Rig Veda 10.4.3: Mandala 10, Sukta 4, Mantra 3

Sukta 10.4

Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional attribution for RV 10.4–10.5 cluster; some recensional lists vary)

Devata: Agni (Jātavedas/inner fire of will and illumination)

Chandas: Triṣṭubh (probable; hymn 10.4 is predominantly Triṣṭubh in many indices)

Samhita Patha (Devanagari)

शिशुं न त्वा जेन्यं वर्धयन्ती माता बिभर्ति सचनस्यमाना । धनोरधि प्रवता यासि हर्यञ्जिगीषसे पशुरिवावसृष्टः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.4.3

Transliteration

śíśuṃ na tvā jényam vardháyantī mātā bibharti sacanasyámānā | dhánoḥ ádhi prá-vatā yāsi háryañ jigī́ṣase paśúr ivā́va-sṛṣṭaḥ ||

Translation

വളരുന്ന ശിശുവിനെ അമ്മ പോഷിപ്പിച്ച് ധരിക്കുന്നതുപോലെ, അവൾ നിനക്കു—വിജയശക്തിക്കു—സഖ്യത സമ്മതിച്ച് താങ്ങായി നിൽക്കുന്നു. ധനുസ്സിൽ നിന്നു നീ പ്രവത (ഇറക്കമുള്ള പാത) വഴി പുറപ്പെടുന്നു; ജയിക്കുവാൻ ആകാംക്ഷയോടെ, വിട്ടയച്ച മൃഗംപോലെ—സ്വബലത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞോടുന്നു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• शिशुम्: a child, infant
• शिशुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: शिशु (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• त्वा: you (acc. sg.)
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जेन्यम्: noble, of good birth, excellent
• जेन्यम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: जेन्य (प्रातिपदिक; √जि/जन्य- ‘to be born/noble’)

• वर्धयन्ती: increasing, fostering
• वर्धयन्ती: कर्तृ
• Type: Verb (participle)
• Root: √वृध् (वर्धते/वर्धयति)

• माता: mother
• माता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)

• बिभर्ति: bears, carries, supports
• बिभर्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भृ (भरति)

• सचनस्य: of companionship/association; of the companion
• सचनस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun/Adjective
• Root: सचनस्य (प्रातिपदिक; ‘सहचर/सहवास’ भाव)

• अमानाः: not deeming (it) too much; unassuming
• अमानाः: विशेषण (कर्तृ-सम्बन्ध)
• Type: Adjective (participle-like)
• Root: √मन् (मन्यते) + अ- (निषेध)

• धनोः: of/from the bow
• धनोः: अपादान/सम्बन्ध (अधि-योगे: ‘from/on the bow’)
• Type: Noun
• Root: धनु (प्रातिपदिक)

• अधि: upon, on, from (with motion)
• अधि: अधिकरण (स्थाने) / उपसर्ग
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• प्रवता: by/along the slope, downhill course
• प्रवता: करण/अधिकरण
• Type: Noun
• Root: प्रवत् (प्रातिपदिक)

• यासि: you go, you move
• यासि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √या (याति)

• हर्यन्: golden/greenish; tawny
• हर्यन्: विशेषण (कर्तृ-सम्बन्ध)
• Type: Adjective (participle-like)
• Root: हर्यत्/हरि (प्रातिपदिक; ‘हरित/हरि-वर्ण’)

• जिगीषसे: you wish to conquer, you strive to win
• जिगीषसे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √जि (जिनोति/जयति) + सन् (इच्छार्थ)

• पशुः: a beast, animal
• पशुः: उपमान (उपमा)
• Type: Noun
• Root: पशु (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• अवसृष्टः: released, let loose
• अवसृष्टः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Verb (participle)
• Root: अव + √सृज् (सृजति)