
Sukta 4.55
Vāmadeva Gautama (traditional for much of Mandala 4; hymn 4.55 often attributed within Vāmadeva cycle—verify per Anukramaṇī)
Multi-deity: Vasus, Dyāvāpṛthivī, Aditi, Varuṇa, Mitra (collective appeal)
Triṣṭubh (probable)
এই সূক্তটো বসু-শক্তিসকলক, দ্যাৱা–পৃথিৱী (আকাশ আৰু পৃথিৱী)ক, অদিতিক আৰু আদিত্যসকলক—বিশেষকৈ বৰুণ আৰু মিত্ৰক—উপাসকৰ ৰক্ষাৰ বাবে আৰু যজ্ঞৰ ভিতৰত “ৱৰিবস্” (মুক্ত ঠাই, বাধাহীন কল্যাণ) বিস্তাৰ কৰিবলৈ এক সামূহিক আহ্বান। ই দমনকাৰী মানৱীয় শক্তিৰ বিৰুদ্ধে সত্য সুৰক্ষা ক’ৰ পৰা পোৱা যায়—এই তৎকাল প্ৰশ্নৰ পৰা আৰম্ভ কৰি, বিশ্ব-শক্তিসকল নিজৰ লক্ষ্যলৈ প্ৰবাহিত হোৱা এক মহাজাগতিক দৃষ্টিলৈ আগবাঢ়ে; আৰু শেষত কল্যাণকাৰী দেৱীয় শক্তিসকলক সংক্ষিপ্তভাৱে আহ্বান কৰি প্ৰাচুৰ্য আনিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰে।
Mantra 1
को वस्त्राता वसवः को वरूता द्यावाभूमी अदिते त्रासीथां नः । सहीयसो वरुण मित्र मर्तात्को वोऽध्वरे वरिवो धाति देवाः ॥
হে বসুসকল, তোমালোকৰ ৰক্ষক কোন? তোমালোকৰ সত্য আশ্ৰয় কোন? হে দ্যাৱা-ভূমী, হে অদিতি, তোমালোকেই আমাক ৰক্ষা কৰা। হে বৰুণ-মিত্ৰ, দম্ভী মৰ্ত্যৰ পৰা—এই যজ্ঞত তোমালোক দেৱসকলৰ মাজত কোনে আমালৈ বিস্তৃত মুক্তি (ৱৰিব) স্থাপন কৰে?
Mantra 2
प्र ये धामानि पूर्व्याण्यर्चान्वि यदुच्छान्वियोतारो अमूराः । विधातारो वि ते दधुरजस्रा ऋतधीतयो रुरुचन्त दस्माः ॥
তেওঁলোকে প্ৰাচীন ধামসমূহ গীত কৰি আগবাঢ়িল; যেতিয়া তেওঁলোকে উঠিল, স্পষ্টদৰ্শী বিভাজকসকল—অমূঢ়—পথসমূহ মুকলি কৰিলে। বিধাতাসকলে সিহঁতক নিজ নিজ স্থানত স্থাপন কৰিলে; ঋত-চিন্তনকাৰী, অবিৰত, সেই আশ্চৰ্য্যজনকসকল দীপ্ত হৈ উজলি উঠিল।
Mantra 3
प्र पस्त्यामदितिं सिन्धुमर्कैः स्वस्तिमीळे सख्याय देवीम् । उभे यथा नो अहनी निपात उषासानक्ता करतामदब्धे ॥
গৃহৰ ভিতৰত স্তোত্ৰ-ঋচাৰে মই অদিতি আৰু সিন্ধুক উচ্ছ্বসিত কৰি তোলোঁ; স্বস্তি আৰু সখ্যৰ নিমিত্তে সেই দেবীক মই আৰাধনা কৰোঁ—যেন আমাৰ দুয়োটা দিন, অৱতৰণৰ সময়ত, উষা আৰু নক্তা—অদব্ধা (অবিশ্বাসঘাতী)—আমাৰ বাবে সঠিক অৱস্থা/কল্যাণকৰ বিধান গঢ়ি তোলে।
Mantra 4
व्यर्यमा वरुणश्चेति पन्थामिषस्पतिः सुवितं गातुमग्निः । इन्द्राविष्णू नृवदु षु स्तवाना शर्म नो यन्तममवद्वरूथम् ॥
অৰ্যমা আৰু বরুণে পথ স্পষ্ট কৰক; ইষস্পতি—অগ্নি—আমাক শুভ গতি, সুপথলৈ লৈ যাওক। নৰবলে স্তৱিত ইন্দ্ৰ-ৱিষ্ণু, আমালৈ শান্তি আনক—কাৰ্যকৰ, ৰক্ষাকাৰী আশ্ৰয়-বৰূথ।
Mantra 5
आ पर्वतस्य मरुतामवांसि देवस्य त्रातुरव्रि भगस्य । पात्पतिर्जन्यादंहसो नो मित्रो मित्रियादुत न उरुष्येत् ॥
পৰ্বতৰ দৃঢ় আধাৰসমূহ—উৰ্ধ্ব-চাপ দিয়া ভিত্তি—আৰু মৰুতসকলৰ সহায়কাৰী শক্তিসমূহ আমাৰ ওচৰলৈ আহক; ভাগ—দেৱ বিতৰক—আমাৰ উদ্ধাৰৰ বাবে নিজৰ ৰক্ষিত ঐশ্বৰ্য মুকলি কৰক। প্ৰভুৱে ৰক্ষা কৰক; তেওঁ আমাক অংহস (দুঃখ-অপৰাধ/সংকট)ৰ পৰা জন্মাই উলিয়াওক। মিত্ৰে মিত্ৰিয় (মৈত্ৰী-সমন্বয়)ত আমাক বৃদ্ধি কৰক, আৰু আমাকো ৰক্ষা কৰক।
Mantra 6
नू रोदसी अहिना बुध्न्येन स्तुवीत देवी अप्येभिरिष्टैः । समुद्रं न संचरणे सनिष्यवो घर्मस्वरसो नद्यो अप व्रन् ॥
এতিয়া ৰোদসী—দ্যৌঃ-পৃথিৱী এই দুই দেৱীক, বুধ্ন্য অহিনাৰ (গভীৰ-মূলস্থিত সৰ্পশক্তিৰ) সহায়ত, ইষ্ট অৰ্পণসমূহেৰে স্তৱ কৰা হওক। জয়লাভৰ আকাঙ্ক্ষাৰে, ঘৰ্ম-স্বৰৰসযুক্ত নদীৰ দৰে, সিহঁতে নিজৰ গতি-প্ৰবাহত সাগৰলৈ আগবাঢ়ে।
Mantra 7
देवैर्नो देव्यदितिर्नि पातु देवस्त्राता त्रायतामप्रयुच्छन् । नहि मित्रस्य वरुणस्य धासिमर्हामसि प्रमियं सान्वग्नेः ॥
দেৱসকলৰ সৈতে দেৱী অদিতিয়ে আমাক ৰক্ষা কৰক; দেৱ ত্ৰাতা আমাক অবিচলভাৱে ত্ৰাণ কৰক। কিয়নো মিত্ৰ-বৰুণৰ স্থাপিত বিধানসমূহ ক্ষুণ্ণ কৰাৰ যোগ্য আমি নহওঁ; আৰু অগ্নিৰ দৃঢ় শিখৰ—আকাঙ্ক্ষাৰ জ্যোতিৰ পৰা পতিত নহওঁ।
Mantra 8
अग्निरीशे वसव्यस्याग्निर्महः सौभगस्य । तान्यस्मभ्यं रासते ॥
অগ্নিয়ে বাসব্য (বাসস্থান-সমৃদ্ধি) ধনৰ অধিপতি; অগ্নিয়ে মহৎ সৌভাগ্যৰো অধিপতি। সেই সমৃদ্ধিৰ শক্তিসমূহ তেওঁ আমালৈ দান কৰক।
Mantra 9
उषो मघोन्या वह सूनृते वार्या पुरु । अस्मभ्यं वाजिनीवति ॥
হে উষা, দানসমৃদ্ধা, হে সুনৃতা—সত্য-উজ্জ্বল বাক্শক্তিৰ অধিষ্ঠাত্রী—আমালৈ বহু মনোহৰ ধন-সম্পদ বহন কৰি আন; হে বাজিনীৱতী, বল-সমৃদ্ধা, সেয়া আমালৈ আন।
Mantra 10
तत्सु नः सविता भगो वरुणो मित्रो अर्यमा । इन्द्रो नो राधसा गमत् ॥
সেয়া আমাৰ ওচৰলৈ আহক—সৱিতা প্ৰেৰক, ভাগ বণ্টনকাৰী, বৰুণ বিশাল পবিত্ৰতা, মিত্ৰ সমন্বয়কাৰী, অর্যমা মহৎ বিধান; আৰু ইন্দ্ৰো আমাৰ ওচৰলৈ সিদ্ধিৰ প্ৰাচুৰ্যসহ আহক।
It asks multiple divine powers to protect the worshipper and to create “varivas”—a wide, unobstructed space of safety and well-being—so the sacrifice and life-path can proceed without hindrance.
Because the hymn treats protection and success as a shared divine function: stability (Vasus), support (Heaven–Earth), boundless shelter (Aditi), moral order and harmony (Varuṇa–Mitra), and prosperous distribution and strength (other Ādityas and Indra).
Varivas means “wide space” or “free room”—both outer freedom from obstacles and inner relief from constriction—so that one can act rightly, worship effectively, and live without oppressive interference.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.