Sukta 4
Sukta 10.4
Agni
हे सूक्त अग्नीची प्राचीन राजा व गृहस्वामी म्हणून स्तुती करते. तो यजमानासाठी आश्रय ठरतो—ओसाड भूमीत जीवन देणाऱ्या झऱ्यासारखा. अग्नीचा गुप्त असूनही सतत कार्यरत असा स्वभाव येथे विस्मयाने वर्णिला आहे: तो लपून पडलेला असतो, आणि मग उडी घेऊन पुढे येत आहुतीचा “रस” चाखतो. कुटुंब, संतती, तसेच देहाची अखंडता आणि जीवनमार्ग यांचे रक्षण करावे अशी त्याच्याकडे याचना केली आहे. एकूणच हे यशस्वी यज्ञासाठीचे आवाहन आणि समृद्धी व वंशपरंपरेची सातत्यता सुरक्षित राहावी यासाठीची प्रार्थना आहे.
Mantras
Mantra 1
प्र ते यक्षि प्र त इयर्मि मन्म भुवो यथा वन्द्यो नो हवेषु । धन्वन्निव प्रपा असि त्वमग्न इयक्षवे पूरवे प्रत्न राजन् ॥
तुझ्यासाठी मी यज्ञ अर्पित करतो; माझे मनन पुढे पाठवितो, जेणेकरून तू आमच्या हवेṣu मध्ये वंदनीय ठरावास. वाळवंटातील झऱ्यासारखा, तू अग्र-रक्षक आश्रय आहेस—हे अग्ने—प्राचीन राजन्—यज्ञ करावयास इच्छिणाऱ्या पूरूसाठी.
Mantra 2
यं त्वा जनासो अभि संचरन्ति गाव उष्णमिव व्रजं यविष्ठ । दूतो देवानामसि मर्त्यानामन्तर्महाँश्चरसि रोचनेन ॥
हे यविष्ठ (अतिशय तरुण) अग्ने! जशा गायी उष्ण गोठ्याकडे एकवटतात, तसा जनसमुदाय तुझ्याभोवती जमतो. तू देवांचा दूत आहेस, मर्त्यांसाठी संदेशवाहक; अंतरी महाविस्तार धारण करून तू रोचन—दीप्तिमय लोकांत संचार करतोस.
Mantra 3
शिशुं न त्वा जेन्यं वर्धयन्ती माता बिभर्ति सचनस्यमाना । धनोरधि प्रवता यासि हर्यञ्जिगीषसे पशुरिवावसृष्टः ॥
जशी माता वाढत्या शिशूला वाढवते व धारण करते, तशीच ती तुझ्या—विजयी तेजाच्या—सहचर्याला संमती देऊन तुला सांभाळते. धनुष्यापासून तू प्रवाही अवरोह-पथाने निघतोस; जिंकण्याच्या उत्कटतेने, मोकळा सोडलेल्या पशूसारखा.
Mantra 4
मूरा अमूर न वयं चिकित्वो महित्वमग्ने त्वमङ्ग वित्से । शये वव्रिश्चरति जिह्वयादन्रेरिह्यते युवतिं विश्पतिः सन् ॥
आम्ही गोंधळलेले—आणि गोंधळलेले नाही असेही—हे चित्कित्व (ज्ञानी)! पण अग्ने, तू आपले महत्त्व निश्चयाने जाणतोस. तू लपून शयित असतोस; तरी जिह्वेने अन्न घेत संचार करतोस. विश्पति (गृहपति) होऊन तू वारंवार चाटतोस, युवती—नवीन हविस्/ऊर्जा—शोधीत.
Mantra 5
कूचिज्जायते सनयासु नव्यो वने तस्थौ पलितो धूमकेतुः । अस्नातापो वृषभो न प्र वेति सचेतसो यं प्रणयन्त मर्ताः ॥
प्राचीन जन्मांत कुठेतरी तो पुन्हा नव्याने जन्मतो; वनात तो धूसर, धूमकेतू (धुराचा ध्वज) घेऊन उभा असतो. जलांनी अस्नात, तो वृषभासारखा पुढे सरकतो—जागृत मर्त्य त्यालाच कर्मासाठी पुढे नेतात.
Mantra 6
तनूत्यजेव तस्करा वनर्गू रशनाभिर्दशभिरभ्यधीताम् । इयं ते अग्ने नव्यसी मनीषा युक्ष्वा रथं न शुचयद्भिरङ्गैः ॥
जसे चोर आपलेच तन टाकून, वनात भटकणारे, दहा रशना (पट्टे/दोर) यांनी चहूबाजूंनी बांधले जातात—तसेच ही माझी मनीषा तुझ्यावर स्थिर झाली आहे. हे अग्ने, ही तुझ्यासाठी अधिक नव्याची प्रज्ञा आहे; हिला रथासारखी, शुचि (दीप्त) अंगांनी/शक्तींनी युक्त करून जू.
Mantra 7
ब्रह्म च ते जातवेदो नमश्चेयं च गीः सदमिद्वर्धनी भूत् । रक्षा णो अग्ने तनयानि तोका रक्षोत नस्तन्वो अप्रयुच्छन् ॥
हे जातवेदो, तुझ्यासाठी ब्रह्म (पवित्र वचन)ही आहे आणि नमस् (वंदना)ही; आणि ही गीही—ती सदैव वर्धिनी (वृद्धिदायिनी) होवो. हे अग्ने, आमची तनये व तोक (संतती-परंपरा) यांचे रक्षण कर; आमच्या तनूंचेही रक्षण कर, त्या योग्य धारणेपासून ढळू नयेत.
Frequently Asked Questions
It invokes Agni to accept the offering, empower the sacrifice, and act as a protective refuge for the worshipper—especially safeguarding home, family, and continuity.
Because fire is concealed in fuel and kindling until awakened; once lit, it actively consumes the offering. The imagery teaches that Agni’s power is subtle but becomes visible through ritual and attention.
It can be recited when lighting a lamp or sacred fire, while offering ghee or simple oblations, and as a prayer for protection of health, children, and household well-being.
Ask anything about Sukta 4 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.