তোমাৰ বাবে এই সাত সিন্ধু (নদী) প্ৰবাহিত হয়, হে সোম, তোমাৰ অগ্ৰগামী আদেশলৈ; তোমাৰ দিশে ধেনুসমূহ দৌৰি আহে—পোষণশক্তিৰ ধাৰাসমূহ আনন্দলৈ ত্বৰিত হয়।
Mantra 7
प्र सोम याहि धारया सुत इन्द्राय मत्सरः । दधानो अक्षिति श्रवः ॥
হে সোম, ধাৰাৰূপে আগবাঢ়া; সুতো (নিষ্পেষিত) হৈ ইন্দ্ৰৰ বাবে মত্ততা-আনন্দ হওঁ। অবিনশ্বৰ যশ বহন কৰি—আত্মবিজয়ৰ স্থায়ী বল।
Mantra 8
समु त्वा धीभिरस्वरन्हिन्वतीः सप्त जामयः । विप्रमाजा विवस्वतः ॥
ধী-চিন্তাৰে তোমাক ধ্বনিত কৰি তুলিলে; প্ৰেৰণা দিয়া সাত ভগ্নী (সপ্ত জাময়ঃ) তোমাক গতি দিলে। হে বিপ্ৰ-ঋষি, বিবস্বতৰ পৰা জাত, জ্যোতিৰ যাত্ৰালৈ জাগ্ৰত হোৱা।
Mantra 9
मृजन्ति त्वा समग्रुवोऽव्ये जीरावधि ष्वणि । रेभो यदज्यसे वने ॥
একে-সুৰে গীত গাই তোমাক পৰিষ্কাৰ কৰে, ভেড়াৰ উলৰ ওপৰত, প্ৰাচীন ছাঁকনিৰ ওপৰত—তাৰ গুঞ্জন ধ্বনিৰ সৈতে; যেতিয়া, হে ৰেভ (বাণীৰ গায়ক), তুমি কাঠত অভিষিক্ত হওঁ।
Mantra 10
पवमानस्य ते कवे वाजिन्त्सर्गा असृक्षत । अर्वन्तो न श्रवस्यवः ॥
হে কৱি, তোমাৰ পৱমান অৱস্থাত তোমাৰ বাজিক স্ৰোতসমূহ মুক্ত হৈ ওলাই আহে; শ্ৰৱস্যু অশ্বৰ দৰে—যশৰ বাবে উদ্গ্ৰীৱ—তেওঁলোকে বলৰ পূৰ্ণতাৰে দৌৰি যায়।
Mantra 11
अच्छा कोशं मधुश्चुतमसृग्रं वारे अव्यये । अवावशन्त धीतयः ॥
মধু-ঝৰা মাধুৰ্যৰ পাত্ৰলৈ তাক বোৱাই দিয়া হ’ল; অব্যয় উলৰ ছাঁকনিত (ছাঁকনি-বস্ত্ৰত) স্ৰৱিত হ’ল। আৰু ধী-চিন্তা, প্ৰেৰিত ভাবনাসমূহ, তললৈ আকুল হৈ নামিল—আনন্দ গ্ৰহণ কৰি ধৰি ৰাখিবলৈ।
Mantra 12
अच्छा समुद्रमिन्दवोऽस्तं गावो न धेनवः । अग्मन्नृतस्य योनिमा ॥
সমুদ্ৰলৈ ইন্দুৰ বিন্দুবোৰ ঘৰলৈ উভতি গ’ল—গাইৰ দৰে, দুধ-দাতা ধেনুৰ দৰে। ঋতৰ যোনিলৈ সিহঁতে আহিল—সত্যৰ উৎসলৈ, য’ত ঋত জন্মে আৰু সঞ্চিত হয়।
Mantra 13
प्र ण इन्दो महे रण आपो अर्षन्ति सिन्धवः । यद्गोभिर्वासयिष्यसे ॥
হে ইন্দু, আমাৰ বাবে আগবাঢ়ি বোৱা—মহা ৰণৰ বাবে। যেতিয়া তুমি গোৰশ্মি-গাভীবোৰক আমাৰ ভিতৰত বাস কৰাবা আৰু একত্ৰ কৰিবা, তেতিয়া আপঃ—সিন্ধুবোৰ, স্ৰোতস্বিনী নদীবোৰ—উচ্ছ্বসিত হৈ বোৱাই উঠে।
Mantra 14
अस्य ते सख्ये वयमियक्षन्तस्त्वोतयः । इन्दो सखित्वमुश्मसि ॥
তোমাৰ এই সখ্যত আমি চলি-ফুৰিব খোজোঁ, তোমাৰ সহায়ত ধৰি ৰাখি নিজকে অৰ্পণ কৰোঁ। হে ইন্দু, তোমাৰ সৈতে সখিত্ব—সহচৰ্য—আমাৰ আকাঙ্ক্ষা।
Mantra 15
आ पवस्व गविष्टये महे सोम नृचक्षसे । एन्द्रस्य जठरे विश ॥
হে সোম, গৱিষ্টয়—ৰশ্মি/গো-লাভ—ৰ বাবে আমাৰ ওচৰলৈ পৱমান হৈ বৈ আহা; নৃচক্ষস্—মানৱাত্মাৰ মহৎ দৰ্শন—ৰ বাবে। ইন্দ্ৰৰ জঠৰত প্ৰৱেশ কৰা।
Mantra 16
महाँ असि सोम ज्येष्ठ उग्राणामिन्द ओजिष्ठः । युध्वा सञ्छश्वज्जिगेथ ॥
হে সোম, তুমি মহান; উগ্ৰসকলৰ মাজত জ্যেষ্ঠ। হে ইন্দু, শক্তিত সৰ্বাধিক বলবান। যুদ্ধ কৰি কৰি তুমি সদায় পুনঃপুনঃ বিজয়ী হওঁ।
Mantra 17
य उग्रेभ्यश्चिदोजीयाञ्छूरेभ्यश्चिच्छूरतरः । भूरिदाभ्यश्चिन्मंहीयान् ॥
যি উগ্ৰসকলতকৈও অধিক বলৱান, শূৰসকলতকৈও অধিক শূৰতৰ, আৰু বহুদাতা সকলতকৈও অধিক দানশীল—সেই সোম, নিজৰ অতিশয় শক্তিত সৰ্বোত্তম।
Mantra 18
त्वं सोम सूर एषस्तोकस्य साता तनूनाम् । वृणीमहे सख्याय वृणीमहे युज्याय ॥
হে সোম, তুমি সূৰ্য-শূৰ, দ্ৰুত প্ৰেৰক; সন্তানৰ আৰু দেহধাৰী জীৱনৰ বিজয়ী। আমি তোমাক সখ্যৰ বাবে বাছোঁ; কৰ্মত যুজ্য সংযোগৰ বাবেো বাছোঁ।
Mantra 19
अग्न आयूंषि पवस आ सुवोर्जमिषं च नः । आरे बाधस्व दुच्छुनाम् ॥
হে অগ্নি, পৱমান হৈ তুমি আমাৰ বাবে আয়ুৰ পূৰ্ণতা আন—বল আৰু প্ৰেৰক পোষণ; আৰু দুষ্টতা আৰু দুৰ্ভাগ্য দূৰলৈ ঠেলি দিয়া।
Mantra 20
अग्निॠषिः पवमानः पाञ्चजन्यः पुरोहितः । तमीमहे महागयम् ॥
অগ্নি—ঋষি, পৱমান (শুদ্ধি-প্ৰবাহমান), পাঞ্চজন্য (পাঁচ জনসমূহৰ), পুৰোহিত ৰূপে অগ্ৰে স্থাপিত; সেই মহাগয় (মহা-কল্যাণদাতা)ক আমি উপাসনা কৰোঁ।
Mantra 21
अग्ने पवस्व स्वपा अस्मे वर्चः सुवीर्यम् । दधद्रयिं मयि पोषम् ॥
হে অগ্নে, পৱমান হওঁক; আমাৰ বাবে সু-কর্ম (স্বপা) সম্পাদন কৰা। আমাৰ ভিতৰত তেজ (ৱৰ্চঃ) আৰু সু-বীৰ্য (সুবীৰ্য্যম্) স্থাপন কৰা; মোৰ ভিতৰত ৰয়ি (আধ্যাত্মিক ধন) ৰাখি পোষ (পুষ্টি-বৃদ্ধি) দান কৰা।
Mantra 22
पवमानो अति स्रिधोऽभ्यर्षति सुष्टुतिम् । सूरो न विश्वदर्शतः ॥
পৱমান, বাধাদাতা (স্ৰিধঃ)সমূহৰ ওপৰেৰে অতিক্ৰম কৰি স্ৰোতস্বী হৈ ধাৱিত হয়, সু-স্তুতি (সুষ্টুতিম্)—সুন্দৰ স্তোত্ৰলৈ; সূৰ্যৰ দৰে, বিশ্বদৰ্শী (বিশ্বদৰ্শতঃ)।
Mantra 23
स मर्मृजान आयुभिः प्रयस्वान्प्रयसे हितः । इन्दुरत्यो विचक्षणः ॥
সেই দীপ্ত ইন্দু (সোম), জীৱশক্তিসমূহে নিজকে পৰিশোধন কৰি, পেষিত আনন্দ-ৰসে সমৃদ্ধ, সেই আনন্দৰ কৰ্মত স্থাপিত—বিবেচক দৃষ্টিসম্পন্ন, সি দ্ৰুত অশ্বৰ দৰে গতি কৰে।
Mantra 24
पवमान ऋतं बृहच्छुक्रं ज्योतिरजीजनत् । कृष्णा तमांसि जङ्घनत् ॥
পৱমান সোম, পৰিশোধন-প্ৰবাহত, ঋত-ব্যৱস্থাৰ বিশাল দীপ্ত শুদ্ধ জ্যোতি জন্ম দিয়ে; ক’লা অন্ধকাৰসমূহক চূর্ণ কৰে।
Mantra 25
पवमानस्य जङ्घ्नतो हरेश्चन्द्रा असृक्षत । जीरा अजिरशोचिषः ॥
পৱমান যেতিয়া বাধাদায়ক অন্ধকাৰক আঘাত কৰি ভাঙে, তেতিয়া হৰিৰ (তাম্ৰবৰ্ণ) উজ্জ্বল ৰশ্মিসমূহ মুক্ত হয়—দ্ৰুতগামী, অজৰ দীপ্তিশিখাযুক্ত।
Mantra 26
पवमानो रथीतमः शुभ्रेभिः शुभ्रशस्तमः । हरिश्चन्द्रो मरुद्गणः ॥
পৱমান সোম, যাত্ৰাৰ ৰথত আৰোহণৰ বাবে সৰ্বাধিক যোগ্য; শুদ্ধসকলৰ সৈতে, শুদ্ধতাৰ বাবে সৰ্বাধিক প্ৰশংসিত। হৰিত-জ্যোতিৰে দীপ্ত, মৰুদ্গণৰ দৰে বলবান সমূহ।
Mantra 27
पवमानो व्यश्नवद्रश्मिभिर्वाजसातमः । दधत्स्तोत्रे सुवीर्यम् ॥
পৱমান শোমে নিজৰ ৰশ্মিসমূহেৰে বিস্তাৰিত হৈ আগবাঢ়ে; ঐশ্বৰ্য-লাভত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বিজয়ী। স্তোত্ৰত তেওঁ সু-বীৰ্য—উৎকৃষ্ট বীৰবল স্থাপন কৰে।
Mantra 28
प्र सुवान इन्दुरक्षाः पवित्रमत्यव्ययम् । पुनान इन्दुरिन्द्रमा ॥
চাপি নিসৃত ইন্দু আগবাঢ়ি পৱিত্ৰৰ মাজেৰে বৈ গৈছে—অব্যয়, অপচয়-অতিক্ৰমী। নিজকে পবিত্ৰ কৰি ইন্দু ইন্দ্ৰৰ দিশে গমন কৰে।
Mantra 29
एष सोमो अधि त्वचि गवां क्रीळत्यद्रिभिः । इन्द्रं मदाय जोहुवत् ॥
এষ সোমঃ ত্বচিৰ ওপৰত, গোমাতাৰ ৰশ্মিসমূহৰ মাজত ক্ৰীড়া কৰে, অদ্ৰি-পাথৰে পীড়িত; ইন্দ্ৰক মদ-উল্লাসলৈ আহ্বান কৰে।
Mantra 30
यस्य ते द्युम्नवत्पयः पवमानाभृतं दिवः । तेन नो मृळ जीवसे ॥
হে পৱমান! তোৰ দ্যুম্নৱৎ পয়ঃ—দিবৰ পৰা অনা—সেই পয়সেৰে আমাৰ প্ৰতি কৃপালু হʼ, আমাৰ জীৱনৰ বাবে।
Frequently Asked Questions
The hymn addresses Soma as Pavamāna (“the self-purifying one”), also called Indu, praised while he is being strained and made fit for offering.
It supports the Soma ritual by invoking Soma’s purification and power, and it asks Soma to grant strength, inspiration, victory, and the grace that sustains life.
These images describe Soma’s nourishing, life-giving essence and his radiant, heaven-linked potency—both the ritual drink’s vitality and its spiritual symbolism of clarified consciousness.
Ask anything about Sukta 66 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.