Sukta 2
Sukta 10.2
Agni
આ સૂક્ત અગ્નિને સૌથી યુવાન અને સર્વाधिक સમર્થ હોતૃ તરીકે આહ્વાન કરે છે. તે ઋતુ (યોગ્ય ઋતુઓ/સમયો) જાણે છે અને યજ્ઞમાં દેવતાઓને તેમના યોગ્ય ક્રમમાં સાચી રીતે “સ્થાપિત” કરી શકે છે. તેમાં પ્રાર્થના છે કે અગ્નિ દેવતાઓને પોષે, દૈવી વિધિઓમાં મનુષ્યો તરફથી થયેલી ચૂકને સુધારે, અને ઉપાસકોમાં આંતરિક રીતે પ્રજ્વલિત રહે. પિતૃયાણનો માર્ગ પણ જાણીને તે વિધિને પ્રકાશમય સફળતા તરફ દોરી જાય, એવી વિનંતી કરવામાં આવે છે.
Mantras
Mantra 1
पिप्रीहि देवाँ उशतो यविष्ठ विद्वाँ ऋतूँॠतुपते यजेह । ये दैव्या ऋत्विजस्तेभिरग्ने त्वं होतॄणामस्यायजिष्ठः ॥
હે યવಿಷ್ಠ (સૌથી યુવાન) અગ્નિ, ઇચ્છુક દેવોને તું પરિપૂરક અને પોષક બન; ઋતુઓને જાણનાર, ઋતુઓના ઋતુપતિ, અહીં યજ્ઞ કર. જે દિવ્ય ઋત્વિજ છે, તેમની સાથે, હે અગ્નિ, આ અર્પણમાં તું હોતૃઓમાં સર્વોત્તમ યજક છે.
Mantra 2
वेषि होत्रमुत पोत्रं जनानां मन्धातासि द्रविणोदा ऋतावा । स्वाहा वयं कृणवामा हवींषि देवो देवान्यजत्वग्निरर्हन् ॥
તું જનસમુદાય માટે હોતૃનું અને પોતૃનું પદ વહન કરે છે; તું મંધાતા (પ્રેરિત વિચારક), દ્રવિણોદા (સમૃદ્ધિદાતા), અને ઋતાવાન (ઋતનો રક્ષક) છે. સ્વાહા સાથે અમે હવિષ્યો રચીએ છીએ; અર્હ દેવ અગ્નિ દેવોને યજ કરે.
Mantra 3
आ देवानामपि पन्थामगन्म यच्छक्नवाम तदनु प्रवोळ्हुम् । अग्निर्विद्वान्त्स यजात्सेदु होता सो अध्वरान्त्स ऋतून्कल्पयाति ॥
અમે દેવોના માર્ગ સુધી આવી પહોંચ્યા છીએ—જેટલું શક્ય છે, તેટલું તેને અનુસરી આગળ વહન કરીએ. જાણનાર અગ્નિ યજ કરે; તે જ હોતૃ છે—તે અધ્વરો (યજ્ઞવિધિઓ) અને ઋતુઓને ઋત અનુસાર ગોઠવે છે.
Mantra 4
यद्वो वयं प्रमिनाम व्रतानि विदुषां देवा अविदुष्टरासः । अग्निष्टद्विश्वमा पृणाति विद्वान्येभिर्देवाँ ऋतुभिः कल्पयाति ॥
હે દેવો, જાણકારો કરતાં વધુ અજ્ઞાની એવા અમે જો તમારા વ્રતો (નિયમો)માં કમી કરીએ, તો સર્વજ્ઞ અગ્નિ તે સર્વને પૂર્ણ કરે છે. આ ઋતુઓ—ઋતના યોગ્ય ક્રમો—દ્વારા તે દેવોને તેમના યોગ્ય સ્થાને ગોઠવે છે.
Mantra 5
यत्पाकत्रा मनसा दीनदक्षा न यज्ञस्य मन्वते मर्त्यासः । अग्निष्टद्धोता क्रतुविद्विजानन्यजिष्ठो देवाँ ऋतुशो यजाति ॥
જ્યારે મનથી બાળસમાન અને શક્તિમાં દીન એવા મર્ત્યો યજ્ઞને સાચે સમજે નથી, ત્યારે હોતૃ અગ્નિ—ક્રતુ (સંકલ્પ)નો જાણકાર—તેને સ્પષ્ટ રીતે જાણી, અતિ યજિષ્ઠ બની, ઋતુશઃ (યોગ્ય ક્રમ પ્રમાણે) દેવોને યજ્ઞ અર્પે છે.
Mantra 6
विश्वेषां ह्यध्वराणामनीकं चित्रं केतुं जनिता त्वा जजान । स आ यजस्व नृवतीरनु क्षा स्पार्हा इषः क्षुमतीर्विश्वजन्याः ॥
કારણ કે સર્વ અધ્વરો (યજ્ઞવિધિઓ)માં જનિતા (ઉત્પન્ન કરનાર)એ તને તેજસ્વી મુખ, અદ્ભુત કેતુ (ધ્વજ-ચિહ્ન) રૂપે જન્મ આપ્યો છે. તેથી યજ્ઞ કર—નરોથી સમૃદ્ધ ધરાઓને અનુસરી; સર્વજન્ય એવા ઇચ્છનીય ઇષો, પોષક સમૃદ્ધિઓને પ્રાપ્ત કર.
Mantra 7
यं त्वा द्यावापृथिवी यं त्वापस्त्वष्टा यं त्वा सुजनिमा जजान । पन्थामनु प्रविद्वान्पितृयाणं द्युमदग्ने समिधानो वि भाहि ॥
હે અગ્નિ, જેને દ્યાવા-પૃથિવીએ જનમ આપ્યો, જેને આપઃ અને ત્વષ્ટૃએ ઘડ્યા, જેને સુજનિમા—શુભ જન્મશક્તિએ—ઉપજાવ્યો; પિતૃયાણ માર્ગને જાણનાર તું, સમિધાથી પ્રજ્વલિત થઈ, અમારા અંતરમાં દ્યુમદ્ તેજથી વિભાસિત થા.
Frequently Asked Questions
It asks Agni to conduct the sacrifice with perfect timing and order, to nourish the gods, and to correct any mistakes humans make in observing sacred rules.
Because he is seen as the knower and lord of ṛtu—right seasons and right ritual timing—so he can place the gods and offerings correctly within the rite.
It means “the path of the Fathers,” the ancestral way or route associated with the departed and tradition; the hymn asks Agni, who knows that path, to shine within and guide the worshipper.
Ask anything about Sukta 2 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.