Sarga 43

Verse 1

ततः समीक्ष्य शयने सन्नं शोकेन पार्थिवम्।कौशल्या पुत्रशोकार्ता तमुवाच महीपतिम्।।।।

അപ്പോൾ ദുഃഖംകൊണ്ട് ശയ്യയിൽ ക്ഷീണിച്ച് കിടന്നിരുന്ന ഭൂമിപതിയെ നോക്കി, പുത്രശോകത്തിൽ വ്യാകുലയായ കൗസല്യ ആ മഹീപതിയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 2

राघवे नरशार्दूले विषमुप्त्वाहिजिह्मगा।विचरिष्यति कैकेयी निर्मुक्तेव हि पन्नगी।।।।

സർപ്പത്തെപ്പോലെ വക്രയായ കൈകേയി നരശാർദൂലനായ രാഘവനിൽ വിഷം ചൊരിഞ്ഞു; ഇനി ഊരിത്തള്ളിയ പാമ്പുപോലെ അവൾ നിയന്ത്രണമില്ലാതെ അലഞ്ഞുതിരിയും.

Verse 3

विवास्य रामं सुभगा लब्धकामा समाहिता।त्रासयिष्यति मां भूयो दुष्टाहिरिव वेश्मनि।।।।

രാമനെ വനവാസത്തിലേക്ക് തള്ളിവിട്ട്, ആഗ്രഹം നിറവേറ്റി തൃപ്തയായി നിശ്ചലമായ അവൾ, വീട്ടിനുള്ളിലെ ദുഷ്ടസർപ്പത്തെപ്പോലെ, എന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഭീതിപ്പെടുത്തും.

Verse 4

अथ स्म नगरे रामश्चरन् भैक्षं गृहे वसेत्।कामकारो वरं दातुमपि दासं ममात्मजम्।।।।

അവളുടെ ഇഷ്ടത്തിന് വഴങ്ങി എന്റെ പുത്രനെ ദാസനായി പോലും കൊടുത്തിരുന്നാൽ നന്നായിരുന്നു; അങ്ങനെങ്കിൽ രാമൻ എങ്കിലും നഗരത്തിൽ തന്നെ, വീട്ടിൽ വസിച്ച്, ഭിക്ഷയാൽ ജീവനം നയിച്ച് ധർമ്മകർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുമായിരുന്നു.

Verse 5

पातयित्वा तु कैकेय्या रामं स्थानाद्यथेष्टतः।प्रदिष्टो रक्षसां भागः पर्वणीवाहिताग्निना।।।।

കൈകേയി തന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം രാമനെ അവന്റെ യഥാർത്ഥ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് താഴെയിറക്കി; പർവ്വദിനത്തിൽ യാഗാഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ച് ദേവന്മാർക്കുള്ള ഹവിർഭാഗം രാക്ഷസർക്കു നല്കുന്ന യജമാനനെപ്പോലെ അവൾ പ്രവർത്തിച്ചു.

Verse 6

गजराजगतिर्वीरो महाबाहुर्धनुर्धरः।वनमाविशते नूनं सभार्य स्सह लक्ष्मणः।।।।

ഗജരാജഗതിയുള്ള, മഹാബാഹുവും ധനുർധരനുമായ എന്റെ വീരപുത്രൻ—ഇപ്പോൾ തീർച്ചയായും ഭാര്യ സീതയോടും ലക്ഷ്മണനോടും കൂടി വനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചിരിക്കുമല്ലോ.

Verse 7

वने त्वदृष्टदुःखानां केकय्यानुमते त्वया।त्यक्तानां वनवासाय कान्ववस्था भविष्यति।।।।

കൈകേയിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം, നിന്റെ സമ്മതത്തോടുകൂടി, ദുഃഖം ഒരിക്കലും അറിയാത്ത അവരെ വനവാസത്തിനായി ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു; അവിടെ അവർ ഏതു അവസ്ഥയിലാകും?

Verse 8

ते रत्नहीनास्तरुणाः फलकाले विवासिताः।कथं वत्स्यन्ति कृपणाः फलमूलैः कृताशनाः।।।।

രത്നങ്ങളും സുഖസൗകര്യങ്ങളും നഷ്ടപ്പെട്ട്, ഭോഗത്തിനുള്ള യൗവനകാലത്തുതന്നെ നാടുകടത്തപ്പെട്ടവർ—ആ ദീനർ ഫലവും മൂലവും മാത്രം ആഹാരമാക്കി എങ്ങനെ ജീവിക്കും?

Verse 9

अपीदानीं स कालस्स्यान्मम शोकक्षय श्शिवः।सभार्यं यत्सह भ्रात्रा पश्येयमिह राघवम्।।।।

എന്റെ ശോകം ക്ഷയിക്കുന്ന ആ ശുഭകാലം ഒരിക്കലെങ്കിലും വരുമോ—ഞാൻ ഇവിടെ രാഘവനെ അവന്റെ ഭാര്യയോടും സഹോദരനോടും കൂടെ വീണ്ടും കാണാൻ?

Verse 10

श्रृत्वैवोपस्थितौ वीरौ कदायोध्या भविष्यति।यशस्विनी हृष्टजना सूच्छ्रितध्वजमालिनी।।।।

ആ രണ്ടു വീരന്മാർ മടങ്ങിവന്നുവെന്ന് കേട്ടമാത്രത്തിൽ ഹർഷിതജനങ്ങൾ നിറഞ്ഞ യശസ്വിനിയായ അയോധ്യ എപ്പോൾ വീണ്ടും മഹിമയോടെ തിളങ്ങും—ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച പതാകമാലകളാൽ അലങ്കൃതമായി?

Verse 11

कदा प्रेक्ष्य नरव्याघ्रावरण्यात्पुनरागतौ।नन्दिष्यति पुरी हृष्टा समुद्र इव पर्वणि।।।।

വനത്തിൽ നിന്ന് മടങ്ങിയെത്തിയ ആ നരവ്യാഘ്രന്മാരെ കണ്ടു ഹർഷിതയായ പുരി എപ്പോൾ ആനന്ദത്തിൽ ഉല്ലസിക്കും—പൗർണ്ണമിയുടെ തിരയിൽ സമുദ്രം ഉയരുന്നതുപോലെ?

Verse 12

कदाऽयोध्यां महाबाहुः पुरीं वीरः प्रवेक्ष्यति।पुरस्कृत्य रथे सीतां वृषभो गोवधूमिव।।।।

മഹാബാഹുവായ ആ വീരൻ എപ്പോൾ അയോധ്യാനഗരിയിൽ പ്രവേശിക്കും—രഥത്തിൽ സീതാദേവിയെ മുൻപിൽ ഇരുത്തി, പശുവിന്റെ പിന്നാലെ കാള നടക്കുന്നതുപോലെ?

Verse 13

कदा प्राणिसहस्राणि राजमार्गे ममात्मजौ।लाजैरवकिरिष्यन्ति प्रविशन्तावरिन्दमौ।।।।

എന്റെ ആത്മജരായ ആ രണ്ടു പുത്രന്മാർ—അരിന്ദമർ—പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ രാജമാർഗത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ജനങ്ങൾ ലാജ് (വറുത്ത ധാന്യം) ചിതറി എപ്പോൾ സ്വാഗതം ചെയ്യും?

Verse 14

प्रविशन्तौ कदाऽयोध्यां द्रक्ष्यामि शुभकुण्डलौ।उदग्रायुधनिस्त्रिंशौ सश्रृङ्गाविव पर्वतौ।।।।

അയോധ്യയിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന അവരെ—ശുഭകുണ്ഡലധാരികൾ, ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച ആയുധങ്ങളും നിസ്ത്രിംശങ്ങളും ഉള്ളവർ—ഞാൻ എപ്പോൾ കാണും, ഉയർന്ന ശിഖരങ്ങളുള്ള രണ്ടു പർവ്വതങ്ങൾപോലെ?

Verse 15

कदासुमनसः कन्याद्विजातीनां फलानि च।प्रदिशन्तः पुरीं हृष्टाः करिष्यन्ति प्रदक्षिणम्।।।।

എപ്പോൾ അവർ ആനന്ദത്തോടെ നഗരത്തെ മംഗളപ്രദക്ഷിണം ചെയ്യും—യുവതികളും ദ്വിജാതി ബ്രാഹ്മണരും പുഷ്പങ്ങളും ഫലങ്ങളും അർപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ?

Verse 16

कदा परिणतो बुद्ध्या वयसा चामरप्रभः।अभ्युपैष्यति धर्मज्ञस्त्रिवर्ष इव मां ललन्।।।।

എപ്പോൾ ധർമ്മജ്ഞനായ, ദിവ്യതേജസ്സാൽ ദീപ്തനായ, ബുദ്ധിയിലും വയസ്സിലും പരിപക്വനായ രാമൻ—മൂന്നു വയസ്സുകാരനെപ്പോലെ കളിചിരിയോടെ സ്നേഹിക്കുന്നവനായി—എന്നിലേക്കു മടങ്ങിവരും?

Verse 17

निस्संशयं मया मन्ये पुरा वीर कदर्यया।पातुकामेषु वत्सेषु मातृ़णां शातितास्स्तनाः।।।।

ഹേ വീരനേ, സംശയമില്ലാതെ ഞാൻ കരുതുന്നു—മുൻകാലത്ത് ഞാൻ കദർയ്യമായ ക്രൂരതകൊണ്ട്, പാൽ കുടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച കിടാക്കളെ നോക്കി നിൽക്കേ അമ്മമാരുടെ മുലകൾ മുറിച്ചുകളഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകണം; അതിനാലാണ് ഈ ദുഃഖം എനിക്കു വന്നത്.

Verse 18

साहं गौरिव सिंहेन विवत्सा वत्सला कृता।कैकेय्या पुरुषव्याघ्र बालवत्सेव गौर्बलात्।।।।

ഹേ പുരുഷവ്യാഘ്രനേ, കിടാവിനെ സ്നേഹിക്കുന്ന പശുവുപോലെ ആയിരുന്ന എന്നെ കൈകേയി ബലമായി കിടാവില്ലാത്തവളാക്കി; സിംഹം അമ്മയിൽ നിന്ന് കുഞ്ഞുകിടാവിനെ പിടിച്ചുപറിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 19

न हि तावद्गुणैर्जुष्टं सर्वशास्त्रविशारदम्।एकपुत्रा विना पुत्रमहं जीवितुमुत्सहे।।।।

ഗുണസമ്പന്നനും സർവ്വശാസ്ത്രവിശാരദനുമായ ആ പുത്രനില്ലാതെ—എനിക്ക് ഒരേയൊരു പുത്രൻ—ഞാൻ ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല.

Verse 20

न हि मे जीविते किञ्चित्सामर्थ्यमिह कल्प्यते।अपश्यन्त्याः प्रियं पुत्रं महाबाहुं महाबलम्।।।।

എന്റെ പ്രിയപുത്രനായ മഹാബാഹുവും മഹാബലവാനുമായ അവനെ ഞാൻ കാണാതെ ഇരുന്നാൽ, ഈ ജീവിതത്തിൽ മുന്നോട്ടുപോകാൻ എനിക്ക് യാതൊരു ശക്തിയും ഇല്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.

Verse 21

अयं हि मां दीपयते समुत्थितःतनूजशोकप्रभवो हुताशनः।महीमिमां रश्मिभिरुद्धतप्रभःयथा निदाघे भगवान् दिवाकरः।।।।

പുത്രശോകത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ഈ അഗ്നി ഇപ്പോൾ ജ്വലിച്ച് എന്നെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു; വേനൽച്ചൂടിൽ ഭഗവാൻ ദിവാകരൻ തന്റെ തീക്ഷ്ണ കിരണങ്ങളാൽ ഭൂമിയെ ചുട്ടുപൊള്ളിക്കുന്നതുപോലെ.