Sarga 43

Verse 1

ततः समीक्ष्य शयने सन्नं शोकेन पार्थिवम्।कौशल्या पुत्रशोकार्ता तमुवाच महीपतिम्।।।।

ତାପରେ ଶୋକରେ ଶୟନରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ପାର୍ଥିବଙ୍କୁ ଦେଖି, ପୁତ୍ରଶୋକରେ ଆର୍ତ୍ତ କୌସଲ୍ୟା ସେ ମହୀପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 2

राघवे नरशार्दूले विषमुप्त्वाहिजिह्मगा।विचरिष्यति कैकेयी निर्मुक्तेव हि पन्नगी।।।।

ସର୍ପ ପରି କୁଟିଳ କୈକେୟୀ ନରଶାର୍ଦୂଳ ରାଘବ ଉପରେ ବିଷ ଢାଳିଦେଲା; ଏବେ ଖୋଲ ଛାଡ଼ିଥିବା ନାଗିଣୀ ପରି ସେ ନିର୍ବାଧ ଭାବେ ଘୁରିବ।

Verse 3

विवास्य रामं सुभगा लब्धकामा समाहिता।त्रासयिष्यति मां भूयो दुष्टाहिरिव वेश्मनि।।।।

ରାମଙ୍କୁ ବନବାସକୁ ହଂକାଇଦେଇ, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସମାହିତ ଥିବା ସେ, ଘରଭିତର ଦୁଷ୍ଟ ସର୍ପ ପରି, ମୋତେ ପୁନଃପୁନଃ ଭୟ ଦେବ।

Verse 4

अथ स्म नगरे रामश्चरन् भैक्षं गृहे वसेत्।कामकारो वरं दातुमपि दासं ममात्मजम्।।।।

ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ମାନି ମୋ ପୁଅକୁ ଦାସ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବା ଭଲ ଥାନ୍ତା; ତେବେ ରାମ ଅତି କମରେ ନଗରରେ ରହି, ଘରେ ବସି, ଭିକ୍ଷାରେ ଜୀବନ ଚାଲାଇ ଧର୍ମକର୍ମ କରୁଥାନ୍ତେ।

Verse 5

पातयित्वा तु कैकेय्या रामं स्थानाद्यथेष्टतः।प्रदिष्टो रक्षसां भागः पर्वणीवाहिताग्निना।।।।

କୈକେୟୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାମତେ ରାମଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସ୍ଥାନରୁ ପତିତ କରିଦେଲା; ପର୍ବଦିନରେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳାଇ ଦେବତାଙ୍କ ଭାଗକୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଦେଇଦେବା ଯଜମାନ ପରି ସେ କରିଛି।

Verse 6

गजराजगतिर्वीरो महाबाहुर्धनुर्धरः।वनमाविशते नूनं सभार्य स्सह लक्ष्मणः।।।।

ଗଜରାଜ ପରି ଗତି ଥିବା, ମହାବାହୁ ଧନୁର୍ଧର ମୋର ବୀର ପୁତ୍ର—ଏବେ ନିଶ୍ଚୟ ପତ୍ନୀ ସୀତା ସହ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବ।

Verse 7

वने त्वदृष्टदुःखानां केकय्यानुमते त्वया।त्यक्तानां वनवासाय कान्ववस्था भविष्यति।।।।

କୈକେୟୀଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏବଂ ତୁମ ଅନୁମତିରେ, ଯେମାନେ କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଖିନଥିଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ବନବାସ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରାଗଲା; ସେଠାରେ ସେମାନେ କେମିତି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିବେ?

Verse 8

ते रत्नहीनास्तरुणाः फलकाले विवासिताः।कथं वत्स्यन्ति कृपणाः फलमूलैः कृताशनाः।।।।

ରତ୍ନ ଓ ସୁଖସାମଗ୍ରୀରୁ ବଞ୍ଚିତ, ଭୋଗଯୋଗ୍ୟ ଯୌବନକାଳରେ ହିଁ ନିର୍ବାସିତ—ସେଇ କୃପଣମାନେ ଫଳମୂଳକୁ ଆହାର କରି କିପରି ବଞ୍ଚିବେ?

Verse 9

अपीदानीं स कालस्स्यान्मम शोकक्षय श्शिवः।सभार्यं यत्सह भ्रात्रा पश्येयमिह राघवम्।।।।

ମୋର ଶୋକ କ୍ଷୟ କରିବାକୁ ସେଇ ଶୁଭ ସମୟ କେବେ ଆସିବ କି—ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଏଠାରେ ରାଘବଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଓ ଭ୍ରାତା ସହିତ ପୁନର୍ବାର ଦେଖିପାରିବି?

Verse 10

श्रृत्वैवोपस्थितौ वीरौ कदायोध्या भविष्यति।यशस्विनी हृष्टजना सूच्छ्रितध्वजमालिनी।।।।

ସେଇ ଦୁଇ ବୀର ଫେରିଆସିଲେ ବୋଲି କେବଳ ଶୁଣିମାତ୍ରେ ହର୍ଷିତ ଜନସମୂହରେ ଯଶସ୍ବିନୀ ଅଯୋଧ୍ୟା କେବେ ପୁଣି ଗୌରବମୟ ହେବ—ଉଚ୍ଚେ ଉଠାଇଥିବା ଧ୍ୱଜମାଳାରେ ସୁଶୋଭିତ?

Verse 11

कदा प्रेक्ष्य नरव्याघ्रावरण्यात्पुनरागतौ।नन्दिष्यति पुरी हृष्टा समुद्र इव पर्वणि।।।।

ଅରଣ୍ୟରୁ ପୁଣି ଫେରିଆସିଥିବା ସେଇ ନରବ୍ୟାଘ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ହର୍ଷିତ ପୁରୀ କେବେ ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲସିବ—ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଜ୍ୱାରରେ ସମୁଦ୍ର ଯେପରି ଫୁଲେ ସେପରି?

Verse 12

कदाऽयोध्यां महाबाहुः पुरीं वीरः प्रवेक्ष्यति।पुरस्कृत्य रथे सीतां वृषभो गोवधूमिव।।।।

ମହାବାହୁ ସେଇ ବୀର କେବେ ଅଯୋଧ୍ୟା ପୁରୀରେ ପ୍ରବେଶ କରିବ—ରଥରେ ସୀତାଦେବୀଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଗୋଧେନୁ ପଛେ ବୃଷଭ ଯେପରି ଚାଲେ ସେପରି?

Verse 13

कदा प्राणिसहस्राणि राजमार्गे ममात्मजौ।लाजैरवकिरिष्यन्ति प्रविशन्तावरिन्दमौ।।।।

ମୋର ଆତ୍ମଜ ଦୁଇ ପୁତ୍ର—ଅରିନ୍ଦମ—ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବାବେଳେ ରାଜମାର୍ଗରେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଲୋକ ଲାଜ (ଭୁନା ଧାନ) ଛିଟାଇ କେବେ ସ୍ୱାଗତ କରିବେ?

Verse 14

प्रविशन्तौ कदाऽयोध्यां द्रक्ष्यामि शुभकुण्डलौ।उदग्रायुधनिस्त्रिंशौ सश्रृङ्गाविव पर्वतौ।।।।

ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ—ଶୁଭ କୁଣ୍ଡଳଧାରୀ, ଉଚ୍ଚେ ଧରିଥିବା ଆୟୁଧ ଓ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶ ସହ—ମୁଁ କେବେ ଦେଖିବି, ଯେପରି ଉଚ୍ଚ ଶୃଙ୍ଗଯୁକ୍ତ ଦୁଇ ପର୍ବତ?

Verse 15

कदासुमनसः कन्याद्विजातीनां फलानि च।प्रदिशन्तः पुरीं हृष्टाः करिष्यन्ति प्रदक्षिणम्।।।।

କେବେ ସେମାନେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ପୁରୀର ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବେ—ଯେତେବେଳେ କନ୍ୟାମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜାତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ଅର୍ପଣ କରିବେ?

Verse 16

कदा परिणतो बुद्ध्या वयसा चामरप्रभः।अभ्युपैष्यति धर्मज्ञस्त्रिवर्ष इव मां ललन्।।।।

କେବେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ବୟସରେ ପରିପକ୍ୱ ରାମ—ତିନି ବର୍ଷର ଶିଶୁ ପରି କ୍ରୀଡାମୟ ସ୍ନେହ କରି—ମୋ ପାଖକୁ ପୁନଃ ଫେରିଆସିବେ?

Verse 17

निस्संशयं मया मन्ये पुरा वीर कदर्यया।पातुकामेषु वत्सेषु मातृ़णां शातितास्स्तनाः।।।।

ହେ ବୀର, ମୋର ନିଶ୍ଚୟ ମନେହୁଏ—ପୂର୍ବକାଳେ ମୁଁ କଦର୍ୟ କ୍ରୂରତାରେ, ପାନ କରିବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ବଛାମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମାଆମାନଙ୍କ ଥଣକୁ କାଟିଦେଇଥିଲି; ସେହି ପାପର ଫଳରେ ଏହି ଦୁଃଖ ମୋତେ ଆସିଛି।

Verse 18

साहं गौरिव सिंहेन विवत्सा वत्सला कृता।कैकेय्या पुरुषव्याघ्र बालवत्सेव गौर्बलात्।।।।

ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ମୁଁ ବଛାକୁ ସ୍ନେହ କରୁଥିବା ଗାଈ ପରି ଥିଲି; କିନ୍ତୁ କୈକେୟୀ ବଳପୂର୍ବକ ମୋତେ ବଛାହୀନା କରିଦେଲା—ଯେପରି ସିଂହ ମାଆଠାରୁ ଛୋଟ ବଛାକୁ ଛିନିନେଇଯାଏ।

Verse 19

न हि तावद्गुणैर्जुष्टं सर्वशास्त्रविशारदम्।एकपुत्रा विना पुत्रमहं जीवितुमुत्सहे।।।।

ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଓ ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରବିଶାରଦ ସେହି ପୁତ୍ର ବିନା—ମୋର ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର—ମୁଁ ଜୀବିତ ରହିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।

Verse 20

न हि मे जीविते किञ्चित्सामर्थ्यमिह कल्प्यते।अपश्यन्त्याः प्रियं पुत्रं महाबाहुं महाबलम्।।।।

ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର—ମହାବାହୁ ଓ ମହାବଳବାନ—ତାଙ୍କୁ ଦେଖିନ ପାରିଲେ, ଏହି ଜୀବନରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ମୋର କିଛି ସାମର୍ଥ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 21

अयं हि मां दीपयते समुत्थितःतनूजशोकप्रभवो हुताशनः।महीमिमां रश्मिभिरुद्धतप्रभःयथा निदाघे भगवान् दिवाकरः।।।।

ପୁତ୍ରଶୋକରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏହି ଅଗ୍ନି ଏବେ ଜ୍ୱଳି ମୋତେ ଦହୁଛି; ଯେପରି ନିଦାଘକାଳରେ ଭଗବାନ୍ ଦିବାକର ତୀବ୍ର କିରଣରେ ପୃଥିବୀକୁ ଦଗ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେପରି।