Sukta 4
Sukta 10.4
Agni
આ સૂક્ત અગ્નિની પ્રાચીન રાજા અને ગૃહાધિપતિ તરીકે સ્તુતિ કરે છે. તે યજમાન માટે આશ્રય બને છે—બાંઝ ધરતીમાં જીવનદાયક ઝરણા સમાન. અગ્નિનો છુપાયેલો છતાં સક્રિય સ્વભાવ અહીં આશ્ચર્યથી વર્ણવાયો છે: તે ગોપન રીતે પડેલો રહે છે, પછી અચાનક ઉછળી આગળ આવી આહુતિને “રસ” ચાખે છે. કુટુંબ, સંતાન, તેમજ શરીરની અખંડતા અને જીવનપથનું રક્ષણ કરવા તેની પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. સમગ્ર રીતે, આ સફળ યજ્ઞ માટેનું આવાહન અને સમૃદ્ધિ તથા વંશપરંપરાની સતતતા સુરક્ષિત રહે તે માટેની પ્રાર્થના છે.
Mantras
Mantra 1
प्र ते यक्षि प्र त इयर्मि मन्म भुवो यथा वन्द्यो नो हवेषु । धन्वन्निव प्रपा असि त्वमग्न इयक्षवे पूरवे प्रत्न राजन् ॥
હે અગ્નિ, તારા માટે હું યજન કરું; તારા માટે હું મારો મન્મ (વિચાર-સ્તુતિ) આગળ ધપાવું—જેથી તું અમારા હવો (આહ્વાનો)માં વંદનીય બને. રણમાં ઝરણા સમો તું—આગળ રક્ષણ આપતો આશ્રય—યજન ઇચ્છનાર પુરુ માટે, હે પ્રાચીન રાજન.
Mantra 2
यं त्वा जनासो अभि संचरन्ति गाव उष्णमिव व्रजं यविष्ठ । दूतो देवानामसि मर्त्यानामन्तर्महाँश्चरसि रोचनेन ॥
હે યવિષ્ઠ (અગ્નિ), જેને લોકો ચારે તરફ ભેગા થાય છે—જેમ ગાયો ઉષ્ણ વ્રજ (ગોઠાણ) તરફ ભેગી થાય—તુ દેવોનો દૂત છે મર્ત્યો માટે. અંદરથી મહાન બની તું રોચન (પ્રકાશમય લોક)માં વિચરે છે, લોકોના પ્રકાશને અમામાં વહેંચતો.
Mantra 3
शिशुं न त्वा जेन्यं वर्धयन्ती माता बिभर्ति सचनस्यमाना । धनोरधि प्रवता यासि हर्यञ्जिगीषसे पशुरिवावसृष्टः ॥
જેમ માતા વધતા શિશુને પોષે છે અને ધારણ કરે છે, તેમ તે તને—વિજયી શક્તિને—સખ્ય સ્વીકારીને ધારણ કરે છે. ધનુષ્ય પરથી તું પ્રવત (ઢાળવાળા માર્ગ) પર આગળ વધે છે, જીતવા ઉત્સુક, પશુની જેમ મુક્ત છૂટેલો—પોતાની જ બળવત્તા તરફ દોડતો.
Mantra 4
मूरा अमूर न वयं चिकित्वो महित्वमग्ने त्वमङ्ग वित्से । शये वव्रिश्चरति जिह्वयादन्रेरिह्यते युवतिं विश्पतिः सन् ॥
અમે મૂઢ છીએ—અથવા મૂઢ નથી—હે ચિકિત્વ (જ્ઞાતા); પરંતુ હે અગ્નિ, તું તો નિશ્ચયે પોતાનું મહિત્વ જાણે છે. છુપાઈને તું શયન કરે છે; છતાં તું જિહ્વાથી ભક્ષણ કરતો ચાલે છે; ગૃહપતિ બની તું વારંવાર ચાટે છે, અહીં યુવતીને—નવી આહુતિ/તાજી ઊર્જાને—શોધતો.
Mantra 5
कूचिज्जायते सनयासु नव्यो वने तस्थौ पलितो धूमकेतुः । अस्नातापो वृषभो न प्र वेति सचेतसो यं प्रणयन्त मर्ताः ॥
ક્યાંક તે પ્રાચીન જન્મોમાં ફરી નવેસરથી જન્મે છે; વનમાં તે ઊભો છે—ધૂસર, ધૂમધ્વજવાળો. જળોથી અસ્નાત રહી, તે વૃષભ સમ આગળ વધે છે—જાગૃત મર્ત્યો જેને કર્મ માટે આગળ દોરી જાય છે.
Mantra 6
तनूत्यजेव तस्करा वनर्गू रशनाभिर्दशभिरभ्यधीताम् । इयं ते अग्ने नव्यसी मनीषा युक्ष्वा रथं न शुचयद्भिरङ्गैः ॥
જેમ ચોરો પોતાનું જ દેહ ત્યજી દેતા હોય તેમ, વનમાં ફરનારા દસ પટ્ટાઓથી બંધાયેલા છે; તેમ જ આ મારી મનીષા તારા પર સ્થિર થઈ છે. હે અગ્નિ, આ તારા માટે નવીનતમ દૃષ્ટિ છે—ચમકતા અંગો (શક્તિઓ) સાથે તેને રથ સમ યોક્ત કર.
Mantra 7
ब्रह्म च ते जातवेदो नमश्चेयं च गीः सदमिद्वर्धनी भूत् । रक्षा णो अग्ने तनयानि तोका रक्षोत नस्तन्वो अप्रयुच्छन् ॥
હે જાતવેદસ, તારા માટે બ્રહ્મ (પવિત્ર વચન) અને નમસ્કાર છે, અને આ ગી પણ—તે સદા વૃદ્ધિકારક બને. હે અગ્નિ, અમારા તનય અને ટોકા (સંતતિ)નું રક્ષણ કર; અને અમારી તનુઓનું પણ રક્ષણ કર, જેથી તે યોગ્ય ધારણાથી કદી વિમુખ ન થાય.
Frequently Asked Questions
It invokes Agni to accept the offering, empower the sacrifice, and act as a protective refuge for the worshipper—especially safeguarding home, family, and continuity.
Because fire is concealed in fuel and kindling until awakened; once lit, it actively consumes the offering. The imagery teaches that Agni’s power is subtle but becomes visible through ritual and attention.
It can be recited when lighting a lamp or sacred fire, while offering ghee or simple oblations, and as a prayer for protection of health, children, and household well-being.
Ask anything about Sukta 4 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.