
Sukta 10.2
ഈ സൂക്തം അഗ്നിയെ ഏറ്റവും യുവനും അത്യന്തം കഴിവുള്ള ഹോതൃവായി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു—ഋതു (ശരിയായ ঋതുക്കൾ/സമയങ്ങൾ) അറിയുന്നവനും യാഗത്തിൽ ദേവന്മാരെ അവരുടെ യഥാക്രമത്തിൽ ശരിയായി “സ്ഥാപിക്കാൻ” കഴിയുന്നവനും. അഗ്നി ദേവന്മാരെ പോഷിപ്പിക്കട്ടെ, ദൈവനിയമങ്ങളിൽ മനുഷ്യർ വരുത്തിയ പിഴവുകളും ലോപങ്ങളും പരിഹരിക്കട്ടെ, ആരാധകരുടെ ഉള്ളിൽ ജ്വലിക്കട്ടെ എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു—പിതൃയാണം (പൂർവ്വികരുടെ പാത) പോലും അറിയുന്നവനായി, കർമത്തെ പ്രകാശമയ വിജയത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നവനായി.
Mantra 1
पिप्रीहि देवाँ उशतो यविष्ठ विद्वाँ ऋतूँॠतुपते यजेह । ये दैव्या ऋत्विजस्तेभिरग्ने त्वं होतॄणामस्यायजिष्ठः ॥
ഹേ യവിഷ്ഠ (ഏറ്റവും യുവ) അഗ്നേ, ആഗ്രഹിക്കുന്ന ദേവന്മാരെ നീ നിറച്ച് പോഷിപ്പിക്ക; ഋതുക്കളെ അറിയുന്നവനേ, ഋതുപതേ, ഇവിടെ യജ്ഞം നടത്തുക. ആ ദൈവ്യ ഋത്വിജന്മാരോടൊപ്പം, ഹേ അഗ്നേ, ഈ അർപ്പണത്തിൽ ഹോതൃകളിൽ ഏറ്റവും യോജ്യനായ യജകനായി നീ നിലകൊള്ളുന്നു.
Mantra 2
वेषि होत्रमुत पोत्रं जनानां मन्धातासि द्रविणोदा ऋतावा । स्वाहा वयं कृणवामा हवींषि देवो देवान्यजत्वग्निरर्हन् ॥
ജനങ്ങൾക്കായി നീ ഹോതൃസ്ഥാനവും പോതൃസ്ഥാനവും വഹിക്കുന്നു; നീ മന്ധാതാ (പ്രചോദിത ചിന്തകൻ), ദ്രവിണോദാ (സമൃദ്ധിദാതാവ്), ഋതാവാൻ (ഋതത്തിന്റെ പാലകൻ) ആകുന്നു. സ്വാഹാ എന്നു ഞങ്ങൾ ഹവിസ്സുകൾ ഒരുക്കുന്നു; അർഹനായ ദൈവ അഗ്നി ദേവന്മാർക്കായി യജിക്കട്ടെ.
Mantra 3
आ देवानामपि पन्थामगन्म यच्छक्नवाम तदनु प्रवोळ्हुम् । अग्निर्विद्वान्त्स यजात्सेदु होता सो अध्वरान्त्स ऋतून्कल्पयाति ॥
ഞങ്ങൾ ദേവന്മാരുടെ പാതയിൽ എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു—ഞങ്ങൾക്ക് കഴിയുന്നതോളം അതിനെ പിന്തുടർന്ന് മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നു. അറിയുന്ന അഗ്നി യജിക്കട്ടെ; അവൻ തന്നെയാണ് ഹോതൃ—അവൻ അധ്വരങ്ങളെ (യജ്ഞവിധികളെ)യും ഋതുക്കളെയും ഋതപ്രകാരം ക്രമപ്പെടുത്തുന്നു.
Mantra 4
यद्वो वयं प्रमिनाम व्रतानि विदुषां देवा अविदुष्टरासः । अग्निष्टद्विश्वमा पृणाति विद्वान्येभिर्देवाँ ऋतुभिः कल्पयाति ॥
ഹേ ദേവന്മാരേ, അറിയുന്നവരെക്കാൾ കൂടുതൽ അജ്ഞാനികളായ ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ വ്രതങ്ങൾ (നിയമങ്ങൾ) കുറച്ചാൽ, ജ്ഞാനിയായ അഗ്നി അതെല്ലാം പൂരിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ഋതുക്കൾ—ഋതത്തിന്റെ യഥാക്രമങ്ങൾ—കൊണ്ട് അവൻ ദേവന്മാരെ അവരുടെ യോജ്യസ്ഥാനങ്ങളിൽ ക്രമപ്പെടുത്തുന്നു.
Mantra 5
यत्पाकत्रा मनसा दीनदक्षा न यज्ञस्य मन्वते मर्त्यासः । अग्निष्टद्धोता क्रतुविद्विजानन्यजिष्ठो देवाँ ऋतुशो यजाति ॥
മനസ്സിൽ ബാലിശരും ശേഷിയിൽ ദീനരുമായ മർത്ത്യർ യജ്ഞത്തെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഗ്രഹിക്കാതിരിക്കുമ്പോൾ, ഹോതൃയായ അഗ്നി—ക്രതു (സങ്കൽപം) അറിയുന്നവൻ—അതിനെ വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കി, ഏറ്റവും യജിഷ്ഠനായി, ഋതുശഃ (യോഗ്യക്രമത്തിൽ) ദേവന്മാർക്ക് യജ്ഞം അർപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 6
विश्वेषां ह्यध्वराणामनीकं चित्रं केतुं जनिता त्वा जजान । स आ यजस्व नृवतीरनु क्षा स्पार्हा इषः क्षुमतीर्विश्वजन्याः ॥
എല്ലാ അധ്വരങ്ങളുടെയും (യജ്ഞവിധികളുടെയും) മദ്ധ്യേ ജനിതാ (ഉത്പാദകൻ) നിന്നെ പ്രകാശമുള്ള മുഖമായി, അത്ഭുതമായ കേതു (ധ്വജ-ചിഹ്നം) ആയി ജനിപ്പിച്ചു. അതുകൊണ്ട് യജ്ഞം ചെയ്ക—മനുഷ്യസമൃദ്ധമായ ഭൂമികളെ അനുഗമിച്ച്; സർവ്വജന്യമായ ഇഷ്ടകരമായ ഇഷഃ, പോഷക സമൃദ്ധികളെ നേടുക.
Mantra 7
यं त्वा द्यावापृथिवी यं त्वापस्त्वष्टा यं त्वा सुजनिमा जजान । पन्थामनु प्रविद्वान्पितृयाणं द्युमदग्ने समिधानो वि भाहि ॥
ഹേ അഗ്നേ, നിന്നെ ദ്യാവാ–പൃഥിവീ പ്രസവിച്ചു; നിന്നെ ആപഃയും ത്വഷ്ടൃയും രൂപപ്പെടുത്തി; നിന്നെ സുജനിമാ—ശുഭജന്മശക്തി—ജനിപ്പിച്ചു. പിതൃയാണമാർഗ്ഗം അറിയുന്നവനേ, സമിധയാൽ പ്രജ്വലിതനായി, ഞങ്ങളിലകത്ത് ദ്യുമത് തേജസ്സോടെ പ്രകാശിക്കണമേ.
Agni is urged to nourish the gods and to sacrifice here as the youngest, season-knowing lord of right timings.
Agni is affirmed as the most fitting Hotṛ, working with divine officiants and arranging the gods through the proper ṛtus.
A pivotal admission of human inadequacy—if ordinances are diminished through ignorance, Agni the knower completes and restores the whole by right order.
Agni’s cosmic births are recalled, and he is asked to blaze within, knowing the ancestral path (pitṛyāṇa) and granting luminous radiance to the worshippers.
ṛtupate (lord of ṛtu/right timing)
यद्वो वयं प्रमिनाम व्रतानि विदुषां देवा अविदुष्टरासः । अग्निष्टद्विश्वमा पृणाति विद्वान्येभिर्देवाँ ऋतुभिः कल्पयाति ॥pitṛyāṇam (the path of the Fathers)
It asks Agni to conduct the sacrifice with perfect timing and order, to nourish the gods, and to correct any mistakes humans make in observing sacred rules.
Because he is seen as the knower and lord of ṛtu—right seasons and right ritual timing—so he can place the gods and offerings correctly within the rite.
It means “the path of the Fathers,” the ancestral way or route associated with the departed and tradition; the hymn asks Agni, who knows that path, to shine within and guide the worshipper.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.