Tritiya Pada
Sanatkumāra’s Bhāgavata Tantra: Tattvas, Māyā-Bonds, Embodiment, and the Necessity of Dīkṣā
ശൗനകൻ സൂതനെ കൃഷ്ണകഥ ഉപദേശിച്ചതിന് സ്തുതിച്ച്, സനകാദി ഋഷികൾ ഒന്നിച്ചുകൂടുമ്പോൾ ഏതു സംവാദമാണുണ്ടാകുന്നതെന്ന് ചോദിക്കുന്നു. സൂതൻ, സനന്ദനനിൽ നിന്ന് മോക്ഷധർമ്മം കേട്ട ശേഷം നാരദൻ ചോദിച്ച കാര്യങ്ങൾ പറയുന്നു—മന്ത്രത്തോടെ വിഷ്ണുവിനെ എങ്ങനെ ആരാധിക്കണം, വൈഷ്ണവർ ഏതു ദേവതകളെ ആദരിക്കണം, കൂടാതെ ഭാഗവത തന്ത്രത്തിലെ ഗുരു–ശിഷ്യക്രമം, ദീക്ഷ, പ്രാതഃകർമ്മങ്ങൾ, മാസവിധാനം, ജപ-പാഠങ്ങൾ, ഹോമം എന്നിവയാൽ പരമേശ്വരൻ എങ്ങനെ പ്രസന്നനാകുന്നു. സനത്കുമാരൻ നാലു പാദങ്ങളുള്ള മഹാതന്ത്രം (ഭോഗ, മോക്ഷ, ക്രിയ, ചര്യ) വിശദീകരിച്ച് പശുപതി–പശു–പാശ ത്രയം, മല/കർമ/മായ മൂലമുള്ള ബന്ധങ്ങൾ വിവരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് തത്ത്വക്രമം—ശക്തി, നാദ-ബിന്ദു, സദാശിവ–ഈശ്വര–വിദ്യ, ശുദ്ധാധ്വ; അശുദ്ധ പഥത്തിൽ കാലം, നിയതി, കലാ, രാഗം, പുരുഷൻ, പ്രകൃതി, ഗുണങ്ങൾ, മനസ്-ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ഭൂതങ്ങൾ, ദേഹജാതികൾ, മനുഷ്യജന്മം. അവസാനം—ദീക്ഷ മാത്രമേ പാശം മുറിക്കൂ; ഗുരുഭക്തിയും വർണാശ്രമാനുസൃത നിത്യ-നൈമിത്തിക അനുഷ്ഠാനവും മോക്ഷത്തിന് കാരണമാകുന്നു; മന്ത്രദോഷത്തിന് ഗുരുവിന് പ്രായശ്ചിത്തം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു।
Dīkṣā, Mantra-Types, Mantra-Doṣas, and Qualifications of Ācārya–Śiṣya
സനത്കുമാരൻ നാരദനോട് പറയുന്നു—ദീക്ഷ പാപനാശം ചെയ്യുന്ന, ഉള്ളിൽ ദൈവാഭിമുഖ്യം നൽകുന്ന, മന്ത്രത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന പുണ്യസംസ്കാരമാണ്. ‘മന്ത്ര’ എന്നത് മനനം (ചിന്തനം) എന്നും ത്രാണം (രക്ഷ) എന്നും നിന്നുള്ള വ്യുത്പത്തിയാൽ വിശദീകരിക്കുന്നു. മന്ത്രങ്ങൾ സ്ത്രീ/പുരുഷ/നപുംസകാന്തങ്ങൾ, ‘നമോ’ അന്തം, മന്ത്ര–വിദ്യാ ഭേദം (പുരുഷ/സ്ത്രീ അധിഷ്ഠാത്രി ശക്തികൾ) കൂടാതെ ആഗ്നേയ–സൗമ്യ ധാരകൾ പ്രകാരം വർഗ്ഗീകരിക്കുന്നു; ഇവ പ്രാണഗതി പിംഗളയും ഇടത് നാഡിയും സംബന്ധിക്കുന്നു. മന്ത്രങ്ങളുടെ ക്രമം-സംയോജന നിയമങ്ങൾ, ജപത്തിന്റെ നിബന്ധനകൾ, ‘ഹും/ഫട്’ പ്രയോഗം വഴി കർമതീവ്രത എന്നിവ പറയുന്നു. തുടർന്ന് മന്ത്രദോഷങ്ങളുടെ വിപുല പട്ടിക—ഘടന, ഉച്ചാരണം, അക്ഷരസംഖ്യ തുടങ്ങിയ പിഴവുകൾ; ഛിന്ന, ദഗ്ധ, ഭീത, അശുദ്ധ, നിർബീജ, സ്ഥാനഭ്രഷ്ട മുതലായവ സിദ്ധി തടഞ്ഞ് സാധകനെ ഹാനിപ്പെടുത്താം. അവസാനം യോനിമുദ്രാ/ആസനത്തിൽ ശാസ്ത്രീയ ജപം വഴി ശുദ്ധീകരണവും, ആചാര്യനും ആദർശ ശിഷ്യനും വേണ്ട കർശന നൈതിക-ആചാര-ബോധന യോഗ്യതകളും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു।
Mantraśodhana, Dīkṣā-krama, Guru-Pādukā, Ajapā-Haṃsa, and Ṣaṭcakra-Kuṇḍalinī Sādhana
സനത്കുമാരൻ പാളികളായി ക്രമീകരിച്ച സാധനാമാർഗം വിശദീകരിക്കുന്നു. ആദ്യം ഗുരു ശിഷ്യനെ പരിശോധിച്ച് മന്ത്രശോധനം നടത്തുന്നു—നൃപ-കോഷ്ടകത്തിൽ ദിക്കനുസരിച്ച് അക്ഷരങ്ങൾ വിന്യസിച്ച് വർണക്രമം പരിശോധിക്കുന്നു. മന്ത്രഫലാവസ്ഥകൾ—സിദ്ധ, സാധ്യ, സുസിദ്ധ, അരി, കൂടാതെ സിദ്ധ-സാധ്യ മുതലായ മിശ്രാവസ്ഥകൾ—മന്ത്രത്തിന്റെ പ്രഭാവവും വിഘ്നങ്ങളും നിർണയിക്കാൻ പറയുന്നു. തുടർന്ന് ദീക്ഷാക്രമം: സ്വസ്തിവിധികൾ, സർവതോഭദ്ര മണ്ഡലം, സഭാപ്രവേശം, വിഘ്നനിവാരണം, ഔഷധി-നവരത്ന-പഞ്ചപല്ലവങ്ങളോടുകൂടിയ കുംഭസംസ്കാരം, ശിഷ്യന്റെ ഭൂതശുദ്ധി, ന്യാസം, പ്രോക്ഷണം എന്നിവയിലൂടെ ശുദ്ധീകരണം. ഗുരു മന്ത്രദാനം ചെയ്യുന്നു (108 ജപം; ചെവിയിൽ എട്ടുതവണ), ആശീർവദിച്ച് ഗുരുസേവയും ദക്ഷിണയും നിർദേശിക്കുന്നു. നിത്യ പഞ്ചദേവതാപൂജയുടെ കേന്ദ്ര/ബാഹ്യസ്ഥാപനവും വ്യക്തമാക്കുന്നു. അവസാനം ഗുരുപാദുകാ മന്ത്ര-സ്തോത്രം, ഷട്ചക്രങ്ങളിലൂടെ കുണ്ഡലിനിയുടെ ബ്രഹ്മരന്ധ്രാരോഹണം, കൂടാതെ അജപാ/ഹംസ-ഗായത്രി ശ്വാസജപം—ഋഷി, ഛന്ദസ്, ദേവത, ഷഡംഗം, ചക്രാർപ്പണം എന്നിവയോടെ—അദ്വൈത മോക്ഷധർമ്മസ്ഥാപനത്തിൽ സമാപിക്കുന്നു।
The Explanation of Sandhyā and Related Daily Observances (Saṅdhyā-ādi Nitya-karma-Vidhi)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സനത്കുമാരൻ നിത്യകർമ്മവിധി ഉപദേശിക്കുന്നു—ഭൂമിയെ വന്ദിച്ച് പാദം വെക്കൽ; വിസർജനസമയ ശൗചാചാരം, തുടർന്ന് മണ്ണും വെള്ളവും കൊണ്ട് ശുദ്ധി; ദന്തധാവനത്തിൽ വനസ്പതി പ്രാർത്ഥന। പിന്നെ ദേവാലയസജ്ജീകരണം, അസ്ത്ര/മൂല മന്ത്രങ്ങളാൽ ആരതി; നദീസ്നാനത്തിൽ മന്ത്രാഭിമന്ത്രിത മണ്ണ്, ബ്രഹ്മരന്ധ്രമാർഗ്ഗേന അന്തഃസ്നാനഭാവനയും ശ്രൗത ശാന്തിയും। ദേശ‑കാല സംകല്പത്തോടെ മന്ത്രസ്നാനം, പ്രാണായാമം, തീർത്ഥാവാഹനം (ഗംഗ‑യമുന മുതലായവ), സുധാ‑ബീജം, കവച/അസ്ത്ര സംരക്ഷണം, അഭിഷേകചക്രങ്ങൾ; രോഗത്തിൽ അഘമർഷണ പ്രായശ്ചിത്തം। കേശവ‑നാരായണ‑മാധവ ആവാഹനങ്ങളോടെയുള്ള സന്ധ്യ, വിശദമായ വൈഷ്ണവ ആചമന‑ന്യാസവും ശൈവ/ശാക്ത വ്യത്യാസങ്ങളും; തിലക‑ത്രിപുണ്ഡ്ര നിയമങ്ങൾ; ദ്വാരപൂജ, ദേവസ്ഥാനവിന്യാസം, ദ്വാരപാലരുടെ പട്ടികകൾ (വൈഷ്ണവ/ശൈവ/മാതൃശക്തികൾ); മാതൃകാ‑ശക്തിന്യാസ ബന്ധങ്ങൾ, ബീജ‑ശക്തിതത്ത്വം, ഒടുവിൽ ഷഡംഗ‑ന്യാസത്തിനു ശേഷം പൂജ ആരംഭിക്കണമെന്ന ഉപദേശം।
Devapūjā-krama: Ārghya-saṃskāra, Maṇḍala–Nyāsa, Mudrā-pradarśana, Āvaraṇa-arcana, Homa, Japa, and Kṣamāpaṇa
ഈ അധ്യായത്തിൽ സനത്കുമാരൻ നാരദനോട് ദേവപൂജയുടെ സമ്പൂർണ്ണവും ക്രമബദ്ധവുമായ താന്ത്രികവിധി ഉപദേശിക്കുന്നു. ത്രികോണം‑ഷട്കോണം‑ചതുരസ്ര മണ്ഡലം സ്ഥാപിച്ച് ആധാരവും അഗ്നി‑മണ്ഡലവും പ്രതിഷ്ഠിക്കുക, ഗോ‑മുദ്രയും കവചവും കൊണ്ട് അർഘ്യജലം അമൃതമായി സംസ്കരിക്കുക, അങ്ങ‑ന്യാസം വഴി മന്ത്രാംഗ‑നിഗ്രഹം, സൂര്യ‑ചന്ദ്രകലാപൂജ, തീർത്ഥാവാഹനം, മത്സ്യ‑മുദ്രയും അസ്ത്രവും കൊണ്ട് മുദ്രണം എന്നിവ വിവരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് പാദ്യം, അർഘ്യം, ആചമനീയം, മധുപർകം, സ്നാനം, വസ്ത്രം, യജ്ഞോപവീതം, ഗന്ധം, പുഷ്പം, ധൂപം, ദീപം, നൈവേദ്യം, താംബൂലം തുടങ്ങിയ ഉപചാരങ്ങളോടെയുള്ള പൂജാക്രമവും ദേവതാനുസൃത നിഷിദ്ധ അർപ്പണനിയമങ്ങളും പറയുന്നു. പിന്നെ ദിക്പാലന്മാർ, അവരുടെ വാഹനം‑ആയുധങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ആവരണാർചന, ആരതി‑പ്രണാമം, വ്യാഹൃതികളോടെ 25 ആഹുതികളുടെ ഹോമം, ഉഗ്രപരിചരർക്കുള്ള ബലി, ജപസമർപ്പണം, പ്രദക്ഷിണാമര്യാദ, വിപുലമായ ക്ഷമാപണപ്രാർത്ഥനകൾ എന്നിവ വരുന്നു. അവസാനം രോഗം, അശൗചം, ഭയം എന്നിവയിൽ മാനസപൂജയെ പ്രധാനമാക്കുന്ന ആതുരീ/സൗതികീ/ത്രാസീ രീതികളും ദുഷ്ടാഭിപ്രായത്തോടെ ചെയ്യുന്ന അനുകൽപകർമ്മത്തിന്റെ നിന്ദയും ഉപദേശിക്കുന്നു।
Gaṇeśa Mantra-vidhi: Mahāgaṇapati Gāyatrī, Vakratuṇḍa Mantra, Nyāsa, Homa, Āvaraṇa-pūjā, and Caturthī Vrata
ഈ അധ്യായത്തിൽ സനത്കുമാരൻ നാരദനോട് സമ്പൂർണ്ണ ഗണേശസാധനാവിധി ഉപദേശിക്കുന്നു. ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന ഗണേശമന്ത്രങ്ങൾ, നിയന്ത്രണോന്മുഖ മന്ത്രരചന, 28 അക്ഷരമന്ത്രത്തിന്റെ ഋഷി-ഛന്ദസ്-ദേവതാദി വിവരങ്ങൾ എന്നിവ പറയുന്നു. ഷഡംഗന്യാസം, ഭൂഃ-ഭുവഃ-സ്വഃ എന്ന ഭുവനന്യാസം, സംഖ്യാസങ്കേതങ്ങളോടെയുള്ള വർണ/പദന്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവ കൃത്യമായി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. മഹാഗണപതി ഗായത്രി (വിദ്മഹേ/ധീമഹി/പ്രചോദയാത്), ധ്യാനരൂപം, ജപസംഖ്യ, എട്ട് ദ്രവ്യങ്ങളാൽ ഹോമവിധി എന്നിവ വിശദമാക്കുന്നു. ഷട്കോണം-ത്രികോണം-അഷ്ടദളപദ്മം-ഭൂപുരം ഉള്ള യന്ത്ര/മണ്ഡലത്തിൽ പീഠപൂജ, ആവരണദേവത-ശക്തികൾ, ദിക്കുകളിൽ സഹചാരികളോടെയുള്ള ഗണേശരൂപസ്ഥാപനം എന്നിവ പറയുന്നു. പുഷ്പം, സമിധ്, നെയ്യ്, തേൻ മുതലായ അർപ്പണഭേദപ്രകാരം ഫലവിശേഷങ്ങൾ പട്ടികപ്പെടുത്തുന്നു. മാസിക ചതുര്ഥീവ്രതക്രമം, ഗ്രഹണപൂജ, രക്ഷാനിയമങ്ങൾ, കൂടാതെ വേറിട്ട വക്രതുണ്ഡമന്ത്രത്തിന്റെ ഋഷ്യാദി-ആവരണക്രമവും ഉൾപ്പെടുന്നു. ദീക്ഷാപൂർവശർതങ്ങൾ, സമൃദ്ധി-സന്താനം-പ്രശ്നസദൃശ കർമങ്ങൾ, ഗോപനീയതാനിർദ്ദേശം, ഭക്തിശ്രദ്ധയാൽ സിദ്ധിയും മോക്ഷവും ലഭിക്കും എന്ന ഉറപ്പും നൽകി അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു।
Śeṣoditya-Sūrya-nyāsa, Soma-sādhana, Graha-pūjā, and Bhauma-vrata-vidhi
സനത്കുമാരൻ ബ്രഹ്മാവിനെ സൂര്യകേന്ദ്രിതമായ ‘ത്രിരൂപ’ സാധന (ശേഷോദിത്യ/രവി വിദ്യ) ഉപദേശിക്കുന്നു; അത് പിന്നീട് സോമനും ഗ്രഹാരാധനയും വരെ വ്യാപിക്കുന്നു. മന്ത്രങ്ങളുടെ ഋഷി-ഛന്ദസ്-ദേവത നിർദ്ദേശങ്ങൾ (ദേവഭാഗ/ഗായത്രി/രവി; ഭൃഗു/പങ്ക്തി/സോമ; വിരൂപാക്ഷ/ഗായത്രി/കുജ), ഷഡംഗ-ന്യാസം, സോമ-സൂര്യ-അഗ്നി മണ്ഡല-ന്യാസം, വ്യാപക ജപം, ഹൃദയകമലത്തിലെ രവിധ്യാനം, മഹാജപത്തോടുകൂടിയ ദശാംശ ഹോമം എന്നിവ ഇവിടെ പറയുന്നു. പീഠപൂജ, ആവരണ ദേവത-ശക്തികൾ, ദിക്-വിദിക് സ്ഥാപനം, ലളിതമായെങ്കിലും ശക്തിയുള്ള നിത്യ അർഘ്യവിധി എന്നിവയും വിവരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് മാസിക സോമ അർഘ്യകർമ്മങ്ങളും സന്താനലാഭത്തിനും കടമോചനത്തിനുമായി പൂർണ്ണ ഭൗമവ്രതം (ചൊവ്വ)—ചുവപ്പ് ദ്രവ്യങ്ങൾ, 21 മടങ്ങ് ക്രമങ്ങൾ, സ്തുതി, പ്രദക്ഷിണ, അവസാനം ദാനം-ദക്ഷിണ—വിസ്തരിക്കുന്നു. അവസാനം ബുധ, ഗുരു, ശുക്ര മന്ത്രപൂജയുടെ രൂപരേഖകളും ഗോപനീയത/അർഹതാനിയമങ്ങളും പറയുന്നു.
Mahāviṣṇu-Mantras: Aṣṭākṣarī, Sudarśana-Astra, Nyāsa Systems, Āvaraṇa-Pūjā, and Prayogas
ഈ അധ്യായത്തിൽ സനത്കുമാരൻ നാരദനോട് സൃഷ്ടിശക്തിയെയും ഉണർത്തുന്ന അപൂർവ മഹാവിഷ്ണു മന്ത്രങ്ങൾ ഉപദേശിക്കുന്നു. അഷ്ടാക്ഷരി “നാരായണ” മന്ത്രത്തിന്റെ ഋഷി-ഛന്ദസ്-ദേവത-ബീജ-ശക്തി-വിനിയോഗങ്ങൾ നിർണ്ണയിച്ച് പഞ്ചാംഗ/ഷഡംഗ ന്യാസങ്ങൾ, ദ്വാദശാക്ഷര സുദർശനാസ്ത്ര മന്ത്രം, ദിഗ്ബന്ധനവിധി എന്നിവ വിശദീകരിക്കുന്നു. വിഭൂതി-പഞ്ജര ന്യാസം, തത്ത്വാഭിധ/തത്ത്വ-ന്യാസം (എട്ട് പ്രകൃതികൾ, പന്ത്രണ്ട് തത്ത്വങ്ങൾ), കൂടാതെ കേശവ-പദ്മനാഭാദി ദ്വാദശ മൂർത്തികളെ ദ്വാദശ ആദിത്യരോടൊപ്പം സ്ഥാപിക്കൽ വിവരിക്കുന്നു. ശ്രീ-ഭൂ സഹിത നാരായണധ്യാനം, ജപഫലക്രമം (ലക്ഷങ്ങളിൽ നിന്ന് മോക്ഷം വരെ), ഹോമ/ആസന മന്ത്രങ്ങൾ, പദ്മയന്ത്രത്തിൽ വാസുദേവ-സങ്കർഷണ-പ്രദ്യുമ്ന-അനിരുദ്ധയും ശാന്തി-ശ്രീ മുതലായ ശക്തികളുടെ ആവരണപൂജയും പറയുന്നു. തുടർന്ന് വിഷനാശം, സർപ്പദംശ ശാന്തി (ഗരുഡ/നൃസിംഹ), ആരോഗ്യ-ദീർഘായുസ്സ്, സമൃദ്ധി-ഭൂമിലാഭം, പുരുഷോത്തമ, ശ്രീകര, ആദി-വരാഹ, ധരണി, ജഗന്നാഥ മന്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ (ആകർഷണ/മോഹന ഉൾപ്പെടെ) സമാഹരിച്ച്, സിദ്ധമന്ത്രം വിഷ്ണു-സാമ്യം വരെ സർവാർത്ഥപ്രദമെന്ന് ഉപസംഹരിക്കുന്നു।
The Exposition of Nṛsiṁha Worship-Mantras, Nyāsa, Mudrās, Yantras, Kavaca, and Nṛsiṁha Gāyatrī
ഈ അധ്യായത്തിൽ സനത്കുമാരൻ നാരദനോട് നരഹരി/നൃഹരി ഉപാസനയുടെ ബഹുസ്തരവിധിക്രമം ഉപദേശിക്കുന്നു. ഏകാക്ഷരാദി നരസിംഹ മന്ത്രങ്ങളുടെ മന്ത്രലക്ഷണം (ഋഷി അത്രി, ജഗതി ഛന്ദസ്, ദേവത നൃഹരി, ബീജ-ശക്തി, ‘സർവാർത്ഥ’ വിനിയോഗം), ധ്യാനരൂപം, സാധനാപരിമാണം (ഒരു ലക്ഷം ജപം, ദശാംശ ഹോമം—ഘൃതവും പായസവും) വ്യക്തമാക്കുന്നു. വൈഷ്ണവ പീഠത്തിൽ പദ്മമണ്ഡല പൂജ, ദിക്പാല/പരിവാര ദേവതകൾ, 32 ഉഗ്ര നാമങ്ങൾ എന്നിവ വിവരിക്കുന്നു. ഷഡംഗ, ദശധാ, നവസ്ഥാപന, ഹരി-ന്യാസം തുടങ്ങിയ വിവിധ ന്യാസക്രമങ്ങളും അന്തഃസ്ഥാനക്രമവും (മൂലം→നാഭി→ഹൃദയം→ഭ്രൂമധ്യം→തൃതീയ നേത്രം) ക്രമീകരിക്കുന്നു. നരസിംഹീ, ചക്ര, ദംഷ്ട്രാ മുതലായ മുദ്രകൾ, ശാന്ത/രൗദ്ര കർമ്മനിയമങ്ങൾ, ശത്രുനിഗ്രഹ പ്രയോഗങ്ങൾ എന്നിവ പറയുന്നു. രോഗനിവാരണം, ഗ്രഹപീഡ ശമനം, സ്ഥംഭന/വിജയാദി രാജോപയോഗങ്ങൾ ഭസ്മം, ആഹുതികൾ, കാലബന്ധിത ജപം എന്നിവയോടെ വിശദീകരിക്കുന്നു. ത്രൈലോക്യമോഹന, അഷ്ടാര, ദ്വാദശാര കാലാന്തക, ‘യന്ത്രരാജ’ തുടങ്ങിയ യന്ത്രങ്ങൾ, കവച-വർമാസ്ത്ര ക്രമങ്ങൾ, നൃസിംഹ ഗായത്രി എന്നിവയോടെ അവസാനിച്ച് ഫലശ്രുതിയിൽ സിദ്ധി, രക്ഷ, സമൃദ്ധി, നിർഭയത്വം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
Hayagrīva-pūjā-vyākhyāna (Worship Procedure and Mantra-Siddhi of Hayagrīva)
സനത്കുമാരൻ പ്രണവകേന്ദ്രിതമായ, വിഷ്ണുസംബന്ധമായ മന്ത്രസമ്പ്രദായം വിശദീകരിക്കുന്നു—ഋഷി ഇന്ദു, ഛന്ദസ് വിരാട്, ദേവത ദധിവാമന; ബീജം താരാ/ഓം, ശക്തി വഹ്നിജായാ. ദേഹന്യാസം, അഷ്ടാദശ മന്ത്രപ്രതിഷ്ഠ, തുടർന്ന് പൂജാ-ഹോമവിധി—മൂന്ന് ലക്ഷം ജപവും അതിന്റെ ദശാംശം നെയ്യിൽ നനച്ച ആഹുതികളാൽ ഹോമവും. പായസം, ദധിയന്നം, ചുവന്ന താമര, അപാമാർഗം മുതലായ ആഹുതികളാൽ സമൃദ്ധി, ഭയനാശം, രോഗശമനം, വശീകരണം, ബന്ധമോചനം, അന്നവർധനം എന്നീ ഫലങ്ങൾ പറയുന്നു. പിന്നെ യന്ത്ര/മണ്ഡല നിർമ്മാണം—പദ്മകർണികയിൽ പൂജ, കേശര-ദളങ്ങളിൽ ഷഡംഗപൂജ, നാല് വ്യൂഹങ്ങൾ, ശക്തികൾ, ആയുധങ്ങൾ, ദിക്പാലകർ, അഷ്ടദിഗ്ഗജങ്ങൾ അവരുടെ പത്നികൾ എന്നിവയുടെ സ്ഥാപനം. രണ്ടാം മന്ത്രധാരയിൽ ഹയഗ്രീവ (തുരഗാനന)—ഋഷി ബ്രഹ്മാ, ഛന്ദസ് അനുഷ്ടുപ്; ബാഹ്യവലയങ്ങളിൽ വേദാംഗങ്ങൾ, മാതൃകകൾ, ഭൈരവർ, അവതാരങ്ങൾ, നദികൾ, ഗ്രഹങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ. അവസാനം അഭിമന്ത്രിത ജലം, ഗ്രഹണകാല കർമ്മങ്ങൾ, ബീജസംസ്കാരത്തോടെ സരസ്വതസിദ്ധി—വാക്കിലും വിദ്യയിലും പ്രാവീണ്യം—നൽകുന്നതായി വർണ്ണിക്കുന്നു।
The Description of the Worship of Rāma and Others (Rāmādi-pūjā-vidhāna)
സനത്കുമാരൻ വൈഷ്ണവ മന്ത്രപദ്ധതികളിൽ രാമമന്ത്രങ്ങളുടെ പരമോന്നതത്വം, പാപനാശകവും മോക്ഷപ്രദവും ആയ ശക്തി വിശദീകരിക്കുന്നു. ഋഷി-ഛന്ദസ്-ദേവത-ബീജം-ശക്തി-വിനിയോഗം, ഷഡംഗന്യാസം, ദേഹസ്ഥ അക്ഷരന്യാസം എന്നിവ വിധിച്ച്, സീതാ-ലക്ഷ്മണസമേതം ശ്രീരാമനെ ഹൃദയകേന്ദ്രത്തിൽ ധ്യാനിക്കുവാൻ ഉപദേശിക്കുന്നു. പൂജാവിധാനത്തിൽ പരിവാരദേവതകൾ, ശാർങ്ഗ ധനുസ്സും അമ്പുകളും, ഹനുമാൻ, സുഗ്രീവൻ, ഭരതൻ, വിഭീഷണൻ മുതലായ സഹായി ദേവഭക്തർ, പദ്മമണ്ഡലാരാധന എന്നിവ വിവരിക്കുന്നു. പുരശ്ചരണ-ഹോമ നിയമങ്ങൾ, ഐശ്വര്യം, ആരോഗ്യം, രാജ്യം, കാവ്യപ്രഭ, രോഗശമനം എന്നിവയ്ക്കുള്ള പ്രത്യേക ആഹുതികൾ പറഞ്ഞ്, പരലോകത്തെ മറന്ന് വെറും ലൗകികലാഭത്തിനായി കർമ്മം ചെയ്യുന്നതിനെതിരെ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. യന്ത്രരാജത്തിന്റെ ഷട്കോണം-പദ്മം-സൂര്യപത്ര രൂപകൽപ്പന, എഴുത്തുസാമഗ്രികൾ, ധാരണവിധി, ശുഭദിന-നക്ഷത്രാനുസൃത കർമ്മങ്ങൾ എന്നിവയും പറയുന്നു. ആറു, എട്ട്, പത്ത്, പതിമൂന്ന്, പതിനെട്ട്, പത്തൊമ്പത് മുതലായ അക്ഷരമന്ത്രരൂപങ്ങൾ ഒരേ മാതൃകയിൽ നിരത്തുകയും, അവസാനം സീതാ-ലക്ഷ്മണ ഉപപൂജയും മോക്ഷം മുതൽ രാജ്യപുനഃസ്ഥാപനം വരെ പ്രയോഗങ്ങളും ഉപദേശിക്കുന്നു.
Hanumān-mantra-kathana: Mantra-bheda, Nyāsa, Yantra, and Prayoga
ഈ അധ്യായത്തിൽ സനത്കുമാരൻ (സനകാദി പരമ്പരയിൽ) നാരദനോട് ഹനുമാൻ മന്ത്രങ്ങളുടെ ക്രമബദ്ധ സമാഹാരവും അവയുടെ അനുഷ്ഠാന-വ്യാകരണവും ഉപദേശിക്കുന്നു—ബീജസംയോജനങ്ങൾ, ഹൃദയാന്ത ദ്വാദശാക്ഷര ‘മന്ത്രരാജം’, തുടർന്ന് അഷ്ട/ദശ/ദ്വാദശ/അഷ്ടാദശാക്ഷര ഭേദങ്ങൾ; അവയ്ക്കുള്ള ഋഷി-ഛന്ദസ്-ദേവത നിർദ്ദേശവും ബീജ–ശക്തി നിയോഗവും. ശിരസ്, നേത്രം, കണ്ഠം, ഭുജങ്ങൾ, ഹൃദയം, നാഭി, പാദങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഷഡംഗ-അംഗന്യാസങ്ങൾ, സൂര്യപ്രഭയായി ലോകത്തെ കുലുക്കുന്ന ആഞ്ജനേയ ധ്യാനം, വൈഷ്ണവ പീഠത്തിലെ പൂജ, പത്ര/തന്തുവുകളിൽ അംഗപൂജ, വാനരഗണ-ലോകപാലർക്കുള്ള നിവേദ്യങ്ങൾ എന്നിവ വിവരിക്കുന്നു. രാജ-ശത്രുഭയനിവാരണം, ജ്വരം-വിഷം-അപസ്മാരസദൃശ രോഗശമനം, ഭസ്മ/ജലരക്ഷാ പ്രയോഗങ്ങൾ, യാത്ര-സ്വപ്നരക്ഷ, യുദ്ധവിജയം തുടങ്ങിയ പ്രയോഗങ്ങൾ എണ്ണിപ്പറയുന്നു. വലയയന്ത്രങ്ങൾ, ത്രിശൂല-വജ്രചിഹ്നഭൂപുര, ഷട്കോണം/പദ്മം, ധ്വജയന്ത്രം എന്നിവയുടെ ദ്രവ്യങ്ങൾ, മഷി, പ്രാണപ്രതിഷ്ഠ, ധാരണനിയമങ്ങൾ, അഷ്ടമി-ചതുര്ദശി-ചൊവ്വ/ഞായർ കാലനിർണ്ണയം എന്നിവയും ഉണ്ട്. അവസാനം നിയന്ത്രിത ജപ-ഹോമവും രാമദൂതനായ ഹനുമാനോടുള്ള ഭക്തിയും സിദ്ധി, സമൃദ്ധി, ഒടുവിൽ മോക്ഷം നൽകുമെന്ന് ഫലശ്രുതി പറയുന്നു।
Dīpa-vidhi-vyākhyānam (Procedure for Lamp-Offering to Hanumān)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സനത്കുമാരൻ ഹനുമാനെ ലക്ഷ്യമാക്കി നിത്യദീപ/ദീപദാനത്തിന്റെ പ്രത്യേകവിധി ‘രഹസ്യ’സഹിതം ഉപദേശിക്കുന്നു. ഒരു കർമകാണ്ഡ-മാനുവൽ പോലെ: ദീപപാത്രവും എണ്ണയുടെ അളവുകളും; കൂടാതെ എണ്ണ‑ധാന്യം‑പൊടി‑നിറം‑സുഗന്ധം എന്നിവയെ വിവിധ പ്രയോഗങ്ങളുമായി (സമൃദ്ധി, ആകർഷണം, രോഗനാശം, ഉച്ചാടനം, വിദ്വേഷം, മാരണം, യാത്രയിൽ നിന്ന് മടങ്ങിവരവ്) ബന്ധപ്പെടുത്തി പറയുന്നു. പലം, പ്രസൃതം, കുടവം, പ്രസ്ഥം, ആഢകം, ദ്രോണം, ഖാരീ തുടങ്ങിയ അളവുകൾ, തിരിയുടെ നൂൽഎണ്ണം‑നിറം, എണ്ണ കൈകാര്യം ചെയ്യൽ, അരയ്ക്കൽ‑കുഴയ്ക്കൽ നിയമങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു. ഹനുമാൻ പ്രതിമ, ശിവക്ഷേത്രം, ചതുര്വഴി, ഗ്രഹ/ഭൂതസ്ഥാനങ്ങൾ, സ്ഫടികലിംഗം, ശാലഗ്രാമം എന്നിവിടങ്ങളിൽ പൂജ; ഷട്കോണം, അഷ്ടദളപദ്മ യന്ത്രം, ഷഡംഗ ന്യാസം, വസുപദ്മത്തിൽ പ്രധാന വാനരപൂജ എന്നിവ വിവരിക്കുന്നു. കവചം, മാലാമന്ത്രം, ദ്വാദശാക്ഷരി വിദ്യ, സൂര്യബീജം തുടങ്ങിയ മന്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ, രണ്ട് വിപുലമായ രക്ഷാ/യുദ്ധപ്രയോഗങ്ങൾ, തുടർന്ന് 26 അക്ഷര തത്ത്വജ്ഞാനമന്ത്രലക്ഷണം (ഋഷി വസിഷ്ഠൻ, അനുഷ്ടുപ്)യും ഗ്രഹ‑ഭൂതനിവാരണ ശസ്ത്രമന്ത്രം (ഋഷി ബ്രഹ്മാ, ഗായത്രി)യും പറഞ്ഞ്, ഗോപനീയതയും ശിഷ്യാധികാരനിയമങ്ങളും കൊണ്ട് അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
Mantra-Māhātmya and Sādhana of Kārtavīryārjuna (Nyāsa, Yantra, Homa, and Dīpa-Vrata)
നാരദൻ കർമവശാൽ രാജാക്കന്മാർ ഉയർന്ന് നശിക്കുന്നതു കണ്ടു, കാർത്തവീര്യാർജുനനെ ലോകം പ്രത്യേകമായി സേവിക്കുന്നതെന്തെന്ന് ചോദിക്കുന്നു. സനത്കുമാരൻ—അദ്ദേഹം സുദർശനചക്രാവതാരമാണെന്നും, ദത്താത്രേയാരാധനയാൽ പരമതേജസ് ലഭിച്ചെന്നും, അദ്ദേഹത്തെ സ്മരണമാത്രം ചെയ്താൽ വിജയംയും നഷ്ടപരിഹാരവും ലഭിക്കുമെന്നും പറയുന്നു. തുടർന്ന് മുൻപ് ഗൂഢമായി സൂക്ഷിച്ച തന്ത്രവിധികൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു—ന്യാസ‑കവചസ്ഥാപനം, മന്ത്രപരീക്ഷ, വിനിയോഗം (ഋഷി ദത്താത്രേയ, ഛന്ദസ് അനുഷ്ടുപ്, ദേവത കാർത്തവീര്യാർജുന, ബീജ/ശക്തി ധ്രുവ), അങ്കന്യാസവും ധ്യാനമൂർത്തിവിവരണവും. ജപസംഖ്യ, ഹോമഭാഗങ്ങൾ‑ആഹുതികൾ, ഷട്കോണം‑ത്രികോണം യന്ത്രരേഖകൾ, അഷ്ടശക്തിപൂജ, പൂർണ്ണ യന്ത്രരചന, കുംഭാഭിഷേകഫലങ്ങൾ, ഗ്രാമരക്ഷയിൽ പ്രയോഗം എന്നിവ പറയുന്നു. ഫലഭേദാനുസരിച്ചു ഹോമദ്രവ്യങ്ങൾ—ഉച്ചാടനം, വശ്യ, ശാന്തി, സ്തംഭനം, സമൃദ്ധി, മോഷണനിവാരണം—ആഹുതിസംഖ്യാനിയമങ്ങളും ഉണ്ട്. മന്ത്രകുലങ്ങളും ഛന്ദസ്സുകളും, ഗായത്രീപ്രയോഗത്തിലെ ജാഗ്രത, രാത്രിപാരായണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മുന്നറിയിപ്പും ഉൾപ്പെടുന്നു. അവസാനം വിപുലമായ ദീപവ്രതം—ശുഭമാസ‑തിഥി‑നക്ഷത്ര‑യോഗങ്ങൾ, ദീപപാത്രമാനം, തിരി എണ്ണം, സ്ഥാപനം, സങ്കൽപമന്ത്രം, ശകുനലക്ഷണങ്ങൾ, ആചാരനിയമങ്ങൾ, ഗുരുവിന്റെ അനുമതി, ബ്രാഹ്മണഭോജന‑ദക്ഷിണയാൽ സമാപനം; തുടർന്ന് ഉപസംഹാരം।
The Account of Kārtavīrya’s Protective Kavaca (Kārtavīrya-kavaca-vṛttānta)
ഗൂഢമായ തന്ത്രവിധി വെളിപ്പെടുത്തിയതിന് നാരദൻ സനത്കുമാരനെ സ്തുതിച്ച് കീര്ത്തവീര്യ/കാർത്തവീര്യ കവചം അപേക്ഷിക്കുന്നു. സനത്കുമാരൻ എല്ലാ പ്രവർത്തികളിലും സിദ്ധി നൽകുന്ന അത്ഭുത രക്ഷാകവചം ഉപദേശിക്കുന്നു—സഹസ്രബാഹുവായ ആയുധധാരിയും ദീപ്തരഥാരൂഢനുമായ രാജാവിനെ ദർശനധ്യാനമായി കാണുക, ഹരിയുടെ ചക്രാവതാരരൂപം സ്മരിക്കുക, ‘രക്ഷാ’ എന്ന് ഉച്ചരിക്കുക. ദിക്പാലന്മാരും ആവരണശക്തികളും ചേർന്ന് അങ്കം-അങ്കമായും മർമങ്ങളെ ആസ്പദമാക്കിയുമുള്ള സംരക്ഷണക്രമം വരുന്നു. തുടർന്ന് കള്ളൻ, ശത്രു, അഭിചാരം, മഹാമാരി, ദുഷ്സ്വപ്നം, ഗ്രഹദോഷം, ഭൂത-പ്രേത-വേതാളം, വിഷം, സർപ്പം, വന്യമൃഗം, അപശകുനം, ഗ്രഹപീഡ എന്നിവയ്ക്കെതിരെയുള്ള പ്രയോഗങ്ങൾ പറയുന്നു. അവസാനം കാർത്തവീര്യഗുണങ്ങളുടെ സ്തോത്രസദൃശ പട്ടിക, ഫലശ്രുതി-പ്രയോഗം—മോഷ്ടിച്ച വസ്തു വീണ്ടെടുക്കൽ, വിവാദവിജയം, രോഗശമനം, ബന്ധനമോചനം, സുരക്ഷിതയാത്ര എന്നിവയ്ക്കുള്ള ജപസംഖ്യകൾ. ഇത് ദത്താത്രേയപ്രോക്തമെന്ന് പറഞ്ഞ് ഇഷ്ടസിദ്ധിക്കായി നാരദൻ ഇതു ധരിക്കണമെന്ന് സനത്കുമാരൻ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു।
The Exposition of Hanumān’s Protective Kavaca (Māruti-kavaca)
സനത്കുമാരൻ നാരദനോട്—കാർത്തവീര്യ കവചം ഉപദേശിച്ചതിന് ശേഷം ഇപ്പോൾ മോഹം നശിപ്പിക്കുകയും വിഘ്നങ്ങൾ അകറ്റുകയും ചെയ്യുന്ന ജയപ്രദമായ മāruti (ഹനുമാൻ) കവചം പകർന്നു തരുന്നു എന്നു പറയുന്നു. മുൻപ് ആനന്ദവനികയിൽ ദേവന്മാർ ആരാധിക്കുന്ന ശ്രീരാമനെ സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ, രാവണവധം വരെയുള്ള കഥാന്തത്തിൽ രാമൻ ഈ കവചം നൽകി ‘അനർഹർക്കു വിവേചനമില്ലാതെ വെളിപ്പെടുത്തരുത്’ എന്ന് ആജ്ഞാപിച്ചതായി അദ്ദേഹം വിവരിക്കുന്നു. കവചത്തിൽ ഹനുമാനെ ആവാഹിച്ച് ദിക്കുകൾ, മേൽ-കീഴ്-മധ്യം, ശിരസ്സിൽ നിന്ന് പാദം വരെ ശരീരത്തിന്റെ ഓരോ ഭാഗവും കാക്കണമെന്ന പ്രാർത്ഥനയുണ്ട്; ഭൂമി-ആകാശം-അഗ്നി-സമുദ്രം-വനം, യുദ്ധവും ദുരിതവും ഉൾപ്പെടെ എല്ലായിടത്തും സംരക്ഷണം പറയുന്നു. ഡാകിനി-ശാകിനി, കാലരാത്രി, പിശാചുകൾ, സർപ്പങ്ങൾ, രാക്ഷസികൾ, രോഗങ്ങൾ, ശത്രുമന്ത്രങ്ങൾ എന്നിവ ഹനുമാന്റെ ഭയങ്കര ദിവ്യരൂപത്തിൽ ശമിക്കുന്നു. അവസാനം ഹനുമാൻ വേദ-പ്രണവസ്വരൂപൻ, ബ്രഹ്മവും പ്രാണവായുവും, ബ്രഹ്മാ-വിഷ്ണു-മഹേശ്വരാത്മകനുമെന്നു സ്തുതിക്കുന്നു. ഗോപ്യത, അഷ്ടഗന്ധങ്ങളാൽ എഴുതൽ, കഴുത്തിലോ വലതുകൈയിലോ ധരിക്കൽ, ജപസിദ്ധിയാൽ ‘അസാധ്യം’ പോലും സാധ്യമാകുമെന്ന ഫലശ്രുതി എന്നിവയോടെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
Hanūmaccarita (The Account of Hanumān)
സനത്കുമാരൻ ആനന്ദവനത്തിൽ ശ്രീരാമൻ പറഞ്ഞ പാപനാശക ഹനുമച്ചരിതം വിവരിക്കുന്നു. രാമൻ അയോധ്യയിലേക്കുള്ള മടങ്ങിവരവ് വരെ തന്റെ രാമായണയാത്ര പറഞ്ഞു, തുടർന്ന് ത്ര്യമ്പകപർവതത്തിലെ ഗൗതമസഭയിലെ ശൈവകേന്ദ്ര സംഭവങ്ങൾ പറയുന്നു—ലിംഗപ്രതിഷ്ഠ, ഭൂതശുദ്ധി ധ്യാനം, വിശദമായ ലിംഗപൂജാവിധികൾ. ‘മദ്-യോഗി’ ശിഷ്യൻ ശങ്കരാത്മൻ കൊല്ലപ്പെടുന്നതോടെ ലോകത്തിൽ മലിനത പടരുന്നു; ഗൗതമനും ശുക്രനും മരണപ്പെടുന്നു. ത്രിമൂർത്തികൾ പ്രത്യക്ഷമായി ഭക്തരെ പുനർജീവിപ്പിച്ച് വരങ്ങൾ നൽകുന്നു. ഹനുമാനെ ഹരി-ശങ്കര സംഗമരൂപമായി സ്ഥാപിച്ച്, ഭസ്മസ്നാനം, ന്യാസം, സങ്കൽപ്പം, മുക്തിധാരാ അഭിഷേകം, ഉപചാരങ്ങൾ എന്നിവയോടെ ശിവലിംഗാരാധന പഠിപ്പിക്കുന്നു. പീഠം നഷ്ടമായ പരീക്ഷയിൽ വീരഭദ്രൻ ലോകദാഹം നടത്തുന്നു; ശിവൻ അത് നിർത്തി ഹനുമഭക്തി സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു. അവസാനം ഹനുമാൻ ഗാനം-സ്തുതി, പൂജ എന്നിവയാൽ ശിവനെ പ്രസന്നനാക്കി കല്പാന്തം വരെ ആയുസ്സ്, വിഘ്നജയശക്തി, ശാസ്ത്രപാടവം, ബലം എന്നിവ നേടുന്നു; ഈ കഥ ശ്രവണം-കീർത്തനം പാവനവും മോക്ഷപ്രദവും എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു।
The Exposition of the Krishna Mantra (Kṛṣṇa-mantra-prakāśa): Nyāsa, Dhyāna, Worship, Yantra, and Prayoga
സൂതൻ പറയുന്നു—മുൻപ് രക്ഷാസ്തോത്രങ്ങൾ കേട്ട ശേഷം നാരദൻ വീണ്ടും സനത്കുമാരനോട് ചോദിക്കുന്നു. സനത്കുമാരൻ ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന ശ്രീകൃഷ്ണമന്ത്രങ്ങളുടെ വിപുല ഉപദേശം നൽകുന്നു—ഋഷി, ഛന്ദസ്, ദേവത, ബീജം, ശക്തി, നിയോഗം എന്നിവയും കഠിന ന്യാസക്രമവും: ഋഷ്യാദി-ന്യാസം, പഞ്ചാംഗ-തത്ത്വ-ന്യാസം (ജീവത്തിൽ നിന്ന് മഹാഭൂതങ്ങൾ വരെ), തുടർന്ന് മാതൃകാ-ന്യാസം, വ്യാപക-ന്യാസം, സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-സംഹാര-ന്യാസങ്ങൾ। സുദർശന ദിഗ്ബന്ധനരക്ഷാകർമ്മവും വേണു/ബിൽവ/വർമ/ശസ്ത്ര-വിമോചന മുദ്രകളും പഠിപ്പിക്കുന്നു। വൃന്ദാവന-ദ്വാരക ധ്യാനം, ആവരണാർച്ചന (പരികര ദേവതകൾ, പറ്ററാണികൾ, ആയുധങ്ങൾ, ലോകപാലകർ), ജപ-ഹോമ സംഖ്യകൾ, തർപ്പണ ദ്രവ്യനിയമങ്ങളും നിഷേധങ്ങളും പറയുന്നു। കാമ്യഹോമ പ്രയോഗങ്ങൾ—സമൃദ്ധി, വശീകരണം, മഴ/ജ്വരശമനം, സന്താനലാഭം, ശത്രുനിവാരണം; എന്നാൽ മാരണാദി ഹിംസാകർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് മുന്നറിയിപ്പ് ഉണ്ട്। അവസാനം ഗോപാലയന്ത്ര നിർമ്മാണവും ദശാക്ഷര ‘മന്ത്രരാജ’ ന്യാസസഹിതവും; ഫലം—മന്ത്രസിദ്ധി, അഷ്ടസിദ്ധികൾ, ഐശ്വര്യം, വിഷ്ണുധാമപ്രാപ്തി।
Kṛṣṇādi-mantra-varga-varṇana (Classification of Krishna and Related Mantras)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സനത്കുമാരൻ നാരദനോട് ശ്രീകൃഷ്ണ/ഗോവിന്ദ മന്ത്രസമ്പ്രദായങ്ങളുടെ ക്രമബദ്ധമായ വർഗ്ഗീകരണം ഉപദേശിക്കുന്നു. ദാശാർണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മൂന്ന് മനുക്കളെ സൂചിപ്പിച്ച് മന്ത്രലക്ഷണം—ഋഷി നാരദൻ, ഛന്ദസ് ഗായത്രി, ദേവത കൃഷ്ണ-ഗോവിന്ദ—എന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ചക്രചിഹ്നങ്ങളോടെയുള്ള അങ്ഗന്യാസം, ശിരോമാനം, സുദർശനദിഗ്ബന്ധനം, ദാശാർണവ്രതം, ഹരിധ്യാനം എന്നിവ ഘട്ടംഘട്ടമായി വിവരിക്കുന്നു. പല ധ്യാനരൂപങ്ങളിൽ കൃഷ്ണൻ—ആയുധങ്ങളോടുകൂടിയ വേണുധരൻ, ക്ഷീരനൈവേദ്യങ്ങളാൽ പൂജ്യ ബാലകൃഷ്ണൻ, ഗ്രന്ഥവും മാതൃകാമാലയും ധരിച്ച ആചാര്യരൂപം, ലീലാദണ്ഡഹരി, ഗോവല്ലഭൻ—എന്നിങ്ങനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഓരോ മന്ത്രഗുച്ചത്തിനും ജപലക്ഷ്യങ്ങൾ (1 ലക്ഷം, 8 ലക്ഷം, 32 ലക്ഷം) കൂടാതെ ദശാംശ ഹോമം, പായസം, പഞ്ചസാര ചേർത്ത പാൽ, എള്ള്, പുഷ്പാഹുതികൾ, പുത്രപ്രാപ്തി, ധനം, വാക്സിദ്ധി, രോഗനാശം എന്നിവയ്ക്കുള്ള തർപ്പണം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ജ്വരം, വിവാഹം, വിഷനിവാരണങ്ങൾ പോലുള്ള രക്ഷാ-ചികിത്സാ പ്രയോഗങ്ങൾ ഗാരുഡകർമ്മത്തോടുകൂടി പറഞ്ഞ്, അവസാനം സിദ്ധിയും ഉപനിഷദീയ നിർവികൽപ ജ്ഞാനവും പൂർണ്ണസാധനയുടെ ഫലമെന്ന് ഉറപ്പിക്കുന്നു.
The Recitation of the Thousand Names of Rādhā and Kṛṣṇa (Yugala-Sahasranāma) and Śaraṇāgati-Dharma
സനത്കുമാരൻ നാരദനെ മുൻകൽപ്പജ്ഞാനം വീണ്ടെടുക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു—ശിവനിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് ലഭിച്ച യുഗലരൂപ ഗൂഢ കൃഷ്ണമന്ത്രം. ധ്യാനത്തിലൂടെ നാരദൻ മുൻജന്മകർമ്മങ്ങൾ സ്മരിക്കുന്നു; സനത്കുമാരൻ സരസ്വതകൽപ്പത്തിന്റെ മുൻചക്രത്തിൽ ‘കാശ്യപരൂപ നാരദൻ’ കൈലാസവാസിയായ ശിവനോട് പരമതത്ത്വം ചോദിച്ച കഥ സ്ഥാപിക്കുന്നു. ശിവൻ മന്ത്രവിധാനവും അതിന്റെ അംശങ്ങളും വെളിപ്പെടുത്തുന്നു—ഋഷി മനു, ഛന്ദസ് സുരഭി/ഗായത്രി, ദേവത ഗോപീപ്രിയ സർവ്വവ്യാപി ഭഗവാൻ, ശരണാഗതികേന്ദ്രിത വിനിയോഗം; സിദ്ധിപൂർവ്വകർമ്മം, ശുദ്ധി, ന്യാസം എന്നിവ ആവശ്യമില്ല—ചിന്തനം മാത്രം നിത്യലീല വെളിപ്പെടുത്തും എന്ന് ഊന്നുന്നു. തുടർന്ന് ശരണാഗതന്റെ അന്തർധർമ്മം: ഗുരുഭക്തി, ശരണാഗതധർമ്മങ്ങളുടെ പഠനം, വൈഷ്ണവന്മാരെ ആദരിക്കൽ, നിരന്തര കൃഷ്ണസ്മരണംയും അർച്ചാസേവയും, ദേഹാസക്തിവിരക്തി, കൂടാതെ ഗുരു/സാധു/വൈഷ്ണവ അപരാധവും നാമാപരാധവും കർശനമായി ഒഴിവാക്കൽ. മുഖ്യാനുഷ്ഠാനം യുഗല സഹസ്രനാമം—കൃഷ്ണനാമങ്ങൾ വ്രജലീല മുതൽ മഥുരാ-ദ്വാരകാ കൃത്യങ്ങൾ വരെ വര്ണിക്കുന്നു; രാധാനാമങ്ങൾ അവളെ രസം, ശക്തി, സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-ലയകാരിണി എന്ന നിലയിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ പാപനാശം, ദാരിദ്ര്യ-രോഗശമനം, സന്താനലാഭം, രാധാ–മാധവഭക്തിവൃദ്ധി എന്നിവ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത് അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
Pañca-prakṛti-nirūpaṇa and Mantra-vidhi: Rādhā, Mahālakṣmī, Durgā, Sarasvatī, Sāvitrī; plus Sāvitrī-Pañjara
കുമാരോപദേശിതമായ അപൂർവ താന്ത്രികവിധി വെളിപ്പെടുത്തിയതിന് ശൗനകൻ സൂതനെ പ്രശംസിക്കുന്നു. സഹസ്ര യുഗ്മനാമങ്ങൾ ശ്രവിച്ച ശേഷം നാരദൻ സനത്കുമാരനെ വന്ദിച്ച് ശാക്തതന്ത്രസാരം, പ്രത്യേകിച്ച് രാധാമാഹാത്മ്യം, അവളുടെ വികാസങ്ങൾ, യഥാവിധി മന്ത്രവിധി എന്നിവ ചോദിക്കുന്നു. സനത്കുമാരൻ ഗോളോകകേന്ദ്രിത ദേവോത്പത്തി പറയുന്നു—കൃഷ്ണന്റെ സമതുല്യയായി രാധ, കൃഷ്ണന്റെ ഇടത്തുഭാഗത്തിൽ നിന്ന് നാരായണൻ, രാധയുടെ ഇടത്തുഭാഗത്തിൽ നിന്ന് മഹാലക്ഷ്മി, കൃഷ്ണ-രാധയുടെ രോമകൂപങ്ങളിൽ നിന്ന് ഗോപ-ഗോപികൾ, വിഷ്ണുവിന്റെ നിത്യമായാരൂപമായി ദുര്ഗ, ഹരിയുടെ നാഭിയിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവ്, കൃഷ്ണന്റെ ദ്വിഭാഗത്തിൽ ഇടത്ത് ശിവനും വലത്ത് കൃഷ്ണനും, ശരസ്വതി ഉദ്ഭവിച്ച് വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് പ്രേഷണം. തുടർന്ന് പഞ്ചവിധ രാധയെ നിർൂപിച്ച് രാധ, മഹാലക്ഷ്മി, ദുര്ഗ, ശരസ്വതി, സാവിത്രി എന്നിവർക്കുള്ള മന്ത്ര-ധ്യാന-അർച്ചനാദി സാധനാക്രമം, മന്ത്രപരാമിതികൾ, യന്ത്ര/ആവരണ വിന്യാസം, ദേവതാപട്ടിക, ജപസംഖ്യ, ഹോമദ്രവ്യങ്ങൾ, രാജവിജയം, സന്തതി, ഗ്രഹപീഡാശമനം, ദീർഘായുസ്സ്, സമൃദ്ധി, കാവ്യപ്രതിഭ തുടങ്ങിയ സിദ്ധിപ്രയോഗങ്ങൾ വിശദമാക്കുന്നു. അവസാനം ദിക്കുരക്ഷയും ദേഹ-ലോകന്യാസവും ഉൾപ്പെട്ട സാവിത്രി പഞ്ജരം, സാവിത്രിയുടെ നാമങ്ങളും ഫലശ്രുതിയും ഉപസംഹരിക്കുന്നു।
Bhuvaneśī (Nidrā-Śakti) Mantra-vidhi, Nyāsa–Āvaraṇa Worship, Padma-homa Prayogas, and the Opening of Śrī-Mahālakṣmī Upāsanā
സനത്കുമാരൻ ബ്രാഹ്മണനോട് പ്രളയകാലകഥയെ ആധാരമാക്കി വിധി സ്ഥാപിക്കുന്നു—വിഷ്ണുവിന്റെ കർണമലത്തിൽ നിന്ന് മധു–കൈടഭർ ഉദ്ഭവിക്കുമ്പോൾ, പദ്മാസനസ്ഥ ബ്രഹ്മാവ് നാരായണന്റെ നേത്രങ്ങളിൽ നിദ്രാ-ശക്തിരൂപ ജഗദംബികയെ സ്തുതിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഭുവനേശി/ഭുവനേശ്വരിയുടെ സാധനാവിധി: ബീജമന്ത്രത്തിന്റെ ഋഷി-ഛന്ദസ്-ദേവത, ഷഡംഗ-ന്യാസവും മാതൃകാ സ്ഥാപനം, ദേഹസ്ഥാനങ്ങളിൽ മന്ത്രന്യാസം (ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, രുദ്ര, കുബേര, കാമ, ഗണപതി ബന്ധത്തോടെ), ധ്യാനം, ജപസംഖ്യ, നിർദ്ദിഷ്ട ദ്രവ്യങ്ങളാൽ ഹോമം. യന്ത്ര/മണ്ഡല വിവരണം (പദ്മദളങ്ങൾ, ഷട്കോണം, നവശക്തികൾ, ആവരണപൂജ) കൂടാതെ ദിക്കുപൂജയിൽ യുഗലദേവതകളും സഹശക്തികളും. അവസാനം വശീകരണം, സമൃദ്ധി, കാവ്യബുദ്ധി, വിവാഹം, സന്താനലാഭം എന്നീ പ്രയോഗങ്ങൾ; തുടർന്ന് മഹിഷാസുരപ്രസംഗത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശവും ശ്രീബീജമന്ത്ര വിവരവും—ഭൃഗു ഋഷി, നിവൃത ഛന്ദസ്, ശ്രീ ദേവത।
The Classification and Explanation of Yakṣiṇī Mantras (Kālī and Tārā Vidyās)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സനത്കുമാരൻ വാക്-ശക്തിയെ കേന്ദ്രമാക്കിയ മന്ത്രക്രമം ഉപദേശിക്കുന്നു—ആദ്യം വാണിദേവിയായി കാളീവിദ്യ, തുടർന്ന് താരാകേന്ദ്രിത വിദ്യ. മന്ത്രത്തിന്റെ ഋഷി, ഛന്ദസ്, ദേവത, ബീജം, ശക്തി തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ, അങ്കന്യാസം, മാതൃകാന്യാസം, രക്ഷാവിധികൾ, കാളീധ്യാനത്തിലെ രൂപലക്ഷണങ്ങൾ എന്നിവ വിവരിക്കുന്നു. ഷട്കോണം, തമ്മിൽ പിണഞ്ഞ ത്രികോണങ്ങൾ, പദ്മം, ഭൂപുരം എന്നിവയോടെയുള്ള യന്ത്രനിർമ്മാണം, അനുചര ശക്തികൾ/മാതൃകകൾ, സിദ്ധിക്കായുള്ള ജപ-ഹോമ സംഖ്യകളും രക്തപദ്മം, ബില്വം, കരവീരം മുതലായ അർപ്പണങ്ങളും പറയുന്നു. താരയുടെ ഷോഡശന്യാസത്തിൽ ഗ്രഹ, ലോകപാല, ശിവ–ശക്തി, ചക്രസ്ഥാപനം, ദിഗ്ബന്ധവും കവചസദൃശ സംരക്ഷണവും വിശദമാണ്. അഹിംസയും കടുത്ത വാക്കുകൾ ഒഴിവാക്കലും പോലുള്ള നൈതിക മുന്നറിയിപ്പുകൾക്കൊപ്പം ചില താന്ത്രിക ശ്മശാന-പ്രതീകങ്ങളും കാണുന്നു. അവസാനം സംരക്ഷണം, വിദ്യ, വിജയം, സമൃദ്ധി എന്നിവയ്ക്കുള്ള താലി/യന്ത്ര പ്രയോഗങ്ങൾ ഉപദേശിക്കുന്നു।
Yakṣiṇī-Mantra-Sādhana Nirūpaṇa (Lakṣmī-avatāra-vidyāḥ: Bālā, Annapūrṇā, Bagalā)
സനത്കുമാരൻ നാരദനോട് സരസ്വതിയുടെ അവതാരങ്ങളിൽ നിന്ന് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി, മനുഷ്യലക്ഷ്യങ്ങൾ സിദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ലക്ഷ്മീ-മന്ത്രാവതാര വിദ്യകൾ ഉപദേശിക്കുന്നു. തുടക്കത്തിൽ ത്രി-ബീജമന്ത്രങ്ങൾ, ഋഷി ദക്ഷിണാമൂർത്തി, ഛന്ദസ് പങ്ക്തി, ദേവത ത്രിപുരാ-ബാലാ എന്ന മന്ത്രപ്രമാണം സ്ഥാപിച്ച്, അങ്ങ-കര-ന്യാസങ്ങൾ, നവ-യോനി പാഠം, ദേവീനാമങ്ങളാൽ സ്ഥാപനം, പഞ്ചബീജ കാമേശീക്രമത്തിൽ കാമന്റെ നാമങ്ങളും ബാണദേവതകളും വിവരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് നവ-യോനി കേന്ദ്രം, അഷ്ടദള ആവരണം, മാതൃകാ പരിസരം, പീഠശക്തികൾ, പീഠങ്ങൾ, ഭൈരവർ, ദിക്പാലകർ എന്നിവയോടെയുള്ള യന്ത്രവിധാനം, ജപ-ഹോമ സംഖ്യകൾ, വാക്സിദ്ധി, സമൃദ്ധി, ദീർഘായുസ്സ്, രോഗശമനം, ആകർഷണം/വശീകരണം തുടങ്ങിയ പ്രയോഗങ്ങൾ, ഉത്കീലനം, ദീപിനീവിധി, ഗുരുപരമ്പരാ വന്ദനം എന്നിവ വരുന്നു. ഉത്തരാർദ്ധത്തിൽ അന്നപൂർണയുടെ ഇരുപത്-അക്ഷര വിദ്യ യന്ത്ര-ശക്തിസമൂഹങ്ങളോടെ, അവസാനം ബഗലാമുഖിയുടെ സ്തംഭനതന്ത്രം—മന്ത്രബന്ധം, ധ്യാനം, യന്ത്രഭേദങ്ങൾ, ഹോമദ്രവ്യങ്ങൾ, സ്തംഭനം, ഉച്ചാടനം, രക്ഷ, പ്രതിവിഷം, ശീഘ്രഗമനം, അദൃശ്യത തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക കർമങ്ങൾ—വിവരിച്ച് അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
The Description of the Four Durgā Mantras
സനത്കുമാരൻ ദ്വിജ ശ്രോതാക്കളെ ഉപദേശിച്ച് ലക്ഷ്മീപ്രകടനങ്ങളിൽ നിന്ന് മാറി ദുർഗ്ഗാമന്ത്രവിധാനങ്ങളിലേക്കു കടക്കുന്നു. ആദ്യം ഛിന്നമസ്തയുടെ ദീർഘമന്ത്രക്രമം—ഋഷി-ഛന്ദസ്-ദേവത നിർണ്ണയം, ബീജ/ശക്തി, ഷഡംഗവും രക്ഷാ-ന്യാസങ്ങളും, സ്വശിരഛ്ഛിന്ന ദേവിയുടെ സപരിവാര ധ്യാനം—വിവരിച്ചു മഹാജപവും ഹോമവും വിധിക്കുന്നു; തുടർന്ന് ദിക്പാലർ, ദ്വാരപാലർ, അംഗദേവതകൾ എന്നിവരോടുകൂടിയ മണ്ഡല/പീഠപൂജാക്രമം പറയുന്നു. ഹോമദ്രവ്യങ്ങളുടെ പട്ടികയും അവയുടെ സിദ്ധികളും (സമ്പത്ത്, വാക്സിദ്ധി, ആകർഷണം, സ്തംഭനം, ഉച്ചാടനം, ദീർഘായുസ്സ്) പ്രതിപാദിക്കുന്നു. പിന്നെ ത്രിപുരഭൈരവിയുടെ മന്ത്രഘടന (മൂന്ന് ബീജങ്ങളിൽ നിന്ന് പഞ്ചകൂടം), നവയോണി-ബാണ ന്യാസങ്ങൾ, സൂര്യപ്രഭ ധ്യാനം, ഹോമവിധി. തുടർന്ന് മാതംഗിയുടെ സങ്കീർണ്ണ ദേഹന്യാസം, കവചരക്ഷാ അക്ഷരസംഖ്യ, 8/16 ദള പദ്മമണ്ഡലം, പരിചര ദേവതകൾ, വശീകരണം, മഴ, ജ്വരനിവാരണം, സമൃദ്ധികർമ്മങ്ങൾ. അവസാനം ധൂമാവതിയുടെ ഋഷി-ഛന്ദസ്-ദേവത, കഠിന ധ്യാനം, വിഘ്ന/ജ്വരനാശക ശത്രുകർമ്മങ്ങൾ പറഞ്ഞ് നാല് ദുർഗ്ഗാവതാരങ്ങളുടെ മന്ത്രസമൂഹങ്ങൾ ഉപദിഷ്ടമായതായി സമാപിക്കുന്നു.
Rādhā-sambaddha-mantra-vyākhyā (Rādhā-Related Mantras Explained)
സൂതൻ പറയുന്നു—യജ്ഞപൂജാവിധികൾ കേട്ട ശേഷം നാരദൻ, ആദ്യമാതൃസ്വരൂപിണിയായ ശ്രീരാധയുടെ യഥോചിത ഉപാസനയും ദിവ്യാവിർഭാവങ്ങളുടെ കലാവിഭാഗവും സംബന്ധിച്ച് സനത്കുമാരനോട് ചോദിക്കുന്നു. സനത്കുമാരൻ ‘അത്യന്ത ഗൂഢ’ ഉപദേശത്തിൽ ചന്ദ്രാവലി, ലലിത തുടങ്ങിയ പ്രധാന സഖിമാരെ പേരെടുത്തു, മുപ്പത്തിരണ്ട് സഖിമാരുടെ വിശാല വൃത്തവും വിവരിക്കുന്നു; വാണിയിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന പതിനാറ് കലകളും ഉപകലകളും എന്ന സിദ്ധാന്തം പറയുന്നു. തുടർന്ന് മന്ത്രശാസ്ത്രത്തിലെ സൂചനകൾ—വർണ്ണ-തത്ത്വ നിർദ്ദേശങ്ങൾ, ഹംസഛന്ദസ്/ജപഭേദങ്ങൾ, ത്രിപുരസുന്ദരി-ശ്രീവിദ്യാ പരമ്പരയുമായുള്ള ബന്ധം—വ്യക്തമാക്കുന്നു. അംഗ-വ്യാപക ന്യാസം, യന്ത്രനിർമ്മാണം (ദളപദ്മം, ഷട്കോണം, ചതുരശ്രം, ഭൂപുരം) കൂടാതെ ധ്യാനമൂർത്തിയുടെ വർണം, ഭുജങ്ങൾ, ആയുധങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ വിശദവിവരണവും വരുന്നു. അവസാനം ചന്ദ്രതിഥികളോട് ചേർന്ന നിത്യാദേവിമാരുടെ വിദ്യാ-മന്ത്രങ്ങൾ (കാമേശ്വരി, ഭഗമാലിനി, നിത്യക്ലിന്നാ, ഭേരുണ്ഡാ, മഹാവജ്രേശ്വരി, ദൂതി/വഹ്നിവാസിനി, ത്വരിതാ, നീലപതാകാ, വിജയാ, ജ്വാലാമാലിനി, മംഗളാ മുതലായവ) നിശ്ചയിച്ച്, ഈ ഉപാസന സിദ്ധി, സമൃദ്ധി, പാപനാശം നൽകുന്നു എന്ന് ഉപസംഹരിക്കുന്നു.
The Account of the Lalitā Hymn, the Protective Armor (Kavaca), and the Thousand Names (Sahasranāma)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സനത്കുമാരൻ നാരദനോട് ക്രമാനുസൃതമായ ശാക്ത-ശ്രീവിദ്യാ ഉപാസന ഉപദേശിക്കുന്നു—(1) ഗുരുധ്യാനത്തെ ആധാരമാക്കി സമയ-നിയമവും ആവരണ-ബോധവും ഉൾപ്പെട്ട പ്രാരംഭവിധികൾ, (2) ഗുരുസ്തവത്തിൽ ശിവനെ ഗുരുരൂപമായി, അവരോഹിക്കുന്ന പവിത്രജ്ഞാനത്തിന്റെ ഉറവിടമായി സ്തുതിക്കൽ, (3) ദേവിയെ മന്ത്ര-മാതൃകയായി ധ്യാനിക്കൽ—അക്ഷരങ്ങൾ ത്രിലോകത്തെ ധരിക്കുന്നു; മന്ത്രസിദ്ധിയുടെ ലോകപരിവർത്തക ശക്തി പ്രശംസിക്കുന്നു, (4) ലലിതാ കവചം—നവരത്ന പ്രതീകം, ദിശാ/ഊർധ്വ-അധഃ സംരക്ഷണം, കൂടാതെ മനസ്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, പ്രാണങ്ങൾ, യമ-നിയമങ്ങൾ വരെ ആന്തരിക കാവൽ, (5) സഹസ്രനാമവും ഷോഡശീ വിന്യാസവും പ്രഖ്യാപിച്ച് ഭാഗികമായി വിശദീകരണം—ദേവീ രൂപങ്ങൾ, ശക്തികൾ, സിദ്ധികൾ, വർണവർഗങ്ങൾ, യോഗിനീചക്രങ്ങൾ, ചക്രസ്ഥാനങ്ങൾ, വാക്തത്ത്വം, (6) ഫലശ്രുതിയിൽ ജപത്തിന്റെ ക്രമഫലങ്ങൾ—സമൃദ്ധി, സംരക്ഷണം, വശീകരണം, വിജയം; അവസാനം സഹസ്രനാമം ആഗ്രഹപൂർത്തികരവും മോക്ഷസഹായിയും ആണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു।
Nityā-paṭala-prakaraṇa (The Exposition of the Nityā-paṭala)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സനത്കുമാരൻ നാരദനോട് നിത്യപൂജയ്ക്കുള്ള ‘ദീപം’പോലുള്ള ഉപദേശം നൽകുന്നു; കേന്ദ്രം ആദ്യം ലലിതാ—ശിവശക്തി അഭേദതത്ത്വം. തുടക്കത്തിൽ മന്ത്രതത്ത്വം: ലലിതാനാമത്തിന്റെ സംക്ഷിപ്താർത്ഥം, ജഗത്ത് ഹൃല്ലേഖാരൂപം, ഈ-സ്വരവും ബിന്ദുവും വഴി ധ്വനിപൂർണ്ണത എന്നിവ വിശദീകരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് പിണ്ഡകർത്തൃ ബീജമാലാ ഭേദങ്ങൾ, പാഠവിന്യാസരീതികൾ, ദേവിയുടെ ഉദ്ഭവധ്യാനം-ശിവന്റെ വിശ്രാന്തിധ്യാനം എന്നിവയിലൂടെ അദ്വൈത സ്വപ്രകാശ (സ്ഫുരത്താ) വരെ നിരൂപണം എത്തുന്നു. പിന്നെ അർഘ്യത്തിനും ആരാധനയ്ക്കുമായി ആശവങ്ങൾ (ഗൗഡീ, പൈഷ്ടീ, മാധ്വീ, സസ്യജന്യ) തയ്യാറാക്കുന്ന വിധിയും, പാനനീതിയിൽ കർശന മുന്നറിയിപ്പുകളും പറയുന്നു. കാമ്യപൂജയുടെ മാസ/വാര അർപ്പണക്രമങ്ങൾ, പർവ്വതം-വനം-കടൽത്തീരം-ശ്മശാനം തുടങ്ങിയ സ്ഥലവിശേഷ കർമ്മങ്ങൾ, പുഷ്പ/ദ്രവ്യങ്ങളാൽ ആരോഗ്യ, സമൃദ്ധി, വാക്സിദ്ധി, വിജയം, വശീകരണം തുടങ്ങിയ ഫലനിർദ്ദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. ചക്ര/യന്ത്ര നിർമ്മാണം (ത്രികോണം, വർണ്ണങ്ങൾ, കുങ്കുമം/കേശര നിയമം), ദേവീനാമങ്ങൾ (വിവേകാ, സരസ്വതി മുതലായവ), ജപ–ഹോമ–തർപ്പണ–മാർജന–ബ്രാഹ്മണഭോജന അനുപാതങ്ങൾ, യുഗാനുസാര സംഖ്യകൾ, ശ്രീവിദ്യാരൂപങ്ങൾക്ക് സിദ്ധിജപ ക്വോട്ടകൾ എന്നിവ പറഞ്ഞ്—എല്ലാ പ്രയോഗങ്ങളും യന്ത്രസംസ്കാരവും ശുചിനിയമവും ആശ്രിതമാണെന്ന് സമാപിക്കുന്നു.
The Exposition of the Maheśa Mantra (Mahēśa-mantra-prakāśana)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സനത്കുമാരൻ നാരദനോട് ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന സമഗ്ര ശൈവ മന്ത്രസാധനക്രമം ഉപദേശിക്കുന്നു. പഞ്ച-, ഷട്-, അഷ്ടാക്ഷര മന്ത്രരൂപങ്ങൾ, ഋഷി–ഛന്ദസ്–ദേവത നിർണ്ണയം, കൂടാതെ പാളികളായി ന്യാസങ്ങൾ—ഷഡംഗ ന്യാസം, പഞ്ചമുഖങ്ങൾ (ഈശാന, തത്പുരുഷ, അഘോര, വാമദേവ, സദ്യോജാത) സഹിതം വിരൽ-ന്യാസം, ജാതി/കലാ-ന്യാസം (മുപ്പത്തെട്ട് കലകൾ), ഗോളക/വ്യാപക രക്ഷാവിന്യാസം എന്നിവ വിശദമാക്കുന്നു. പഞ്ചവക്ത്ര ത്രിനേത്ര ചന്ദ്രശേഖര ആയുധധാരി മഹേശ്വര ധ്യാനം, ജപ–ഹോമ അനുപാതവും ദ്രവ്യങ്ങളും (പായസം, എള്ള്, ആരഗ്വധ, കരവീര, മിശ്രി, ദൂർവ, കടുക്, അപാമാർഗ) പറയുന്നു. ശക്തികൾ, മാതൃകകൾ, ലോകപാലകർ, അസ്ത്രങ്ങൾ, കൂടാതെ ഗണേശൻ, നന്ദി, മഹാകാലൻ, ചണ്ഡേശ്വരൻ, സ്കന്ദൻ, ദുര്ഗ്ഗ തുടങ്ങിയ ഉപദേവതകളോടെയുള്ള ആവരണപൂജയും ഉണ്ട്. തുടർന്ന് മൃത്യുഞ്ജയ, ദക്ഷിണാമൂർത്തി (വാക്സിദ്ധി/വ്യാഖ്യാനം), നീലകണ്ഠ (വിഷനിവാരണം), അർധനാരീശ്വര, അഘോറാസ്ത്ര (ഭൂത-വേതാള നിഗ്രഹം), ക്ഷേത്രപാല-ബടുക (ബലി/രക്ഷ), ചണ്ഡേശ്വര പ്രത്യേകകർമ്മങ്ങൾ എന്നിവയും, അവസാനം ശിവന്റെ സർവ്വവ്യാപ്തിയും രക്ഷാശക്തിയും പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന സ്തോത്രവും സമാപിക്കുന്നു।