
Sukta 4.55
Vāmadeva Gautama (traditional for much of Mandala 4)
Triṣṭubh (probable)
ഈ സൂക്തം വസുശക്തികളോടും ദ്യാവാ–പൃഥിവീ (ആകാശവും ഭൂമിയും)യോടും അദിതിയോടും ആദിത്യരോടും—പ്രത്യേകിച്ച് വരുണനും മിത്രനും—നൽകുന്ന സമുച്ചയ പ്രാർത്ഥനയാണ്. യജ്ഞത്തിനുള്ളിൽ ആരാധകനെ സംരക്ഷിക്കുകയും ‘വരിവസ്’ (സ്വതന്ത്രമായ ഇടം, തടസ്സമില്ലാത്ത ക്ഷേമം) വിപുലമാക്കുകയും ചെയ്യണമെന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു. മനുഷ്യരുടെ പീഡകശക്തികൾക്കെതിരെ യഥാർത്ഥ സംരക്ഷണം എവിടെയാണെന്ന അടിയന്തര ചോദ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച്, ലോകശക്തികൾ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന ഒരു കോസ്മിക് ദർശനത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു; അവസാനം ഉപകാരപ്രദമായ ദൈവിക ഏജൻസികളെ സംക്ഷിപ്തമായി ആഹ്വാനം ചെയ്ത് സമൃദ്ധി വരുത്തണമെന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Mantra 1
को वस्त्राता वसवः को वरूता द्यावाभूमी अदिते त्रासीथां नः । सहीयसो वरुण मित्र मर्तात्को वोऽध्वरे वरिवो धाति देवाः ॥
ഹേ വസുക്കളേ, നിങ്ങളുടെ രക്ഷകൻ ആര്? നിങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ പ്രതിരോധം ആര്? ഹേ ദ്യാവാ-ഭൂമീ, ഹേ അദിതേ, നിങ്ങൾ ഞങ്ങളെ കാക്കുക. ഹേ വരുണാ, മിത്രാ, അതിക്രമിയായ മർത്ത്യനിൽ നിന്ന്—യജ്ഞത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് വിശാല സ്വാതന്ത്ര്യം/അവകാശം (വരിവഃ) ഏത് ദേവൻ സ്ഥാപിക്കുന്നു?
Mantra 2
प्र ये धामानि पूर्व्याण्यर्चान्वि यदुच्छान्वियोतारो अमूराः । विधातारो वि ते दधुरजस्रा ऋतधीतयो रुरुचन्त दस्माः ॥
അവർ പുരാതന ധാമങ്ങളെ സ്തുതിഗാനത്തോടെ മുന്നോട്ടു പാടിപ്പറഞ്ഞു; അവർ ഉദിച്ചപ്പോൾ, നിർമ്മലദർശികളായ വിയോതാരർ (മാർഗ്ഗ-വിഭാജകർ) വഴികൾ തുറന്നു. വിധാതാക്കൾ അവരെ അവരുടെ വ്യത്യസ്ത സ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്ഥാപിച്ചു—അവിരതമായി, ഋതത്തെ ധ്യാനിക്കുന്ന ആ അത്ഭുത ദസ്മർ പ്രകാശിച്ചു തിളങ്ങി.
Mantra 3
प्र पस्त्यामदितिं सिन्धुमर्कैः स्वस्तिमीळे सख्याय देवीम् । उभे यथा नो अहनी निपात उषासानक्ता करतामदब्धे ॥
ഗൃഹത്തിൽ സ്തുതി-മന്ത്രങ്ങളാൽ ഞാൻ അദിതിയെയും സിന്ധുവിനെയും ഉയർത്തുന്നു; സ്വസ്തിക്കും സഖ്യതയ്ക്കുമായി ആ ദേവിയെ ഞാൻ ആരാധിക്കുന്നു—ഞങ്ങളുടെ ഇരുദിനങ്ങളും അവരവരുടെ ഇറങ്ങിവരുന്ന സമയത്ത്, ഉഷസ്സും നക്തയും (രാത്രി), അദബ്ധേ (വഞ്ചനയില്ലാത്തവൾ) ആയി, ഞങ്ങൾക്ക് യഥോചിതമായ നില സൃഷ്ടിക്കട്ടെ.
Mantra 4
व्यर्यमा वरुणश्चेति पन्थामिषस्पतिः सुवितं गातुमग्निः । इन्द्राविष्णू नृवदु षु स्तवाना शर्म नो यन्तममवद्वरूथम् ॥
അര്യമനും വരുണനും പാത വ്യക്തമാക്കട്ടെ; ഇഷസ്പതി—യജ്ഞപ്രേരണയുടെ അധിപതി—അഗ്നി ഞങ്ങളെ സുഖകരമായ ഗമനപഥത്തിലേക്ക് നയിക്കട്ടെ. പുരുഷബലത്തോടെ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ഇന്ദ്ര-വിഷ്ണു ഞങ്ങൾക്ക് ശർമ (ശാന്തി) കൊണ്ടുവരട്ടെ—ഫലപ്രദവും രക്ഷകവുമായ വരൂഥം (ആവരണം/രക്ഷ) നൽകട്ടെ.
Mantra 5
आ पर्वतस्य मरुतामवांसि देवस्य त्रातुरव्रि भगस्य । पात्पतिर्जन्यादंहसो नो मित्रो मित्रियादुत न उरुष्येत् ॥
പർവതത്തിന്റെ ദൃഢമായ താങ്ങുകൾ—മുകളിലോട്ടു തള്ളുന്ന അടിത്തറപോലെ—മരുതുകളുടെ സഹായശക്തികളോടുകൂടെ ഞങ്ങളിലേക്കു വരട്ടെ; ദൈവവിതരണകനായ ഭഗൻ ഞങ്ങളുടെ രക്ഷയ്ക്കായി തന്റെ കാവലുള്ള സമൃദ്ധി തുറന്നുതരട്ടെ. പാത്പതി (പ്രഭു) ഞങ്ങളെ കാക്കട്ടെ; അംഹസ് (കഷ്ടം/പാപം) മുതൽ ഞങ്ങളെ ജനിപ്പിച്ച് പുറത്തെടുക്കട്ടെ. മിത്രൻ ഞങ്ങളെ മൈത്രി-സൗഹൃദത്തിൽ വളർത്തി, ഞങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കട്ടെ.
Mantra 6
नू रोदसी अहिना बुध्न्येन स्तुवीत देवी अप्येभिरिष्टैः । समुद्रं न संचरणे सनिष्यवो घर्मस्वरसो नद्यो अप व्रन् ॥
ഇപ്പോൾ ദ്യാവാ-പൃഥിവി എന്ന രണ്ടു ദേവിമാർ ഇഷ്ടമായ അർപ്പണങ്ങളാൽ സ്തുതിക്കപ്പെടട്ടെ; കൂടാതെ അടിത്തറയിൽ നിന്നു ചലിക്കുന്ന ഗൂഢ സർപ്പശക്തിയായ ബുധ്ന്യ അഹിയോടുകൂടി. ഘർമത്തിന്റെ സ്വര-രസത്തോടെ മുഴങ്ങുന്ന നദികൾ ജയലാലസയോടെ തങ്ങളുടെ പ്രവാഹത്തിൽ അസ്തിത്വത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞുചേരുന്നതുപോലെ, അവർ തങ്ങളുടെ ഗതിയിൽ മുന്നേറട്ടെ.
Mantra 7
देवैर्नो देव्यदितिर्नि पातु देवस्त्राता त्रायतामप्रयुच्छन् । नहि मित्रस्य वरुणस्य धासिमर्हामसि प्रमियं सान्वग्नेः ॥
ദേവന്മാരോടുകൂടെ ദേവി അദിതി ഞങ്ങളെ കാത്തുകൊള്ളട്ടെ; ദിവ്യ ത്രാതാവ് ഞങ്ങളെ അപ്രയുച്ഛൻ—അവിരതമായി—രക്ഷിക്കട്ടെ. കാരണം മിത്ര-വരുണന്മാരുടെ സ്ഥാപിത ധാസി (വിധി-നിയമങ്ങൾ) ക്ഷയിപ്പിക്കാൻ ഞങ്ങൾ അർഹരല്ല; അഗ്നിയുടെ ദൃഢ ശിഖരമായ ആകാംക്ഷയുടെ ജ്വാലയിൽ നിന്ന് വീഴാനും ഞങ്ങൾ യോഗ്യരല്ല.
Mantra 8
अग्निरीशे वसव्यस्याग्निर्महः सौभगस्य । तान्यस्मभ्यं रासते ॥
അഗ്നി വസവ്യ—വാസം നല്കുന്ന സമ്പത്ത്—മേൽ അധിപത്യം വഹിക്കുന്നു; അഗ്നി മഹത്തായ സൗഭാഗ്യത്തിൻമേലും അധിപൻ. ആ സമൃദ്ധിയുടെ ശക്തികൾ അവൻ ഞങ്ങൾക്ക് ദാനമാകട്ടെ.
Mantra 9
उषो मघोन्या वह सूनृते वार्या पुरु । अस्मभ्यं वाजिनीवति ॥
ഹേ ഉഷസ്സേ, ദാനസമൃദ്ധയായവളേ, ഹേ സൂനൃതേ (സത്യ-മധുര വാക്കിന്റെ ശക്തി), ഞങ്ങൾക്ക് അനേകം അഭിലഷണീയ നിധികൾ കൊണ്ടുവരിക; ഹേ വാജിനീവതി (ബലസമ്പന്നയായവളേ), അവ ഞങ്ങളിലേക്കു എത്തിക്കണമേ.
Mantra 10
तत्सु नः सविता भगो वरुणो मित्रो अर्यमा । इन्द्रो नो राधसा गमत् ॥
ആ ദൈവിക പ്രവർത്തനം ഞങ്ങളിലേക്കു വരട്ടെ: സവിതാ പ്രേരകൻ, ഭഗ വിതരണകൻ, വരുണ വിശാലമായ ശുദ്ധി, മിത്ര സമന്വയകൻ, അര്യമാ ആര്യനിയമം; ഇന്ദ്രൻ പൂർണതയുടെ സമൃദ്ധിയുമായി ഞങ്ങളിലേക്കു വരട്ടെ.
A questioning invocation: who truly protects—Vasus, Heaven–Earth, Aditi, Varuṇa–Mitra—and who grants ‘varivas’ (wide freedom) within the sacrifice against oppressive mortal forces.
The hymn expands from immediate protection to cosmic process: the sustaining divinities are praised as deep, foundational powers, and the world’s currents are pictured as purposeful movement toward their goal.
The cosmic image of forces pressing onward like rivers toward the ocean—suggesting irresistible, ordered movement under divine governance and the inevitability of ṛta when properly invoked.
A compact concluding petition calling Savitṛ, Bhaga, Varuṇa, Mitra, Aryaman—and Indra—to come with rādhas (bounty/fulfillment), sealing protection with prosperity.
varivo dhāti
नू रोदसी अहिना बुध्न्येन स्तुवीत देवी अप्येभिरिष्टैः । समुद्रं न संचरणे सनिष्यवो घर्मस्वरसो नद्यो अप व्रन् ॥indro no rādhasā gamat
It asks multiple divine powers to protect the worshipper and to create “varivas”—a wide, unobstructed space of safety and well-being—so the sacrifice and life-path can proceed without hindrance.
Because the hymn treats protection and success as a shared divine function: stability (Vasus), support (Heaven–Earth), boundless shelter (Aditi), moral order and harmony (Varuṇa–Mitra), and prosperous distribution and strength (other Ādityas and Indra).
Varivas means “wide space” or “free room”—both outer freedom from obstacles and inner relief from constriction—so that one can act rightly, worship effectively, and live without oppressive interference.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.