Hanūmaccarita (The Account of Hanumān)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथापरं वायुसूनोश्चरितं पापनाशनम् । यदुक्तं स्वासु रामेण आनन्दवनवासिना ॥ १ ॥

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ ഞാൻ വായുപുത്രന്റെ മറ്റൊരു പാപനാശക ചരിതം പറയുന്നു; ആനന്ദവനവാസിയായ ശ്രീരാമൻ തന്റെ സ്വജനങ്ങളുടെ ഇടയിൽ പറഞ്ഞതുതന്നെ അത് ॥ १ ॥

Verse 2

सद्योजाते महाकल्पे श्रुतवीर्ये हनूमति । मम श्रीरामचन्द्रस्य भक्तिरस्तु सदैव हि ॥ २ ॥

പുതുതായി ആരംഭിച്ച മഹാകൽപ്പത്തിൽ, വീര്യം പ്രസിദ്ധമായ ഹനുമാനിൽ, എന്റെ ശ്രീരാമചന്ദ്രനോടുള്ള ഭക്തി എനിക്കുള്ളിൽ നിത്യമായി നിലനില്ക്കട്ടെ ॥ २ ॥

Verse 3

श्रृणुष्व गदतो मत्तः कुमारस्य कुमारक । चरितं सर्वपापघ्नं श्रृण्वतां पठतां सदा ॥ ३ ॥

ഹേ കുമാരകാ! ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കുക; നിത്യം ശ്രവിക്കുകയും പാരായണം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നവരുടെ സകലപാപവും നശിപ്പിക്കുന്ന കുമാരന്റെ ചരിതം ഞാൻ പറയുന്നു ॥ ३ ॥

Verse 4

वांछाम्यहं सदा विप्र संगमं कीशरूपिणा । रहस्यं रहसि स्वस्य ममानन्दवनोत्तमे ॥ ४ ॥

ഹേ വിപ്രാ! കപിരൂപധാരിയായ പ്രഭുവിനോടുള്ള സംഗമം ഞാൻ എപ്പോഴും ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്റെ അത്യുത്തമമായ ആനന്ദവനത്തിലെ എന്റെ ഗൂഢ ഏകാന്തസ്ഥാനത്തിൽ ഈ രഹസ്യം രഹസ്യമായിത്തന്നെ സൂക്ഷിക്കുന്നു ॥ ४ ॥

Verse 5

परीतेऽत्र सखायो मे सख्यश्च विगतज्वराः । क्रीडंति सर्वदा चात्र प्राकट्येऽपि रहस्यपि ॥ ५ ॥

ഇവിടെ എന്റെ സഹചാരികളും സഖാക്കളും—ജ്വരദുഃഖമൊഴിഞ്ഞവർ—എപ്പോഴും ക്രീഡിക്കുന്നു; ഇവിടെ രഹസ്യവും വെളിപ്പെട്ടാലും സദാ സന്നിഹിതമാണ്।

Verse 6

कस्मिंश्चिदवतारे तु यद्वृत्तं च रहो मम । तदत्र प्रकटं तुभ्यं करोमि प्रीतमानसः ॥ ६ ॥

ഒരു അവതാരത്തിൽ എനിക്കു രഹസ്യമായി സംഭവിച്ചതെല്ലാം, ഞാൻ ഇപ്പോൾ സ്നേഹപൂർണ്ണ ഹൃദയത്തോടെ ഇവിടെ നിനക്കു വെളിപ്പെടുത്തുന്നു।

Verse 7

आविर्भूतोऽस्म्यहं पूर्वं राज्ञो दशरथक्षये । चतुर्यूहात्मकस्तकत्र तस्य भार्यात्रये मुने ॥ ७ ॥

മുമ്പ് രാജാവ് ദശരഥന്റെ യജ്ഞകാലത്ത്, ഹേ മുനേ, ഞാൻ ചതുര്വ്യൂഹസ്വരൂപനായി ആവിർഭവിച്ചു; അവന്റെ മൂന്ന് രാജ്ഞിമാർക്കായി പ്രാദുർഭവിച്ചു।

Verse 8

ततः कतिपयैरब्दैरागतो द्विजपुंगवः । विश्वामित्रोऽर्थयामास पितरं मम भूपतिम् ॥ ८ ॥

പിന്നീട് കുറെ വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായ വിശ്വാമിത്രൻ വന്ന് എന്റെ പിതാവായ രാജാവിനോട് അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 9

यक्षरक्षोविघातार्थं लक्ष्मणेन सहैव माम् । प्रेषयामास धर्मात्मा सिद्धाश्रममरम्यकम् ॥ ९ ॥

യക്ഷ-രാക്ഷസന്മാരെ നശിപ്പിക്കുവാൻ ധർമാത്മാവ് എന്നെ ലക്ഷ്മണനോടുകൂടെ രമ്യമായ സിദ്ധാശ്രമത്തിലേക്ക് അയച്ചു।

Verse 10

तत्र गत्वाश्रममृबेर्दूषयन्ती निशाचरौ । ध्वस्तौ सुबाहुमारीचौ प्रसन्नोऽभूत्तदा मुनिः ॥ १० ॥

അവിടെ ചെന്നു രണ്ടു നിശാചര ദാനവന്മാർ മുനിയുടെ ആശ്രമം അശുദ്ധമാക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ സുബാഹുവും മാരീചനും നശിച്ചപ്പോൾ അന്നു മുനി അത്യന്തം പ്രസന്നനായി.

Verse 11

अस्त्रग्रामं ददौ मह्यं मासं चावासयत्तथा । ततो गाधिसुतोधीमान् ज्ञात्वा भाव्यर्थमादरात् ॥ ११ ॥

അദ്ദേഹം എനിക്ക് അസ്ത്രങ്ങളുടെ സമ്പൂർണ്ണ സമാഹാരം നൽകി, ഒരു മാസം അവിടെ തന്നെ താമസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഗാധിപുത്രനായ ധീമാൻ ഭാവിയിലെ ലക്ഷ്യം ആദരത്തോടെ ഗ്രഹിച്ചു.

Verse 12

मिथिलामनयत्तत्र रौद्रं चादर्शयद्ध्वनुः । तस्य कन्यां पणीभूतां सीतां सुरसुतोपमाम् ॥ १२ ॥

അദ്ദേഹം (അവനെ) മിഥിലയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി അവിടെ ആ ഭയങ്കരമായ ധനുസ്സിനെ കാണിച്ചു. പിന്നെ തന്റെ പുത്രി സീതയെ—വരപ്രാപ്തിയുടെ പുരസ്കാരമായി ലഭിച്ച, ദേവപുത്രിയോടു സമമായവളെ—അർപ്പിച്ചു.

Verse 13

धनुर्विभज्य समिति लब्धवान्मानिनोऽस्य च । ततो मार्गे भृगुपतेर्दर्प्पमूढं चिरं स्मयन् ॥ १३ ॥

സഭയിൽ ധനുസ്സിനെ വിഭജിച്ച് (ഒടിച്ച്) അവൻ ഈ അഭിമാനിയെയും നേടി. തുടർന്ന് വഴിയിൽ അഹങ്കാരമോഹിതനായ ഭൃഗുപതിയെ ദീർഘനേരം പരിഹസിച്ചു.

Verse 14

व्यषनीयागमं पश्चादयोध्यां स्वपितुः पुरीम् । ततो राज्ञाहमाज्ञाय प्रजाशीलनमानसः ॥ १४ ॥

അതിനുശേഷം ഞാൻ എന്റെ പിതാവിന്റെ നഗരമായ അയോധ്യയിൽ എത്തി. തുടർന്ന് രാജാജ്ഞ അറിഞ്ഞപ്പോൾ എന്റെ മനസ് പ്രജാപാലനത്തിലും സുസ്ഥിര ഭരണത്തിലും ലീനമായി.

Verse 15

यौवराज्ये स्वयं प्रीत्या सम्मंत्र्यात्पैर्विकल्पितः । तच्छुत्वा सुप्रिया भार्या कैकैयी भूपतिं मुने ॥ १५ ॥

രാജാവ് സ്വയം സന്തോഷത്തോടെ മന്ത്രിമാരുമായി ആലോചിച്ച് ശ്രീരാമന്റെ യുവരാജ്യാഭിഷേകം നിശ്ചയിച്ചു. അത് കേട്ട്, ഹേ മുനേ, അതിപ്രിയയായ റാണി കൈകേയി രാജാവിനടുത്തേക്ക് എത്തി.

Verse 16

देवकार्यविधानार्थं विदूषितमतिर्जगौ । पुत्रो मे भरतो नाम यौवराज्येऽभिषिच्यताम् ॥ १६ ॥

ദൈവകാര്യക്രമീകരണമെന്ന മറവിൽ, ബുദ്ധി മങ്ങിയ അവൾ പറഞ്ഞു— “എന്റെ പുത്രൻ ഭരതൻ യുവരാജ്യത്തിൽ അഭിഷിക്തനാകട്ടെ.”

Verse 17

रामश्चतुर्दशसमा दंडकान्प्रविवास्यताम् । तदाकर्ण्या हमुद्युक्तोऽरण्यं भार्यानुजान्वितः ॥ १७ ॥

“രാമനെ പതിനാലു വർഷം ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് വനവാസത്തിന് അയക്കുക.” ഇത് കേട്ട് ഞാനും ഭാര്യയോടും അനുജന്മാരോടും കൂടി അരണ്യത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 18

गंतुं नृपतिनानुक्तोऽप्यगमं चित्रकूटकम् । तत्र नित्यं वन्यफलैर्मांसैश्चावर्तितक्रियः ॥ १८ ॥

രാജാവ് പോകാൻ കല്പിച്ചില്ലെങ്കിലും ഞാൻ ചിത്രകൂടത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ ദിനംപ്രതി വനഫലങ്ങളും മാംസവും ആശ്രയിച്ച് ജീവിച്ച്, എന്റെ നിത്യകർമ്മങ്ങൾ തടസ്സമില്ലാതെ നിർവഹിച്ചു.

Verse 19

निवसन्नेव राज्ञस्तु निधनं चाप्यवागमम् । ततो भरतशत्रुघ्नौ भ्रातरौ मम मानदौ ॥ १९ ॥

അവിടെ തന്നെ താമസിച്ചിരിക്കെ രാജാവിന്റെ നിര്യാണവാർത്തയും ഞാൻ അറിഞ്ഞു. തുടർന്ന് എന്റെ മാന്യരായ സഹോദരന്മാരായ ഭരതനും ശത്രുഘ്നനും (അടുത്ത സംഭവങ്ങളിൽ) പങ്കെടുത്തു.

Verse 20

मांतृवर्गयुतौ दीनौ साचार्यामात्यनागरौ । व्यजिज्ञपतमागत्यपंचवट्यां निजाश्रमम् ॥ २० ॥

മാതൃവംശക്കാരോടുകൂടി ദീനാവസ്ഥയിൽ, ആചാര്യന്മാരും മന്ത്രിമാരും നഗരജനങ്ങളും സഹിതം അവർ പഞ്ചവടിയിലെ അവന്റെ സ്വന്തം ആശ്രമത്തിലേക്ക് വന്ന് വിനയത്തോടെ അപേക്ഷ സമർപ്പിച്ചു।

Verse 21

अकल्पयं भ्रातृभार्यासहितश्च त्रिवत्सरम् । ततस्त्रयोदशे वर्षे रावणो नाम राक्षसः ॥ २१ ॥

സഹോദരന്റെ ഭാര്യയോടുകൂടി ഞാൻ മൂന്നു വർഷം എല്ലാം ക്രമപ്പെടുത്തി; തുടർന്ന് പതിമൂന്നാം വർഷത്തിൽ രാവണൻ എന്ന രാക്ഷസൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 22

मायया हृतवान्सीतां प्रियां मम परोक्षतः । ततोऽहं दीनवदन ऋष्यमूकं हि पर्वतम् ॥ २२ ॥

അവൻ മായയാൽ ഞാൻ അറിയാതെ എന്റെ പ്രിയ സീതയെ അപഹരിച്ചു; പിന്നെ ഞാൻ ദുഃഖമുഖനായി ഋഷ്യമൂകപർവതത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 23

भार्यामन्वेषयन्प्राप्तः सख्यं हर्यधिपेन च । अथ वालिनमाहत्य सुग्रीव स्तत्पदे कृतः ॥ २३ ॥

ഭാര്യയെ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ വാനരാധിപനുമായി സഖ്യം ചെയ്തു; പിന്നെ വാലിയെ വധിച്ച് സുഗ്രീവനെ അതേ സ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 24

सह वानरयूथैश्च साहाय्यं कृतवान्मम । विरुध्य रावणेनालं मम भक्तो विभीषणः ॥ २४ ॥

വാനരസൈന്യങ്ങളോടുകൂടി എന്റെ ഭക്തനായ വിഭീഷണൻ രാവണനെ ദൃഢമായി എതിർത്തുകൊണ്ട് എനിക്ക് മഹത്തായ സഹായം ചെയ്തു।

Verse 25

आगतो ह्यभिषिच्याशुलंकेशो हि विकल्पितः । हत्वा तु रावणं संख्ये सपुत्रामात्यबांधवम् ॥ २५ ॥

തിരികെ വന്ന അദ്ദേഹം ഉടൻ ലങ്കയുടെ അധിപനായി അഭിഷിക്തനായി, യഥാവിധി നിശ്ചയപ്രകാരം പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടു; കാരണം യുദ്ധത്തിൽ രാവണനെ അവന്റെ പുത്രന്മാർ, അമാത്യർ, ബന്ധുക്കൾ സഹിതം വധിച്ചിരുന്നു।

Verse 26

सीतामादाय संशुद्ध्वामयोध्यां समुपागतः । ततः कालांतरे विप्रसुग्रीवश्च विभीषणः ॥ २६ ॥

സീതയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് അവളുടെ ശുദ്ധി സ്ഥാപിച്ച് അദ്ദേഹം അയോധ്യയിൽ എത്തി. പിന്നെ കുറെ കാലത്തിന് ശേഷം, ഹേ വിപ്ര, സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനും കൂടി അവിടെ എത്തി।

Verse 27

निमंत्रितौ पितुः श्राद्ध्वे षटेकुलाश्च द्विजोत्तमाः । अयोध्यायां समाजग्मुस्ते तु सर्वे निमंत्रिताः ॥ २७ ॥

പിതാവിന്റെ ശ്രാദ്ധത്തിനായി ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട, ഓരോ കുലത്തിൽ നിന്നുമുള്ള ആറു വീതം ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ അയോധ്യയിൽ ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു; ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട എല്ലാവരും തന്നെ എത്തി।

Verse 28

ऋते विभीषिणं तत्र चिंतयाने रघूत्तमे । शंभुर्ब्राह्मणरूपेण षट्कुलैश्च सहागतः ग ॥ २८ ॥

വിഭീഷണനെ ഒഴികെ, അവിടെ രഘൂത്തമൻ (ശ്രീരാമൻ) ചിന്തയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ശംഭു (ശിവൻ) ബ്രാഹ്മണരൂപം ധരിച്ചു ആറു കുലങ്ങളോടൊപ്പം എത്തി।

Verse 29

अथ पृष्टो मया शंभुर्विभीषणसमागमे । नीत्वा मां द्रविडे देशे मोचय द्विजबंधनात् ॥ २९ ॥

പിന്നീട് വിഭീഷണന്റെ സമാഗമസമയത്ത് ഞാൻ ശംഭുവിനോട് ചോദിച്ചു—“എന്നെ ദ്രാവിഡദേശത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, ബ്രാഹ്മണൻ ഏർപ്പെടുത്തിയ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കണമേ” എന്ന്।

Verse 30

मया निमंत्रिताः श्रद्धे ह्यगस्त्याद्या मुनीश्वराः । संभोजितास्तु प्रययुः स्वस्वमाश्रममंडलम् ॥ ३० ॥

ഹേ ശ്രദ്ധേ! എന്റെ ക്ഷണപ്രകാരം അഗസ്ത്യാദി മുനീശ്വരന്മാർ വന്നു; വിധിപൂർവ്വം ഭോജനം ചെയ്ത് സത്കാരം സ്വീകരിച്ച ശേഷം അവർ തത്തത്താശ്രമ-മണ്ഡലങ്ങളിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 31

ततः कालांतरे विप्रा देवा दैत्या नरेश्वराः । गौतमेन समाहूताः सर्वे यज्ञसभाजिताः ॥ ३१ ॥

അതിനുശേഷം കുറെ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ വിപ്രന്മാർ, ദേവന്മാർ, ദൈത്യന്മാർ, നരേശ്വരന്മാർ—എല്ലാവരും ഗൗതമന്റെ ആഹ്വാനപ്രകാരം യജ്ഞസഭയിൽ എത്തി തത്തത്താസനങ്ങളിൽ ഇരുന്നു।

Verse 32

ते सर्वे स्फाटिकं लिंगं त्र्यंबकाद्रौ निवेशितम् । संपूज्य न्यवंसस्तत्र देवदैत्यनृपाग्रजाः ॥ ३२ ॥

ദേവ-ദൈത്യ-രാജകുമാരന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യരായ എല്ലാവരും ത്ര്യമ്പകപർവതത്തിൽ സ്ഫടികലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; അതിനെ സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിച്ച് അവിടെ തന്നെ താമസിച്ചു।

Verse 33

तस्मिन्समाजे वितते सर्वौर्लिंगे समर्चिते । गौतमोऽप्यथ मध्याह्ने पूजयामास शंकरम् ॥ ३३ ॥

ആ മഹാസമാജം വിപുലമായി കൂടുകയും എല്ലാ ലിംഗങ്ങളും വിധിപൂർവ്വം സമർച്ചിതമാകുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, ഗൗതമനും മധ്യാഹ്നത്തിൽ ശങ്കരനെ പൂജിച്ചു।

Verse 34

सर्वे शुक्लांबरधरा भस्मोद्धूलितविग्रहाः । सितेन भस्मना कृत्वा सर्वस्थाने त्रिपुंड्रकम् ॥ ३४ ॥

എല്ലാവരും ശ്വേതവസ്ത്രം ധരിച്ച്, ശരീരത്തിൽ പവിത്രഭസ്മം പുരട്ടണം; പിന്നെ ശുദ്ധമായ വെളുത്ത ഭസ്മംകൊണ്ട് നിർദ്ദിഷ്ട സ്ഥാനങ്ങളിൽ ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കണം।

Verse 35

नत्वा तु भार्गवं सर्वे भूतशुद्धिं प्रचक्रमुः । हृत्पद्ममध्ये सुषिरं तत्रैव भूतपञ्चकम् ॥ ३५ ॥

ഭാർഗവ മുനിയെ നമസ്കരിച്ച് എല്ലാവരും ഭൂതശുദ്ധി സാധനം ആരംഭിച്ചു. ഹൃദയപദ്മമദ്ധ്യേ സൂക്ഷ്മ ഗുഹ ധ്യാനിച്ച് അവിടെയേ പഞ്ചഭൂതങ്ങളെ സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 36

तेषां मध्ये महाकाशमाकाशे निर्मलामलम् । तन्मध्ये च महेशानं ध्यायेद्दीप्तिमयं शुभम् ॥ ३६ ॥

അവയുടെ മദ്ധ്യേ മഹാകാശത്തെ ധ്യാനിക്കണം—ആകാശത്തിലെ നിർമ്മലവും മലരഹിതവും ആയ തത്ത്വത്തെ. അതിന്റെ മദ്ധ്യേ ദീപ്തിമയനും ശുഭനും ആയ മഹേശാനനെ ധ്യാനിക്കണം।

Verse 37

अज्ञानसंयुतं भूतं समलं कर्मसंगतः । तं देहमाकाशदीपे प्रदहेज्ज्ञानवह्निना ॥ ३७ ॥

അജ്ഞാനത്തോടെ ചേർന്ന, മലിനവും കർമ്മബന്ധത്തിൽ കുടുങ്ങിയതുമായ ഈ ദേഹധാരിയെ—ആകാശദീപത്തിൽ ജ്ഞാനവഹ്നിയാൽ ദഹിപ്പിക്കണം।

Verse 38

आकाशस्यावृत्तिं चाहं दग्ध्वाकाशमथो दहेत् । दग्ध्वाकाशमथो वायुमग्निभूतं तथा दहेत् ॥ ३८ ॥

‘ആകാശത്തിന്റെ ആവരണം ദഹിപ്പിച്ച്, പിന്നെ ആകാശത്തെയും ദഹിപ്പിക്കുന്നു; ആകാശം ദഗ്ധമായാൽ അഗ്നിരൂപമായ വായുവിനെയും ദഹിപ്പിക്കുന്നു।’

Verse 39

अब्भूतं च ततो दग्ध्वा पृथिवीभूतमेव च । तदाश्रितान्गुणान्दग्ध्वा ततो देहं प्रदाहयेत् ॥ ३९ ॥

പിന്നെ ജലതത്ത്വവും പൃഥ്വീതത്ത്വവും ദഹിപ്പിച്ച്; അവയെ ആശ്രയിച്ച ഗുണങ്ങളെ ദഹിപ്പിച്ച്, അവസാനം ദേഹത്തെയും പ്രദഹിപ്പിക്കണം।

Verse 40

एवं प्रदग्ध्वा भूतार्दि देही तज्ज्ञानवह्निना । शिखामध्यस्थितं विष्णुमानंदरसनिर्भरम् ॥ ४० ॥

ഇങ്ങനെ ആ ജ്ഞാനാഗ്നിയാൽ ഭൂതക്ലേശങ്ങളും ദേഹവും ദഹിപ്പിച്ച്, ദേഹി ശിഖയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ആനന്ദരസനിർഭരനായ വിഷ്ണുവിനെ ദർശിക്കുന്നു।

Verse 41

निष्पन्नचंद्रकिरणसंकाशकिरणं किरणं शिवम् । शिवांगोत्पन्नकिरणैरमृतद्रवसंयुतैः ॥ ४१ ॥

ആ മംഗളകരമായ തേജസ് (ശിവം) പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ ചന്ദ്രകിരണങ്ങളെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന ഒരു കിരണം; ശിവന്റെ അംഗങ്ങളിൽ നിന്നുയരുന്ന അമൃതധാരാസംയുക്ത കിരണങ്ങൾ അതിനെ ചുറ്റിനിൽക്കുന്നു।

Verse 42

सुशीतला ततो ज्वाला प्रशांता चंद्ररश्मिवत् । प्रसारितसुधारुग्भिः सांद्रीभूतश्च संप्लवः । अनेन प्लावितं भूतग्रामं संचिंतयेत्परम् ॥ ४२ ॥

അപ്പോൾ ആ ജ്വാല അത്യന്തം ശീതളമായി, ചന്ദ്രരശ്മിപോലെ ശാന്തമാകുന്നു. പരന്നൊഴുകുന്ന സുദ്ധാധാരകളാൽ സംപ്ലവം ഘനീഭവിക്കുന്നു; അതാൽ മൂടപ്പെട്ട സർവ്വഭൂതസമൂഹത്തിൽ പരമനെ ധ്യാനിക്കണം।

Verse 43

इत्थं कृत्वा भूतशुद्धिं क्रियार्हो मर्त्यः शुद्धो जायते ह्येव सद्यः । पूजां कर्तुं जप्यकर्मापि पश्चादेवं ध्यायेद्ब्रह्महत्यादिशुद्ध्यै ॥ ४३ ॥

ഇങ്ങനെ ഭൂതശുദ്ധി ചെയ്താൽ മർത്ത്യൻ ഉടൻ തന്നെ ശുദ്ധനായി കർമത്തിന് യോഗ്യനാകുന്നു. തുടർന്ന് പൂജയും ജപകർമവും ചെയ്യുന്നതിനും, ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപശുദ്ധിക്കുമായി ഇതേവിധം ധ്യാനിക്കണം।

Verse 44

एवं ध्यात्वा चद्रंदीप्तिप्रकाशं ध्यानेनारोप्याशु लिंगे शिवस्य । सदाशिवं दीपमध्ये विचिंत्य पञ्चाक्षरेणार्चनमव्ययं तु ॥ ४४ ॥

ഇങ്ങനെ ചന്ദ്രദീപ്തിപോലെയുള്ള പ്രകാശം ധ്യാനിച്ച്, ധ്യാനത്താൽ അതിനെ വേഗത്തിൽ ശിവലിംഗത്തിൽ ആരോപിക്കണം. പിന്നെ ദീപജ്വാലയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ സദാശിവനെ വിചിന്തിച്ച്, പഞ്ചാക്ഷരി മന്ത്രംകൊണ്ട് അവ്യയമായ അർച്ചന നടത്തണം।

Verse 45

आवाहनादीनुपचारांरतथापि कृत्वा स्नानं पूर्ववच्छंकरस्य । औदुंबरं राजतं स्वर्णपीठं वस्त्रादिच्छन्नं सर्वमेवेह पीठम् ॥ ४५ ॥

ആവാഹനാദി ഉപചാരങ്ങൾ വിധിപൂർവ്വം നിർവഹിച്ചു, മുൻപറഞ്ഞവിധം ശങ്കരനു സ്നാനം നടത്തണം. ഇവിടെ പീഠം ഉദുംബരമരത്തിലോ, വെള്ളിയിലോ, സ്വർണ്ണത്തിലോ ആയിരിക്കാം; വസ്ത്രാദികളാൽ പൂർണ്ണമായി മൂടപ്പെട്ടതായിരിക്കണം.

Verse 46

अंते कृत्वा बुद्बुदाभ्यां च सृष्टिं पीठे पीठे नागमेकं पुरस्तात् । कुर्यात्पीठे चोर्द्ध्वके नागयुग्मं देवाभ्याशे दक्षिणे वामतश्च ॥ ४६ ॥

അവസാനം ബുഡ്ബുദംപോലെയുള്ള രണ്ട് രൂപങ്ങളാൽ ‘സൃഷ്ടി’ ഒരുക്കി, ഓരോ പീഠത്തിന്റെയും മുൻവശത്ത് ഓരോ നാഗത്തെ സ്ഥാപിക്കണം. പിന്നെ മേൽപീഠത്തിലും ദേവസന്നിധിയിൽ വലത്തും ഇടത്തും നാഗയുഗ്മം വിന്യസിക്കണം.

Verse 47

जपापुष्पं नागमध्ये निधाय मध्ये वस्त्रं द्वादशप्रातिगुण्ये । सुश्वेतेन तस्य मध्ये महेशं लिंगाकारं पीठयुक्तं प्रपूज्यम् ॥ ४७ ॥

നാഗകുണ്ഡലിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ ജപാപുഷ്പം വെച്ച്, അതിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ പന്ത്രണ്ടുതവണ മടക്കിയ വസ്ത്രം സ്ഥാപിക്കണം. പിന്നെ അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ അതിശുഭ്രമായ വസ്ത്രത്തിന്മേൽ പീഠസഹിത ലിംഗരൂപനായ മഹേശനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം.

Verse 48

एवं कृत्वा साधकास्ते तु सर्वे दत्त्वा दत्त्वा पंचगंधाशष्टगंधम् । पुष्पैः पत्रैः श्रीतिलैरक्षतैश्च तिलोन्मिश्रैः केवलैश्चप्रपूज्य ॥ ४८ ॥

ഇങ്ങനെ ചെയ്ത ശേഷം ആ എല്ലാ സാധകരും വീണ്ടും വീണ്ടും പഞ്ചഗന്ധമോ അഷ്ടഗന്ധമോ അർപ്പിക്കണം; പിന്നെ പുഷ്പങ്ങൾ, പത്രങ്ങൾ, ശ്രീതിലം, അക്ഷത—എള്ള് കലർത്തിയോ അല്ലെങ്കിൽ എള്ള് മാത്രം കൊണ്ടോ—സമ്യകമായി പൂജിക്കണം.

Verse 49

धूपं दत्त्वा विधिवत्संप्रयुक्तं दीपं दत्त्वा चोक्तमेवोपहारम् । पूजाशेषं ते समाप्याथ सर्वे गीतं नृत्यं तत्र तत्रापि चक्रुः ॥ ४९ ॥

വിധിപൂർവ്വം ധൂപം അർപ്പിച്ച്, പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഉപഹാരങ്ങളോടുകൂടി ദീപവും അർപ്പിച്ച്, അവർ പൂജയുടെ ശേഷിച്ച കര്‍മ്മങ്ങൾ സമാപിച്ചു. തുടർന്ന് എല്ലാവരും അവിടെത്തന്നെ ഗീതവും നൃത്തവും ചെയ്തു.

Verse 50

काले चास्मिन्सुव्रते गौतमस्य शिष्यः प्राप्तः शंकरात्मेति नाम्ना ॥ ५० ॥

ഹേ സുവ്രതേ! അന്നേരം ഗൗതമന്റെ ശിഷ്യൻ ‘ശങ്കരാത്മൻ’ എന്ന നാമത്തോടെ അവിടെ എത്തി.

Verse 51

उन्मत्तवेषो दिग्वासा अनेकां वृत्तिमास्थितः । क्वचिद्द्विजातिप्रवरः क्वचिञ्चंडालसन्निभः ॥ ५१ ॥

അവൻ ഉന്മത്തന്റെ വേഷത്തിൽ, ചിലപ്പോൾ ദിഗംബരനായി, പലവിധ ജീവിതവൃത്തികൾ സ്വീകരിച്ചു; ചിലപ്പോൾ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനെപ്പോലെ, ചിലപ്പോൾ ചാണ്ഡാലനെപ്പോലെ തോന്നി.

Verse 52

क्वचिच्छूद्रसमो योगी तापसः क्वचिदप्युत । गर्जत्युत्पतते चैव नृत्यति स्तौति गायति ॥ ५२ ॥

ചിലപ്പോൾ ആ യോഗി ശൂദ്രനെപ്പോലെ പെരുമാറി, ചിലപ്പോൾ താപസന്റെ വേഷം ധരിച്ചു; അവൻ ഗർജിച്ചു, ചാടിപ്പാഞ്ഞു, നൃത്തം ചെയ്തു, സ്തുതി ചെയ്തു, പാടി.

Verse 53

रोदिति श्रृणुतेऽत्युक्तं पतत्युत्तिष्ठति क्वचित् । शिवज्ञानैकसंपन्नः परमानंदनिर्भरः ॥ ५३ ॥

ചിലപ്പോൾ അവൻ കരയും; പലവട്ടം പറഞ്ഞാലും കേൾക്കാതിരിക്കും; ചിലപ്പോൾ വീഴും, ചിലപ്പോൾ എഴുന്നേറും—എങ്കിലും അവൻ ശിവജ്ഞാനമാത്രസമ്പന്നനായി പരമാനന്ദത്തിൽ മുഴുകിയിരുന്നു.

Verse 54

संप्राप्तो भोज्यवेलायां गौतमस्यांतिकं ययौ । बुभुजे गुरुणा साकं क्वचिदुच्छिष्टमेव च ॥ ५४ ॥

ഭോജനസമയം വന്നപ്പോൾ അവൻ ഗൗതമന്റെ സമീപത്തേക്ക് ചെന്നു; ഗുരുവിനോടൊപ്പം ഭക്ഷിച്ചു, ചിലപ്പോൾ ഗുരുവിന്റെ ഉച്ഛിഷ്ടവും സ്വീകരിച്ചു.

Verse 55

क्वचिल्लिहति तत्पात्रं तूष्णीमेवाभ्यगात्क्वचित् । हस्तं गृहीत्वैव गुरोः स्वयमेवाभुनक्क्वचित् ॥ ५५ ॥

ചിലപ്പോൾ അവൻ അതേ പാത്രം തന്നെ നക്കുമായിരുന്നു; ചിലപ്പോൾ പൂർണ്ണ മൗനത്തോടെ സമീപിക്കുമായിരുന്നു. ചിലപ്പോൾ ഗുരുവിന്റെ കൈ പിടിച്ച് സ്വയം തന്നെ ഭക്ഷണം കഴിക്കുമായിരുന്നു.

Verse 56

क्वचिद् गृहांतरे मूत्रं क्वचित्कर्दमलेपनम् । सर्वदा तं गुरुर्दृष्ट्वा करमालंब्य मंदिरम् ॥ ५६ ॥

ഒരു വീട്ടിൽ മൂത്രം, മറ്റൊരിടത്ത് ചെളി പുരട്ടൽ. എങ്കിലും ഗുരു ഓരോ തവണയും അവനെ കണ്ടാൽ കൈ പിടിച്ച് വീട്ടിനകത്തേക്ക് നയിക്കുമായിരുന്നു.

Verse 57

प्रविश्य स्वीयपीठे तमुपवेश्याप्यभोजयत् । स्वयं तदस्य पात्रेण बुभुजेगौतमो मुनिः ॥ ५७ ॥

ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ഗുരു അവനെ തന്റെ തന്നെ പീഠത്തിൽ ഇരുത്തി ഭക്ഷിപ്പിച്ചു; ഗൗതമ മുനിയും അവന്റെ അതേ പാത്രത്തിൽ നിന്നുതന്നെ സ്വയം ഭക്ഷിച്ചു.

Verse 58

तस्य चित्तं परिज्ञातुं कदाचिदथ सुंदरी । अहल्या शिष्यमाहूय भुङ्क्ष्वेति प्राह तं मुदा । निर्दिष्टो गुरुपत्न्या तु बुभुजे सोऽविशेषतः ॥ ५८ ॥

അവന്റെ മനോഭാവം അറിയാൻ സുന്ദരി അഹല്യ ഒരിക്കൽ ശിഷ്യനെ വിളിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ “ഭക്ഷിക്കൂ” എന്നു പറഞ്ഞു. ഗുരുപത്നിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവൻ യാതൊരു വ്യത്യാസവും കാണാതെ ഭക്ഷിച്ചു.

Verse 59

यथा पपौ हि पानीयं तथा वह्निमपि द्विजा । कंटकानन्नवद्भुक्त्वा यथापूर्वमतिष्ठत ॥ ५९ ॥

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! അവൻ വെള്ളം കുടിച്ചതുപോലെ അഗ്നിയും കുടിച്ചു; മുള്ളുകളെ അന്നമെന്നപോലെ തിന്നിട്ടും അവൻ മുൻപുപോലെ തന്നെ നിലനിന്നു.

Verse 60

पुरो हि मुनिकन्याभिराहूतो भोजनाय च । दिनेदिने तत्प्रदत्तं लोष्टमंबु च गोमयम् ॥ ६० ॥

അവൻ മുനികന്യകളാൽ മുൻകൂട്ടി തന്നെ ഭോജനത്തിനായി ക്ഷണിക്കപ്പെടുമായിരുന്നു; അവർ ദിനംപ്രതി അവനു അതേ തന്നേ നൽകി—മണ്ണുകട്ടകൾ, ജലം, ഗോമയം.

Verse 61

कर्दमं काष्ठदंडं च भुक्त्वा पीत्वाथ हर्षितः । एतादृशो मुनिरसौ चंडालसदृशाकृतिः ॥ ६१ ॥

ചെളിയും മരദണ്ഡവും വരെ ഭക്ഷിച്ച്, പിന്നെ അതു കുടിച്ചിട്ടും അവൻ ആനന്ദിച്ചു. അങ്ങനെയായിരുന്നു ആ മുനി—ചണ്ഡാലനെപ്പോലെയുള്ള രൂപമുള്ളവൻ.

Verse 62

सुजीर्णोपानहौ हस्ते गृहीत्वा प्रलपन्हसन् । अंत्यजोचितवेषश्च वृषपर्वाणमभ्यगात् ॥ ६२ ॥

അതിജീർണ്ണമായ പാദുകകളുടെ ജോഡി കൈയിൽ പിടിച്ച്, സംസാരിച്ചും ചിരിച്ചും, അന്ത്യജോചിതമായ വേഷം ധരിച്ചു അവൻ വൃഷപർവനെ സമീപിച്ചു.

Verse 63

वृषपर्वेशयोर्मध्ये दिग्वासाः समतिष्टत । वृषपर्वा तमज्ञात्वा पीडयित्वा शिरोऽच्छिनत् ॥ ६३ ॥

വൃഷപർവനും ഈശനും ഇടയിൽ ദിഗ്വാസിയായ തപസ്വി നിന്നിരുന്നു. അവനെ തിരിച്ചറിയാതെ വൃഷപർവൻ അവനെ പീഡിപ്പിച്ച് ശിരഛേദം ചെയ്തു.

Verse 64

हते तस्मिन्द्विजश्रेष्ठे जगदेतञ्चराचरम् । अतीव कलुषं ह्यासीत्तत्रस्था मुनयस्तथा ॥ ६४ ॥

ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ഈ സർവ്വജഗത്ത്—ചരവും അചരവും—അതീവ മലിനമായി; അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന മുനിമാരും അതുപോലെ തന്നെ ആയി.

Verse 65

गौतमस्य महाशोकः संजातः सुमहात्मनः । निर्ययौ चक्षुषो वारि शोकं संदर्शयन्निव ॥ ६५ ॥

സുമഹാത്മാവായ ഗൗതമനിൽ മഹാശോകം ഉദിച്ചു; അവന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് ജലം ഒഴുകി, ദുഃഖം പരസ്യമായി കാണിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 66

गौतमः सर्वदैत्तयानां सन्निधौ वाक्यमुक्तवान् । किमनेन कृते पापं येन च्छिन्नमिदं शिरः ॥ ६६ ॥

ഗൗതമൻ എല്ലാ ദൈത്യന്മാരുടെയും സന്നിധിയിൽ പറഞ്ഞു—“ഇവൻ ഏതു പാപം ചെയ്തു, അതിനാൽ ഇതിന്റെ ശിരസ് ഛേദിക്കപ്പെട്ടു?”

Verse 67

मम प्राणाधिकस्येह सर्वदा शिवयोगिनः । ममापि मरणं सत्यं शिष्यच्छद्मा यतो गुरुः ॥ ६७ ॥

ഈ ശിവയോഗി എനിക്ക് പ്രാണത്തേക്കാൾ പ്രിയൻ; എങ്കിലും എന്റെ മരണവും നിശ്ചയം, കാരണം ഗുരു ശിഷ്യന്റെ വേഷം ധരിച്ചു വന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 68

शैवानां धर्मयुक्तानां सर्वदा शिववर्तिनाम् । मरणं यत्र दृष्टं स्यात्तत्र नो मरणं ध्रुवम् ॥ ६८ ॥

ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊണ്ട് നിത്യം ശിവനിൽ വർത്തിക്കുന്ന ശൈവർക്കു—മരണം കാണപ്പെടുന്നിടത്തും അവരുടെ മേൽ മരണം തീർച്ചയായും ആധിപത്യം പുലർത്തുകയില്ല।

Verse 69

तच्छ्रुत्वा ह्यसुराचार्यः सुक्रः प्राह विदांवरः । एनं संजीवयिष्यामि भार्गवं शंकरप्रियम् ॥ ६९ ॥

അത് കേട്ട് അസുരാചാര്യൻ, ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശുക്രൻ പറഞ്ഞു—“ശങ്കരപ്രിയനായ ഈ ഭാർഗവനെ ഞാൻ പുനർജീവിപ്പിക്കും।”

Verse 70

किमर्थं म्रियते ब्रह्मन्पश्य मे तपसो बलम् । इति वादिनि विप्रेंद्रे गौतमोऽपि ममार ह ॥ ७० ॥

“ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! അവൻ എന്തിന് മരിക്കണം? എന്റെ തപസ്സിന്റെ ബലം കാണുക!”—ഇങ്ങനെ ആ ശ്രേഷ്ഠ വിപ്രൻ പറയുമ്പോൾ തന്നെ ഗൗതമ മുനിയും അവിടെ പ്രാണൻ വിട്ടു।

Verse 71

तस्मिन्मृतेऽथ शुक्रोऽपि प्राणांस्तत्याज योगतः । तस्यैवं हतिमाज्ञाय प्रह्लादाद्या दितीश्वराः ॥ ७१ ॥

അവൻ മരിച്ചതിനുശേഷം ശുക്രനും യോഗബലത്താൽ പ്രാണൻ ഉപേക്ഷിച്ചു. ഇങ്ങനെ അവൻ വധിക്കപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ് പ്രഹ്ലാദാദി ദിതി പുത്ര ദൈത്യാധിപന്മാർ കാര്യം മനസ്സിലാക്കി।

Verse 72

देवा नृपा द्विजाः सर्वे मृता आसंस्तदद्भुतम् । मृतमासीदथ बलं तस्य बाणस्य धीमतः ॥ ७२ ॥

എല്ലാ ദേവന്മാരും രാജാക്കളും എല്ലാ ദ്വിജന്മാരും മരിച്ചിരുന്നു—അത് അത്ഭുതമായിരുന്നു. പിന്നെ ആ ധീമാന്റെ അമ്പിന്റെ ശക്തിയും മരിച്ചതുപോലെ ജഡമായി.

Verse 73

अहल्या शोकसंतप्ता रुरोदोञ्चैः पुनःपुनः । गौतमेन महेशस्य पूजया पूजितो विभुः ॥ ७३ ॥

ശോകത്തിൽ ദഹിച്ച അഹല്യ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു. ഗൗതമൻ നടത്തിയ പൂജയാൽ മഹേശ്വരനായ വിഭു യഥാവിധി ആരാധിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 74

वीरभद्रो महायोगी सर्वं दृष्ट्वा चुकोप ह । अहो कष्टमहोकष्टं महेशा बहवो हताः ॥ ७४ ॥

മഹായോഗിയായ വീരഭദ്രൻ എല്ലാം കണ്ടു ക്രോധിച്ചു. “അയ്യോ, എത്ര കഷ്ടം! മഹാകഷ്ടം! മഹേശന്റെ അനേകം ഗണങ്ങൾ വധിക്കപ്പെട്ടു!”

Verse 75

शिवं विज्ञापयिष्यामि तेनोक्तं करवाण्यथ । इति निश्चित्य गतवान्मंदराचलमव्ययम् ॥ ७५ ॥

“ഞാൻ ശിവനോട് വിനയത്തോടെ അറിയിക്കും; പിന്നെ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞതുപോലെ പ്രവർത്തിക്കും.” എന്ന് നിശ്ചയിച്ച് അവൻ അവ്യയമായ മന്ദരാചലത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 76

नमस्कृत्वा विरूपाक्षं वृत्तसर्वमथोक्तवान् । ब्रह्माणं च हरिं तत्र स्थितौ प्राह शिवो वचः ॥ ७६ ॥

വിരൂപാക്ഷനായ ശിവനെ നമസ്കരിച്ചു അവൻ മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും അറിയിച്ചു. അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ബ്രഹ്മാവിനോടും ഹരിയായ വിഷ്ണുവിനോടും ശിവൻ വചനമുരച്ചു.

Verse 77

मद्भक्तैः साहसं कर्म कृतं ज्ञात्वा वरप्रदम् । गत्वा पश्यामि हे विष्णो सर्वं तत्कृतसाहसम् ॥ ७७ ॥

എന്റെ ഭക്തർ വരപ്രദമായ ധൈര്യകർമ്മം ചെയ്തിരിക്കുന്നു എന്ന് അറിഞ്ഞ്, ഹേ വിഷ്ണോ, ഞാൻ ചെന്നു അവർ ചെയ്ത ആ മുഴുവൻ സാഹസം ദർശിക്കും.

Verse 78

इत्युक्त्वा वृषमारुह्य वायुना धूतचामरः । नन्दिकेन सुवेषेण धृते छत्रेऽतिशोभने ॥ ७८ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം വൃഷഭത്തിൽ ആരൂഢനായി; കാറ്റിൽ ചാമരം ആടിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, സുവേഷധാരിയായ നന്ദി അത്യന്തം ശോഭനമായ കുട പിടിച്ചു നിന്നു.

Verse 79

सुश्वेते हेमदंडे च नान्ययोग्ये धृते विभो । महेशानुमतिं लब्ध्वा हरिर्नागांतके स्थितः ॥ ७९ ॥

ഹേ പ്രഭോ, മറ്റാർക്കും യോജ്യമല്ലാത്ത ആ ശുഭ്ര സ്വർണ്ണദണ്ഡം ധരിച്ച്, മഹേശന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച ഹരി നാഗാന്തകത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 80

आरक्तनीलच्छत्राभ्यां शुशुभे लक्ष्मकौस्तुभः । शिवानुमत्या ब्रह्मापि हंसारूढोऽभवत्तदा ॥ ८० ॥

ചുവപ്പും നീലവും ആയ ഛത്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ലക്ഷ്മിയും കൗസ്തുഭമണിയും മഹാദീപ്തിയോടെ വിരാജിച്ചു. ശിവന്റെ അനുമതിയോടെ അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവും ഹംസവാഹനത്തിൽ ആരൂഢനായി.

Verse 81

इंद्रगोपप्रभाकारच्छत्राभ्यां शुशुभे विधिः । इन्द्रादिसर्वदेवाश्च स्वस्ववाहनसंयुताः ॥ ८१ ॥

ഇന്ദ്രഗോപത്തിന്റെ പ്രകാശംപോലെ ദീപ്തിയുള്ള രണ്ട് ഛത്രങ്ങളുടെ കീഴിൽ വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവ് ശോഭിച്ചു. ഇന്ദ്രാദി എല്ലാ ദേവന്മാരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ വാഹനങ്ങളോടെ കൂടി അവിടെ സന്നിഹിതരായി.

Verse 82

अथ ते निर्ययुः सर्वे नानावाद्यानुमोदिताः । कोटिकोटिगणाकीर्णा गौतमस्याश्रमं गताः ॥ ८२ ॥

അനന്തരം നാനാവിധ വാദ്യങ്ങളുടെ നാദംകൊണ്ട് ഉത്സാഹിതരായി അവർ എല്ലാവരും പുറപ്പെട്ടു. കോടി കോടി ഗണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞവരായി അവർ ഗൗതമന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 83

ब्रह्मविष्णु महेशाना दृष्ट्वा तत्परमाद्भुतम् । स्वभक्तं जीवयामास वामकोणनिरीक्षणात् ॥ ८३ ॥

ആ പരമ അത്ഭുതം കണ്ട ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശൻ എന്നിവർ ഇടത് കണ്ണിന്റെ കോണിൽ നിന്നുള്ള ഒരു വശനോട്ടം മാത്രംകൊണ്ട് തങ്ങളുടെ ഭക്തനെ ജീവിപ്പിച്ചു.

Verse 84

शंकरो गौतमं प्राह तुष्टोऽहं ते वरं वृणु । तदाकर्ण्य वचस्तस्य गौतमः प्राह सादरम् ॥ ८४ ॥

ശങ്കരൻ ഗൗതമനോട് പറഞ്ഞു: “ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാണ്—ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക.” ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഗൗതമൻ ആദരത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 85

यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरो मम । त्वल्लिंगार्चनसामर्थ्यं नित्यमस्तु ममेश्वर ॥ ८५ ॥

ഹേ ദേവേശ്വരാ! നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാകുന്നുവെങ്കിൽ, എനിക്ക് വരം നൽകുമെങ്കിൽ, ഹേ പ്രഭോ, എപ്പോഴും നിങ്ങളുടെ ലിംഗാർചന ചെയ്യാനുള്ള സാമർത്ഥ്യം എനിക്കുണ്ടാകട്ടെ।

Verse 86

वृतमेतन्मया देव त्रिनेत्र श्रृणु चापरम् । शिष्योऽयं मे महाभागो हेयादेयादिवर्जितः ॥ ८६ ॥

ഹേ ദേവാ, ഹേ ത്രിനേത്രാ! ഈ വൃത്താന്തം ഞാൻ പറഞ്ഞു; ഇനി മറ്റൊന്നും കേൾക്കുക. എന്റെ ഈ ശിഷ്യൻ മഹാഭാഗ്യവാൻ—ഹേയം‑ആദേയം മുതലായ ദ്വന്ദ്വങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തൻ।

Verse 87

प्रेक्षणीयं ममत्वेन न च पश्यति चक्षुषा । न घ्राणग्राह्यं देवेश न पातव्यं न चेतरत् ॥ ८७ ॥

ഇത് ‘കാണേണ്ടത്’ എന്നു മമത്വം മൂലം തോന്നുമെങ്കിലും, കണ്ണുകൾകൊണ്ട് യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നില്ല. ഹേ ദേവേശ്വരാ, ഇത് ഘ്രാണത്തിൽ പിടിക്കപ്പെടുന്നില്ല; ഇത് കുടിക്കാനുള്ളതുമല്ല, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ മറ്റേതൊരു വിഷയവുമല്ല।

Verse 88

इति बुद्ध्व्या तथा कुर्वन्स हि योगी महायशः । उन्मत्तविकृताकारः शंकरात्मेति कीर्तितः ॥ ८८ ॥

ഇങ്ങനെ ബോധിച്ച് അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ആ മഹായശസ്സുള്ള യോഗി—ബാഹ്യമായി ഉന്മത്തനെന്നോ വികൃതാകാരനെന്നോ തോന്നിയാലും—‘ശങ്കരാത്മാ’, അഥവാ ശങ്കരൻ തന്നെയാണ് അവന്റെ ആത്മാവ് എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 89

न कश्चित्तं प्रति द्वेषी न च तं हिंसयेदपि । एतन्मे दीयतां देव मृतानाममृतिस्तथा ॥ ८९ ॥

ആരും അവനോടു ദ്വേഷം പുലർത്തരുത്; ആരും അവനെ ഏതുവിധേനയും ഹിംസിക്കരുത്. ഹേ ദേവാ, എനിക്ക് ഈ വരം നൽകണമേ; അതുപോലെ മരിച്ചവർക്കും മരണബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ഉണ്ടാകട്ടെ।

Verse 90

तच्छ्रुत्वोमापतिः प्रीतो निरीक्ष्य हरिमव्ययः । स्वांशेन वायुना देहमाविशज्जगदीश्वरः ॥ ९० ॥

അതു കേട്ട് ഉമാപതി (ശിവൻ) പ്രസന്നനായി; അവ്യയനായ ഹരിയെ നിരീക്ഷിച്ച്, തന്റെ അംശശക്തിയാൽ വായുവിന്റെ മാർഗ്ഗത്തിൽ ജഗദീശ്വരൻ ആ ദേഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 91

हरिरूपः शंकरात्मा मारुतिः कपिसत्तमः । पर्यायैरुच्यतेऽधीशः साक्षाद्विष्णुः शिवः परः ॥ ९१ ॥

ആരുടെയോ രൂപം ഹരി, അന്തസ്സ്വരൂപം ശങ്കരൻ—ആ മാർുതി, കപിശ്രേഷ്ഠൻ, പല പര്യായനാമങ്ങളാൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു; ആ അധീശൻ സാക്ഷാൽ വിഷ്ണു, പരമ ശിവൻ.

Verse 92

आकल्पतेषु प्रत्येकं कामरूपमुपाश्रितः । ममाज्ञाकारको रामभक्तः पूजितविग्रहः ॥ ९२ ॥

ഓരോ കല്പത്തിലും, ഇഷ്ടരൂപം സ്വീകരിച്ച്, എന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ; അവൻ രാമഭക്തൻ, അവന്റെ സാകാര വിഗ്രഹം പൂജ്യമാണ്.

Verse 93

अनंतकल्पमीशानः स्थास्यति प्रीतमानसः । त्वया कृतमिदं वेश्म विस्तृतं सुप्रतिष्टितम् ॥ ९३ ॥

പ്രീതമായ മനസ്സോടെ ഈശാനൻ അനന്ത കല്പങ്ങൾ വരെ ഇവിടെ വസിക്കും. നീ നിർമ്മിച്ച ഈ വാസസ്ഥലം വിശാലവും ഉറച്ച പ്രതിഷ്ഠയുമുള്ളതുമാണ്.

Verse 94

नित्यं वै सर्वरूपेण तिष्ठामः क्षणमादरात् । समर्चिताः प्रयास्यामः स्वस्ववासं ततः परम् ॥ ९४ ॥

“ഞങ്ങൾ നിത്യവും സർവ്വരൂപത്തിൽ സന്നിഹിതരാണ്; അതിനാൽ ആദരത്തോടെ ഒരു ക്ഷണം ഞങ്ങളെ സമർച്ചിക്കുക. യഥാവിധി പൂജിക്കപ്പെട്ട ശേഷം, ഞങ്ങൾ ഓരോരുത്തരും തത്തത്തം ധാമങ്ങളിലേക്കു പ്രസ്ഥാനം ചെയ്യും.”

Verse 95

अथाबभाषे विश्वेशं गौतमो मुनिपुंगवः । अयोग्यं प्रार्थयामीश ह्यर्थी दोषं न पश्यति ॥ ९५ ॥

അപ്പോൾ മുനിപുങ്ഗവനായ ഗൗതമൻ വിശ്വേശ്വരനായ പ്രഭുവിനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ഈശാ! അയോഗ്യമായതും ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു; ആവശ്യമുള്ളവൻ തന്റെ ദോഷം കാണുന്നില്ല.”

Verse 96

ब्रह्माद्यलभ्यं देवेश दीयतां यदि रोचते । अथेशो विष्णुमालोक्य गृहीत्वा तत्करं करे ॥ ९६ ॥

“ഹേ ദേവേശാ! ഇഷ്ടമെങ്കിൽ ബ്രഹ്മാദികൾക്കും അപ്രാപ്യമായ അതു ദയചെയ്യുക.” തുടർന്ന് പ്രഭു വിഷ്ണുവിനെ നോക്കി, അവന്റെ കൈ തന്റെ കൈയിൽ പിടിച്ചു.

Verse 97

प्रहसन्नंबुजाभाक्षमित्युवाच सदाशिवः । क्षामोदरोऽसि गोविंद देयं ते भोजनं किमु ॥ ९७ ॥

പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് സദാശിവൻ പദ്മനേത്രനോട് പറഞ്ഞു— “ഗോവിന്ദാ! നിന്റെ ഉദരം ക്ഷീണമായി കാണുന്നു; നിനക്ക് ഏതു ഭോജനം നൽകണം?”

Verse 98

स्वयं प्रविश्य यदि वा स्वयं भुंक्ष्व स्वगेहवत् । गच्छ वा पार्वतीगेहं या कुक्षिं पूरयिष्यति ॥ ९८ ॥

നീ തന്നെ അകത്തു കടന്ന് സ്വന്തം വീട്ടുപോലെ സ്വയം ഭുജിക്ക; അല്ലെങ്കിൽ പാർവതിയുടെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോകുക—അവൾ നിന്റെ ഉദരം നിറയ്ക്കും.

Verse 99

इत्युक्त्वा तत्करालंबी ह्येकांतमगमद्विभुः । आदिश्य नंदिनं देवो द्वाराध्यक्षं यथोक्तवत् ॥ ९९ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സർവ്വശക്തനായ പ്രഭു അവന്റെ കൈ പിടിച്ച് ഏകാന്തസ്ഥാനത്തേക്ക് പോയി; ദ്വാരാധ്യക്ഷനായ നന്ദിയെ യഥോചിതമായി ആജ്ഞാപിച്ചു.

Verse 100

स गत्वा गौतमं वाथ ह्युक्तवान्विष्णुभाषणम् । संपादयान्नं देवेशा भोक्तुकामा वयं मुने ॥ १०० ॥

അവൻ ഗൗതമമുനിയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു വിഷ്ണുവിന്റെ സന്ദേശം അറിയിച്ചു— “ഹേ മുനിവരാ, അന്നം ഒരുക്കുക; ഞങ്ങൾ ദേവാധിപതികൾ ഭോജനം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.”

Verse 101

इत्युक्त्वैकांतमगमद्वासुदेवेन शंकरः । मृदुशय्यां समारुह्य शयितौ देवतोत्तमौ ॥ १०१ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് ശങ്കരൻ വാസുദേവനോടൊപ്പം ഏകാന്തസ്ഥാനത്തേക്ക് പോയി. മൃദുവായ ശയ്യയിൽ കയറി ആ രണ്ടു പരമദേവന്മാർ വിശ്രമത്തിനായി ശയിച്ചു.

Verse 102

अन्योन्यं भाषणं कृत्वा प्रोत्तस्थतुरुभावपि । गत्वा तडागं गंभीरं स्रास्यंतौ देवसत्तमौ ॥ १०२ ॥

പരസ്പരം സംഭാഷണം നടത്തി അവർ ഇരുവരും എഴുന്നേറ്റു. പിന്നെ ദേവശ്രേഷ്ഠർ ആഴമുള്ള കുളത്തിലേക്ക് ചെന്നു അതിൽ ഇറങ്ങിത്തുടങ്ങി.

Verse 103

करांबुपातमन्योन्यं पृथक्कृत्वोभयत्र च । मुनयो राक्षसाश्चैव जलक्रीडां प्रचक्रिरे ॥ १०३ ॥

രണ്ടു പക്ഷങ്ങളായി വേർപിരിഞ്ഞ്, ഇരുവശവും കൈകൊണ്ട് വെള്ളം തളിച്ച് മുനികളും രാക്ഷസന്മാരും ജലക്രീഡ ആരംഭിച്ചു.

Verse 104

अथ विष्णुर्महेशश्च जलपानानि शीघ्रतः । चक्रतुः शंकरऋ पद्मकिंजल्कांजलिना हरेः ॥ १०४ ॥

അതിനുശേഷം വിഷ്ണുവും മഹേശനും വേഗത്തിൽ ജലപാനം ചെയ്തു. ശങ്കരൻ ഹരിയുടെ സന്നിധിയിൽ താമരനാരുകൾ നിറഞ്ഞ അഞ്ജലിയാൽ വെള്ളം കുടിച്ചു.

Verse 105

अवाकिरन्मुखे तस्य पद्मोत्फुल्लविलोचने । नेत्रे केशरसंपातात्प्रमीलयत केशवः ॥ १०५ ॥

അവർ അവന്റെ മുഖത്തിൽ (പരാഗം) ചിതറിച്ചു; പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ പദ്മനേത്രനായ കേശവൻ പരാഗം വീണതാൽ കണ്ണുകൾ അടച്ചു।

Verse 106

अत्रांतरे हरेः स्कंधमारुरोह महेश्वरः । हर्युत्तमांगं बाहुभ्यां गृहीत्वा संन्यमज्जयत् ॥ १०६ ॥

അതിനിടയിൽ മഹേശ്വരൻ ഹരിയുടെ തോളിൽ കയറി; ഇരുകൈകളാലും ഹരിയുടെ ഉത്തമ ശിരസ് പിടിച്ച് ശക്തിയായി താഴ്ത്തി ചേർത്തു।

Verse 107

उन्मज्जयित्वा च पुनः पुनश्चापि पुनःपुनः । पीडितः स हरिः सूक्ष्मं पातयामास शंकरम् ॥ १०७ ॥

അവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയർത്തിയശേഷം; പീഡിതനായ ഹരി ശങ്കരനെ സൂക്ഷ്മമായ, അദൃശ്യാവസ്ഥയിലേക്കു വീഴ്ത്തി।

Verse 108

अथ पादौ गृहीत्वा तं भ्रामयन्विचकर्ष ह । अताडयद्ध्वरेर्वक्षः पातयामास चाच्युतम् ॥ १०८ ॥

പിന്നെ അവന്റെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ച് ചുറ്റിച്ചുഴറ്റി വലിച്ചു; ധ്വരന്റെ വക്ഷസ്സിൽ അടിച്ചു; അച്യുതനെയും നിലത്തേക്ക് വീഴ്ത്തി।

Verse 109

अथोत्थितो हरिस्तोयमादायांजलिना ततः । शीर्षे चैवाकिरच्छंभुमथ शंभुरथो हरिः ॥ १०९ ॥

അപ്പോൾ ഹരി എഴുന്നേറ്റ്, കുമ്പിളിൽ ജലം എടുത്ത് ശംഭുവിന്റെ ശിരസ്സിൽ ഒഴിച്ചു; പിന്നെ ശംഭുവും അതുപോലെ ഹരിയുടെ തലയിൽ ഒഴിച്ചു।

Verse 110

जलक्रीडैवमभवदथ चर्षिगणांतरे । जलक्रीडासंभ्रमेण विस्रस्तजटबंधनाः ॥ ११० ॥

അപ്പോൾ ഋഷിഗണങ്ങളുടെ സഭാമദ്ധ്യേ ജലക്രീഡ ഉണ്ടായി. ആ ജലവിഹാരത്തിന്റെ ആവേശത്തിൽ അവരുടെ ജടാബന്ധങ്ങൾ അഴിഞ്ഞുപോയി.

Verse 111

अथ संभ्रमतां तेषामन्योन्यजटबंधनम् । इतरेतरबद्ध्वासु जटासु च मुनीश्वराः ॥ १११ ॥

പിന്നീട് അവർ അലയടിച്ച് ഓടുമ്പോൾ അവരുടെ ജടകൾ പരസ്പരം കുടുങ്ങി. തമ്മിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട ജടകളാൽ ആ മുനീശ്വരന്മാർ കുടുങ്ങിപ്പോയി.

Verse 112

शक्तिमंतोऽशक्तिमत आकर्षंति च सव्यथम् । पातयंतोऽन्यतश्चापि क्त्रोशंतो रुदतस्तथा ॥ ११२ ॥

ശക്തന്മാർ ദുർബലരെ വേദനിപ്പിച്ച് വലിച്ചിഴയ്ക്കുന്നു. പിന്നെ മറ്റൊരിടത്ത് തള്ളിവീഴ്ത്തുകയും ചെയ്യുന്നു; പീഡിതർ നിലവിളിച്ച് കരയുന്നു.

Verse 113

एवं प्रवृत्ते तुमुले संभूते तोयकर्मणि । आकाशे वानरेशस्तु ननर्त च ननाद च ॥ ११३ ॥

ഇങ്ങനെ ജലകർമ്മത്തിൽ ഭീകരമായ കോലാഹലം ഉയർന്ന് നടക്കുമ്പോൾ, ആകാശത്തിൽ വാനരേശൻ നൃത്തം ചെയ്തു ഗർജിച്ചു.

Verse 114

विपंचीं वादयन्वाद्यं ललितां गीतिमुज्जगौ । सुगीत्या ललिता यास्तु आगायत विधा दश ॥ ११४ ॥

അവൻ വിപഞ്ചി വാദ്യം വായിച്ചുകൊണ്ട് ലളിതമായ മധുരഗാനം ആലപിച്ചു. അത്തരം ലളിതഗീതങ്ങൾ സുസ്വരഗാനത്തോടെ പത്ത് വിധങ്ങളായി പാടപ്പെടുന്നു.

Verse 115

शुश्राव गीतिं मधुरां शंकरो लोकभावतः । स्वयं गातुं हि ललितं मंदंमंदं प्रचक्रमे ॥ ११५ ॥

മധുരഗാനം കേട്ട ശങ്കരൻ ലോകഭാവത്താൽ പ്രേരിതനായി, സ്വയം തന്നെ മന്ദമന്ദമായി ലളിതമായി പാടാൻ തുടങ്ങി।

Verse 116

स्वयं गायति देवेशे विश्रामं गलदेशिकम् । स्वरं ध्रुवं समादाय सर्वलक्षणसंयुतम् ॥ ११६ ॥

അവൻ ദേവേശന്റെ സന്നിധിയിൽ സ്വയം പാടുന്നു; കണ്ഠത്തിൽ യോജ്യസ്ഥാനത്ത് വിശ്രമം വെച്ച്, സർവലക്ഷണസമ്പന്നമായ ധ്രുവസ്വരം സ്വീകരിച്ച്।

Verse 117

स्वधारामृतसंयुक्तं गानेनैवमपोनयन् । वासुदेवो मर्दलं च कराभ्यामप्यवादयत् ॥ ११७ ॥

സ്വാന്തർധാരയിലെ അമൃതം ചേർന്ന ആ ഗാനംകൊണ്ട് അവൻ എല്ലാ ക്ലേശവും നീക്കി; വാസുദേവനും ഇരുകൈകളാൽ മർദലം (മൃദംഗം) വായിച്ചു।

Verse 118

अम्बुजांगश्चतुर्वक्रस्तुंबुरुर्मुखरो बभौ । तानका गौतमाद्यास्तु गयको वायुजोऽभवत् ॥ ११८ ॥

അംബുജാംഗൻ ചതുര്വക്രനായി, തുംബുരു മുഖരനായി പ്രസിദ്ധനായി; അതുപോലെ താനകയും ഗൗതമാദി ഋഷിമാരും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ഗായകൻ വായുപുത്രനായി ജനിച്ചു।

Verse 119

गायके मधुरं गीतं हनूमति कपीश्वरे । म्लानमल्मानमभवत्कृशाः पुष्टास्तदाभवन् ॥ ११९ ॥

കപീശ്വരനായ ഹനുമാന്റെ സന്നിധിയിൽ ഗായകൻ മധുരമായി പാടിയപ്പോൾ, മ്ലാനർ പ്രസന്നരായി; ക്ഷീണിതരും അപ്പോൾ പുഷ്ടരായി।

Verse 120

स्वां स्वां गीतिमतः सर्वे तिरस्कृत्यैव मूर्च्छिता । तूष्णीभूतं समभवद्देवर्षिगणदानवम् ॥ १२० ॥

സ്വന്തംസ്വന്തം ഗീതികളിൽ നിപുണരായ എല്ലാവരും തള്ളിക്കളഞ്ഞതുപോലെ മൂർഛിതരായി; അവരുടെ സ്വരധാര മൂടപ്പെട്ടതുപോലെ, ദേവർഷികളും ദാനവരും കൂടിയ സഭ നിശ്ശബ്ദമായി।

Verse 121

एकः स हनुमान् गाता श्रोतारः सर्व एव ते । मध्याह्नकाले वितते गायमाने हनूमति । स्वस्ववाह नमारुह्य निर्गताः सर्वदेवताः ॥ १२१ ॥

ഗായകൻ ഹനുമാൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം; മറ്റെല്ലാവരും ശ്രോതാക്കൾ. മധ്യാഹ്നസമയത്ത് ഹനുമാൻ ദീർഘമായി പാടാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ, സർവ്വദേവതകളും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ വാഹനങ്ങളിൽ കയറി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 122

गानप्रियो महेशस्तु जग्राह प्लवगेश्वरम् । प्लवग त्वं मयाज्ञप्तो निःशंको वृषमारुह ॥ १२२ ॥

ഗാനപ്രിയനായ മഹേശൻ പ്ലവഗേശ്വരനെ പിടിച്ച് പറഞ്ഞു—“ഹേ വാനരാ! ഞാൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു; സംശയമില്ലാതെ വൃഷഭത്തിൽ കയറുക.”

Verse 123

मम चाभिमुखो भूत्वा गायस्वानेकगायनम् । अथाह कपिशार्दूलो भगवंतं महेश्वरम् ॥ १२३ ॥

“എന്റെ നേരെ മുഖം തിരിച്ച് പല പദങ്ങളുള്ള ഗാനം പാടുക.” എന്ന് പറഞ്ഞ് കപിശാർദൂലൻ ഭഗവാൻ മഹേശ്വരനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു।

Verse 124

वृषभारोहसामर्थ्यं तव नान्यस्य विद्यते ष । तव वाहनमारुह्य पातकी स्यामहं विभो ॥ १२४ ॥

വൃഷഭത്തിൽ കയറാനുള്ള സാമർത്ഥ്യം നിനക്കേ ഉള്ളൂ; മറ്റാർക്കും ഇല്ല. ഹേ വിഭോ! നിന്റെ വാഹനത്തിൽ കയറുകയാണെങ്കിൽ ഞാൻ പാപിയാകും।

Verse 125

मामेवारुह देवेश विहंगः शिवधारणः । तव चाभिमुखँ गानं करिष्यामि विलोकय ॥ १२५ ॥

ഹേ ദേവേശാ! എന്നിലേയ്ക്ക് മാത്രം ആരോഹിക്കണമേ; ഞാൻ ശിവധാരകനായ വിഹംഗമാണ്. നിനക്കഭിമുഖമായി ഞാൻ സ്തുതിഗാനം ചെയ്യും—നോക്കുക.

Verse 126

अथेश्वरो हनूमंतमारुरोह यथा वृषम् । आरूढे शंकरे देवे हनुमत्कंधरां शिवः ॥ १२६ ॥

അപ്പോൾ ഈശ്വരൻ (ശിവൻ) കാളമേൽ കയറുന്നതുപോലെ ഹനുമാനിൽ ആരോഹിച്ചു. ദേവ ശങ്കരൻ ആരൂഢനായപ്പോൾ ശിവൻ ഹനുമാന്റെ തോളിൽ വിരാജിച്ചു.

Verse 127

छित्वा त्वचं परावृत्य सुखं गायति पूर्ववत् । श्रृण्वन्गीतिसुधां शंभुर्गौत मस्य गृहं ततः ॥ १२७ ॥

ത്വക്ക് മുറിച്ച് അതിനെ പൊതിഞ്ഞ്, മുൻപുപോലെ സന്തോഷത്തോടെ പാടിത്തുടങ്ങി. ആ ഗീതത്തിന്റെ അമൃതസമ മാധുര്യം കേട്ട് ശംഭു പിന്നെ ഗൗതമന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 128

सर्वे चाप्यागतास्तत्र देवर्षिगणदानवाः । पूजिता गौतमेनाथ भोजनावसरे सति ॥ १२८ ॥

അവിടെ ദേവർഷിഗണങ്ങളും ദാനവരും എല്ലാവരും എത്തി. ഹേ നാഥാ! ഭോജനസമയത്ത് ഗൗതമൻ അവരെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച് സത്കരിച്ചു.

Verse 129

यच्छुष्कं दारुसंभूतं गृहो पकरणादिकम् । प्ररूढमभवत्सर्वं गायमाने हनूमति ॥ १२९ ॥

വീട്ടിൽ ഉണങ്ങിയ മരത്തിൽ നിന്നുണ്ടായിരുന്ന എല്ലാം—ഉപകരണങ്ങളും സാമഗ്രികളും ഉൾപ്പെടെ—ഹനുമാന്റെ ഗാനം നടക്കുമ്പോൾ എല്ലാം മുളച്ച് വീണ്ടും പുതുമയോടെ പച്ചപ്പെട്ടു.

Verse 130

तस्मिन्गाने समस्तानां चित्रं दृष्टिरतिष्टत ॥ १३० ॥

ആ ഗാനം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ എല്ലാവരുടെയും ദൃഷ്ടി അത്ഭുതവിസ്മയത്തിൽ ഉറച്ചു നിന്നു।

Verse 131

द्विबाहुरीशस्य पदाभिवं दनः समस्तगात्राभरणोपपन्नः । प्रसन्नमूर्तिस्तरुणः सुमध्ये विन्यस्तमूर्द्ध्वांजलिभिः शिरोभिः ॥ १३१ ॥

അവൻ ദ്വിബാഹുവായ ഈശ്വരന്റെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു നിന്നു; സർവ്വാംഗാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതൻ, യുവാവ്, സുനടുവൻ, പ്രസന്നമുഖൻ—കൈകൾ ചേർത്ത്, തല കുനിച്ച് ഭക്തിയോടെ നിലകൊണ്ടു।

Verse 132

शिरः कराभ्यां परिगृह्य शंकरो हनूमतः पूर्वमुखं चकार । पद्मासनासीनहनूमतोंऽजलौ निधाय पादं त्वपरं मुखे च ॥ १३२ ॥

ശങ്കരൻ ഹനുമാന്റെ തല ഇരുകൈകളാൽ പിടിച്ച് അവന്റെ മുഖം കിഴക്കോട്ടാക്കി. പിന്നെ പദ്മാസനത്തിൽ ഇരുന്ന ഹനുമാന്റെ ചേർത്ത കരതലങ്ങളിൽ ഒരു പാദം വെച്ച്, മറ്റേ പാദം അവന്റെ മുഖത്തിൽ വെച്ചു।

Verse 133

पादांगुलीभ्यामथ नासिकां विभुः स्नेहेन जग्राह च मन्दमन्दम् । स्कन्धे मुखे त्वंसतले च कण्ठे वक्षस्थले च स्तनमध्यमे हृदि ॥ १३३ ॥

പിന്നീട് പ്രഭു സ്നേഹത്തോടെ മന്ദമന്ദമായി പാദവിരലുകളാൽ മൂക്ക് സ്പർശിച്ചു; അതുപോലെ മൃദുവായി ഭുജം, മുഖം, കഴുത്തെല്ലിന്റെ കുഴി, കഴുത്ത്, വക്ഷസ്, স্তനമധ്യം, ഹൃദയപ്രദേശം എന്നിവയും സ്പർശിച്ചു।

Verse 134

ततश्च कुक्षावथ नाभिमंडलं पादं द्वितीयं विदधाति चांजलौ । शिरो गृहीत्वाऽवनमय्य शंकरः पस्पर्श पृष्ठं चिबुकेन सोऽध्वनि ॥ १३४ ॥

അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം രണ്ടാമത്തെ പാദം വയറ്റിലും നാഭിമണ്ഡലത്തിലും വെച്ചു. ശങ്കരൻ തല പിടിച്ച് താഴേക്ക് കുനിപ്പിച്ച്, അതേ ക്രമത്തിൽ തന്റെ താടിയാൽ പിറകിനെ സ്പർശിച്ചു।

Verse 135

हारं च मुक्तापरिकल्पितं शिवो हनूमतः कंठगतं चकार ॥ १३५ ॥

അപ്പോൾ ശിവൻ മുത്തുകളാൽ നിർമ്മിതമായ ഹാരം ഹനുമാന്റെ കഴുത്തിൽ അണിയിച്ചു।

Verse 136

अथ विष्णुर्महेशानमिह वचनमुक्तवान् । हनूमता समो नास्ति कृत्स्नब्रह्माण्डमण्डले ॥ १३६ ॥

അപ്പോൾ വിഷ്ണു മഹേശനോടു പറഞ്ഞു—സകല ബ്രഹ്മാണ്ഡമണ്ഡലത്തിലും ഹനുമാനെപ്പോലെ മറ്റാരുമില്ല।

Verse 137

श्रुतिदेवाद्यगम्यं हि पदं तव कपिस्थितम् । सर्वोपनिषदव्यक्तं त्वत्पदं कपिसर्वयुक् ॥ १३७ ॥

ഹേ പ്രഭോ! ശ്രുതികൾക്കും ദേവന്മാർക്കും അഗമ്യമായ നിന്റെ പരമപദം കപി-ധ്വജധാരിയിൽ സ്ഥാപിതമാണ്. സർവ ഉപനിഷത്തുകൾക്കും അവ്യക്തമായ നിന്റെ സ്ഥിതി—ഹേ കപി-ചിഹ്നിതാ—സകല ശക്തികളോടും യുക്തമാണ്।

Verse 138

यमादिसाधनैंर्योगैर्न क्षणं ते पदं स्थिरम् । महायोगिहृदंभोजे परं स्वस्थं हनूमति ॥ १३८ ॥

യമാദി സാധനങ്ങളോടുകൂടിയ യോഗങ്ങളാലും നിന്റെ സ്ഥിതി ഒരു ക്ഷണം പോലും സ്ഥിരമാകുന്നില്ല; എന്നാൽ മഹായോഗിയായ ഹനുമാന്റെ ഹൃദയകമലത്തിൽ നീ പരമ വിശ്രമത്തോടെ നിത്യവും സ്ഥാപിതനാണ്।

Verse 139

वर्षकोटिसहस्रं तु सहस्राब्दैरथान्वहम् । भक्त्या संपूजितोऽपीश पादो नो दर्शितस्त्वया ॥ १३९ ॥

ഹേ ഈശാ! കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ, സഹസ്രാബ്ദങ്ങളോളം ഇടവിടാതെ ഭക്തിയോടെ ഞങ്ങൾ നിന്നെ പൂജിച്ചു; എങ്കിലും നീ നിന്റെ പാദം പോലും ഞങ്ങൾക്ക് ദർശിപ്പിച്ചില്ല।

Verse 140

लोके वादो हि सुमहाञ्छंभुर्नारायणप्रियः । हरिप्रियस्तथा शंभुर्न तादृग्भाग्यमस्ति मे ॥ १४० ॥

ലോകത്തിൽ മഹാവാക്യം പ്രസിദ്ധം—ശംഭു നാരായണനു പ്രിയൻ, അതുപോലെ ശംഭുവേ ഹരിക്കും പ്രിയൻ; എന്നാൽ അത്തരം സൗഭാഗ്യം എനിക്കില്ല।

Verse 141

तच्छ्रुत्वा वचनं शंभुर्विष्णोः प्राह मुदान्वितः । न त्वया सदृशो मह्यं प्रियोऽन्योऽस्ति हरे क्वचित् ॥ १४१ ॥

വിഷ്ണുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശംഭു ആനന്ദഭരിതനായി പറഞ്ഞു—ഹേ ഹരി, നിനക്കു തുല്യമായി എനിക്കു പ്രിയനായ മറ്റാരുമെവിടെയും ഇല്ല।

Verse 142

पार्वती वा त्वया तुल्या वर्तते नैव भिद्यते । अथ देवाय महते गौतमः प्रणिपत्य च ॥ १४२ ॥

പാർവതിയും നിനക്കു തുല്യയാണ്; യാതൊരു ഭേദവും ഇല്ല. തുടർന്ന് ഗൗതമൻ മഹാദേവനെ प्रणമിച്ച് (വചനം പറഞ്ഞു)।

Verse 143

व्यजिज्ञपदमेयात्मज्देवैर्हि करुणानिधे । मध्याह्नोऽयं व्यतिक्रांतो भुक्तिवेलाखिलस्य च ॥ १४३ ॥

ദേവന്മാർ കരുണാനിധിയായ അദിതിപുത്രൻ, അളവറ്റ ആത്മാവിനോട് അറിയിച്ചു—പ്രഭോ, മധ്യാഹ്നം കഴിഞ്ഞു; എല്ലാവരുടെയും ഭോജനസമയവും കടന്നുപോയി।

Verse 144

अथाचम्य महादेवो विष्णुना सहितो विभुः । प्रविश्य गौतमगृहं भोजनायोपचक्रमे ॥ १४४ ॥

അപ്പോൾ വിഭുവായ മഹാദേവൻ വിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം ആചമനം ചെയ്ത് ഗൗതമന്റെ ഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ഭോജനാരംഭം ചെയ്തു।

Verse 145

रत्नांगुलीयैरथनूपुराभ्यां दुकूलबंधेन तडित्सुकांच्या । हारैरनेकैरथ कण्ठनिष्कयज्ञोपवीतोत्तरवाससी च ॥ १४५ ॥

അവൻ രത്നമണിഞ്ഞ വിരല്മോതിരങ്ങളും നൂപുരങ്ങളും ധരിച്ചു, സൂക്ഷ്മമായ പട്ട് ബന്ധവും മിന്നൽപോലെ ദീപ്തമായ കാഞ്ചിയും, അനേകം ഹാരങ്ങളും കണ്ഠനിഷ്കവും, യജ്ഞോപവീതവും ഉത്തരീയവസ്ത്രവും കൊണ്ട് അലങ്കൃതനായിരുന്നു।

Verse 146

विलंबिचंचन्मणिकुंडलेन सुपुष्पधम्मिल्लवरेण चैव । पंचांगगंधस्य विलेपनेन बाह्वंगदैः कंकणकांगुलीयैः ॥ १४६ ॥

തൂങ്ങി ഇളകുന്ന മണികുണ്ഡലങ്ങളാൽ, മനോഹര പുഷ്പങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച ഉത്തമ കേശസജ്ജയാൽ, പഞ്ചാംഗഗന്ധത്തിന്റെ ലേപനത്താൽ, കൂടാതെ ബാഹ്വംഗദം, കങ്കണം, വിരല്മോതിരം എന്നിവയാൽ അവൻ ദിവ്യമായി ശോഭിച്ചു।

Verse 147

अथो विभूषितः शिवो निविष्ट उत्तमासने । स्वसंमुखं हरिं तथा न्यवेशयद्वरासने ॥ १४७ ॥

അപ്പോൾ അലങ്കൃതനായ ഭഗവാൻ ശിവൻ ഉത്തമാസനത്തിൽ ഇരുന്നു; തന്റെ നേരെ ശ്രീഹരിയെയും ശ്രേഷ്ഠാസനത്തിൽ ഇരുത്തി।

Verse 148

देवश्रेष्ठौ हरीशौ तावन्योन्याभिमुखस्थितौ । सुवर्णभाजनस्थान्नं ददौ भक्त्या स गौतमः ॥ १४८ ॥

ദേവശ്രേഷ്ഠരായ ഹരിയും ഈശനും പരസ്പരം മുഖാമുഖം നിന്നപ്പോൾ, ഗൗതമൻ ഭക്തിയോടെ സ്വർണ്ണപാത്രത്തിൽ വിളമ്പിയ അന്നം സമർപ്പിച്ചു।

Verse 149

त्रिंशत्प्रभेदान्भक्ष्यांस्तु पायसं च चतुर्विधम् । सुपक्वं पाकजातं च कल्पितं यच्छतद्वयम् ॥ १४९ ॥

ഭക്ഷ്യങ്ങൾ മുപ്പത് വകയും, പായസം നാലു വകയും—സുപക്വം, പാകജാതം, കൂടാതെ രണ്ട് വിധം കല്പിതം—ഇവയെല്ലാം സമർപ്പിക്കണം।

Verse 150

अपक्कं मिश्रकं तद्वत्त्रिंशतं परिकल्पितम् । शतं शतं सुकन्दानां शाकानां च प्रकल्पितम् ॥ १५० ॥

അതുപോലെ പാകം ചെയ്യാത്ത മിശ്രവസ്തുക്കളുടെ അളവ് മുപ്പതായി നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു. സുഗന്ധമുള്ള കിഴങ്ങുകൾക്കും ഇലക്കറികൾക്കും ഓരോന്നിനും നൂറ് അളവ് വിധിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 151

पंचविंशतिधा सर्पिःसंस्कृतं व्यंजनं तथा । शर्कराद्यं तथा चूतमोचाखर्जूरदाडिमम् ॥ १५१ ॥

ഇരുപത്തഞ്ച് വിധത്തിൽ സംസ്കരിച്ച നെയ്യും, രുചികരമായ വ്യഞ്ജനങ്ങളും; പഞ്ചസാര മുതലായവയും; കൂടാതെ മാങ്ങ, വാഴപ്പഴം, ഈന്തപ്പഴം, മാതളനാരങ്ങയും.

Verse 152

द्राक्षेक्षुनागरंगं च मिष्टं पक्वं फलोत्करम् । प्रियालक्रंजम्बुफलं विकंकतफलं तथा ॥ १५२ ॥

മുന്തിരി, കരിമ്പ്, നാഗരംഗം, കൂടാതെ മധുരമുള്ള പാകമായ ഫലങ്ങളുടെ കൂമ്പാരം; പ്രിയാല, ക്രഞ്ജംബു, ജംബു, വികങ്കത ഫലങ്ങളും (അർപ്പിക്കേണ്ടത്).

Verse 153

एवमादीनि चान्यानि द्रव्याणीशे समर्प्य च । दत्त्वापोशानकं विप्रो भुंजध्वमिति चाब्रवीत् ॥ १५३ ॥

ഇങ്ങനെ ഇവയും മറ്റു ദ്രവ്യങ്ങളും ഈശ്വരനു അർപ്പിച്ച ശേഷം, ബ്രാഹ്മണൻ ആചമനം നൽകി പറഞ്ഞു—“ഇപ്പോൾ പ്രസാദം ഭുജിക്കുവിൻ.”

Verse 154

भुंजानैषु च सर्वेषु व्यजनं सूक्ष्मविस्तृतम् । गौतमः स्वयमादाय शिवविष्णू अवीजयत् ॥ १५४ ॥

എല്ലാവരും ഭുജിക്കുമ്പോൾ, ഗൗതമൻ സ്വയം സൂക്ഷ്മമായി വിരിച്ച വ്യജനമെടുത്ത് ശിവനെയും വിഷ്ണുവിനെയും വീശി ശീതളിപ്പിച്ചു.

Verse 155

परिहासमथो कर्तुमियेष परमेश्वरः । पश्य विष्णो हनूमन्तं कथं भुंक्ते स वानरः ॥ १५५ ॥

അപ്പോൾ പരമേശ്വരൻ പരിഹാസം ചെയ്യുവാൻ ഇച്ഛിച്ച് പറഞ്ഞു— “ഹേ വിഷ്ണോ, ഹനുമാനെ നോക്കുക; ആ വാനരൻ എങ്ങനെ ഭുജിക്കുന്നു!”

Verse 156

वानरं पश्यति हरौ मण्डकं विष्णुभाजने । चक्षेप मुनिसंषेषु पश्यत्स्वपि महेश्वरः ॥ १५६ ॥

ഹരി നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ ഒരു വാനരൻ വിഷ്ണുപൂജയുടെ പാത്രത്തിലേക്ക് ഒരു തവളയെ എറിഞ്ഞു; മുനിസമൂഹം കണ്ടിട്ടും മഹേശ്വരൻ തന്നെയായിരുന്നു അത് ചെയ്തത്.

Verse 157

हनूमते दत्तवांश्च स्वोच्छिष्टं पायसादिकम् । त्वदुच्छिष्टभोज्यं तु तवैव वचनाद्विभो ॥ १५७ ॥

അവൻ ഹനുമാനെ തന്റെ ഉച്ഛിഷ്ടമായ പായസം മുതലായവ നൽകി; എന്നാൽ ഹേ വിഭോ, നിങ്ങളുടെ ഉച്ഛിഷ്ടം ഭുജിച്ചത് നിങ്ങളുടെ കല്പനയാൽ മാത്രമാണ്.

Verse 158

अनर्हं मम नैवेद्यं पत्रं पुष्पं फलादिकम् । मह्यं निवेद्य सकलं कूप एव विनिःक्षिपेत् ॥ १५८ ॥

എന്റെ നൈവേദ്യത്തിൽ ഇല, പൂവ്, ഫലം മുതലായവയിൽ എന്തെങ്കിലും അർഹമല്ലെങ്കിൽ, അത് എനിക്ക് നിവേദിച്ച് ശേഷം എല്ലാം കിണറ്റിലേക്കുതന്നെ ഇടണം.

Verse 159

अभुक्ते त्वर्द्वंचो नूनं भुक्ते चापि कृपा तव । बाणलिंगे स्वयंभूते चन्द्रकांते हृदि स्थिते ॥ १५९ ॥

നിശ്ചയം, ഭുജിക്കാതിരുന്നാൽ അത് നിങ്ങളുടെ വഞ്ചന; ഭുജിച്ചാലും അത് നിങ്ങളുടെ കൃപ തന്നെ—ഹേ പ്രഭോ, ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നവനേ, സ്വയംഭൂ ബാണലിംഗമായി പ്രത്യക്ഷനേ, ചന്ദ്രകാന്തംപോലെ ദീപ്തനേ!

Verse 160

चांद्रायण समं ज्ञेयं शम्भोर्नैवेद्यभक्षणम् । भुक्तिवेलेयमधुना तद्वैरस्यं कथांतरात् ॥ १६० ॥

ശംഭു (ശിവൻ)ക്ക് അർപ്പിച്ച നൈവേദ്യം ഭക്ഷിക്കുന്നത് ചാന്ദ്രായണ വ്രതത്തോട് തുല്യമെന്ന് അറിയുക. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഭോജനസമയം; ആ വിഷയത്തിലെ കടുപ്പം പിന്നെ മറ്റൊരു കഥയിൽ പറയും.

Verse 161

भुक्त्वा तु कथयिष्यामि निर्विशंकं विभुंक्ष्व तत् । अथासौ जलसंस्कारं कृतवान् गौतमो मुनिः ॥ १६१ ॥

“ഭക്ഷിച്ച ശേഷം ഞാൻ വിശദീകരിക്കും; സംശയമില്ലാതെ അത് ഭുജിക്ക.” പിന്നെ മുനി ഗൗതമൻ ജലസംസ്കാരവിധി നിർവഹിച്ചു.

Verse 162

आरक्तसुस्निगन्धसुसूक्ष्मगात्राननेकधाधौतसुशोभितांगान् । तडागतोयैः कतबीजघर्षितैर्विशौधितैस्तैः करकानपूरयत् ॥ १६२ ॥

അവൻ കുളത്തിലെ ജലം കട്ടകവിത്തുകളാൽ ഉരച്ച്, പലവട്ടം കഴുകി, സുഗന്ധമുള്ളതും സൂക്ഷ്മവും അല്പം ചുവപ്പുനിറം കലർന്നതുമായ വിധത്തിൽ പരമശുദ്ധമാക്കി; ആ ജലത്തോടെ ജലകുടങ്ങൾ നിറച്ചു, പാത്രങ്ങൾ ദീപ്തിയായി തിളങ്ങി.

Verse 163

नद्याः सैकतवेदिकां नवतरां संछाद्य सूक्ष्मांबरैःशुद्ध्वैः श्वेततरैरथोपरि घटांस्तोयेन पूर्णान्क्षिपेत् । लिप्त्वा नालकजातिमास्तपुटकं तत्कौलकं कारिकाचूर्णं चन्दनचन्द्ररश्मिविशदां मालां पुटांतं क्षिपेत् । यामस्यापि पुनश्च वारिवसनेनाशोध्य कुम्भेन तञ्चंद्प्रन्थिमथो निधाय बकुलं क्षिप्त्वा तथा पाटलम् ॥ १६३ ॥

നദീതീരത്ത് പുതിയ മണൽവേദി ഒരുക്കി അതിനെ അത്യന്തം ശുദ്ധമായ വെളുത്ത സൂക്ഷ്മവസ്ത്രങ്ങളാൽ മൂടി; അതിന്മേൽ ജലപൂർണ്ണ ഘടങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് നാളകജാതി സുഗന്ധദ്രവ്യം, അതിന്റെ കൗലക ലേപം, കാരികാ ചൂർണം എന്നിവ പുരട്ടി ക്രമപ്പെടുത്തി; ചന്ദനവും ചന്ദ്രകിരണവും പോലെ നിർമ്മലമായി ദീപ്തമായ മാല ആ ആവരണത്തിനുള്ളിൽ വെക്കണം. ഒരു യാമത്തിനു ശേഷം വീണ്ടും ജലവും വസ്ത്രവും കൊണ്ട് ശുദ്ധീകരിച്ച്, ജലകുംഭം ഉപയോഗിച്ച് ചന്ദ്രപ്രന്ഥി സ്ഥാപിച്ച്; പിന്നെ ബകുലവും പാടലവും പുഷ്പങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം.

Verse 164

शेफालीस्तबकमथो जलं च तत्रविन्यस्य प्रथमत एव तोयशुद्धिम् । कृत्वाथो मृदुतरं सूक्ष्मवस्त्रखण्डेनावेष्टेत्सृणिकमुखं च सूक्ष्मचन्द्रम् ॥ १६४ ॥

അവിടെ ശേഫാലി പുഷ്പസ്തബകവും ജലവും വെച്ച് ആദ്യം തന്നെ ജലശുദ്ധി നടത്തണം. തുടർന്ന് അത്യന്തം മൃദുവായ സൂക്ഷ്മവസ്ത്രഖണ്ഡം കൊണ്ട് (ഉപകരണം) പൊതിഞ്ഞ്, സൃണികയുടെ വായും സൂക്ഷ്മ ‘ചന്ദ്ര’വും മൂടണം.

Verse 165

अनातपप्रदेशे तु निधाय करकानथ । मन्दवातसमोपेते सूक्ष्मव्यजनवीजेते ॥ १६५ ॥

പിന്നീട് അവയെ സൂര്യപ്രകാശമില്ലാത്ത സ്ഥലത്ത് വെച്ച്, മന്ദമായ കാറ്റുള്ളിടത്ത് സൂക്ഷ്മവും কোমലവുമായ വീശുപങ്ക ഉപയോഗിച്ച് மெല്ലെ വീശണം।

Verse 166

सिंचेच्छीतैर्जलैश्चापि वासितैः सृणिकामपि । संस्कृताः स्वायतास्तत्र नरा नार्योऽथवा नृपाः ॥ १६६ ॥

തണുത്ത വെള്ളം കൊണ്ടും സുഗന്ധജലം കൊണ്ടും തളിക്കണം; സുഗന്ധമുള്ള ലേപവും പുരട്ടണം. ഇങ്ങനെ സംസ്കൃതരായി അവിടെ പുരുഷന്മാരോ സ്ത്രീകളോ രാജാക്കളോ പോലും സ്വയംനിയന്ത്രിതരായി ശിഷ്ടരാകും।

Verse 167

तत्कन्या वा क्षालितांगा धौतपादास्सुवाससः । मधुर्पिगमनिर्यासमसांद्रमगुरूद्भवम् ॥ १६७ ॥

അപ്പോൾ ആ കന്യക/സ്ത്രീ സ്നാനം ചെയ്ത് അവയവങ്ങൾ കഴുകി, പാദങ്ങൾ ശുദ്ധമാക്കി, നിർമല വസ്ത്രം ധരിക്കണം; അഗരു നിന്നു ജനിച്ച ലഘുവായ മധുരസുഗന്ധമുള്ള റെസിൻ-സാരം പുരട്ടണം।

Verse 168

बाहुमूले च कंठे च विलिप्यासांद्रमेव च । मस्तके जापकं न्यस्य पंचगंधविलेपनम् ॥ १६८ ॥

കൈയുടെ അടിവേരിലും കഴുത്തിലും കട്ടിയുള്ള ലേപം പുരട്ടണം; തലയിൽ ജാപകം (ജപമാല/ജപനൂൽ) വെച്ച് പഞ്ചഗന്ധങ്ങളാൽ ശരീരം അനുലേപനം ചെയ്യണം।

Verse 169

पुष्पनद्ध्वसुकेशास्तु ताः शुभाः स्युः सुनिर्मलाः । एवमेवार्चिता नार्य आप्तकुंकुमविग्रहाः ॥ १६९ ॥

പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച് മുടി മനോഹരമായി ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ സ്ത്രീകൾ ശുഭയും അത്യന്തം നിർമലയും ആകുന്നു; ഇങ്ങനെ ആരാധിക്കപ്പെട്ട സ്ത്രീകളുടെ ദേഹം നന്നായി പുരട്ടിയ കുങ്കുമംകൊണ്ട് ശോഭിക്കുന്നു।

Verse 170

युवत्यश्चारुसर्वांग्यो नितरां भूषणैरपि । एतादृग्वनिताभिर्वा नरैर्वा दापयेज्जलम् ॥ १७० ॥

ആഭരണങ്ങളാൽ സുസജ്ജിതമായ സുന്ദരസർവാംഗികളായ യുവതികളാൽ അല്ലെങ്കിൽ അതുപോലെ യോഗ്യരായ പുരുഷന്മാരാൽ ജലദാനം നടത്തിക്കൊള്ളണം.

Verse 171

तेऽपि प्रादानसमये सूक्ष्मवस्त्राल्पवेष्टनम् । अथवामकरे न्यस्य करकं प्रेक्ष्य तत्र हि ॥ १७१ ॥

അവരും ദാനസമയത്ത് സൂക്ഷ്മവസ്ത്രവും അല്പവേഷ്ടനവും ധരിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ ഇടങ്കയ്യിൽ ജലപാത്രം വെച്ച് അതിലേക്കു നോക്കി വിധി നടത്തണം.

Verse 172

दोरिकान्यस्तमुन्मुच्य ततस्तोयं प्रदापयेत् । एवं स कारयामास गौतमो भगवान्मुनिः ॥ १७२ ॥

കയറാൽ കെട്ടിയതോ വെച്ചതോ ആയ ബന്ധനം അഴിച്ചിട്ട്, തുടർന്ന് ജലം അർപ്പിക്കണം; ഇങ്ങനെ ഭഗവാൻ ഗൗതമമുനി നടത്തിച്ചു.

Verse 173

महेशादिषु सर्वेषु भुक्तवत्सु महात्मसु । प्रक्षालितांघ्रिहस्तेषु गंधोद्वर्तितपाणिषु ॥ १७३ ॥

മഹേശനെ തുടങ്ങി എല്ലാ മഹാത്മാക്കളും ഭോജനം കഴിച്ചു കഴിഞ്ഞ്, പാദങ്ങളും കൈകളും കഴുകി, സുഗന്ധമുള്ള ഉബ്ടനത്തോടെ കൈകൾ തേച്ചശേഷം—

Verse 174

उञ्चासनसमासीने देवदेवे महेश्वरे । अथ नीचसमासीनादेवाः सर्षिगणास्तथा ॥ १७४ ॥

ദേവദേവനായ മഹേശ്വരൻ ഉന്നതാസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ദേവന്മാരും ഋഷിഗണങ്ങളും താഴ്ന്നാസനങ്ങളിൽ ഇരുന്നു.

Verse 175

मणिपात्रेषु संवेष्ट्थ पूगखंडान्सुधूपितान् । अकोणान्वर्तुलान्स्थूलानसूक्ष्मानकृशानपि ॥ १७५ ॥

മണിമയ പാത്രങ്ങളിൽ സുഗന്ധിതമായ പൂഗഖണ്ഡങ്ങളെ നന്നായി പൊതിഞ്ഞ് വെക്കണം. അവ മൂലയില്ലാത്തതും വൃത്താകാരവും കട്ടിയുള്ളതും അതിസൂക്ഷ്മമല്ലാത്തതും അതികൃശമല്ലാത്തതുമായിരിക്കണം॥ ১৭৫ ॥

Verse 176

श्वेतपत्राणि संशोध्य क्षिप्त्वा कर्पूरखंडकम् । चूर्णं च शंकरायाथ निवेदयति गौतमे ॥ १७६ ॥

വെളുത്ത ഇലകൾ ശുദ്ധീകരിച്ച് അതിന്മേൽ കർപ്പൂരത്തിന്റെ ഒരു ഖണ്ഡം വെക്കുന്നു. പിന്നെ—ഹേ ഗൗതമാ—ആ ചൂർണം ശങ്കരനു നിവേദിക്കുന്നു॥ ১৭৬ ॥

Verse 177

गृहाण देव तांबूलमित्युक्तवचने मुनौ । कपे गृहाण तांबूलं प्रयच्छ मम खंडकान् ॥ १७७ ॥

മുനി “ഹേ ദേവാ, ഈ താംബൂലം സ്വീകരിക്കണമേ” എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ കപി പറഞ്ഞു—“ഹേ മുനേ, നിങ്ങൾ താംബൂലം സ്വീകരിച്ച് എന്റെ ഖണ്ഡകങ്ങൾ എനിക്ക് തരിക”॥ ১৭৭ ॥

Verse 178

उवाच वानरो नास्ति मम शुद्धिर्महेश्वर । अनेकफलभोक्तॄत्वाद्वानरस्तु कथं शुचिः ॥ १७८ ॥

വാനരം പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹേശ്വരാ, എനിക്ക് ശുദ്ധിയില്ല. പലവിധ ഫലങ്ങൾ തിന്നുന്ന വാനരം എങ്ങനെ ശുചിയാകുമ്?”॥ ১৭৮ ॥

Verse 179

तच्छ्रुत्वा तु विरूपाक्षाः प्राह वानरसत्तमम् । मद्वाक्यादखिलं शुद्ध्येन्मद्वाक्यादमृतं विषम् ॥ १७९ ॥

അത് കേട്ട് വിരൂപാക്ഷൻ ശ്രേഷ്ഠ വാനരനോട് പറഞ്ഞു—“എന്റെ വചനത്താൽ എല്ലാം ശുദ്ധമാകും; എന്റെ വചനത്താൽ വിഷവും അമൃതമാകും”॥ ১৭৯ ॥

Verse 180

मद्वाक्यादखिला वेदा मद्वाक्याद्देवतादयः । मद्वांक्याद्ध्वर्मविज्ञानं मद्वाक्यान्मोक्ष उच्यते ॥ १८० ॥

എന്റെ വചനത്തിൽ നിന്നാണ് സർവ്വ വേദങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; എന്റെ വചനത്തിൽ നിന്നാണ് ദേവതാദികളും ജനിക്കുന്നത്. എന്റെ വചനത്തിൽ നിന്നാണ് ധർമ്മജ്ഞാനം ലഭിക്കുന്നത്; എന്റെ വചനത്തിൽ നിന്നാണ് മോക്ഷം പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 181

पुराणान्यागमाश्चैव स्मृतयो मम वाक्यतः । अतो गृहाण तांबूलं मम देहि सुखंडकान् ॥ १८१ ॥

പുരാണങ്ങളും ആഗമങ്ങളും സ്മൃതികളും—ഇവയെല്ലാം എന്റെ വചനാധികാരത്തിൽ നിന്നുള്ളവയാണ്. അതുകൊണ്ട് ഈ താംബൂലം സ്വീകരിക്കൂ; എനിക്ക് മധുര ഖണ്ഡകങ്ങൾ (സുഖണ്ഡക) തരൂ.

Verse 182

हरिर्वामकरेणाधात्तांबूलं पूगखंडकम् । ततः पत्राणि संगृह्य तस्मै खंडान्समर्पयत् ॥ १८२ ॥

ഹരി ഇടങ്കൈകൊണ്ട് താംബൂലവും പൂഗഖണ്ഡവും (സുപാരി കഷണം) എടുത്തു. പിന്നെ ഇലകൾ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് ആ ഖണ്ഡങ്ങൾ അവനു സമർപ്പിച്ചു.

Verse 183

कर्पूरमग्रतो दत्तं गृहीत्वाभक्षयच्छिवः । देवे तु कृततांबूले पार्वती मंदराचलात् ॥ १८३ ॥

മുന്നിൽ കർപ്പൂരം വെച്ചു; ശിവൻ അത് എടുത്ത് ഭക്ഷിച്ചു. ദേവൻ താംബൂലം ഒരുക്കിയപ്പോൾ, പാർവതി മന്ദരാചലത്തിൽ നിന്ന് (അത്) കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 184

जयाविजययोर्हस्तं गृहीत्वायान्मुनेर्गृहम् । देवपादौ ततो नत्वा विनम्रवदनाभवत् ॥ १८४ ॥

ജയവിജയരുടെ കൈ പിടിച്ച് അവൻ മുനിയുടെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി. പിന്നെ ദേവന്റെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു, വിനീതമുഖത്തോടെ ഭക്തിഭാവത്തിൽ നമ്രനായി.

Verse 185

उन्नमय्य मुखि तस्या इदमाह त्रिलोचनः । त्वदर्थं देवदेवेशि अपराधः कृतो मया ॥ १८५ ॥

അവളുടെ മുഖം ഉയർത്തി ത്രിനേത്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു— “ഹേ ദേവദേവേശ്വരി, നിനക്കായി എന്റെ ഭാഗത്ത് നിന്ന് അപരാധം സംഭവിച്ചു।”

Verse 186

यत्त्वां विहाय भुक्तं हि तथान्यच्छृणु सुंदरि । यत्त्वां स्वमंदिरे त्यक्त्वा महदेनो मया कृतम् ॥ १८६ ॥

നിന്നെ അവഗണിച്ച് ഞാൻ ഭുജിച്ചു— ഇനി മറ്റൊന്നും കേൾക്കുക, ഹേ സുന്ദരി. നിന്നെ നിന്റെ സ്വന്തം മന്ദിര-ഗൃഹത്തിൽ ഉപേക്ഷിച്ച് ഞാൻ മഹാപാപം ചെയ്തു।

Verse 187

क्षंतुमर्हसि देवेशि त्यक्तकोपा विलोकय । न बभाषेऽप्येवमुक्ता सारुंधत्या विनिर्ययौ ॥ १८७ ॥

ഹേ ദേവേശ്വരി, ക്ഷമിക്കുവാൻ നീ അർഹയാകുന്നു; കോപം വിട്ട് കരുണാദൃഷ്ടിയോടെ നോക്കുക. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും അവൾ മറുപടി പറയാതെ അരുന്ധതിയോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു।

Verse 188

निर्गच्छंतीं मुनिर्ज्ञात्वा दंडवत्प्रणनाम ह । अथोवाच शिवा तं चगौतम त्वं किमिच्छसि ॥ १८८ ॥

അവൾ പുറപ്പെടുന്നതെന്ന് അറിഞ്ഞ മുനി ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്തു. അപ്പോൾ ശിവാ അവനോട് പറഞ്ഞു— “ഗൗതമാ, നീ എന്താണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?”

Verse 189

अथाह गौतमो देवीं पार्वतीं प्रेक्ष्य सस्मिताम् । कृतकृत्यो भवेयं वै भुक्तायां मद्गृहे त्वयि ॥ १८९ ॥

അപ്പോൾ ഗൗതമൻ മന്ദഹാസമുള്ള ദേവി പാർവതിയെ നോക്കി പറഞ്ഞു— “നീ എന്റെ ഗൃഹത്തിൽ ഭുജിച്ചാൽ മാത്രമേ ഞാൻ കൃതകൃത്യനായിരിക്കൂ.”

Verse 190

ततः प्राह शिवा विप्रं गौतमं रचितांजलिम् । भोक्ष्यामि त्वद्गृहे विप्र शंकरानुमतेन वै ॥ १९० ॥

അപ്പോൾ ശിവാ (പാർവതി) കൈകൂപ്പി നിന്ന ഗൗതമ ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ വിപ്രാ! ശങ്കരന്റെ അനുവാദത്തോടെ ഞാൻ നിന്റെ ഗൃഹത്തിൽ ഭോജനം കഴിക്കും।”

Verse 191

अथ गत्वा शिवं विंशे लब्धानुज्ञस्त्वरागतः । भोजयामास गिरिजां देवीं चारुंधतीं तथा ॥ १९१ ॥

പിന്നീട് അവൻ ഇരുപതാം (കാലം/വർഷം) ശിവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു അനുവാദം നേടി വേഗത്തിൽ മടങ്ങിവന്നു; ദേവി ഗിരിജയ്ക്കും പതിവ്രതയായ അരുന്ധതിക്കും വിധിപൂർവ്വം ഭോജനം ഒരുക്കി നൽകി।

Verse 192

भुक्त्वाथ पार्वती सर्वगंधपुष्पाद्यलंकृता । सहानु चरकन्याभिः सहस्राभिर्हरं ययौ ॥ १९२ ॥

ഭോജനം കഴിഞ്ഞ ശേഷം പാർവതി സർവ്വവിധ സുഗന്ധപുഷ്പാദി അലങ്കാരങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയായി, ആയിരം സേവികാകന്യകളോടൊപ്പം ഹരൻ (ശിവൻ) അടുക്കൽ ചെന്നു।

Verse 193

अथाह र्शकरो देवी गच्छ गौतममंदिरम् । संध्योपास्तिमहं कृत्वा ह्यागमिष्ये तवांतिकम् ॥ १९३ ॥

അപ്പോൾ ഋഷകരൻ ദേവിയോട് പറഞ്ഞു— “ഗൗതമന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോകുക. ഞാൻ സന്ധ്യോപാസന ചെയ്തു കഴിഞ്ഞ് നിന്റെ അടുക്കൽ വരാം।”

Verse 194

इत्युक्त्वा प्रययौ देवी गौतमस्यैव मदिरम् । संध्यावदनकामास्तु सर्व एव विनिर्गताः ॥ १९४ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവി ഗൗതമന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്കുതന്നെ പുറപ്പെട്ടു; സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാവരും അപ്പോൾ പുറത്തേക്കിറങ്ങി।

Verse 195

कृतसंध्यास्तडागे तु महेशाद्याश्च कृत्स्नशः । अथोत्तरमुखः शंभुर्न्यास कृत्वा जजाप ह ॥ १९५ ॥

കുളത്തിനരികെ സന്ധ്യാകർമ്മം നിർവഹിച്ചു മഹേശൻ മുതലായവർ എല്ലാം യഥാവിധി പൂർണ്ണമാക്കി. തുടർന്ന് ഉത്തരമുഖനായി ശംഭു ന്യാസം ചെയ്ത് ജപം ആരംഭിച്ചു॥

Verse 196

अथ विष्णुर्महातेजा महेशमिदमब्रवीत् । सर्वैर्नमस्यते यस्तु सर्वैरेव समर्च्यते ॥ १९६ ॥

അപ്പോൾ മഹാതേജസ്സായ വിഷ്ണു മഹേശനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—എവനെ എല്ലാവരും നമസ്കരിക്കുമോ, അവനെയേ എല്ലാവരും ആരാധിക്കുന്നു॥

Verse 197

हूयतं सर्वयज्ञेषु स भवान्किम् जपिष्यति । रचितांजलयः सर्वे त्वामेवैकमुपासिते ॥ १९७ ॥

സകല യജ്ഞങ്ങളിലും ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അപ്പോൾ നിങ്ങൾ ഏത് മന്ത്രം ജപിക്കും? ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും കരംകൂപ്പി നിങ്ങളെയേ ഏകമായി ഉപാസിക്കുന്നു॥

Verse 198

स भवान्देवदेवेशः कस्मै विरचितांजलिः । नमस्कारादिपुण्यानां फलदस्त्वं महेश्वरर ॥ १९८ ॥

ഹേ ദേവദേവേശാ! നിങ്ങൾ ആരോടാണ് കരംകൂപ്പി നമസ്കരിച്ചത്? ഹേ മഹേശ്വരാ! നമസ്കാരാദി പുണ്യകർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം നൽകുന്നവൻ നിങ്ങൾ തന്നെയല്ലോ॥

Verse 199

तव कः फलदो वंद्यः को वा त्वत्तोऽधिको वद । तच्छ्रुत्वा शंकरः प्राह देवदेवं जनार्दनम् ॥ १९९ ॥

പറയുക—നിങ്ങൾക്കു ഫലം നൽകുന്ന വന്ദ്യൻ ആരാണ്? നിങ്ങളേക്കാൾ മഹത്തൻ ആരുണ്ട്? ഇത് കേട്ട് ശങ്കരൻ ദേവദേവനായ ജനാർദനനെപ്പറ്റി പറഞ്ഞു॥

Verse 200

ध्याये न किंचिद्गोविंदनमस्ये ह न किंचन । किंतु नास्तिकजंतूनां प्रवृत्त्यर्थमिदं मया ॥ २०० ॥

ഞാൻ ഇവിടെ ഒന്നിനെയും ധ്യാനിക്കുന്നില്ല; സ്വാർത്ഥലാഭത്തിനായി ഗോവിന്ദനെ നമസ്കരിക്കുന്നതുമില്ല. നാസ്തികജീവികളെ സത്പ്രവൃത്തിയിലേക്കു പ്രേരിപ്പിക്കാനായി മാത്രമാണ് ഇത് ഞാൻ ചെയ്തത്॥२००॥