Rig Veda 4.55.6: Mandala 4, Sukta 55, Mantra 6

Sukta 4.55

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional)

Devata: Dyāvāpṛthivī (Rodasī), with undercurrent of Budhnya/Ahi symbolism

Chandas: Trishtubh (probable; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

नू रोदसी अहिना बुध्न्येन स्तुवीत देवी अप्येभिरिष्टैः । समुद्रं न संचरणे सनिष्यवो घर्मस्वरसो नद्यो अप व्रन् ॥

Transliteration

nū rodasī ahínā budhnyéna stuvīt devī́ ápyebhir iṣṭáiḥ | samudráṃ ná saṃcáraṇe saniṣyávo gharmásvaraso nadyò apá vran ||

Translation

ഇപ്പോൾ ദ്യാവാ-പൃഥിവി എന്ന രണ്ടു ദേവിമാർ ഇഷ്ടമായ അർപ്പണങ്ങളാൽ സ്തുതിക്കപ്പെടട്ടെ; കൂടാതെ അടിത്തറയിൽ നിന്നു ചലിക്കുന്ന ഗൂഢ സർപ്പശക്തിയായ ബുധ്ന്യ അഹിയോടുകൂടി. ഘർമത്തിന്റെ സ്വര-രസത്തോടെ മുഴങ്ങുന്ന നദികൾ ജയലാലസയോടെ തങ്ങളുടെ പ്രവാഹത്തിൽ അസ്തിത്വത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞുചേരുന്നതുപോലെ, അവർ തങ്ങളുടെ ഗതിയിൽ മുന്നേറട്ടെ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• नू: now, indeed
• नू: —
• Type: Indeclinable
• Root: नु (अव्यय-प्रातिपदिक) / नूनम्

• रोदसी: the two worlds (Heaven and Earth)
• रोदसी: कर्म (स्तुवीत् इत्यस्य) / सम्भाव्यं विषयः
• Type: Noun
• Root: रोदसी (प्रातिपदिक; द्वन्द्व-युगल ‘द्यावापृथिव्यौ’)

• अहिना: with/through the serpent (Ahi)
• अहिना: करण
• Type: Noun
• Root: अहि (प्रातिपदिक)

• बुध्न्येन: deep-dwelling, of the abyss
• बुध्न्येन: करण
• Type: Adjective
• Root: बुध्न्य (प्रातिपदिक; ‘बुध्न-’ से व्युत्पन्न, ‘of the deep/bottom’)

• स्तुवीत: may (he) praise
• स्तुवीत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)

• देवी: the goddess
• देवी: कर्तृ (स्तुवीत् इत्यस्य) / संबोधनार्थे सम्भाव्यं
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)

• अप्येभिः: with watery (ones), with those of the waters
• अप्येभिः: करण
• Type: Ijective
• Root: अप्य (प्रातिपदिक; ‘अप्’/‘अप्य’ ‘waters, watery’)

• इष्टैः: with the desired/pleasing (ones)
• इष्टैः: करण
• Type: Adjective
• Root: इष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √यज् → इष्ट ‘worshipped/desired/pleasing’)

• समुद्रम्: the ocean
• समुद्रम्: कर्म (नद्यो…अप व्रन् इत्यस्य) / लक्ष्य
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• संचरणे: in the moving/roaming, in the course (of movement)
• संचरणे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: संचरण (प्रातिपदिक)

• सनिष्यवः: those seeking to win/obtain
• सनिष्यवः: कर्तृ (अप व्रन् इत्यस्य) / उपमेय-समूह
• Type: Noun
• Root: सनिष्यु (प्रातिपदिक; desiderative/agent-noun sense ‘seeking to win/obtain’)

• घर्मस्वरसः: having hot essence; hot-sapped (streams)
• घर्मस्वरसः: कर्तृ (अप व्रन् इत्यस्य) / उपमेय-समूह
• Type: Noun
• Root: घर्म-स्वरस (समास; घर्म ‘heat/gharma’ + स्वरस् ‘sap/juice, essence’)

• नद्यः: rivers
• नद्यः: कर्तृ (अप व्रन् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)

• अप: away, forth
• अप: —
• Type: Indeclinable
• Root: अप (उपसर्ग/अव्यय)

• व्रन्: they went/flowed, they moved forth
• व्रन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु; वेद. लुङ्/इञ्जङ् रूप ‘व्रन्’)