
Sukta 10.4
ഈ സൂക്തം അഗ്നിയെ പുരാതന രാജാവായും ഗൃഹനാഥനായും സ്തുതിക്കുന്നു; യജമാനന് അവൻ അഭയമാകുന്നു—വറ്റിയ ഭൂമിയിൽ ജീവൻ നൽകുന്ന ഉറവുപോലെ. മറഞ്ഞിരിക്കുമ്പോഴും പ്രവർത്തനശീലനായ അഗ്നിയുടെ സ്വഭാവത്തെ ഇത് വിസ്മയത്തോടെ വരച്ചുകാട്ടുന്നു: അവൻ ഒളിഞ്ഞുകിടന്ന്, പിന്നെ പെട്ടെന്ന് പുറത്തെത്തി ഹവിയെ ‘രുചിച്ച്’ സ്വീകരിക്കുന്നു. കുടുംബത്തെയും സന്തതിയെയും, ശരീരത്തിന്റെ അഖണ്ഡതയും ജീവിതയാത്രയുടെ ക്രമവും സംരക്ഷിക്കണമെന്നു അഗ്നിയോട് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ആകെ ചേർത്ത്, ഇത് വിജയകരമായ യജ്ഞത്തിനുള്ള ആഹ്വാനവും സമൃദ്ധിയും തുടർച്ചയും കാത്തുസൂക്ഷിക്കാനുള്ള പ്രാർത്ഥനയും ആകുന്നു.
Mantra 1
प्र ते यक्षि प्र त इयर्मि मन्म भुवो यथा वन्द्यो नो हवेषु । धन्वन्निव प्रपा असि त्वमग्न इयक्षवे पूरवे प्रत्न राजन् ॥
ഹേ അഗ്നേ, നിനക്കായി ഞാൻ യജിക്കുന്നു; നിനക്കായി എന്റെ മന്മ (ചിന്ത-സ്തുതി) മുന്നോട്ട് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു—ഞങ്ങളുടെ ഹവ (ആഹ്വാനങ്ങൾ) ൽ നീ വന്ദ്യനാകേണ്ടതിന്. മരുഭൂമിയിലെ ഉറവുപോലെ നീ—മുന്നിൽ കാവൽ നിൽക്കുന്ന ആശ്രയം—യജിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പൂരുവിന്നായി, ഹേ പ്രാചീന രാജാവേ.
Mantra 2
यं त्वा जनासो अभि संचरन्ति गाव उष्णमिव व्रजं यविष्ठ । दूतो देवानामसि मर्त्यानामन्तर्महाँश्चरसि रोचनेन ॥
ഹേ യവിഷ്ഠ (അഗ്നി), ജനങ്ങൾ നിന്നെ ചുറ്റി ഒന്നിക്കുന്നു—ചൂടുള്ള വ്രജം (ഗോശാല) തേടി പശുക്കൾ ഒന്നിക്കുന്നതുപോലെ. നീ മർത്ത്യർക്കായി ദേവന്മാരുടെ ദൂതൻ. അകത്ത് മഹാനായി, രോചന (പ്രകാശലോകം) വഴി സഞ്ചരിച്ച്, ലോകങ്ങളുടെ പ്രകാശം ഞങ്ങളിലേക്കു കൊണ്ടുവരുന്നു.
Mantra 3
शिशुं न त्वा जेन्यं वर्धयन्ती माता बिभर्ति सचनस्यमाना । धनोरधि प्रवता यासि हर्यञ्जिगीषसे पशुरिवावसृष्टः ॥
വളരുന്ന ശിശുവിനെ അമ്മ പോഷിപ്പിച്ച് ധരിക്കുന്നതുപോലെ, അവൾ നിനക്കു—വിജയശക്തിക്കു—സഖ്യത സമ്മതിച്ച് താങ്ങായി നിൽക്കുന്നു. ധനുസ്സിൽ നിന്നു നീ പ്രവത (ഇറക്കമുള്ള പാത) വഴി പുറപ്പെടുന്നു; ജയിക്കുവാൻ ആകാംക്ഷയോടെ, വിട്ടയച്ച മൃഗംപോലെ—സ്വബലത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞോടുന്നു.
Mantra 4
मूरा अमूर न वयं चिकित्वो महित्वमग्ने त्वमङ्ग वित्से । शये वव्रिश्चरति जिह्वयादन्रेरिह्यते युवतिं विश्पतिः सन् ॥
ഞങ്ങൾ മൂഢരാണ്—അഥവാ മൂഢരല്ല—ഹേ ചികിത്വ (ജ്ഞാനി); എന്നാൽ ഹേ അഗ്നി, നീ നിന്റെ മഹത്വം തീർച്ചയായും അറിയുന്നു. മറഞ്ഞ് നീ ശയിക്കുന്നു; എങ്കിലും ജിഹ്വയാൽ ആഹാരം സ്വീകരിച്ച് നീ സഞ്ചരിക്കുന്നു. വിശ്പതി (ഗൃഹാധിപൻ) ആയി നീ വീണ്ടും വീണ്ടും നക്കുന്നു; ഇവിടെ യുവതിയെ—പുതിയ ആഹുതി/തഴുകുന്ന ഊർജ്ജത്തെ—തിരഞ്ഞുകൊണ്ട്.
Mantra 5
कूचिज्जायते सनयासु नव्यो वने तस्थौ पलितो धूमकेतुः । अस्नातापो वृषभो न प्र वेति सचेतसो यं प्रणयन्त मर्ताः ॥
എവിടെയോ അവൻ പുരാതന ജന്മങ്ങളിൽ വീണ്ടും പുതുതായി ജനിക്കുന്നു; വനത്തിൽ അവൻ നില്ക്കുന്നു—ധൂസരൻ, ധൂമധ്വജധാരി. ജലങ്ങളാൽ അസ്നാതനായി, വൃഷഭനെപ്പോലെ അവൻ മുന്നേറുന്നു—ജാഗരിതരായ മർത്ത്യർ കർമത്തിനായി അവനെ മുന്നോട്ടു നയിക്കുന്നവൻ.
Mantra 6
तनूत्यजेव तस्करा वनर्गू रशनाभिर्दशभिरभ्यधीताम् । इयं ते अग्ने नव्यसी मनीषा युक्ष्वा रथं न शुचयद्भिरङ्गैः ॥
സ്വദേഹം തന്നെ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന കള്ളരെപ്പോലെ, വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവർ പത്ത് പട്ടകളാൽ ബന്ധിതരാണ്; അതുപോലെ ഈ എന്റെ മനീഷ നിന്മേൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അഗ്നേ, ഇത് നിനക്കായി കൂടുതൽ നവീനമായ ദർശനം—ദീപ്തമായ അംഗങ്ങൾ (ശക്തികൾ) ഉള്ള രഥംപോലെ ഇതിനെ യുക്തമാക്കുക.
Mantra 7
ब्रह्म च ते जातवेदो नमश्चेयं च गीः सदमिद्वर्धनी भूत् । रक्षा णो अग्ने तनयानि तोका रक्षोत नस्तन्वो अप्रयुच्छन् ॥
ജാതവേദസേ, നിനക്കായി ബ്രഹ്മം (പവിത്ര വചനം)യും നമസ്കാരവും, ഈ ഗീതയും ഉണ്ട്—അത് എപ്പോഴും വർദ്ധകമാകട്ടെ. അഗ്നേ, ഞങ്ങളുടെ തനയങ്ങളെയും ടോകങ്ങളെയും (സന്തതിയെ) കാത്തുകൊൾക; ഞങ്ങളുടെ തനുവിനെയും കാത്തുകൊൾക, യഥാർത്ഥ ധാരണയിൽ നിന്ന് അത് ഒരിക്കലും വഴുതിപ്പോകാതിരിക്കട്ടെ.
The poet sends forth thought and offering to Agni, asking him to become worthy of the community’s calls and to act as a refuge for the sacrificer.
Agni is portrayed through vivid paradox: concealed yet moving, feeding with his tongue, repeatedly ‘licking’ the fresh offering—lordly, intimate, and powerful within the home.
Recognition of Agni’s self-known greatness (mahitva): humans may be confused, but Agni fully knows his own vast power and role in the rite.
The hymn settles into devotion—brahman (sacred utterance), homage, and song—and ends with a clear protective prayer for offspring, continuity, and the body’s steadfastness.
dhanvann iva prapā asi ("like a spring in the desert you are a refuge")
मूरा अमूर न वयं चिकित्वो महित्वमग्ने त्वमङ्ग वित्से । शये वव्रिश्चरति जिह्वयादन्रेरिह्यते युवतिं विश्पतिः सन् ॥rakṣā ṇo agne tanayāni tokā ("Protect for us, O Agni, our children and descendants")
It invokes Agni to accept the offering, empower the sacrifice, and act as a protective refuge for the worshipper—especially safeguarding home, family, and continuity.
Because fire is concealed in fuel and kindling until awakened; once lit, it actively consumes the offering. The imagery teaches that Agni’s power is subtle but becomes visible through ritual and attention.
It can be recited when lighting a lamp or sacred fire, while offering ghee or simple oblations, and as a prayer for protection of health, children, and household well-being.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.