Sukta 66

Mantra 1

पवस्व विश्वचर्षणेऽभि विश्वानि काव्या । सखा सखिभ्य ईड्यः ॥

हे विश्वचर्षणे, तू पवित्र हो; सर्व काव्यांमध्ये (प्रेरित वाणींत) प्रवेश कर. हे सखा, सख्यांकडून तू ईड्य (स्तुत्य) आहेस.

Mantra 2

ताभ्यां विश्वस्य राजसि ये पवमान धामनी । प्रतीची सोम तस्थतुः ॥

त्या दोन्ही (आधारां/लोकां)द्वारे, सर्वांच्या प्रकाशमान रजसमध्ये, हे पवमान सोम, तुझे ते दोन धाम (आश्रय-स्थान) अंतर्मुख होऊन स्थिर आहेत—साधकाकडे प्रत्यंच, अंतर्मिलनासाठी सज्ज।

Mantra 3

परि धामानि यानि ते त्वं सोमासि विश्वतः । पवमान ऋतुभिः कवे ॥

हे सोम, तू सर्वत्र आहेस; तुझ्याभोवती तुझे धाम आणि नियत रूप-व्यवस्था (धामानि) परिभ्रमण करतात। हे पवमान, हे कवे, तू ऋतूंमधून—ऋत (सत्य-नियम) यांच्या योग्य काळांतून—प्रकट होतोस।

Mantra 4

पवस्व जनयन्निषोऽभि विश्वानि वार्या । सखा सखिभ्य ऊतये ॥

पवित्र हो, आनंदाच्या प्रेरणा (निषः) उत्पन्न करत; सर्व वरणीय वस्तूंकरिता पुढे सरक। सखा होऊन, सख्यांसाठी सहाय्य (ऊति) घेऊन ये।

Mantra 5

तव शुक्रासो अर्चयो दिवस्पृष्ठे वि तन्वते । पवित्रं सोम धामभिः ॥

तुझ्या तेजस्वी ज्वालामय किरणा दिव्य आकाशाच्या पाठीवर दूरवर पसरतात. हे सोम, आपल्या धामां/शक्तींनी तू पवित्र करणारा होतोस—तूच ‘पवित्रम्’, स्वयंच स्पष्ट करणारा गाळणी-तत्त्व आहेस.

Mantra 6

तवेमे सप्त सिन्धवः प्रशिषं सोम सिस्रते । तुभ्यं धावन्ति धेनवः ॥

हे सोम, तुझ्यासाठी हे सप्त सिंधू तुझ्या पुढे नेणाऱ्या आज्ञेनुसार प्रवाहित होतात. तुझ्याकडेच धेनू धावतात—पोषक रसधारा, आनंदाकडे वेगाने जाणाऱ्या.

Mantra 7

प्र सोम याहि धारया सुत इन्द्राय मत्सरः । दधानो अक्षिति श्रवः ॥

हे सोम, धारारूपाने पुढे जा; पिळून काढलेला तू इंद्रासाठी ‘मत्सर’—उल्लास आहेस. ‘अक्षिति श्रवः’—अक्षय कीर्ती—धारण करून.

Mantra 8

समु त्वा धीभिरस्वरन्हिन्वतीः सप्त जामयः । विप्रमाजा विवस्वतः ॥

समस्त धी (विचार-प्रज्ञा) यांनी त्यांनी तुला निनादित केले; प्रेरक अशा सात जामयः (भगिनी) तुला गतीत आणतात. हे विप्र, विवस्वत्-जन्य, तू प्रकाश-यात्रेत जागृत झालास.

Mantra 9

मृजन्ति त्वा समग्रुवोऽव्ये जीरावधि ष्वणि । रेभो यदज्यसे वने ॥

एकस्वर स्तुत्यांनी ते तुला मृजन (शुद्ध) करतात—मेंढीच्या लोकरीवर, प्राचीन गाळणीवर, तिच्या गुंजार नादासह; हे रेभ (वाणीचा गायक), तू वनात अभिषिक्त होतोस तेव्हा.

Mantra 10

पवमानस्य ते कवे वाजिन्त्सर्गा असृक्षत । अर्वन्तो न श्रवस्यवः ॥

हे कवे, तू पवमान होत असता तुझे वाजिन्त् सर्ग (बलवान प्रवाह) मुक्त होतात; कीर्तीची आस धरणाऱ्या अश्वांसारखे ते वेगाने धावून जातात.

Mantra 11

अच्छा कोशं मधुश्चुतमसृग्रं वारे अव्यये । अवावशन्त धीतयः ॥

मधु झरणाऱ्या माधुर्याच्या कोशाकडे त्याला प्रवाहित केले; अव्यय लोकरच्या गाळणीत. आणि धीतयः (प्रेरित विचार) खालीकडे आकांक्षेने झुकल्या—आनंद ग्रहण करून धारण करण्यासाठी.

Mantra 12

अच्छा समुद्रमिन्दवोऽस्तं गावो न धेनवः । अग्मन्नृतस्य योनिमा ॥

समुद्राकडे थेंब (इन्दवः) घरी परतले—गायींसारखे, दूध देणाऱ्यांसारखे. ते ऋतस्य योनीपर्यंत आले—जिथे ऋत जन्मते आणि साठवले जाते त्या स्रोतामध्ये.

Mantra 13

प्र ण इन्दो महे रण आपो अर्षन्ति सिन्धवः । यद्गोभिर्वासयिष्यसे ॥

हे इन्दो, आमच्यासाठी महान रणासाठी पुढे प्रवाहित हो. जेव्हा तू गोभिः (प्रकाश-किरणरूपी गायी) आमच्यात वास करशील, तेव्हा आपः—सिन्धवः, त्या वेगवान धाराः—प्रवाहमान होतात.

Mantra 14

अस्य ते सख्ये वयमियक्षन्तस्त्वोतयः । इन्दो सखित्वमुश्मसि ॥

तुझ्या या सख्यात आम्ही, तुझ्याच सहाय्याने समर्थ होऊन, यज्ञभावाने स्वतःला अर्पित करतो. हे इन्दु, तुझ्याशी सखित्वाची आम्ही अभिलाषा करतो.

Mantra 15

आ पवस्व गविष्टये महे सोम नृचक्षसे । एन्द्रस्य जठरे विश ॥

हे सोम, गविष्टि—किरणे/गोधन मिळविण्यासाठी—आमच्याकडे पवित्र होऊन प्रवाहित हो; मनुष्यातील आत्मदर्शनाच्या महादृष्टीसाठी. आणि इन्द्राच्या जठरात प्रवेश कर.

Mantra 16

महाँ असि सोम ज्येष्ठ उग्राणामिन्द ओजिष्ठः । युध्वा सञ्छश्वज्जिगेथ ॥

हे सोम, तू महान आहेस; उग्रांमध्ये ज्येष्ठ आहेस. हे इन्दु, ओजामध्ये तू सर्वाधिक शक्तिमान आहेस. युद्ध करत तू सदासर्वदा पुन्हा पुन्हा विजय मिळवितोस.

Mantra 17

य उग्रेभ्यश्चिदोजीयाञ्छूरेभ्यश्चिच्छूरतरः । भूरिदाभ्यश्चिन्मंहीयान् ॥

जो उग्रांपेक्षाही अधिक बलवान, शूरांपेक्षाही अधिक शूर, आणि बहुदात्यांपेक्षाही अधिक उदार आहे—तो सोम आपल्या अतिशय सामर्थ्यात असा आहे.

Mantra 18

त्वं सोम सूर एषस्तोकस्य साता तनूनाम् । वृणीमहे सख्याय वृणीमहे युज्याय ॥

हे सोम, तू सूर्य-वीर आहेस, शीघ्र प्रेरक आहेस; संततीचा आणि तनूंचा (आमच्या देहधारी जीवनाचा) दाता-विजेता आहेस. सख्याकरिता आम्ही तुला वरण करतो; कर्मात युक्त-योगासाठीही आम्ही तुला वरण करतो.

Mantra 19

अग्न आयूंषि पवस आ सुवोर्जमिषं च नः । आरे बाधस्व दुच्छुनाम् ॥

हे अग्नि, पवमान होऊन आमच्यासाठी आयुष्यांची समृद्धी—बल आणि प्रेरक पोषण—आण; आणि दुच्छुना (दुष्टता, दुर्भाग्य) दूर लोटून दे.

Mantra 20

अग्निॠषिः पवमानः पाञ्चजन्यः पुरोहितः । तमीमहे महागयम् ॥

अग्नि—ऋषी, पवमान, पाञ्चजन्य, पुरोहित—त्या महागय (महान कल्याण व वृद्धी देणाऱ्या) त्यालाच आम्ही भक्तिभावाने वंदून मागतो/आवाहन करतो.

Mantra 21

अग्ने पवस्व स्वपा अस्मे वर्चः सुवीर्यम् । दधद्रयिं मयि पोषम् ॥

हे अग्ने, पवमान होऊन आमच्यासाठी सुकार्य करणारा हो; आमच्यात वर्चस् (तेज) व सुवीर्य (उत्तम वीरशक्ती) धारण कर; माझ्यात रयि (आध्यात्मिक धन) व पोष (समृद्धीची वाढ) स्थापित कर.

Mantra 22

पवमानो अति स्रिधोऽभ्यर्षति सुष्टुतिम् । सूरो न विश्वदर्शतः ॥

पवमान होऊन तो अडथळे करणाऱ्यांना (स्रिध्) ओलांडून वाहतो आणि सुष्टुति—उत्तम स्तुती—कडे वेगाने धावतो; सूर्याप्रमाणे, सर्वत्र-दृश्य, विश्वाला प्रकट करणारा.

Mantra 23

स मर्मृजान आयुभिः प्रयस्वान्प्रयसे हितः । इन्दुरत्यो विचक्षणः ॥

तो उज्ज्वल इन्दु (सोम), आयु-शक्तींनी स्वतःला परिशुद्ध करीत, पिळलेल्या आनंद-रसाने समृद्ध, त्या रस-कर्मातच प्रतिष्ठित—विवेकदृष्टी असलेला, वेगवान अश्वाप्रमाणे धावतो.

Mantra 24

पवमान ऋतं बृहच्छुक्रं ज्योतिरजीजनत् । कृष्णा तमांसि जङ्घनत् ॥

पवमान सोम आपल्या शुद्ध प्रवाहात ऋताचे विशाल, शुभ्र ज्योति उत्पन्न करतो; तो कृष्ण तमसांना चूर्ण करतो.

Mantra 25

पवमानस्य जङ्घ्नतो हरेश्चन्द्रा असृक्षत । जीरा अजिरशोचिषः ॥

पवमान जेव्हा अडथळा आणणाऱ्या तमसावर प्रहार करून त्याला पाडतो, तेव्हा हरिचे चंद्र किरण मुक्त होऊन धावतात—वेगवान, अजर (अम्लान) प्रकाश-ज्वाला असलेले.

Mantra 26

पवमानो रथीतमः शुभ्रेभिः शुभ्रशस्तमः । हरिश्चन्द्रो मरुद्गणः ॥

पवमान—प्रवासाच्या रथासाठी अत्यंत योग्य—शुभ्र जनांसह, शुभ्रतेसाठी अत्यंत स्तुत्य; हरित-दीप्त, मरुद्गणासारखा बलवान् आहे.

Mantra 27

पवमानो व्यश्नवद्रश्मिभिर्वाजसातमः । दधत्स्तोत्रे सुवीर्यम् ॥

पवमान आपल्या रश्मींनी विस्तारतो व पोहोचतो—समृद्धीचा सर्वोत्तम विजेता; तो स्तोत्रात सु-वीर्य, उदात्त वीरबल, स्थापित करतो.

Mantra 28

प्र सुवान इन्दुरक्षाः पवित्रमत्यव्ययम् । पुनान इन्दुरिन्द्रमा ॥

प्र—दाबला गेलेला इन्दु रक्षकासारखा—पवित्रातून, अव्यय (अविनाशी) यापलीकडे, प्रवाहित झाला; स्वतःला पवित्र करीत इन्दु इन्द्राकडे गमन करतो.

Mantra 29

एष सोमो अधि त्वचि गवां क्रीळत्यद्रिभिः । इन्द्रं मदाय जोहुवत् ॥

हा सोम, गायींच्या त्वचेवर (आवरणावर), अद्रि-शिळांनी पिळला जाऊन, प्रकाशकिरणांत क्रीडा करीत आहे; तो इंद्राला मद (उन्माद) प्राप्तीसाठी हाक देतो.

Mantra 30

यस्य ते द्युम्नवत्पयः पवमानाभृतं दिवः । तेन नो मृळ जीवसे ॥

हे पवमान! तुझे द्युम्नयुक्त पयः (दूध-रस) दिव्यलोकातून आणलेले आहे; त्याच्याद्वारे आमच्यावर कृपा कर, जेणेकरून आम्ही जगू शकू.