Sarga 43

Verse 1

ततः समीक्ष्य शयने सन्नं शोकेन पार्थिवम्।कौशल्या पुत्रशोकार्ता तमुवाच महीपतिम्।।।।

ನಂತರ ಶೋಕದಿಂದ ಶಯನದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟನಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಪಾರ್ಥಿವನನ್ನು ನೋಡಿ, ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಳಳಾದ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಆ ಭೂಪತಿಗೆ ಹೀಗೆಂದಳು.

Verse 2

राघवे नरशार्दूले विषमुप्त्वाहिजिह्मगा।विचरिष्यति कैकेयी निर्मुक्तेव हि पन्नगी।।।।

ಹಾವಿನಂತೆ ವಕ್ರಳಾದ ಕೈಕೇಯಿ ನರಶಾರ್ದೂಲ ರಾಘವನ ಮೇಲೆ ವಿಷವನ್ನು ಸುರಿದಳು; ಈಗ ಚರ್ಮ ಬಿಸಾಡಿದ ನಾಗಿನಿಯಂತೆ ಅವಳು ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಚರಿಸುವಳು.

Verse 3

विवास्य रामं सुभगा लब्धकामा समाहिता।त्रासयिष्यति मां भूयो दुष्टाहिरिव वेश्मनि।।।।

ರಾಮನನ್ನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿ, ಇಚ್ಛೆ ನೆರವೇರಿಸಿ ತೃಪ್ತಳಾಗಿ ಸ್ಥಿರಳಾದ ಅವಳು, ಮನೆಯೊಳಗಿನ ದುಷ್ಟ ಹಾವಿನಂತೆ, ನನಗೆ ಮರುಮರು ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವಳು.

Verse 4

अथ स्म नगरे रामश्चरन् भैक्षं गृहे वसेत्।कामकारो वरं दातुमपि दासं ममात्मजम्।।।।

ಅವಳ ಮನಬಂದಂತೆ ನಡೆಯಲು ನನ್ನ ಮಗನನ್ನೇ ದಾಸನಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಒಳಿತು; ಅಷ್ಟಾದರೂ ರಾಮನು ನಗರದಲ್ಲೇ ಉಳಿದು, ಮನೆಯಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸಿ, ಭಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಿ ಧರ್ಮಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 5

पातयित्वा तु कैकेय्या रामं स्थानाद्यथेष्टतः।प्रदिष्टो रक्षसां भागः पर्वणीवाहिताग्निना।।।।

ಕೈಕೇಯಿಯು ತನ್ನ ಇಷ್ಟದಂತೆ ರಾಮನನ್ನು ಅವನ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸಿದಳು; ಪರ್ವದಿನದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಿ ದೇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಹವಿರ್ಭಾಗವನ್ನು ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ನೀಡುವ ಯಜಮಾನನಂತೆ ಅವಳು ವರ್ತಿಸಿದ್ದಾಳೆ.

Verse 6

गजराजगतिर्वीरो महाबाहुर्धनुर्धरः।वनमाविशते नूनं सभार्य स्सह लक्ष्मणः।।।।

ಗಜರಾಜನಂತೆ ನಡೆವ, ಮಹಾಬಾಹು, ಧನುರ್ಧರನಾದ ನನ್ನ ವೀರ ಪುತ್ರನು—ಈಗ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿ ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ ವನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

Verse 7

वने त्वदृष्टदुःखानां केकय्यानुमते त्वया।त्यक्तानां वनवासाय कान्ववस्था भविष्यति।।।।

ಕೈಕೇಯಿಯ ಅನುಮೋದನೆಯಂತೆ, ನಿನ್ನ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಂದ, ದುಃಖವನ್ನು ಎಂದೂ ಕಂಡಿರದ ಅವರನ್ನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ತ್ಯಜಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುವರು?

Verse 8

ते रत्नहीनास्तरुणाः फलकाले विवासिताः।कथं वत्स्यन्ति कृपणाः फलमूलैः कृताशनाः।।।।

ರತ್ನಗಳೂ ಸೌಖ್ಯಸಾಮಗ್ರಿಗಳೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಭೋಗಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಯೌವನಕಾಲದಲ್ಲೇ ನಿರ್ವಾಸಿತರಾಗಿ—ಆ ದೀನರು ಫಲಮೂಲಗಳನ್ನೇ ಆಹಾರಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹೇಗೆ ಬದುಕುವರು?

Verse 9

अपीदानीं स कालस्स्यान्मम शोकक्षय श्शिवः।सभार्यं यत्सह भ्रात्रा पश्येयमिह राघवम्।।।।

ನನ್ನ ಶೋಕವು ಶಮನವಾಗುವ ಆ ಶುಭಕಾಲವು ಎಂದಾದರೂ ಬರುವುದೇ—ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ರಾಘವನನ್ನು ಅವನ ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಮತ್ತು ಸಹೋದರನೊಡನೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಣುವಂತೆ?

Verse 10

श्रृत्वैवोपस्थितौ वीरौ कदायोध्या भविष्यति।यशस्विनी हृष्टजना सूच्छ्रितध्वजमालिनी।।।।

ಆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು ಮರಳಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಕೇಳಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹರ್ಷಗೊಂಡ ಜನರಿಂದ ಯಶಸ್ವಿನಿಯಾದ ಅಯೋಧ್ಯೆ ಯಾವಾಗ ಮತ್ತೆ ವೈಭವದಿಂದ ಹೊಳೆಯುವುದು—ಎತ್ತೆತ್ತ ಹಾರುವ ಧ್ವಜಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ?

Verse 11

कदा प्रेक्ष्य नरव्याघ्रावरण्यात्पुनरागतौ।नन्दिष्यति पुरी हृष्टा समुद्र इव पर्वणि।।।।

ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಮರಳಿ ಬಂದ ಆ ನರవ్యಾಘ್ರರನ್ನು ನೋಡಿ ಹರ್ಷಗೊಂಡ ಪುರಿ ಯಾವಾಗ ಆನಂದದಿಂದ ಉಲ್ಲಾಸಿಸುವುದು—ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ಜ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಉಬ್ಬುವಂತೆ?

Verse 12

कदाऽयोध्यां महाबाहुः पुरीं वीरः प्रवेक्ष्यति।पुरस्कृत्य रथे सीतां वृषभो गोवधूमिव।।।।

ಮಹಾಬಾಹುವಾದ ಆ ವೀರನು ಯಾವಾಗ ಅಯೋಧ್ಯಾ ಪುರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವನು—ರಥದಲ್ಲಿ ಸೀತಾದೇವಿಯನ್ನು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ, ಗೋವಿನ ಹಿಂದೆ ವೃಷಭನು ನಡೆಯುವಂತೆ?

Verse 13

कदा प्राणिसहस्राणि राजमार्गे ममात्मजौ।लाजैरवकिरिष्यन्ति प्रविशन्तावरिन्दमौ।।।।

ನನ್ನ ಆತ್ಮಜರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು—ಅರಿಂದಮರು—ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಲಾಜ (ಭಜ್ಜಿದ ಧಾನ್ಯ) ಸುರಿದು ಯಾವಾಗ ಸ್ವಾಗತಿಸುವರು?

Verse 14

प्रविशन्तौ कदाऽयोध्यां द्रक्ष्यामि शुभकुण्डलौ।उदग्रायुधनिस्त्रिंशौ सश्रृङ्गाविव पर्वतौ।।।।

ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಅವರನ್ನು—ಶುಭ ಕುಂಡಲಧಾರಿಗಳು, ಎತ್ತೆತ್ತ ಹಿಡಿದ ಆಯುಧ-ನಿಸ್ತ್ರಿಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ—ನಾನು ಯಾವಾಗ ನೋಡುವೆನು, ಎತ್ತರ ಶೃಂಗಗಳಿರುವ ಎರಡು ಪರ್ವತಗಳಂತೆ?

Verse 15

कदासुमनसः कन्याद्विजातीनां फलानि च।प्रदिशन्तः पुरीं हृष्टाः करिष्यन्ति प्रदक्षिणम्।।।।

ಯಾವಾಗ ಅವರು ಹರ್ಷದಿಂದ ನಗರಕ್ಕೆ ಮಂಗಳ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುವರು—ಕನ್ಯೆಯರೂ ದ್ವಿಜಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ಅವರಿಗೆ ಪುಷ್ಪಫಲಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ?

Verse 16

कदा परिणतो बुद्ध्या वयसा चामरप्रभः।अभ्युपैष्यति धर्मज्ञस्त्रिवर्ष इव मां ललन्।।।।

ಯಾವಾಗ ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ, ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ವಯಸ್ಸಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಪಕ್ವನಾದ ರಾಮನು—ಮೂರು ವರ್ಷದ ಮಗುವಿನಂತೆ ಆಟವಾಡಿ ಸ्नेಹಿಸುವವನಾಗಿ—ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಮರಳಿ ಬರುವನು?

Verse 17

निस्संशयं मया मन्ये पुरा वीर कदर्यया।पातुकामेषु वत्सेषु मातृ़णां शातितास्स्तनाः।।।।

ಹೇ ವೀರನೇ, ನನಗೆ ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ—ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಂಜುಸ ಕ್ರೂರತೆಯಿಂದ, ಹಾಲು ಕುಡಿಯಲು ಬಯಸಿದ ಕರುಗಳ ಮುಂದೆ ತಾಯಿಗಳ ತೊಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದ್ದೆ; ಅದಕ್ಕೇ ಈ ದುಃಖ ನನಗೆ ಬಂದಿದೆ.

Verse 18

साहं गौरिव सिंहेन विवत्सा वत्सला कृता।कैकेय्या पुरुषव्याघ्र बालवत्सेव गौर्बलात्।।।।

ಹೇ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನೇ, ನಾನು ಕರುವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಹಸುವಿನಂತೆ ಇದ್ದೆ; ಆದರೆ ಕೈಕೇಯಿಯು ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಕರುವಿಲ್ಲದವಳಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ—ಸಿಂಹವು ತಾಯಿಯಿಂದ ಕರುವನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಂತೆ.

Verse 19

न हि तावद्गुणैर्जुष्टं सर्वशास्त्रविशारदम्।एकपुत्रा विना पुत्रमहं जीवितुमुत्सहे।।।।

ಗುಣಸಂಪನ್ನನೂ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತನೂ ಆದ ಆ ಪುತ್ರನಿಲ್ಲದೆ—ನನಗೆ ಒಬ್ಬನೇ ಪುತ್ರ—ನಾನು ಬದುಕಲು ಶಕ್ತಳಲ್ಲ.

Verse 20

न हि मे जीविते किञ्चित्सामर्थ्यमिह कल्प्यते।अपश्यन्त्याः प्रियं पुत्रं महाबाहुं महाबलम्।।।।

ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರನಾದ ಮಹಾಬಾಹು, ಮಹಾಬಲನನ್ನು ಕಾಣದೆ ಇದ್ದರೆ, ಈ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಲು ನನಗೆ ಏನೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ನನಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ.

Verse 21

अयं हि मां दीपयते समुत्थितःतनूजशोकप्रभवो हुताशनः।महीमिमां रश्मिभिरुद्धतप्रभःयथा निदाघे भगवान् दिवाकरः।।।।

ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ಅಗ್ನಿ ಈಗ ಉರಿದು ನನ್ನನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತದೆ; ಹೇಗೆ ನಿದಾಘಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ದಿವಾಕರನು ತನ್ನ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುಡುತ್ತಾನೋ ಹಾಗೆ.