The Recitation of the Thousand Names of Rādhā and Kṛṣṇa (Yugala-Sahasranāma) and Śaraṇāgati-Dharma

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । किं त्वं नारद जानासि पूर्वजन्मनि यत्त्वया । प्राप्तं भगवतः साक्षाच्छूलिनो युगलात्मकम् ॥ १ ॥

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നാരദാ, നിന്റെ മുൻജന്മത്തിൽ നീ സാക്ഷാൽ ഭഗവാൻ ശൂലിൻ (ശിവൻ) എന്നവന്റെ യുഗലസ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് ലഭിച്ചതിനെ നീ അറിയുന്നുവോ, ഓർക്കുന്നുവോ? ॥ १ ॥

Verse 2

कृष्णमंत्ररहस्यं च स्मर विस्मृतिमागतम् । सूत उवाच । इत्युक्तो नारदो विप्राः कुमारेण तु धीमता ॥ २ ॥

മറവിയിൽ മറഞ്ഞുപോയ കൃഷ്ണമന്ത്രത്തിന്റെ രഹസ്യവും സ്മരിക്ക. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ബുദ്ധിമാനായ കുമാരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ നാരദൻ… ॥ २ ॥

Verse 3

ध्याने विवेदाशु चिरं चरितं पूर्वजन्मनः । ततश्चिरं ध्यानपरो नारदो भगवत्प्रियः ॥ ३ ॥

ധ്യാനത്തിലൂടെ അവൻ മുൻജന്മത്തിലെ ദീർഘമായ ചരിതം വേഗത്തിൽ തന്നെ പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞു. തുടർന്ന് ഭഗവാന്റെ പ്രിയനായ നാരദൻ ദീർഘകാലം ധ്യാനപരനായി നിലകൊണ്ടു. ॥ ३ ॥

Verse 4

ज्ञात्वा सर्वं सुवृत्तांतं सुप्रसन्नाननोऽब्रवीत् । भगवन्सर्ववृत्तांतः पूर्वकल्पसमुद्बवः ॥ ४ ॥

സകല ശുഭവൃത്താന്തവും അറിഞ്ഞ ശേഷം, അത്യന്തം പ്രസന്നമുഖത്തോടെ അവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, ഈ മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും മുൻകല്പത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചതാണ്. ॥ ४ ॥

Verse 5

मम स्मृतिमनुप्राप्तो विना युगललंभनम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य महात्मनः ॥ ५ ॥

മഹാത്മാവായ നാരദന്റെ വചനം ശ്രവിച്ച ഉടനെ, ഇടയിൽ യാതൊരു പ്രേരണയും കൂടാതെ അത് എന്റെ സ്മൃതിയിൽ സ്വയം ഉദിച്ചു; അതനുസരിച്ച് ഞാൻ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 6

सनत्कुमारो भगवान् व्याजहार यथातथम् । सनत्कुमार उवाच । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि यस्मिञ्जन्मनि शूलिनः ॥ ६ ॥

ഭഗവാൻ സനത്കുമാരൻ യഥാതഥ്യമായി പ്രസ്താവിച്ചു। സനത്കുമാരൻ ഉവാച—“ഹേ വിപ്ര, ശ്രവിക്ക; ശൂലധാരി (ശിവൻ) ഏത് ജന്മത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായെന്നു ഞാൻ വിശദീകരിക്കും।”

Verse 7

प्राप्तं कृष्णरहस्यं वै सावधानो भवाधुना । अस्मात्सारस्वतात्कल्पात्पूर्वस्मिन्पंचविंशके ॥ ७ ॥

നീ തീർച്ചയായും കൃഷ്ണരഹസ്യം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇനി ശ്രദ്ധയോടെ ഇരിക്ക. ഇത് സാരസ്വത കല്പത്തിലെ മുൻപത്തെ ഇരുപത്തിയഞ്ചാം ഖണ്ഡം/ചക്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്।

Verse 8

कल्पे त्वं काश्यपो जातो नारदो नाम नामतः । तत्रैकदा त्वं कैलासं प्राप्तः कृष्णस्य योगिनः ॥ ८ ॥

ഒരു കല്പത്തിൽ നീ കാശ്യപനായി ജനിച്ചു, ‘നാരദൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി. അപ്പോൾ ഒരിക്കൽ പരമയോഗിയായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ കൈലാസധാമത്തിൽ നീ എത്തി।

Verse 9

संप्रष्टुं परमं तत्वं शिवं कैलासवासिनम् । त्वया पृष्टो महादेवो रहस्यं स्वप्रकाशितम् ॥ ९ ॥

പരമ തത്ത്വം അറിയുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് നീ കൈലാസവാസിയായ ശിവനോട് ചോദിച്ചു. നീ ചോദിച്ചതിനാൽ മഹാദേവൻ തന്റെ സ്വപ്രകാശ ജ്ഞാനത്തോടെ ആ രഹസ്യം വെളിപ്പെടുത്തി।

Verse 10

कथयामास तत्वेन नित्यलीलानुगं हरेः । ततस्तदन्ते तु पुनस्त्वया विज्ञापितो हरः ॥ १० ॥

അവൻ തത്ത്വപ്രകാരം ശ്രീഹരിയുടെ നിത്യലീലയെ വിശദമായി പറഞ്ഞു; ആ വിവരണം അവസാനിച്ചപ്പോൾ നീ വീണ്ടും ഹരൻ (ശിവൻ)നെ അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 11

नित्यां लीलां हरेर्द्रष्टुं ततः प्राह सदाशिवः । गोपीजनपदस्यांते वल्लभेति पदं ततः ॥ ११ ॥

പിന്നീട് ശ്രീഹരിയുടെ നിത്യലീല ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച സദാശിവൻ പറഞ്ഞു—“‘ഗോപീജനപദ’ എന്ന പദത്തിന്റെ അവസാനം ‘വല്ലഭ’ എന്ന പദം ചേർക്കുക.”

Verse 12

चरणाच्छरणं पश्चात्प्रपद्ये इति वै मनुः । मंत्रस्यास्य ऋषिः प्रोक्तो सुरभिश्छंद एव च ॥ १२ ॥

‘ഒരു ശരണത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ശരണത്തിലേക്ക് ചെന്നു, പിന്നെ ഞാൻ ശരണാഗതനാകുന്നു’ എന്ന് മനു പറയുന്നു. ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ഋഷി മനുവും, ഛന്ദസ് സുരഭിയുമെന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 13

गायत्री देवता चास्य बल्लवीवल्लभो विभुः । प्रपन्नोऽस्मीति तद्भक्तौ विनियोग उदाहृतः ॥ १३ ॥

ഇതിന്റേത് ഗായത്രി ഛന്ദസ്സ്; അധിദേവത സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭു—ഗോപികളുടെ വല്ലഭൻ. വിനിയോഗം: ‘ഞാൻ ശരണാഗതൻ’ എന്ന്, അവന്റെ ഭക്തിക്കായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 14

नास्य सिद्धादिकं विप्र शोधनं न्यासकल्पनम् । केवलं चिंतनं सद्यो नित्यलीलाप्रकाशकम् ॥ १४ ॥

ഹേ വിപ്രാ, ഇതിന് സിദ്ധി മുതലായ മുൻകൃത്യങ്ങൾ ആവശ്യമില്ല; ശോധനക്രിയയും ഇല്ല; ന്യാസകൽപ്പനയും വേണ്ട. കേവലം ചിന്തനം മാത്രം ഉടൻ നിത്യലീല വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.

Verse 15

आभ्यंतरस्य धर्मस्य साधनं वच्मि सांप्रतम् ॥ १५ ॥

ഇപ്പോൾ ഞാൻ അന്തർധർമ്മം വളർത്താനുള്ള ഉപായം പറയുന്നു।

Verse 16

संगृह्य मन्त्रं गुरुभक्तियुक्तो विचिंत्य सर्वं मनसा तदीहितम् । कृपां तदीयां निजधर्मसंस्थो विभावयन्नात्मनि तोषयेद्गुरुम् ॥ १६ ॥

മന്ത്രം സ്വീകരിച്ച് ഗുരുഭക്തിയോടെ, ഗുരുവിന്റെ അഭിപ്രായമൊക്കെയും മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം; സ്വന്തം ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരനായി, ഗുരുകൃപയെ ആത്മാവിൽ ഭാവിച്ച് ഗുരുവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം।

Verse 17

सताः शिक्षेत वै धर्मांन्प्रपन्नानां भयापहान् । ऐहिकामुष्मिकीचिंताविधुरान् सिद्धिदायकान् ॥ १७ ॥

സത്സംഗത്തിൽ നിന്ന് ശരണാഗതർക്കുള്ള ഭയനാശക ധർമ്മങ്ങൾ പഠിക്കണം; അവ ഇഹലോക-പരലോക ചിന്തകൾ നീക്കി സിദ്ധി നൽകുന്നു।

Verse 18

स्वेष्टदेवधिया नित्यं तोषयेद्वैष्णवांस्तथा । भर्त्सनादिकमेतेषां न कदाचिद्विचिंतयेत् ॥ १८ ॥

അവരെ സ്വന്തം ഇഷ്ടദേവനോടു ബന്ധമുള്ളവരെന്നു കരുതി, വൈഷ്ണവരെ നിത്യവും സന്തോഷിപ്പിക്കണം; അവരെ നിന്ദിക്കലോ തള്ളിക്കളയലോ എന്ന ചിന്ത പോലും ഒരിക്കലും വരുത്തരുത്।

Verse 19

पूर्वकर्मवशाद्भव्यमैहिकं भोग्यमेव च । आयुष्यकं तथा कृष्णः स्वयमेव करिष्यति ॥ १९ ॥

പൂർവകർമ്മവശാൽ ഈ ലോകത്തിൽ സംഭവിക്കേണ്ടതും അനുഭവിക്കേണ്ട ഭോഗ്യവും, ആയുസ്സുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതുമെല്ലാം—കൃഷ്ണൻ സ്വയം തന്നെ നടപ്പാക്കും।

Verse 20

श्रीकृष्णं नित्यलीलास्थं चिंतयेत्स्वधियानिशम् । श्रीमदर्चावतारेण कृष्णं परिचरेत्सदा ॥ २० ॥

സ്വബുദ്ധിയാൽ നിരന്തരം നിത്യലീലയിൽ സ്ഥിതനായ ശ്രീകൃഷ്ണനെ ധ്യാനിക്കണം; കൂടാതെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രീമദ് അർച്ചാവതാര (വിഗ്രഹ) രൂപത്തിൽ എപ്പോഴും കൃഷ്ണസേവ ചെയ്യണം।

Verse 21

अनन्यचिंतनीयोऽसौ प्रपन्नैः शरणार्थिभिः । स्थेयं च देहगेहादावुदासीनतया बुधैः ॥ २१ ॥

ശരണാഗതരായി അഭയം തേടുന്നവർ അവനെയേ അനന്യമായി ധ്യാനിക്കണം; ജ്ഞാനികൾ ദേഹം, ഗൃഹം മുതലായവയോടു ഉദാസീനതയോടെ നിലകൊള്ളണം।

Verse 22

गुरोरवज्ञां साधूनां निंदां भेदं हरे हरौ । वेदनिंदां हरेंर्नामबलात्पापसमीहनम् ॥ २२ ॥

ഗുരുവിനെ അവമാനിക്കൽ, സാദുക്കളെ നിന്ദിക്കൽ, ഹരിഭക്തരിൽ ഭേദം സൃഷ്ടിക്കൽ, വേദങ്ങളെ നിന്ദിക്കൽ, ഹരിനാമത്തിന്റെ ബലത്തിൽ പാപം ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കൽ—ഇവ മഹാപരാധങ്ങളാണ്।

Verse 23

अर्थवादं हरे र्नाम्नि पाषंडं नामसंग्रहे । अलसे नास्तिके चैव हरिनामोपदेशनम् ॥ २३ ॥

ഹരിനാമത്തെ അർഥവാദം (അതിശയോക്തി) എന്നു കരുതൽ, നാമസാധനയിൽ ഇരിക്കെ പാഷണ്ഡബുദ്ധി പുലർത്തൽ, അലസനോടോ നാസ്തികനോടോ ഹരിനാമോപദേശം നൽകൽ—ഇവ നാമാപരാധങ്ങൾ; ഒഴിവാക്കേണ്ടവ।

Verse 24

नामविस्मरणं चापि नाम्न्यनादरमेव च । संत्यजेद् दूरतो वत्स दोषानेतान्सुदारुणान् ॥ २४ ॥

നാമം മറക്കലും നാമത്തോടുള്ള അനാദരവും—ഹേ വത്സാ, ഈ അത്യന്തം ഭീകരമായ ദോഷങ്ങളെ ദൂരത്തുനിന്നുതന്നെ ഉപേക്ഷിക്കണം।

Verse 25

प्रपन्नोऽस्मीति सततं चिंतयेद्धृद्गतं हरिम् । स एव पालनं नित्यं करिष्यति ममेति च ॥ २५ ॥

‘ഞാൻ ശരണാഗതനാണ്’ എന്ന ഭാവത്തോടെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഹരിയെ നിരന്തരം ധ്യാനിക്കണം. ‘അവൻ തന്നെയാണ് എപ്പോഴും എന്നെ കാക്കുന്നത്’ എന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസവും വേണം.

Verse 26

तवास्मि राधिकानाथ कर्मणा मनसा गिरा । कृष्णकांतेति चैवास्मि युवामेव गतिर्मम ॥ २६ ॥

ഹേ രാധികാനാഥാ! കർമ്മത്താൽ, മനസ്സാൽ, വാക്കാൽ ഞാൻ നിന്റേതാണ്. ഞാൻ ‘കൃഷ്ണകാന്ത’യുമാണ്; നിങ്ങൾ ഇരുവരുമാത്രം എന്റെ ശരണം, പരമഗതി.

Verse 27

दासाः सखायः पितरः प्रेयस्यश्च हरेरिह । सर्वे नित्या मुनिश्रेष्ठ चिंतनीया महात्मभिः ॥ २७ ॥

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ഇവിടെ ഹരിയുടെ ദാസന്മാർ, സഖാക്കൾ, പിതൃതുല്യർ, പ്രിയതമർ—എല്ലാവരും നിത്യരാണ്; അതിനാൽ മഹാത്മഭക്തർ അവരെ നിരന്തരം സ്മരിക്കണം.

Verse 28

गमनागमने नित्यकरोति वनगोष्टयोः । गोचारणं वयस्यैश्च विनासुरविघातनम् ॥ २८ ॥

അവൻ നിത്യമായി വനവും ഗോഷ്ഠവും തമ്മിൽ വരവുപോക്ക് നടത്തുന്നു; സഖാക്കളോടൊപ്പം ഗോചാരണം ചെയ്യുന്നു; തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കുന്ന അസുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 29

सखायो द्वादशाख्याता हरेः श्रीदामपूर्वकाः । राधिकायाः सुशीलाद्याः सख्यो द्वात्रिंशदीरिताः ॥ २९ ॥

ഹരിയുടെ പന്ത്രണ്ടു സഖാക്കൾ ശ്രീദാമ മുതലായവരായി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. രാധികയുടെ മുപ്പത്തിരണ്ടു സഖിമാർ സുശീല മുതലായവരായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 30

आत्मानं चिंतयेद्वत्स तासां मध्ये मनोरमाम् । रूपयौवनसंपन्नां किशोरीं च स्वलंकृताम् ॥ ३० ॥

ഹേ വത്സാ, അവരുടെ മദ്ധ്യേ നിന്നെ അത്യന്തം മനോഹരയായും രൂപ-യൗവനസമ്പന്നയായും ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയായ കിശോരിയായി ധ്യാനിക്കണം।

Verse 31

नानाशिल्पकलाभिज्ञां कृष्णभोगानुरूपिणीम् । तत्सेवनसुखाह्लादभावेनातिसुनिर्वृताम् ॥ ३१ ॥

അവൾ നാനാവിധ ശില്പകലകളിൽ നിപുണയും, ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ഭോഗങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യയുമായും, അവനെ സേവിക്കുന്ന സുഖാനന്ദഭാവത്തിൽ പരമ തൃപ്തയായും ഇരിക്കുന്നു।

Verse 32

ब्राह्मं मुहूर्तमारभ्य यावदर्धनिशा भवेत् । तावत्परिचरेत्तौ तु यथाकालानुसेवया ॥ ३२ ॥

ബ്രാഹ്മമുഹൂർത്തം മുതൽ ആരംഭിച്ച് അർദ്ധരാത്രിവരെ, യഥാകാലവിധിപ്രകാരം ആ ദിവ്യയുഗളത്തെ പരിചരിക്കണം।

Verse 33

सहस्रं च तयोर्न्नाम्नां पठेन्नित्यं समाहितः । एतसाधनमुद्दिष्टं प्रपन्नानां मुनीश्वर ॥ ३३ ॥

ഹേ മുനീശ്വരാ, ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ നിത്യം ആ ദിവ്യദ്വയത്തിന്റെ സഹസ്രനാമങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്യണം; ശരണാഗതർക്കായി ഇതേ साधനമെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്।

Verse 34

नाख्येयं कस्यचित्तुभ्यं मया तत्त्वं प्रकाशितम् । सनत्कुमार उवाच । ततस्त्वं नारद पुनः पृष्टवान्वै सदाशिवम् ॥ ३४ ॥

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ നിനക്കു വെളിപ്പെടുത്തിയ ഈ തത്ത്വം ആരോടും പറയരുത്. തുടർന്ന്, ഹേ നാരദാ, നീ വീണ്ടും സദാശിവനോട് ചോദിച്ചു।

Verse 35

नाम्नां सहस्रं तच्चापि प्रोक्तवां स्तच्छृणुष्व मे । ध्यात्वा वृंदावने रम्ये यमुनातीरसंगतम् ॥ ३५ ॥

ആ സഹസ്രനാമവും ഞാൻ പ്രസ്താവിച്ചു; ഇനി എന്റെ വാക്കിൽ നിന്ന് ശ്രവിക്കൂ. ആദ്യം രമ്യമായ വൃന്ദാവനത്തിൽ യമുനാതീരസംഗതനായ പ്രഭുവിനെ ധ്യാനിക്കൂ.

Verse 36

कल्पवृक्षं समाश्रित्य तिष्ठंतं राधिकायुतम् । पठेन्नामसहस्रं तु युगलाख्यं महामुने ॥ ३६ ॥

കൽപവൃക്ഷത്തെ ആശ്രയിച്ച്, രാധികയോടുകൂടെ അവിടെ നില്ക്കുന്ന പ്രഭുവിനെ ധ്യാനിച്ച്—ഹേ മഹാമുനേ—‘യുഗല’ എന്ന നാമസഹസ്രം പാരായണം ചെയ്യുക.

Verse 37

देवकीनंदनः शौरिर्वासुदेवो बलानुजः । गदाग्रजः कंसमोहः कंससेवकमोहनः ॥ ३७ ॥

അവൻ ദേവകീനന്ദനൻ, ശൗരി, വാസുദേവൻ, ബല (ബലരാമൻ) അനുജൻ, ഗദയുടെ അഗ്രജൻ; കംസനെ മോഹിപ്പിക്കുന്നവൻ, കംസന്റെ സേവകരെയും വിസ്മയിപ്പിക്കുന്നവൻ.

Verse 38

भिन्नर्गलः भिन्नलोहः पितृबाह्यः पितृस्तुतः । मातृस्तुतः शिवध्येयो यमुनाजलभेदनः ॥ ३८ ॥

അവൻ കതകുകളുടെ കൂണ്ടുകൾ പൊട്ടിക്കുന്നവൻ, ഇരുമ്പിനെ പിളർക്കുന്നവൻ; പിതൃകളുടെ കൈവശമല്ലാത്തവൻ എങ്കിലും പിതൃസ്തുതൻ; മാതൃസ്തുതൻ; ശിവരൂപമായി ധ്യാനിക്കപ്പെടേണ്ടവൻ; യമുനാജലം പിരിയിക്കുന്നവൻ.

Verse 39

व्रजवासी व्रजानंदी नंदबालो दयानिधिः । लीलाबालः पद्मनेत्रो गोकुलोत्सव ईश्वरः ॥ ३९ ॥

അവൻ വ്രജവാസി, വ്രജത്തെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നവൻ; നന്ദന്റെ പ്രിയ ബാലൻ, ദയാനിധി; ലീലാബാലൻ, പദ്മനേത്രൻ; ഗോകുലോത്സവസ്വരൂപനായ ഈശ്വരൻ.

Verse 40

गोपिकानंदनः कृष्णो गोपानंदः सतां गतिः । बकप्राणहरो विष्णुर्बकमुक्तिप्रदो हरिः ॥ ४० ॥

കൃഷ്ണൻ ഗോപികമാരുടെ ആനന്ദം, ഗോപന്മാരുടെ ഹർഷം, സജ്ജനരുടെ പരമാശ്രയം. വിഷ്ണുരൂപത്തിൽ ബകന്റെ പ്രാണൻ ഹരിച്ചു; ഹരിരൂപത്തിൽ അവനേയ്ക്ക് മോക്ഷവും ദാനമാക്കി.

Verse 41

बलदोलाशयशयः श्यामलः सर्वसुंदरः । पद्मनाभो हृषीकेशः क्रीडामनुजबालकः ॥ ४१ ॥

അവൻ ബല (ശേഷ) സർപ്പശയ്യയിൽ ശയിക്കുന്നവൻ; ശ്യാമവർണ്ണൻ, സർവ്വസുന്ദരൻ—പദ്മനാഭൻ, ഹൃഷീകേശൻ—മനുഷ്യരിടയിൽ ബാലനെന്നപോലെ ക്രീഡിക്കുന്നു.

Verse 42

लीलाविध्वस्तशकटो वेदमंत्राभिषेचितः । यशोदानंदनः कांतो मुनिकोटिनिषेवितः ॥ ४२ ॥

ദിവ്യലീലയിൽ ശകടം (അസുരരഥം) തകർത്തവൻ; വേദമന്ത്രങ്ങളാൽ അഭിഷിക്തൻ; യശോദാനന്ദനൻ, മനോഹര കാന്തൻ—കോടിക്കണക്കിന് മുനിമാർ സേവിക്കുകയും ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ.

Verse 43

नित्यं मधुवनावासी वैकुंठः संभवः क्रतुः । रमापतिर्यदुपतिर्मुरारिर्मधुसूदनः ॥ ४३ ॥

അവൻ നിത്യവും മധുവനത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ; വൈകുണ്ഠൻ, സംഭവൻ, ക്രതു. രമാപതി (ലക്ഷ്മീപതി), യദുപതി, മുരാരി, മധുസൂദനൻ അവൻ തന്നേ.

Verse 44

माधवो मानहारी च श्रीपतिर्भूधरः प्रभुः । बृहद्वनमहालीलो नंदसूनुर्महासनः ॥ ४४ ॥

അവൻ മാധവൻ, മാനം (അഹങ്കാരം) ഹരിക്കുന്നവൻ; ശ്രീപതി, ഭൂധരൻ, പ്രഭു. ബൃഹദ്വനത്തിലെ മഹാലീല പ്രസിദ്ധനായ നന്ദസൂനു, മഹാസനത്തിൽ വിരാജിക്കുന്നവൻ.

Verse 45

तृणावर्तप्राणहारी यशोदाविस्मयप्रदः । त्रैलोक्यवक्त्रः पद्माक्षः पद्महस्तः प्रियंकरः ॥ ४५ ॥

തൃണാവർത്തന്റെ പ്രാണഹാരിയും യശോദയെ വിസ്മയിപ്പിക്കുന്നവനും; തന്റെ വായിൽ ത്രിലോകവും ധരിക്കുന്നവനും; പദ്മനേത്രൻ, പദ്മഹസ്തൻ, പ്രിയവും മംഗളവും വരുത്തുന്നവൻ।

Verse 46

ब्रह्मण्यो धर्मगोप्ता च भूपतिः श्रीधरः स्वराट् । अजाध्यक्षः शिवाध्यक्षो धर्माध्यक्षो महेश्वरः ॥ ४६ ॥

അവൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടും വേദത്തോടും ഭക്തനായ ബ്രഹ്മണ്യൻ; ധർമ്മരക്ഷകൻ; സർവ്വഭൗമാധിപതി; ശ്രീ (ലക്ഷ്മി)ധാരി; സ്വയംഭരണൻ. അജ (ബ്രഹ്മാ)യുടെ അധ്യക്ഷൻ, ശിവാധ്യക്ഷൻ, ധർമ്മാധ്യക്ഷൻ, മഹേശ്വരൻ।

Verse 47

वेदांतवेद्यो ब्रह्मस्थः प्रजापतिरमोघदृक् । गोपीकरावलंबी च गोपबालकसुप्रियः ॥ ४७ ॥

അവൻ വേദാന്തത്തിലൂടെ അറിയപ്പെടുന്നവൻ, ബ്രഹ്മത്തിൽ സ്ഥാപിതൻ, പ്രജാപതി; അവന്റെ ദൃഷ്ടി അമോഘം. ഗോപികളുടെ കൈകളെ ആശ്രയിക്കുന്നവനും ഗോപബാലകർക്ക് അത്യന്തം പ്രിയനുമാണ്।

Verse 48

बालानुयीयी बलवान् श्रीदामप्रिय आत्मवान् । गोपीगृहांगणरतिर्भद्रः सुश्लोकमंगलः ॥ ४८ ॥

അവൻ കുട്ടികളുടെ പിന്നാലെ നടക്കുന്നതും ബലവാനുമായും ശ്രീദാമയ്ക്ക് പ്രിയനുമായും ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവനുമാണ്. ഗോപികളുടെ വീടുകളുടെ മുറ്റങ്ങളിൽ രമിക്കുന്നവൻ—ഭദ്രൻ, സുഷ്ലോകങ്ങളാൽ മംഗളം പകരുന്നവൻ।

Verse 49

नवनीतहरो बालो नवनीतप्रियाशनः । बालवृन्दी मर्कवृंदी चकिताक्षः पलायितः ॥ ४९ ॥

ആ ബാലൻ നവനീത് മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ, നവനീത് ഭക്ഷിക്കാൻ പ്രിയമുള്ളവൻ. കുട്ടികളുടെ കൂട്ടവും കുരങ്ങുകളുടെ സംഘവും ചുറ്റിനിൽക്കുമ്പോൾ, വിസ്മയനേത്രനായി അവൻ ഓടിപ്പോകുന്നു।

Verse 50

यशोदातर्जितः कंपी मायारुदितशोभनः । दामोदरोऽप्रमेयात्मा दयालुर्भक्तवत्सलः ॥ ५० ॥

യശോദയുടെ ഭീഷണിയിൽ വിറയുന്നവൻ, തന്റെ മായാരോദനലീലയിൽ ശോഭിക്കുന്നവൻ—അവൻ ദാമോദരൻ, അപ്രമേയാത്മാവ്; കരുണാമയനും ഭക്തവത്സലനും।

Verse 51

सुबद्धोलूखले नम्रशिरा गोपीकदर्थितः । वृक्षभंगी शोकभंगी धनदात्मजमोक्षणः ॥ ५१ ॥

ഉലൂഖലത്തിൽ ദൃഢമായി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടവൻ, വിനയത്തോടെ തലകുനിഞ്ഞവൻ, ഗോപിമാരാൽ ശാസിക്കപ്പെട്ടവൻ—വൃക്ഷഭംഗി, ശോകഭംഗി, ധനദൻ (കുബേരൻ) പുത്രന്മാരെ മോചിപ്പിക്കുന്നവൻ।

Verse 52

देवर्षिवचनश्लाघी भक्तवात्सल्यसागरः । व्रजकोलाहलकरो व्रजानदविवर्द्धनः ॥ ५२ ॥

ദേവർഷികളുടെ വചനങ്ങളിൽ ആനന്ദിക്കുന്നവൻ, ഭക്തവാത്സല്യത്തിന്റെ സാഗരം; വ്രജത്തിൽ ഹർഷകോലാഹലം ഉയർത്തുന്നവൻ, വ്രജാനന്ദം നിരന്തരം വർധിപ്പിക്കുന്നവൻ।

Verse 53

गोपात्मा प्रेरकः साक्षी वृंदावननिवासकृत् । वत्सपालो वत्सपतिर्गोपदारकमंडनः ॥ ५३ ॥

ഗോപസ്വരൂപം തന്നെയായവൻ, അന്തർപ്രേരകൻ, സർവ്വസാക്ഷി; വൃന്ദാവനവാസം സാദ്ധ്യമാക്കിയവൻ; കിടാക്കളെ കാക്കുന്നവൻ, കിടാക്കളുടെ അധിപൻ, ഗോപബാലകരുടെ മാണിക്യം।

Verse 54

बालक्रीडो बालरतिर्बालकः कनकांगदी । पीताम्बरो हेममाली मणिमुक्ताविभूषणः ॥ ५४ ॥

ബാലക്രീഡയിൽ കളിക്കുന്നവൻ, ബാലസഹജ ആനന്ദത്തിൽ രമിക്കുന്നവൻ; ബാലരൂപത്തിൽ കനകാംഗദങ്ങൾ ധരിച്ചവൻ. പീതാംബരം ധരിച്ച്, ഹേമമാലയാൽ ശോഭിച്ച്, മണി-മുക്താഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതൻ।

Verse 55

किंकिणीकटकी सूत्री नूपुरी मुद्रि कान्वितः । वत्सासुरपतिध्वंसी बकासुरविनाशनः ॥ ५५ ॥

കിങ്കിണി മുഴങ്ങുന്ന കങ്കണങ്ങൾ, യജ്ഞോപവീതം, നൂപുരങ്ങൾ, മുദ്രികകൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കൃതൻ; വത്സാസുരാധിപതിയെ ധ്വംസിച്ചവനും ബകാസുരവിനാശകനുമായ ശ്രീഹരി.

Verse 56

अघासुरविनाशी च विनिद्रीकृतबालकः । आद्य आत्मप्रदः संगी यमुनातीरभोजनः ॥ ५६ ॥

അവൻ അഘാസുരവിനാശകൻ; നിദ്രിച്ച ബാലകരെ ഉണർത്തിയവൻ; ആദിപുരുഷൻ; ആത്മപ്രദൻ (മോക്ഷജ്ഞാനദാതാവ്); ഭക്തരുടെ നിത്യസഖാവ്; യമുനാതീരത്ത് ഭോജനം ചെയ്തവൻ।

Verse 57

गोपालमंडलीमध्यः सर्वगोपालभूषणः । कृतहस्ततलग्रासो व्यंजनाश्रितशाखिकः ॥ ५७ ॥

അവൻ ഗോപാലമണ്ഡലിയുടെ മദ്ധ്യേ നിലകൊള്ളുന്നു, സർവ്വ ഗോപാലന്മാരുടെയും ഭൂഷണമാകുന്നു; കൈത്തളത്തിൽ ഗ്രാസം എടുത്ത് ഭോജനം ചെയ്ത്, വ്യഞ്ജനങ്ങളോടുകൂടെ വൃക്ഷഛായയിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു।

Verse 58

कृतबाहुश्रृंगयष्टिगुंजालंकृतकंठकः । मयूरपिच्छमुकुटो वनमालाविभूषितः ॥ ५८ ॥

അവന്റെ കണ്ഠം ഗുഞ്ജാമാലയും ശൃംഗാകൃതിയുള്ള യഷ്ടിയുടെ അലങ്കാരവും കൊണ്ട് ശോഭിക്കുന്നു; മയൂരപിച്ഛമുകുടം ധരിച്ചു, വനമാലയാൽ വിഭൂഷിതനാണ്।

Verse 59

गैरिकाचित्रितवपुर्नवमेघवपुः स्मरः । कोटिकंदर्पलावण्यो लसन्मकरकुंडलः ॥ ५९ ॥

അവന്റെ ദേഹം ഗൈരിക (ചുവന്ന ഓക്കർ) ഛായകളാൽ ചിത്രിതമായതുപോലെ, നവമേഘംപോലെ ശ്യാമം; കോടി മന്മഥന്മാരുടെ ലാവണ്യത്തോടെ ദീപ്തനും, തിളങ്ങുന്ന മകരകുണ്ഡലധാരിയും ആകുന്നു।

Verse 60

आजानुबाहुर्भगवान्निद्रारहितलोचनः । कोटिसागरगाभीर्यः कालकालः सदाशिवः ॥ ६० ॥

മുട്ടുവരെ നീളുന്ന ഭുജങ്ങളുള്ള ഭഗവാൻ, നിദ്രാരഹിതമായ നേത്രങ്ങളുള്ളവൻ; കോടി സമുദ്രങ്ങളെപ്പോലെ ഗംഭീരൻ, കാലത്തിനും കാലനായ സദാശിവൻ.

Verse 61

विरंचिमोहनवपुर्गोपवत्सवपुर्द्धरः । ब्रह्मांडकोटिजनको ब्रह्ममोहविनाशकः ॥ ६१ ॥

വിരഞ്ചി (ബ്രഹ്മാവിനെ) പോലും മോഹിപ്പിക്കുന്ന രൂപമുള്ളവൻ; ഗോപനും കിടാവും ആയി രൂപം ധരിക്കുന്നവൻ; കോടി ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളുടെ ജനകൻ, ബ്രഹ്മമോഹം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ.

Verse 62

ब्रह्मा ब्रह्मेडितः स्वामी शक्रदर्पादिनाशनः । गिरिपूजोपदेष्टा च धृतगोवर्द्धनाचलः ॥ ६२ ॥

അവൻ തന്നെ ബ്രഹ്മാ; ബ്രഹ്മാവാൽ പോലും സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന സ്വാമി; ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) എന്നവന്റെ ദർപ്പം നശിപ്പിക്കുന്ന प्रभു. ഗിരിപൂജ ഉപദേശിച്ചവനും ഗോവർധനാചലം ഉയർത്തി ധരിച്ചവനും.

Verse 63

पुरंदरेडितः पूज्यः कामधेनुप्रपूजितः । सर्वतीर्थाभिषिक्तश्च गोविंदो गोपरक्षकः ॥ ६३ ॥

പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) സ്തുതിക്കുന്ന പൂജ്യൻ; കാമധേനുവാൽ പോലും പരമപൂജിതൻ; സർവ്വ തീർത്ഥജലങ്ങളാൽ അഭിഷിക്തൻ—ആ ഗോവിന്ദൻ ഗോകളുടെയും ഗോപജനത്തിന്റെയും രക്ഷകൻ.

Verse 64

कालियार्तिकरः क्रूरो नागपत्नीडितो विराट् । धेनुकारिः प्रलंबारिर्वृषासुरविमर्दनः ॥ ६४ ॥

കാളിയയെ പീഡിപ്പിച്ച ഉഗ്രൻ; നാഗപത്നിമാർ സ്തുതിക്കുന്ന വിരാട് പ്രഭു; ധേനുകാസുരനെ സംഹരിച്ചവൻ; പ്രലമ്പന്റെ ശത്രു; വൃഷാസുരനെ മർദിക്കുന്നവൻ.

Verse 65

मायासुरात्मजध्वंसी केशिकंठविदारकः । गोपगोप्ता धेनुगोप्ता दावाग्निपरिशोषकः ॥ ६५ ॥

മായാസുരന്റെ പുത്രനെ ധ്വംസിച്ചവൻ, കേശിയുടെ കണ്ഠം പിളർത്തിയവൻ; ഗോപരുടെ രക്ഷകൻ, ധേനുക്കളുടെ പാലകൻ, ദാവാഗ്നിയെ ശോഷിപ്പിച്ച ശ്രീകൃഷ്ണൻ।

Verse 66

गोपकन्यावस्त्रहारी गोपकन्यावरप्रदः । यज्ञपत्न्यन्नभोजी च मुनिमानापहारकः ॥ ६६ ॥

ഗോപകന്യകളുടെ വസ്ത്രം ഹരിച്ചവൻ, ഗോപകന്യകൾക്ക് വരം നൽകിയവൻ; യജ്ഞപത്നിമാരുടെ അന്നം ഭുജിച്ചവൻ, മുനികളുടെ മാനം അപഹരിച്ച ശ്രീകൃഷ്ണൻ।

Verse 67

जलेशमानमथनो नन्दगोपालजीवनः । गन्धर्वशापमोक्ता च शंखचूडशिरोहरः ॥ ६७ ॥

ജലേശ്വരന്റെ മാനം മഥിച്ചവൻ, നന്ദഗോപാലരുടെ ജീവസ്വരൂപൻ; ഗന്ധർവശാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ചവൻ, ശംഖചൂഡന്റെ ശിരസ് അപഹരിച്ച ശ്രീകൃഷ്ണൻ।

Verse 68

वंशी वटी वेणुवादी गोपीचिन्तापहारकः । सर्वगोप्ता समाह्वानः सर्वगोपीमनोरथः ॥ ६८ ॥

വംശീധാരി, വടീവനത്തിന്റെ അധിപൻ, വേണുവാദകൻ; ഗോപികളുടെ ചിന്ത അപഹരിക്കുന്നവൻ; സർവ്വരക്ഷകൻ, തന്റെ ആഹ്വാനത്തിൽ എല്ലാവരെയും സമാഹരിക്കുന്നവൻ, എല്ലാ ഗോപിമാരുടെയും മനോരഥം നിറവേറ്റുന്ന ശ്രീകൃഷ്ണൻ।

Verse 69

व्यंगधर्मप्रवक्ता च गोपीमण्डलमोहनः । रासक्रीडारसास्वादी रसिको राधिकाधवः ॥ ६९ ॥

സൂക്ഷ്മമായ വ്യംഗ്യോപദേശത്തോടെ ധർമ്മം പ്രസ്താവിക്കുന്നവൻ, ഗോപീമണ്ഡലത്തെ മോഹിപ്പിക്കുന്നവൻ; രാസക്രീഡയുടെ രസം ആസ്വദിക്കുന്ന പരമരസികൻ—രാധികയുടെ മാധവൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ।

Verse 70

किशोरीप्राणनाथश्च वृषभानसुताप्रियः । सर्वगोपीजनानंदी गोपीजनविमोहनः ॥ ७० ॥

അവൻ കിശോരിമാരുടെ പ്രാണനാഥൻ, വൃഷഭാനു-നന്ദിനിയുടെ പരമപ്രിയൻ; സർവ്വ ഗോപീജനത്തിനും ആനന്ദദായകൻ, ഗോപീജനത്തെ മോഹിപ്പിക്കുന്നവൻ।

Verse 71

गोपिकागीतचरितो गोपीनर्तनलालसः । गोपीस्कन्धाश्रितकरो गोपिकाचुंबनप्रियः ॥ ७१ ॥

ഗോപികാഗീതങ്ങളിൽ പാടപ്പെടുന്ന ലീലാചരിതൻ; ഗോപികകളോടൊപ്പം നൃത്തത്തിൽ രസിക്കുന്നവൻ; ഗോപികകളുടെ തോളുകളിൽ കൈ ആശ്രയിക്കുന്നവൻ; ഗോപികകളുടെ ചുംബനം പ്രിയപ്പെടുന്നവൻ।

Verse 72

गोपिकामार्जितमुखो गोपीव्यंजनवीजितः । गोपिकाकेशसंस्कारी गोपिकापुष्पसंस्तरः ॥ ७२ ॥

ഗോപികകൾ തുടച്ച് ശുദ്ധമാക്കിയ മുഖമുള്ളവൻ; ഗോപികകൾ വ്യജനങ്ങളാൽ വീശിയവൻ; ഗോപികകൾ മുടി അലങ്കരിച്ചു ക്രമപ്പെടുത്തിയവൻ; ഗോപികകൾ വിരിച്ച പുഷ്പശയ്യയിൽ വിശ്രമിക്കുന്നവൻ।

Verse 73

गोपिकाहृदयालंबी गोपीवहनतत्परः । गोपिकामदहारी च गोपिकापरमार्जितः ॥ ७३ ॥

ഗോപികകളുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ ആലമ്പനമായി വസിക്കുന്നവൻ; ഗോപികകളെ വഹിക്കാൻ എപ്പോഴും തത്പരൻ; ഗോപികകളുടെ മദ-മാനം ഹരിക്കുന്നവൻ; ഗോപികകളാൽ പരമമായി പൂജിതനും ആദരിക്കപ്പെട്ടവനും।

Verse 74

गोपिकाकृतसंनीलो गोपिकासंस्मृतप्रियः । गोपिकावन्दितपदो गोपिकावशवर्तनः ॥ ७४ ॥

ഗോപികകളുടെ അലങ്കാരത്താൽ കൂടുതൽ ഘനനീലവർണ്ണനാകുന്നവൻ; ഗോപികകൾ സ്മരിക്കുമ്പോൾ കൂടുതൽ പ്രിയനാകുന്നവൻ; ഗോപികകളാൽ വന്ദിതമായ പാദങ്ങളുള്ളവൻ; ഗോപികകളുടെ പ്രേമവശത്തിൽ ചരിക്കുന്നവൻ।

Verse 75

राधा पराजितः श्रीमान्निकुञ्जेसुविहारवान् । कुञ्जप्रियः कुञ्जवासी वृन्दावनविकासनः ॥ ७५ ॥

അവൻ ശ്രീമാൻ പ്രഭു; രാധയുടെ പ്രേമത്തിൽ ജയിക്കപ്പെട്ടവൻ; നികുഞ്ജങ്ങളിൽ ക്രീഡാ-വിഹാരം ചെയ്യുന്നവൻ. കുഞ്ജപ്രിയൻ, കുഞ്ജവാസി, വൃന്ദാവനത്തെ ദിവ്യ തേജസ്സാൽ വിരിയിക്കുന്നവൻ.

Verse 76

यमुनाजलसिक्तांगो यमुनासौख्यदायकः । शशिसंस्तंभनः शूरः कामी कामविमोहनः ॥ ७६ ॥

യമുനാജലത്തിൽ സ്നാനസിക്തമായ ദേഹമുള്ളവൻ, യമുനയുടെ സുഖം നൽകുന്നവൻ; ചന്ദ്രനെയും സ്തംഭിപ്പിക്കുന്നവൻ. അവൻ ശൂരൻ, കാമനാഥൻ, കാമത്തെയും മോഹിപ്പിച്ച് കീഴടക്കുന്നവൻ.

Verse 77

कामाद्याः कामनाथश्च काममानसभेदनः । कामदः कामरूपश्च कामिनीकामसंचयः ॥ ७७ ॥

അവൻ കാമത്തിന്റെ ആദിസ്രോതസ്സ്, കാമനാഥൻ; കാമംകൊണ്ട് മനസ്സിനെ ഭേദിച്ച് കലക്കുന്നതവൻ. ആഗ്രഹഫലം നൽകുന്നവൻ, ഇഷ്ടാനുസാരം രൂപം ധരിക്കുന്നവൻ, കൂടാതെ കാമിനികളുടെ ഹൃദയത്തിലെ ആകാംക്ഷയുടെ സമാഹാരസ്വരൂപൻ.

Verse 78

नित्यक्रीडो महालीलः सर्वः सर्वगतस्तथा । परमात्मा पराधीशः सर्वकारणकारणः ॥ ७८ ॥

അവൻ നിത്യക്രീഡാരതൻ, മഹാലീലയുടെ അധിപൻ; അവൻ എല്ലാം, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവൻ. അവൻ പരമാത്മാവ്, പരാധീശൻ, സർവകാരണങ്ങളുടെ കാരണവും ആകുന്നു.

Verse 79

गृहीतनारदवचा ह्यक्रूरपरिचिंतितः । अक्रूरवन्दितपदो गोपिकातोषकारकः ॥ ७९ ॥

നാരദന്റെ വചനങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് അവൻ അക്രൂരന്റെ ധ്യാനവിഷയമായി. അക്രൂർ വന്ദിച്ച പാദങ്ങളുള്ളവൻ; ഗോപികമാർക്ക് തൃപ്തിയും ആനന്ദവും നൽകുന്നവൻ.

Verse 80

अक्रूरवाक्यसंग्राही मथुरावासकारणः । अक्रूरतापशमनो रजकायुःप्रणाशनः ॥ ८० ॥

അക്രൂരന്റെ വാക്കുകൾ സ്വീകരിച്ചവൻ, മഥുരാവാസത്തിന് കാരണമായവൻ, അക്രൂരന്റെ താപദുഃഖം ശമിപ്പിച്ചവൻ, രാജകൻ (ധോബി)ന്റെ ജീവൻ നശിപ്പിച്ചവൻ।

Verse 81

मथुरानन्ददायी च कंसवस्त्रविलुण्ठनः । कंसवस्त्रपरीधानो गोपवस्त्रप्रदायकः ॥ ८१ ॥

മഥുരയ്ക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്നവൻ, കംസന്റെ വസ്ത്രങ്ങൾ കവർന്നവൻ, കംസന്റെ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചവൻ, ഗോപർക്കു വസ്ത്രം നൽകുന്നവൻ।

Verse 82

सुदामगृहगामी च सुदामपरिपूजितः । तंतुवाय कसंप्रीतः कुब्जाचंदनलेपनः ॥ ८२ ॥

സുദാമയുടെ വീട്ടിലേക്കു പോയവൻ, സുദാമയാൽ ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിക്കപ്പെട്ടവൻ; തന്തുവായൻ (നെയ്ത്തുകാരൻ)യിൽ പ്രസന്നനായവൻ; കുബ്ജ അർപ്പിച്ച ചന്ദനലേപനം സ്വീകരിച്ചവൻ।

Verse 83

कुब्जारूपप्रदो विज्ञो मुकुंदो विष्टरश्रवाः । सर्वज्ञो मथुरालोकी सर्वलोकाभिनंदनः ॥ ८३ ॥

കുബ്ജയ്ക്ക് നേരായ (സുന്ദര) രൂപം നൽകിയവൻ; സർവ്വജ്ഞനായ വിജ്ഞൻ; മുകുന്ദൻ—മോക്ഷദാതാവ്; വിശാലമായി പരന്ന കീർത്തിയുള്ളവൻ; മഥുരയിൽ വസിക്കുന്ന പ്രഭു; സർവ്വലോകങ്ങളും അഭിനന്ദിക്കുന്നവൻ।

Verse 84

कृपाकटाक्षदर्शी च दैत्यारिर्देवपालकः । सर्वदुःखप्रशमनो धनुभर्ङ्गी महोत्सवः ॥ ८४ ॥

കരുണാപൂർണ്ണമായ കടാക്ഷംകൊണ്ട് കൃപ നൽകുന്നവൻ; ദൈത്യശത്രു, ദേവപാലകൻ; സർവ്വദുഃഖം ശമിപ്പിക്കുന്നവൻ; ധനുസ്സിനെ ഭംഗം ചെയ്തവൻ; സ്വയം മഹോത്സവസ്വരൂപൻ।

Verse 85

कुवलयापीडहंता दंतस्कंधबलाग्रणीः । कल्परूपधरोधीरो दिव्यवस्त्रानुलेपनः ॥ ८५ ॥

കുവലയാപീഡനെ വധിച്ചവൻ; ദന്ത-സ്കന്ധത്തിൽ ഭാരമേറ്റു വഹിക്കുന്നതിൽ ബലത്തിന്റെ അഗ്രഗണ്യൻ; ഇഷ്ടാനുസാരം രൂപം ധരിക്കുന്ന ധീരൻ, ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങളും ദിവ്യാനുലേപനങ്ങളും ധരിച്ച് ശോഭിക്കുന്നു।

Verse 86

मल्लरूपो महाकालः कामरूपी बलान्वितः । कंसत्रासकरो भीमो मुष्टिकांतश्च कंसहा ॥ ८६ ॥

മല്ലരൂപം ധരിച്ചു മഹാകാലനെപ്പോലെ പ്രത്യക്ഷനായവൻ; ഇഷ്ടാനുസാരം രൂപം ധരിക്കുന്ന, ബലസമ്പന്നൻ—കംസനെ ഭീതിയിലാഴ്ത്തുന്ന ഭീമൻ; മുഷ്ടികനെ നശിപ്പിച്ചവനും കംസഹന്താവും।

Verse 87

चाणूरघ्नो भयहरः शलारिस्तोशलांतकः । वैकुंठवासी कंसारिः सर्वदुष्टनिषूदनः ॥ ८७ ॥

ചാണൂരനെ വധിച്ചവൻ, ഭയം അകറ്റുന്നവൻ; ശലാരിയുടെ വൈരിയും തോഷലാന്തകനും. വൈകുണ്ഠവാസി, കംസാരിയായി, സർവ്വ ദുഷ്ടന്മാരെയും നശിപ്പിക്കുന്നവൻ।

Verse 88

देवदुंदुभिनिर्घोषी पितृशोकनिवारणः । यादवेंद्रः सतांनाथो यादवारिप्रमर्द्दनः ॥ ८८ ॥

ദേവദുന്ദുഭികളുടെ നാദംപോലെ യശസ് മുഴങ്ങുന്നവൻ; പിതൃശോകം നീക്കുന്നവൻ; യാദവേന്ദ്രൻ; സത്സംഗത്തിന്റെ നാഥൻ; യാദവശത്രുക്കളെ മർദ്ദിക്കുന്നവൻ।

Verse 89

शौरिशोकविनाशी च देवकीतापनाशनः । उग्रसेनपरित्राता उग्रसेनाभिपूजितः ॥ ८९ ॥

ശൗരിയുടെ ശോകം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, ദേവകിയുടെ താപം അകറ്റുന്നവൻ; ഉഗ്രസേനന്റെ പരിത്രാതാവ്, ഉഗ്രസേനാൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന പ്രഭു।

Verse 90

उग्रसेनाभिषेकी च उग्रसेनदया परः । सर्वसात्वतसाक्षी च यदूनामभिनंदनः ॥ ९० ॥

ഉഗ്രസേനനെ അഭിഷേകം ചെയ്ത് സിംഹാസനത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചവൻ; ഉഗ്രസേനനോടു പരമദയയുള്ളവൻ; സർവ്വ സാത്വതഭക്തർക്കും സാക്ഷി; യദുവംശത്തിന്റെ ആനന്ദസ്വരൂപൻ।

Verse 91

सर्वमाथुरसंसेव्यः करुणो भक्तबांधवः । सर्वगोपालधनदो गोपीगोपाललालसः ॥ ९१ ॥

മഥുരാവാസികളൊക്കെയും പ്രേമത്തോടെ സേവിക്കേണ്ടവൻ; കരുണാമയൻ, ഭക്തരുടെ ബന്ധുവും ആശ്രയവും. സർവ്വ ഗോപാലർക്കും സമൃദ്ധി നൽകുന്നവൻ; ഗോപീ-ഗോപാലസംഗത്തിനായി ആകുലൻ।

Verse 92

शौरिदत्तोपवीती च उग्रसेनदयाकरः । गुरुभक्तो ब्रह्मचारी निगमाध्ययने रतः ॥ ९२ ॥

ശൗരിയാൽ ദത്തമായ യജ്ഞോപവീതം ധരിച്ചവൻ; ഉഗ്രസേനനോടു ദയാകരൻ; ഗുരുഭക്തൻ, ബ്രഹ്മചാരി, നിത്യവും വേദ-നിഗമാധ്യയനത്തിൽ രതൻ।

Verse 93

संकर्षणसहाध्यायी सुदामसुहृदेव च । विद्यानिधिः कलाकोशो मृतपुत्रदस्तथा ॥ ९३ ॥

സങ്കർഷണന്റെ സഹാധ്യായി, സുദാമയുടെ അന്തരംഗ സുഹൃത്ത്; വിദ്യയുടെ നിധി, കലകളുടെ കോശം; കൂടാതെ മരിച്ച മകനെ നഷ്ടപ്പെട്ടവന് പുത്രനെ ദാനിച്ചവൻ।

Verse 94

चक्री पांचजनी चैव सर्वनारकिमोचनः । यमार्चितः परो देवो नामोच्चारवसो ऽच्युतः ॥ ९४ ॥

ചക്രധാരിയും പാഞ്ചജന്യശംഖധാരിയും ആയവൻ; സർവ്വ നാരകാവസ്ഥകളിൽ നിന്നുമുള്ള മോചകൻ. യമനും അർച്ചിക്കുന്ന പരമദേവൻ അച്യുതൻ—നാമോച്ചാരമാത്രത്തിൽ സുലഭനാകുന്നവൻ।

Verse 95

कुब्जा विलासी सुभगो दीनबंधुरनूपमः । अक्रूरगृहगोप्ता च प्रतिज्ञापालकः शुभः ॥ ९५ ॥

അവൻ കുബ്ജയെ ഉദ്ധരിച്ചവൻ, ലീലാവിലാസി, ശുഭസൗഭാഗ്യമയൻ. ദീനബന്ധു, അനുപമൻ; അക്രൂരന്റെ ഗൃഹരക്ഷകൻ, പ്രതിജ്ഞാപാലകൻ, കല്യാണകാരകൻ।

Verse 96

जरासंधजयी विद्वान् यवनांतो द्विजाश्रयः । मुचुकुंदप्रियकरोजरासंधपलायितः ॥ ९६ ॥

അവൻ പണ്ഡിതനായ ജരാസന്ധജയി, യവനാന്തകൻ, ദ്വിജാശ്രയം. മുചുകുന്ദനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തിയവൻ; അവന്റെ മുമ്പിൽ ജരാസന്ധൻ പലയിടപ്പെട്ടു।

Verse 97

द्वारकाजनको गूढो ब्रह्मण्यः सत्यसंगरः । लीलाधरः प्रियकरो विश्वकर्मा यशःप्रदः ॥ ९७ ॥

അവൻ ദ്വാരകാജനകൻ, ഗൂഢൻ (രഹസ്യമയൻ), ബ്രാഹ്മണ്യൻ, സത്യസംഗരത്തിൽ അചഞ്ചലൻ. ലീലാധരൻ, പ്രിയദാതാവ്, വിശ്വകർമ്മസ്വരൂപൻ, യശഃപ്രദൻ।

Verse 98

रुक्मिणीप्रियसंदेशो रुक्मशोकविवर्द्धनः । चैद्यशोकालयः श्रेष्ठो दुष्टराजन्यनाशनः ॥ ९८ ॥

അവൻ രുക്മിണിക്കു പ്രിയസന്ദേശം കൊണ്ടുവന്ന ദൂതൻ, രുക്മിയുടെ ശോകം വർധിപ്പിച്ചവൻ. ചൈദ്യ (ശിശുപാല) ശോകത്തിന്റെ ആലയം, പരമശ്രേഷ്ഠൻ, ദുഷ്ട രാജവംശനാശകൻ।

Verse 99

रुक्मिवैरूप्यकरणो रुक्मिणीवचने रतः । बलभद्रवचोग्राही मुक्तरुक्मी जनार्दनः ॥ ९९ ॥

ജനാർദനൻ രുക്മിയെ വൈരൂപ്യമാക്കിയവൻ, രുക്മിണിയുടെ വചനപാലനത്തിൽ രതനായവൻ. ബലഭദ്രന്റെ വാക്ക് സ്വീകരിച്ചവൻ, രുക്മിയെ മോചിപ്പിച്ച (ക്ഷമിച്ച)വൻ।

Verse 100

रुक्मिणीप्राणनाथश्च सत्यभामापतिः स्वयम् । भक्तपक्षी भक्तिवश्यो ह्यक्रूरमणिदायकः ॥ १०० ॥

അവൻ രുക്മിണിയുടെ പ്രാണനാഥനും സ്വയം സത്യഭാമയുടെ ഭർത്താവും ആകുന്നു. ഭക്തപക്ഷപാതി, ഭക്തിയാൽ വശനായവൻ, അക്രൂരന് മണി നൽകിയവൻ.

Verse 101

शतधन्वाप्राणहारी ऋक्षराजसुताप्रियः । सत्राजित्तनयाकांतो मित्रविंदापहारकः ॥ १०१ ॥

അവൻ ശതധന്വയുടെ പ്രാണം എടുത്തവൻ; ഋക്ഷരാജന്റെ പുത്രി (ജാംബവതി)ക്ക് പ്രിയൻ; സത്രാജിത്തിന്റെ പുത്രി (സത്യഭാമ)യുടെ കാന്തൻ; മിത്രവിന്ദയെ അപഹരിച്ചവൻ.

Verse 102

सत्यापतिर्लक्ष्मणाजित्पूज्यो भद्राप्रियंकरः । नरका सुरघातीं च लीलाकन्याहरो जयी ॥ १०२ ॥

അവൻ സത്യത്തിന്റെ അധിപതി; ലക്ഷ്മണയ്ക്കും അജേയൻ, പൂജ്യൻ; ഭദ്രയ്ക്ക് പ്രിയം വരുത്തുന്നവൻ; നരകാസുരനെ സംഹരിച്ചവൻ, ദേവശത്രുക്കളെ വധിച്ചവൻ; ലീലയിൽ ലീലാകന്യയെ അപഹരിച്ചു ജയിച്ചവൻ.

Verse 103

मुरारिर्मदनेशोऽपि धरित्रीदुःखनाशनः । वैनतेयी स्वर्गगामी अदित्य कुंडलप्रदः ॥ १०३ ॥

അവൻ മുരാരി; കാമത്തിന്റെ അധിപതിയും; ഭൂമിയുടെ ദുഃഖങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ. വൈനതേയൻ (ഗരുഡൻ) രൂപത്തിൽ ഭക്തരെ സ്വർഗ്ഗഗാമികളാക്കുന്നവൻ; ആദിത്യൻ രൂപത്തിൽ കുണ്ഡലങ്ങൾ നൽകുന്നവൻ.

Verse 104

इंद्रार्चितो रमाकांतो वज्रिभार्याप्रपूजितः । पारिजातापहारी च शक्रमानापहारकः ॥ १०४ ॥

അവൻ ഇന്ദ്രൻ അർച്ചിക്കുന്നവൻ; രമ (ലക്ഷ്മി)യുടെ കാന്തൻ; വജ്രധാരിയുടെ ഭാര്യ (ശചീ)യാലും അത്യന്തം പൂജിക്കപ്പെടുന്നവൻ. പാരിജാതം അപഹരിച്ചവൻ; ശക്രന്റെ അഭിമാനം കവർന്നവൻ.

Verse 105

प्रद्युम्नजनकः सांबतातो बहुसुतो विधुः । गर्गाचार्यः सत्यगतिर्धर्माधारो धारधरः ॥ १०५ ॥

അവൻ പ്രദ്യുമ്നന്റെ ജനകൻ, സാംബന്റെ പിതാവ്, അനേകം പുത്രങ്ങളുള്ള ചന്ദ്രസമൻ; ഗർഗാചാര്യരൂപൻ, സത്യഗതി, ധർമ്മാധാരം, ധരാധരൻ।

Verse 106

द्वारकामंडनः श्लोक्यः सुश्लोको निगमालयः । पौंड्रकप्राणहारी च काशीराजशिरोहरः ॥ १०६ ॥

അവൻ ദ്വാരകയുടെ മാണ്ഡനം, ശ്ലോകങ്ങളിൽ സ്തുത്യൻ, ശുഭശ്ലോകസ്വരൂപൻ, വേദങ്ങളുടെ ആലയം; പൗണ്ഡ്രകന്റെ പ്രാണഹാരി, കാശീരാജന്റെ ശിരോഹരൻ।

Verse 107

अवैष्णवविप्रदाही सुदक्षिणभयाबहः । जरासंधविदारीं च धर्मनन्दनयज्ञकृत् ॥ १०७ ॥

അവൻ അവൈഷ്ണവ ബ്രാഹ്മണന്റെ പാപം ദഹിപ്പിക്കുന്നവൻ, യഥോചിത ദക്ഷിണ നൽകുന്നവന്റെ ഭയം അകറ്റുന്നവൻ; ജരാസന്ധനെ വേദിച്ചവൻ, ധർമ്മനന്ദനന്റെ യജ്ഞം നിർവഹിച്ചവൻ।

Verse 108

शिशुपालशिररश्चेदी दंतवक्रविनाशनः । विदूरथांसकः श्रीशः श्रीदो द्विविदनाशनः ॥ १०८ ॥

അവൻ ശിശുപാലന്റെ ശിരഛേദകൻ, ദന്തവക്രനാശകൻ, വിദൂരഥസംഹാരകൻ; ശ്രീനാഥൻ, ശ്രീദാതാവ്, ദ്വിവിദനാശകൻ।

Verse 109

रुक्मिणीमानहारी च रुक्मिणीमानवर्द्धनः । देवर्षिशापहर्ता च द्रौपदीवाक्यपालकः ॥ १०९ ॥

അവൻ രുക്മിണിയുടെ മാനം ശമിപ്പിക്കുന്നവൻ, പിന്നെയും രുക്മിണിയുടെ മാനം വർദ്ധിപ്പിച്ച് കാക്കുന്നവൻ; ദേവർഷികളുടെ ശാപഹർത്താവ്, ദ്രൗപദിയുടെ വാക്ക് പാലിക്കുന്നവൻ।

Verse 110

दुर्वासो भयहाति व पांचालीस्मरणागतः । पार्थदूतः पार्थमन्त्री पार्थदुःखौधनाशनः ॥ ११० ॥

ദുർവാസനാൽ ജനിച്ച ഭയം അകറ്റുന്നവൻ, പാഞ്ചാലി സ്മരിച്ചാൽ ഉടൻ എത്തുന്നവൻ; പാർത്ഥന്റെ ദൂതനും മന്ത്രിയുമായി നിന്നു, പാർത്ഥന്റെ ദുഃഖപ്രവാഹം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ।

Verse 111

पार्थमानापहारी च पार्थजीवनदायकः । पांचाली वस्त्रदाता च विश्वपालकपालकः ॥ १११ ॥

പാർത്ഥന്റെ അപമാനം നീക്കുന്നവൻ, പാർത്ഥന് ജീവൻ നൽകുന്നവൻ; പാഞ്ചാലിക്ക് വസ്ത്രം നൽകുന്നവൻ, ലോകപാലകരെയും പാലിക്കുന്ന പരിപാലകൻ।

Verse 112

श्वेताश्वसारथिः सत्यः सत्यसाध्यो भयापहः । सत्यसंधः सत्यरतिः सत्यप्रिय उदारधीः ॥ ११२ ॥

ശ്വേതാശ്വങ്ങളുടെ സാരഥിയായവൻ; സ്വയം സത്യം, സത്യത്തിലൂടെ പ്രാപ്യൻ, ഭയം അകറ്റുന്നവൻ. സത്യസങ്കൽപൻ, സത്യത്തിൽ രമിക്കുന്നവൻ, സത്യപ്രിയൻ, ഉദാരബുദ്ധിയുള്ളവൻ।

Verse 113

महासेनजयी चैव शिवसैन्यविनाशननः । बाणासुरभुजच्छेत्ता बाणबाहुवरप्रदः ॥ ११३ ॥

മഹാസേനയെ ജയിക്കുന്നവൻ, ശിവസേനയെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ; ബാണാസുരന്റെ ഭുജങ്ങൾ ഛേദിക്കുന്നവൻ, കൃപയാൽ വരം നൽകി ബാണന് ഭുജങ്ങൾ വീണ്ടും നൽകുന്നവൻ।

Verse 114

तार्क्ष्यमानापहारी च तार्क्ष्यतेजोविवर्द्धनः । रामस्वरूपधारी च सत्यभामामुदावहः ॥ ११४ ॥

താർക്ഷ്യൻ (ഗരുഡൻ) എന്നവന്റെ മാനം അകറ്റി അവന്റെ തേജസ് വർധിപ്പിക്കുന്നവൻ; രാമസ്വരൂപം ധരിക്കുന്നവൻ, സത്യഭാമയെ സഹധർമ്മിണിയായി ഉള്ള ഉദാത്ത പ്രഭു।

Verse 115

रत्नाकरजलक्रीडो व्रजलीलाप्रदर्शकः । स्वप्रतिज्ञापरिध्वंसी भीष्माज्ञापरिपालकः ॥ ११५ ॥

രത്നാകരജലത്തിൽ ക്രീഡിക്കുന്നവൻ, വ്രജലീലകൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവൻ; സ്വന്തം പ്രതിജ്ഞയും ഭംഗപ്പെടുത്തി, ഭീഷ്മന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കുന്നവൻ—ആ പ്രഭുവിനെ സ്മരിച്ചു കീർത്തിക്കണം।

Verse 116

वीरायुधहरः कालः कालिकेशो महाबलः । वर्वरीषशिरोहारी वर्वरीषशिरःप्रदः ॥ ११६ ॥

വീരന്മാരുടെ ആയുധങ്ങൾ ഹരിക്കുന്നവൻ—അവൻ തന്നെ കാലൻ; കാലികേശൻ, മഹാബലൻ—വർവരീഷന്റെ ശിരസ് എടുത്തവനും, വർവരീഷന്റെ ശിരസ് പ്രസാദിച്ചവനും അവൻ തന്നെ।

Verse 117

धर्मपुत्रजयी शूरदुर्योधनमदांतकः । गोपिकाप्रीतिनिर्बंधनित्यक्रीडो व्रजेश्वरः ॥ ११७ ॥

ധർമ്മപുത്രൻ (യുധിഷ്ഠിരൻ)നെ ജയിച്ചവൻ, ശൂരനായ ദുര്യോധനന്റെ അഹങ്കാരം നശിപ്പിച്ചവൻ; ഗോപികമാരുടെ പ്രീതിയിൽ നിത്യബന്ധിതനായി നിത്യലീലയിൽ ക്രീഡിക്കുന്നവൻ—അവൻ തന്നെ വ്രജേശ്വരൻ।

Verse 118

राधाकुंडरतिर्धन्यः सदांदोलसमाश्रितः । सदामधुवनानन्दी सदावृंदावनप्रियः ॥ ११८ ॥

രാധാകുണ്ഡത്തിൽ രതി ഉള്ള ഭക്തൻ ധന്യൻ; സദാ ആന്ദോള (ഊഞ്ഞാൽ-ഉത്സവ) ആശ്രയിക്കുന്നവൻ, സദാ മധുവനത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നവൻ, സദാ വൃന്ദാവനത്തെ പ്രിയമായി കരുതുന്നവൻ।

Verse 119

अशोकवनसन्नद्धः सदातिलकसंगतः । सदागोवर्द्धनरतिः सदा गोकुलवल्लभः ॥ ११९ ॥

അശോകവനത്താൽ സദാ സന്നദ്ധൻ, സദാ മംഗള തിലകത്താൽ വിഭൂഷിതൻ; സദാ ഗോവർധനത്തിൽ രതി ഉള്ളവൻ, സദാ ഗോകുലത്തിന്റെ വല്ലഭൻ (പ്രിയൻ) ആയ പ്രഭു।

Verse 120

भांडीरवटसंवासी नित्यं वंशीवटस्थितः । नन्दग्रामकृतावासो वृषभानुग्रहप्रियः ॥ १२० ॥

അവൻ ഭാണ്ഡീരവടത്തിൽ വസിക്കുകയും നിത്യം വംശീവടത്തിൽ നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്നു; നന്ദഗ്രാമത്തെ തന്റെ വാസസ്ഥാനമാക്കി വൃഷഭാനു-കുടുംബത്തോട് കൃപ കാണിക്കുന്നതിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു।

Verse 121

गृहीतकामिनीरूपो नित्यं रासिविलासकृत् । वल्लवीजनसंगोप्ता वल्लवीजनवल्लभः ॥ १२१ ॥

അവൻ പ്രിയ കാമിനിയുടെ രൂപം ധരിച്ചു നിത്യം രാസവിലാസം നടത്തുന്നു; ഗോപികാസമൂഹത്തിന്റെ സംരക്ഷകനും ഗോപികമാരുടെ പരമപ്രിയ വല്ലഭനും ആകുന്നു।

Verse 122

देवशर्मकृपाकर्ता कल्पपादपसंस्थितः । शिलानुगन्धनिलयः पादचारी घनच्छविः ॥ १२२ ॥

അവൻ ദേവശർമനോട് കരുണ ചെയ്തവൻ, കല്പവൃക്ഷത്തിൻ കീഴിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ; സുഗന്ധമുള്ള പാറകളിടയിൽ വസിച്ച്, കാല്നടയായി സഞ്ചരിച്ച്, ഘനശ്യാമ ദീപ്തിയുള്ളവൻ।

Verse 123

अतसीकुसुमप्रख्यः सदा लक्ष्मीकृपाकरः । त्रिपुरारिप्रियकरो ह्युग्रधन्वापराजितः ॥ १२३ ॥

അവൻ അതസീപ്പൂവുപോലെ ദീപ്തിമാൻ, സദാ ലക്ഷ്മീകൃപ നൽകുന്നവൻ; ത്രിപുരാരിക്ക് (ശിവന്) പ്രിയൻ, ഉഗ്രധന്വാ രൂപത്തിൽ അപരാജിതൻ।

Verse 124

षड्धुरध्वंसकर्ता च निकुंभप्राणहारकः । वज्रनाभपुरध्वंसी पौंड्रकप्राणहारकः ॥ १२४ ॥

അവൻ ഷഡ്ധുരനെ നശിപ്പിച്ചവൻ, നികുംഭന്റെ പ്രാണഹാരകൻ; വജ്രനാഭപുരം ധ്വംസിച്ചവൻ, പൗണ്ഡ്രകന്റെ പ്രാണം എടുത്തവൻ।

Verse 125

बहुलाश्वप्रीतिकर्ता द्विजवर्यप्रियंकरः । शिवसंकटहारी च वृकासुरविनाशनः ॥ १२५ ॥

ബഹുലാശ്വനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നവൻ, ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർക്ക് പ്രിയങ്കരൻ, ശിവന്റെ ദുരിതം അകറ്റുന്നവൻ, വൃകാസുരനെ നശിപ്പിച്ചവൻ।

Verse 126

भृगुसत्कारकारी च शिवसात्त्विकताप्रदः । गोकर्णपूजकः सांबकुष्ठविध्वंसकारणः ॥ १२६ ॥

ഭൃഗുവിന്റെ സത്കാരം നടത്തിക്കുന്നവൻ, ശിവസമമായ സാത്ത്വിക പവിത്രത നൽകുന്നവൻ, ഗോകർണ്ണത്തെ പൂജിക്കുന്നവൻ, സാംബന്റെ കൃപയാൽ കുഷ്ഠനാശത്തിന് കാരണമായവൻ।

Verse 127

वेदस्तुतो वेदवेत्ता यदुवंशविवर्द्धनः । यदुवंशविनाशी च उद्धवोद्धारकारकः ॥ १२७ ॥

വേദങ്ങൾ സ്തുതിക്കുന്നവൻ, വേദങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ജ്ഞാതാവ്, യദുവംശത്തെ വർധിപ്പിക്കുന്നവനും അതിനെ ലയിപ്പിക്കുന്നവനും, ഉദ്ധവന്റെ ഉദ്ഭവമോക്ഷത്തിന് കാരണമായവൻ।

Verse 128

राधा च राधिका चैव आनंदा वृषभानुजा । वृन्दावनेश्वरी पुण्या कृष्णमानसहारिणी ॥ १२८ ॥

അവൾ രാധ, രാധികയും; ആനന്ദസ്വരൂപിണി, വൃഷഭാനുവിന്റെ പുത്രി; വൃന്ദാവനേശ്വരി, പുണ്യവതി, കൃഷ്ണന്റെ മനസ്സിനെ ഹരിക്കുന്നവൾ।

Verse 129

प्रगल्भा चतुरा कामा कामिनी हरिमोहिनी । ललिता मधुरा माध्वी किशोरी कनकप्रभा ॥ १२९ ॥

അവൾ പ്രഗൽഭ, ചതുര, കാമസ്വരൂപിണി, കാമിനി; ഹരിയെയും മോഹിപ്പിക്കുന്ന മോഹിനി. അവൾ ലലിത, മധുര, മാധ്വീ, കിശോരി, കനകപ്രഭയിൽ ദീപ്തയാണ്।

Verse 130

जितचंद्रा जितमृगा जितसिंहा जितद्विपा । जितरंभा जितपिका गोविंदहृदयोद्भवा ॥ १३० ॥

ചന്ദ്രനെയും ജയിച്ചവൾ, മൃഗത്തെയും ജയിച്ചവൾ, സിംഹത്തെയും ഗജത്തെയും ജയിച്ചവൾ; രംഭയെയും കുയിലിനെയും മീതെക്കടന്നവൾ—അവൾ ഗോവിന്ദന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച ദേവിയാണ്।

Verse 131

जितबिंबा जितशुका जितपद्मा कुमारिका । श्रीकृष्णाकर्षणा देवी नित्यं युग्मस्वरूपिणी ॥ १३१ ॥

ബിംബഫലത്തിന്റെ ചുവപ്പിനെയും, ശുകന്റെ മനോഹാരിതയെയും, പദ്മത്തിന്റെ ശോഭയെയും മീതെക്കടന്നവൾ—അവൾ നിത്യ കുമാരിക; ശ്രീകൃഷ്ണനെ ആകർഷിക്കുന്ന ദേവി, നിത്യം യുഗ്മസ്വരൂപിണി।

Verse 132

नित्यं विहारिणी कांता रसिका कृष्णवल्लभा । आमोदिनी मोदवती नंदनंदनभूषिता ॥ १३२ ॥

അവൾ നിത്യം ലീലാവിഹാരിണി, പ്രിയകാന്ത, ദിവ്യരസത്തിന്റെ രസിക, കൃഷ്ണവല്ലഭ; ആമോദം നിറഞ്ഞവൾ, മോദവതി, നന്ദനന്ദനാൽ ഭൂഷിതയായവൾ।

Verse 133

दिव्यांबरा दिव्यहारा मुक्तामणिविभूषिता । कुञ्जप्रिया कुञ्जवासा कुञ्जनायकनायिका ॥ १३३ ॥

അവൾ ദിവ്യാംബരം ധരിച്ചവൾ, ദിവ്യഹാരം അണിഞ്ഞവൾ, മുത്തുമണികളാൽ വിഭൂഷിത; കുഞ്ജപ്രിയ, കുഞ്ജവാസിനി, കുഞ്ജനായകന്റെ നായിക।

Verse 134

चारुरूपा चारुवक्त्रा चारुहेमांगदा शुभा । श्रीकृष्णवेणुसंगीता मुरलीहारिणी शिवा ॥ १३४ ॥

അവൾ ചാരുരൂപിണി, ചാരുമുഖിണി, ശുഭമയി, മനോഹര സ്വർണാംഗദങ്ങളാൽ അലങ്കൃത; ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ വേണുനാദത്തിൽ ലയിച്ചവൾ, മുരളിയാൽ ഹൃദയം ഹരിക്കുന്ന മംഗളസ്വരൂപിണി (ശിവാ)।

Verse 135

भद्रा भगवती शांता कुमुदा सुन्दरी प्रिया । कृष्णरतिः श्रीकृष्णसहचारिणी ॥ १३५ ॥

അവൾ ഭദ്രാ, ഭഗവതീ, ശാന്താ, കുമുദാ, സുന്ദരീ, പ്രിയാ; ശ്രീകൃഷ്ണരതിയുള്ളവളായി നിത്യവും ശ്രീകൃഷ്ണസഹചാരിണി.

Verse 136

वंशीवटप्रियस्थाना युग्मायुग्मस्वरूपिणी । भांडीरवासिनी शुभ्रा गोपीनाथप्रिया सखी ॥ १३६ ॥

അവൾ വംശീവടത്തിന്റെ പ്രിയസ്ഥാനത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നവൾ, യുഗ്മവും അയുഗ്മവും ആയ സ്വരൂപിണി; ഭാണ്ഡീരവാസിനി, ശുഭ്ര-പ്രകാശമയി—ഗോപീനാഥൻ (ശ്രീകൃഷ്ണൻ)ന്റെ പ്രിയ സഖി.

Verse 137

श्रुतिनिःश्वसिता दिव्या गोविंदरसदायिनी । श्रीकृष्णप्रार्थनीशाना महानन्दप्रदायिनी ॥ १३७ ॥

അവൾ ശ്രുതി (വേദം)യുടെ ദിവ്യ നിശ്വാസസ്വരൂപിണി, ഗോവിന്ദരസം ദാനിക്കുന്നവൾ; ശ്രീകൃഷ്ണപ്രാർത്ഥനയുടെ ഈശാനശക്തിയും മഹാനന്ദം നൽകുന്നവളുമാണ്.

Verse 138

वैकुंठजनसंसेव्या कोटिलक्ष्मी सुखावहा । कोटिकंदर्पलावण्या रतिकोटिरतिप्रदा ॥ १३८ ॥

അവൾ വൈകുണ്ഠജനങ്ങൾ സേവിക്കുന്നവൾ, കോടിക്കണക്കിന് ലക്ഷ്മികളുടെ സുഖം വരുത്തുന്നവൾ; കോടിക്കണക്കിന് കന്ദർപ്പന്മാരെയും മികവുറ്റ ലാവണ്യമയി, കോടി-കോടി രതികളെക്കാൾ ഉന്നതമായ രതി നൽകുന്നവൾ.

Verse 139

भक्तिग्राह्या भक्तिरूपा लावण्यसरसी उमा । ब्रह्मरुद्रादिसंराध्या नित्यं कौतूहलान्विता ॥ १३९ ॥

ഉമാ ഭക്തിയാൽ മാത്രമേ ഗ്രാഹ്യമാകൂ; അവൾ ഭക്തിസ്വരൂപിണി, ലാവണ്യത്തിന്റെ സരസ്സാണ്. ബ്രഹ്മാ, രുദ്രൻ മുതലായ ദേവന്മാർ നിത്യവും ആരാധിക്കുന്നവൾ; സദാ കൗതൂഹലസമ്പന്നയും ആണ്.

Verse 140

नित्यलीला नित्यकामा नित्यश्रृंगारभूषिता । नित्यवृन्दावनरसा नन्दनन्दनसंयुता ॥ १४० ॥

അവൾ നിത്യ ദിവ്യലീലയിൽ രമിക്കുന്നവൾ, നിത്യ പ്രേമ-കാമനയാൽ യുക്തയും സദാ പാവന ശൃംഗാര-ഭൂഷണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയും ആകുന്നു. അവൾ നിത്യം വൃന്ദാവന-രസം ആസ്വദിച്ച് നന്ദനന്ദനൻ ശ്രീകൃഷ്ണനോടു അവിഛിന്നമായി ഏകീഭവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 141

गोपगिकामण्डलीयुक्ता नित्यं गोपालसंगता । गोरसक्षेपणी शूरा सानन्दानन्ददायिनी ॥ १४१ ॥

അവൾ ഗോപികമണ്ഡലിയോടുകൂടെ നിത്യം ഗോപാല-പ്രഭുവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ വസിക്കുന്നു. ഗോറസം ഒഴുക്കുന്നതിൽ ധീരയും, ആനന്ദവും പരമാനന്ദവും നൽകുന്നവളുമാകുന്നു.

Verse 142

महालीला प्रकृष्टा च नागरी नगचारिणी । नित्यमाघूर्णिता पूर्णा कस्तूरीतिलकान्विता ॥ १४२ ॥

അവൾ മഹാലീലയിൽ പ്രകൃഷ്ടയും, നഗരീയായിട്ടും പർവതങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവളുമാകുന്നു. അവൾ നിത്യം ആനന്ദത്തിൽ ചുറ്റിത്തിരിയുന്നവൾ, സർവ്വതോഭാവേന പൂർണ്ണയും, ലലാട്ടത്തിൽ കസ്തൂരി-തിലകധാരിണിയും ആകുന്നു.

Verse 143

पद्मा श्यामा मृगाक्षी च सिद्धिरूपा रसावहा । कोटिचन्द्रानना गौरी कोटिकोकिलसुस्वरा ॥ १४३ ॥

അവൾ പദ്മാ, ശ്യാമാ, മൃഗാക്ഷി; സിദ്ധിരൂപിണിയും രസാവഹിണിയും ആകുന്നു. അവളുടെ മുഖം കോടി ചന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തം; അവൾ ഗൗരീരൂപിണി, അവളുടെ സ്വരം കോടി കുയിലുകളേക്കാൾ മധുരം.

Verse 144

शीलसौंदर्यनिलया नन्दनन्दनलालिता । अशोकवनसंवासा भांडीरवनसङ्गता ॥ १४४ ॥

അവൾ ശീലവും സൗന്ദര്യവും വസിക്കുന്ന നിവാസം; നന്ദനന്ദനന് ലലിതയായി പ്രിയപ്പെട്ടവൾ. അവൾ അശോകവനത്തിൽ വസിക്കുന്നവൾ, ഭാണ്ഡീരവനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവൾ.

Verse 145

कल्पद्रुमतलाविष्टा कृष्णा विश्वा हरिप्रिया । अजागम्या भवागम्या गोवर्द्धनकृतालया ॥ १४५ ॥

അവൾ കല്പദ്രുമത്തിന്റെ തണലിൽ അധിവസിക്കുന്നവൾ; ശ്യാമവർണ്ണ, സർവ്വവ്യാപിനി, ഹരിപ്രിയ. അജന്മർക്കു (സാധാരണർക്കു) അഗമ്യയായിട്ടും, ഭവബന്ധത്തിൽപ്പെട്ട ജീവർക്കു ഗമ്യ; ഗോവർധനത്തിൽ കൃതാലയം ഉള്ളവൾ.

Verse 146

यमुनातीरनिलया शश्वद्गोविंदजल्पिनी । शश्वन्मानवती स्निग्धा श्रीकृष्णपरिवन्दिता ॥ १४६ ॥

അവൾ യമുനാതീരത്ത് വസിക്കുന്നവൾ; എപ്പോഴും ഗോവിന്ദനാമം ജപിക്കുന്നവൾ. മനുഷ്യരോടു നിത്യകരുണയുള്ള, സ്നിഗ്ധസ്നേഹപൂർണ്ണ; ശ്രീകൃഷ്ണനാൽ പരിവന്ദിതയായവൾ.

Verse 147

कृष्णस्तुता कृष्णवृता श्रीकृष्णहृदयालया । देवद्रुमफला सेव्या वृन्दावनरसालया ॥ १४७ ॥

അവൾ കൃഷ്ണനാൽ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടവൾ, കൃഷ്ണവൃതയായവൾ, ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നവൾ. ദേവദ്രുമഫലത്തെപ്പോലെ സേവ്യ; വൃന്ദാവനരസാമൃതത്തിന്റെ ആലയവും അവൾ തന്നേ.

Verse 148

कोटितीर्थमयी सत्या कोटितीर्थफलप्रदा । कोटियोगसुदुष्प्राप्या कोटियज्ञदुराश्रया ॥ १४८ ॥

സത്യം കോടി തീർത്ഥങ്ങളുടെ സാരസ്വരൂപം; കോടി തീർത്ഥഫലം നൽകുന്നതും അതുതന്നെ. അത് കോടി യോഗങ്ങളേക്കാളും ദുഷ്പ്രാപ്യം; കോടി യജ്ഞങ്ങളേക്കാളും ദുർലഭമായ ആശ്രയം.

Verse 149

मनसा शशिलेखा च श्रीकोटिसुभगाऽनघा । कोटिमुक्तसुखा सौम्या लक्ष्मीकोटिविलासिनी ॥ १४९ ॥

മനസ്സിൽ അവൾ ശശിലേഖ—നിർമല, കോടി ശ്രീരൂപങ്ങളേക്കാളും അധികം സुभഗ. അവൾ സൗമ്യ, കോടി മുക്തികളുടെ സുഖം നൽകുന്നവൾ; കോടി ലക്ഷ്മികളുടെ വൈഭവത്തിൽ വിലസിക്കുന്നവൾ.

Verse 150

तिलोत्तमा त्रिकालस्था त्रिकालज्ञाप्यधीश्वरी । त्रिवेदज्ञा त्रिलोकज्ञा तुरीयांतनिवासिनी ॥ १५० ॥

അവൾ തിലോത്തമ; ത്രികാലങ്ങളിലും നിലകൊള്ളുന്നവൾ, ത്രികാലജ്ഞയും പരമാധീശ്വരിയും. അവൾ ത്രിവേദജ്ഞ, ത്രിലോകജ്ഞ; തുരീയത്തിന്റെ അന്തഃസത്തയിൽ വസിക്കുന്നവൾ.

Verse 151

दुर्गाराध्या रमाराध्या विश्वाराध्या चिदात्मिका । देवाराध्या पराराध्या ब्रह्माराध्या परात्मिका ॥ १५१ ॥

അവൾ ദുർഗാരൂപത്തിൽ ആരാധ്യ, രമാ (ലക്ഷ്മി) രൂപത്തിലും ആരാധ്യ. അവൾ വിശ്വരൂപമായി പൂജ്യയും ചിദാത്മികയും. ദേവന്മാർ ആരാധിക്കുന്നവൾ, പരമാരാധ്യ; ബ്രഹ്മരൂപത്തിൽ ആരാധ്യയും പരാത്മികയും.

Verse 152

शिवाराध्या प्रेमसाध्या भक्ताराध्या रसात्मिका । कृष्णप्राणार्पिणी भामा शुद्धप्रेमविलासिनी ॥ १५२ ॥

ഭാമ ശിവനാലും ആരാധ്യ; പ്രേമത്തിലൂടെ സാദ്ധ്യ, ഭക്തന്മാർ പൂജിക്കുന്നവൾ, ഭക്തിരസത്തിന്റെ സാരസ്വരൂപിണി. അവൾ കൃഷ്ണനു തന്റെ പ്രാണം അർപ്പിക്കുന്നവൾ; ശുദ്ധപ്രേമലീലയിൽ വിഹരിക്കുന്നവൾ.

Verse 153

कृष्णाराध्या भक्तिसाध्या भक्तवृन्दनिषेविता । विश्वाधारा कृपाधारा जीवधारातिनायिका ॥ १५३ ॥

അവൾ കൃഷ്ണസംബന്ധത്തിൽ ആരാധ്യ; ഭക്തിയാൽ സാദ്ധ്യ; ഭക്തവൃന്ദങ്ങൾ സേവിക്കുന്നവൾ. അവൾ വിശ്വാധാരം, കൃപാധാരം; ജീവന്മാരുടെ പ്രാണധാരണത്തിന് പരമനായിക.

Verse 154

शुद्धप्रेममयी लज्जा नित्यसिद्धा शिरोमणिः । दिव्यरूपा दिव्यभोगा दिव्यवेषा मुदान्विता ॥ १५४ ॥

ശുദ്ധപ്രേമമയിയായ ലജ്ജ നിത്യസിദ്ധയും ശിരോമണിയും. അവളുടെ രൂപം ദിവ്യം, ഭോഗം ദിവ്യം, വേഷം ദിവ്യം; അവൾ ആനന്ദസമ്പൂർണ്ണയാണ്.

Verse 155

दिव्यांगनावृन्दसारा नित्यनूतनयौवना । परब्रह्मावृता ध्येया महारूपा महोज्ज्वला ॥ १५५ ॥

അവൾ ദിവ്യ അപ്സരാവൃന്ദത്തിന്റെ സാരം, നിത്യനൂതന യൗവനസമ്പന്ന. പരബ്രഹ്മാവൃതയായി ധ്യാനയോഗ്യ—മഹാരൂപിണി, മഹോജ്ജ്വല.

Verse 156

कोटिसूर्यप्रभा कोटिचन्द्रबिंबाधिकच्छविः । कोमलामृतवागाद्या वेदाद्या वेददुर्लभा ॥ १५६ ॥

അവളുടെ പ്രഭ കോടി സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ; അവളുടെ കാന്തി കോടി പൂർണ്ണചന്ദ്രബിംബങ്ങളെക്കാൾ മേലേ. അവളുടെ വാക്ക് কোমലവും അമൃതസമവും; അവൾ ആദ്യം, വേദമൂലം—എന്നാലും വേദങ്ങളാലും ദുർലഭ.

Verse 157

कृष्णासक्ता कृष्णभक्ता चन्द्रावलिनिषेविता । कलाषोडशसंपूर्णा कृष्णदेहार्द्धधारिणी ॥ १५७ ॥

അവൾ കൃഷ്ണാസക്ത, കൃഷ്ണഭക്ത; ചന്ദ്രാവലിയാൽ സേവിത. ഷോഡശകലാസമ്പൂർണ്ണ, കൃഷ്ണദേഹാർദ്ധം ധരിക്കുന്നവൾ.

Verse 158

कृष्णबुद्धिः कृष्णसाराकृष्णरूपविहारिणी । कृष्णकान्ता कृष्णधना कृष्णमोहनकारिणी ॥ १५८ ॥

അവളുടെ ബുദ്ധി കൃഷ്ണനിൽ സ്ഥിരം; അവളുടെ സാരം കൃഷ്ണൻ തന്നെ; കൃഷ്ണരൂപത്തിൽ വിഹരിക്കുന്നവൾ. അവൾ കൃഷ്ണകാന്ത, കൃഷ്ണൻ തന്നെയാണ് അവളുടെ ധനം, കൃഷ്ണനാൽ മോഹിപ്പിക്കുന്നവൾ.

Verse 159

कृष्णदृष्टिः कृष्णगोत्री कृष्णदेवी कुलोद्वहा । सर्वभूतस्थितावात्मा सर्वलोकनमस्कृता ॥ १५९ ॥

അവളുടെ ദൃഷ്ടി കൃഷ്ണനിൽ നിശ്ചലം; അവൾ കൃഷ്ണഗോത്രിണി, കൃഷ്ണദേവി, കുലോദ്വഹ. അവളുടെ ആത്മസ്വരൂപം സർവ്വഭൂതങ്ങളിലും നിലകൊള്ളുന്നു; സർവ്വലോകങ്ങളും അവളെ നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 160

कृष्णदात्री प्रेमधात्री स्वर्णगात्री मनोरमा । नगधात्री यशोठात्री महादेवी शुभंकरी ॥ १६० ॥

കൃഷ്ണദാത്രി, പ്രേമം പോഷിപ്പവൾ, സ്വർണ്ണദേഹി മനോഹരി; പർവ്വതധാരിണി, യശോധാരിണി—അവളേ മഹാദേവി, ശുഭം വരുത്തുന്നവൾ।

Verse 161

श्रीशेषदेवजननी अवतारगणप्रसूः । उत्पलांकारविंदांका प्रसादांका द्वितीयका ॥ १६१ ॥

ശ്രീ—ശേഷദേവജനനി, അവതാരഗണങ്ങളുടെ പ്രസൂതി; ‘ഉത്പലാങ്കാ’, ‘അരവിന്ദാങ്കാ’, ‘പ്രസാദാങ്കാ’ എന്ന നാമങ്ങളാലും പ്രസിദ്ധ—ഈ ക്രമത്തിൽ രണ്ടാമത്തേത്।

Verse 162

रथांका कुंजरांका च कुंडलांकपदस्थिता । छत्रांका विद्युदंका च पुष्पमालांकितापि च ॥ १६२ ॥

രഥചിഹ്നവും കുഞ്ജര(ആന)ചിഹ്നവും ധരിച്ചവൾ; കുണ്ഡലചിഹ്നമുള്ള പാദമുദ്രയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൾ; ഛത്രചിഹ്നവും വിദ്യുത്ചിഹ്നവും ഉള്ളവൾ, പുഷ്പമാലയാലും അലങ്കൃതയായവൾ।

Verse 163

दंडांका मुकुटांका च पूर्णचन्द्रा शुकांकिता । कृष्णात्रहारपाका च वृन्दाकुंजविहारिणी ॥ १६३ ॥

ദണ്ഡചിഹ്നവും മുകുടചിഹ്നവും ഉള്ളവൾ; പൂർണ്ണചന്ദ്രചിഹ്നിതയും ശുകചിഹ്നിതയും; കൃഷ്ണവസ്ത്രധാരിണി, താരകഹാരധാരിണി, വൃന്ദയുടെ കുഞ്ജങ്ങളിൽ വിഹരിക്കുന്നവൾ।

Verse 164

कृष्णप्रबोधनकरी कृष्णशेषान्नभोजिनी । पद्मकेसरमध्यस्था संगीतागमवेदिनी ॥ १६४ ॥

കൃഷ്ണനെ പ്രബോധിപ്പിക്കുന്നവൾ; കൃഷ്ണന്റെ ശേഷാന്നം ഭുജിക്കുന്നവൾ; പദ്മത്തിന്റെ കേസരമദ്ധ്യേ വിരാജിക്കുന്നവൾ; സംഗീതാഗമത്തിന്റെ ജ്ഞാനിനി।

Verse 165

कोटिकल्पांतभ्रूभंगा अप्राप्तप्रलयाच्युता । सर्वसत्त्वनिधिः पद्मशंखादिनिधिसेविता ॥ १६५ ॥

കോടി കല്പാന്തത്തിലും അവളുടെ ഭ്രൂഭംഗം ഉണ്ടാകുന്നില്ല; പ്രളയം ഇനിയും വന്നിട്ടില്ലെങ്കിലും അവൾ അച്യുതയായി അചലമായി നിലകൊള്ളുന്നു. അവൾ സർവ്വസത്ത്വങ്ങളുടെ നിധി; പദ്മം, ശംഖം മുതലായ ദിവ്യനിധികൾ സേവിക്കുന്നു.

Verse 166

अणिमादिगुणैश्वर्या देववृन्दविमोहिनी । सस्वानन्दप्रदा सर्वा सुवर्णलतिकाकृतिः ॥ १६६ ॥

അണിമാദി ഗുണൈശ്വര്യങ്ങളാൽ സമന്വിതയായ അവൾ ദേവവൃന്ദത്തെയും മോഹിപ്പിക്കുന്നു. അവൾ എല്ലാവർക്കും തന്റെ സ്വാനന്ദം നൽകുന്നു; അവളുടെ രൂപം സ്വർണ്ണലതികയെപ്പോലെ ദീപ്തമാണ്.

Verse 167

कृष्णाभिसारसंकेता मालिनी नृत्यपंडिता । गोपीसिंधुसकाशाह्वां गोपमंडपशोभिनी ॥ १६७ ॥

കൃഷ്ണനെ കാണാൻ നിശ്ചിതമായ അഭിസാരസങ്കേതം ധരിച്ചവൾ; മാലിനി—നൃത്തപണ്ഡിത. ‘ഗോപീ-സിന്ധു-സകാശാ’ എന്നു ഖ്യാത; ഗോപമണ്ഡപത്തെ ശോഭിപ്പിക്കുന്നവൾ.

Verse 168

श्रीकृष्णप्रीतिदा भीता प्रत्यंगपुलकांचिता । श्रीकृष्णालिंगनरता गोविंदविरहाक्षमा ॥ १६८ ॥

ശ്രീകൃഷ്ണനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തുന്നവൾ; ഭയത്തിൽ വിറയ്ക്കുന്നവൾ; ശരീരമൊട്ടാകെ രോമാഞ്ചം നിറഞ്ഞവൾ. ശ്രീകൃഷ്ണാലിംഗനത്തിൽ നിത്യരത; ഗോവിന്ദവിരഹം സഹിക്കാനാകാത്തവൾ.

Verse 169

अनंतगुणसंपन्ना कृष्णकीर्तनलालसा । बीजत्रयमयी मूर्तिः कृष्णानुग्रहवांछिता ॥ १६९ ॥

അനന്ത ഗുണസമ്പന്നയായ അവൾ കൃഷ്ണകീർത്തനത്തിൽ ലാലസയുള്ളവൾ. അവൾ ത്രിബീജമയീ മൂർത്തി; കൃഷ്ണാനുഗ്രഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൾ.

Verse 170

विमलादिनिषेव्या च ललिताद्यार्चिता सती । पद्मवृन्दस्थिता हृष्टा त्रिपुरापरिसेविता ॥ १७० ॥

വിമലാദി ദേവിമാർ അവളെ സേവിക്കുന്നു; ലലിതാദികൾ ആ സതീദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നു. പദ്മവൃന്ദത്തിനിടയിൽ വസിച്ച് അവൾ ഹർഷിതയായി ഇരിക്കുന്നു; ത്രിപുരാ നിത്യവും അവളെ പരിചരിക്കുന്നു.

Verse 171

वृन्तावत्यर्चिता श्रद्धा दुर्ज्ञेया भक्तवल्लभा । दुर्लभा सांद्रसौख्यात्मा श्रेयोहेतुः सुभोगदा ॥ १७१ ॥

വൃന്താവതിയിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ആ ശ്രദ്ധ ദുർജ്ഞേയമാണ്, ഭക്തർക്കു പ്രിയവും ദുർലഭവും. അതിന്റെ സ്വഭാവം ഘനാനന്ദം; പരമ ശ്രേയസ്സിന് ഹേതുവായി ശുഭഭോഗങ്ങൾ നൽകുന്നു.

Verse 172

सारंगा शारदा बोधा सद्वृंदावनचारिणी । ब्रह्मानन्दा चिदानन्दा ध्यानान्दार्द्धमात्रिका ॥ १७२ ॥

അവൾ സാരംഗാ, അവൾ ശാരദാ, അവൾ ബോധാരൂപിണി; സദ്വൃന്ദാവനത്തിൽ വിഹരിക്കുന്നവൾ. അവൾ ബ്രഹ്മാനന്ദവും ചിദാനന്ദവും; ധ്യാനജന്യാനന്ദത്തിന്റെ അർധമാത്രാസ്വരൂപിണി.

Verse 173

गंधर्वा सुरतज्ञा च गोविंदप्राणसंगमा । कृष्णांगभूषणा रत्नभूषणा स्वर्णभूषिता ॥ १७३ ॥

അവൾ ഗന്ധർവീ, സുരതകലയിൽ നിപുണ; അവളുടെ പ്രാണം ഗോവിന്ദനോടു ഏകീഭവിച്ചിരിക്കുന്നു. അവൾ കൃഷ്ണന്റെ അംഗങ്ങളെ അലങ്കരിക്കുന്നു; രത്നാഭരണങ്ങളാലും സ്വർണാഭരണങ്ങളാലും ശോഭിക്കുന്നു.

Verse 174

श्रीकृष्णहृदयावासमुक्ताकनकनालि का । सद्रत्नकंकणयुता श्रीमन्नीलगिरिस्थिता ॥ १७४ ॥

ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നവൾ, മുത്തും സ്വർണവും ചേർന്ന മാലയാൽ അലങ്കൃതയായവൾ; ഉത്തമ രത്നഖചിത കങ്കണങ്ങൾ ധരിച്ച്, ശ്രീമാൻ നീലഗിരിയിൽ വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 175

स्वर्णनूपुरसंपन्ना स्वर्णकिंकिणिमंडिता । अशेषरासकुतुका रंभोरूस्तनुमध्यमा ॥ १७५ ॥

സ്വർണ്ണ നൂപുരങ്ങളാൽ സമ്പന്നയായി, സ്വർണ്ണ കിങ്കിണികളാൽ അലങ്കൃതയായി; അവൾ എല്ലാ രാസക്രീഡകളിലും ഉത്സുകയായി, രംഭയെപ്പോലുള്ള ഊരുക്കളും സുന്ദരമായ സ്ലിം നടുവും ഉള്ളവളായിരുന്നു।

Verse 176

पराकृतिः पररानन्दा परस्वर्गविहारिणी । प्रसूनकबरी चित्रा महासिंदूरसुन्दरी ॥ १७६ ॥

അവൾ പരാത്പരസ്വഭാവിനി, പരമാനന്ദത്തിൽ രമിക്കുന്നവൾ, പരമസ്വർഗത്തിൽ വിഹരിക്കുന്നവൾ. പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച കബരി അത്ഭുതമായി തിളങ്ങുന്നു; മഹാസിന്ദൂരാഭരണത്തോടെ അവൾ അതിസുന്ദരി.

Verse 177

कैशोरवयसा बाला प्रमदाकुलशेखरा । कृष्णाधरसुधा स्वादा श्यामप्रेमविनोदिनी ॥ १७७ ॥

കൈശോരവയസ്സിലെ ബാല, പ്രേമാതുരയായ പ്രമദകളിൽ ശിരോമണി; കൃഷ്ണാധരസുധപോലെ മധുരം നിറഞ്ഞവൾ, ശ്യാമസുന്ദരന്റെ പ്രേമത്തിൽ വിനോദിക്കുന്നു।

Verse 178

शिखिपिच्छलसच्चूडा स्वर्णचंपकभूषिता । कुंकुमालक्तकस्तूरीमंडिता चापराजिता ॥ १७८ ॥

മയില്പീലി ചേർന്ന മനോഹര ചൂടയാൽ അലങ്കൃതയായി, സ്വർണ്ണചമ്പകാഭരണങ്ങളാൽ ഭൂഷിതയായി; കുങ്കുമം, ആലക്തകം, കസ്തൂരി എന്നിവാൽ മണ്ടിതയായി—അവൾ അപരാജിതയായി, അജേയമായി ദീപ്തിച്ചു।

Verse 179

हेमहरान्वितापुष्पा हाराढ्या रसवत्यपि । माधुर्य्यमधुरा पद्मा पद्महस्ता सुविश्रुता ॥ १७९ ॥

അവൾ ഹേമഹാരങ്ങളും പുഷ്പാലങ്കാരങ്ങളും ധരിച്ചവൾ, ഹാരസമ്പത്തിൽ സമൃദ്ധയും രസവതിയുമാണ്. മാധുര്യത്തിനുള്ളിലും മാധുര്യസ്വരൂപിണി—അവൾ പദ്മാ, പദ്മഹസ്താ, സർവ്വത്ര സുവിശ്രുത.

Verse 180

भ्रूभंगाभंगकोदंडकटाक्षशरसंधिनी । शेषदेवाशिरस्था च नित्यस्थलविहारिणी ॥ १८० ॥

ഭ്രൂഭംഗം-അഭംഗം എന്ന ലഘുചലനമാത്രത്തിൽ അഖണ്ഡ കോദണ്ഡത്തിൽ കടാക്ഷശരങ്ങളെ സംധിക്കുന്നവൾ; ശേഷദേവന്റെ ശിരസ്സുകളിൽ വിരാജിക്കുന്നവൾ; സ്വന്തം നിത്യധാമത്തിൽ നിത്യം വിഹരിക്കുന്നവൾ.

Verse 181

कारुण्यजलमध्यस्था नित्यमत्ताधिरोहिणी । अष्टभाषवती चाष्टनायिका लक्षणान्विता ॥ १८१ ॥

കരുണാജലത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ വസിക്കുന്നവൾ; ഭാവപ്രകടനത്തിന്റെ മത്തഗജത്തിൽ നിത്യം അധിരൂഢയായിരിക്കുന്നവൾ; അഷ്ടഭാഷകളാൽ സമ്പന്നയും അഷ്ടനായികാ-ലക്ഷണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയും ആകുന്നു.

Verse 182

सुनूतिज्ञा श्रुतिज्ञा च सर्वज्ञा दुःखहारिणी । रजोगुणेश्वरी चैव जरच्चंद्रनिभानना ॥ १८२ ॥

അവൾ സുനീതിയും ധർമ്മശാസ്ത്രവും അറിയുന്നവൾ, ശ്രുതി-വേദജ്ഞ, സർവജ്ഞ, ദുഃഖഹാരിണി. അവൾ രജോഗുണത്തിന്റെ അധീശ്വരി; അവളുടെ മുഖം ജരച്ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ദീപ്തമാണ്.

Verse 183

केतकीकुसुमाभासा सदा सिंधुवनस्थिता । हेमपुष्पाधिककरा पञ्चशक्तिमयी हिता ॥ १८३ ॥

അവൾ കേതകീകുസുമംപോലെ ദീപ്തിമയി, സദാ സിന്ധുവനത്തിൽ വസിക്കുന്നവൾ. അവളുടെ കരങ്ങൾ ഹേമപുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കൃതം; അവൾ ഹിതകാരിണിയും പഞ്ചശക്തിമയിയും ആകുന്നു.

Verse 184

स्तनकुभी नराढ्या च क्षीणापुण्या यशस्वनी । वैराजसूयजननी श्रीशा भुवनमोहिनी ॥ १८४ ॥

അവൾ സ്തനകുംഭങ്ങളാൽ ശോഭിത, നരസമൂഹത്താൽ അലങ്കൃത; പുണ്യം ക്ഷീണിച്ചാലും യശസ്വിനി. അവൾ വൈരാജ-സൂയ നൃപന്മാരുടെ ജനനി, ശ്രീയുടെ അധീശ്വരി, ഭുവനമോഹിനി.

Verse 185

महाशोभा महामाया महाकांतिर्महास्मृतिः । महामोहा महाविद्या महाकीर्तिंर्महारतिः ॥ १८५ ॥

അവൾ മഹാശോഭ, മഹാമായ, മഹാകാന്തി, മഹാസ്മൃതി. അവൾ മഹാമോഹ, മഹാവിദ്യ, മഹാകീർത്തി, മഹാരതി (ഭക്ത്യാനന്ദം) ആകുന്നു.

Verse 186

महाधैर्या महावीर्या महाशक्तिर्महाद्युतिः । महागौरी महासंपन्महाभोगविलासिनी ॥ १८६ ॥

അവൾ മഹാധൈര്യവും മഹാവീര്യവും ഉള്ളവൾ; മഹാശക്തിയും മഹാദ്യുതിയും ധരിച്ചവൾ. അവൾ മഹാഗൗരി, മഹാസമ്പന്ന, മഹാഭോഗവിലാസിനി.

Verse 187

समया भक्तिदाशोका वात्सल्यरसदायिनी । सुहृद्भक्तिप्रदा स्वच्छा माधुर्यरसवर्षिणी ॥ १८७ ॥

അവൾ സമയാ (യുക്തകാലാനുഗ്രഹിണി), ഭക്തിദാത്രി, ശോകഹാരിണി. അവൾ വാത്സല്യരസം നൽകുന്നു, സുഹൃദ്ഭക്തി പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു, നിർമലയും സുതാര്യയും ആയി മാധുര്യരസം വർഷിക്കുന്നു.

Verse 188

भावभक्तिप्रदा शुद्धप्रेमभक्तिविधायिनी । गोपरामाभिरामा च क्रीडारामा परेश्वरी ॥ १८८ ॥

അവൾ ഭാവഭക്തി നൽകുന്നവളും ശുദ്ധ പ്രേമഭക്തി സ്ഥാപിക്കുന്നവളുമാണ്. അവൾ ഗോപിരമകളിൽ അത്യന്തം മനോഹരി, രാമപ്രിയ, ക്രീഡാരാമാ ആയ പരേശ്വരി.

Verse 189

नित्यरामा चात्मरामा कृष्णरामा रमेश्वरी । एकानैकजगद्व्याप्ता विश्वलीलाप्रकाशिनी ॥ १८९ ॥

അവൾ നിത്യരാമയും ആത്മരാമയും; അവൾ കൃഷ്ണരാമയും രമേശ്വരിയും (ശ്രീയുടെ അധീശ്വരി) ആകുന്നു. അവൾ ഒരുത്തിയായിട്ടും അനേകം ലോകങ്ങളിൽ വ്യാപിച്ച്, സർവ്വവിശ്വലീല പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 190

सरस्वतीशा दुर्गेशा जगदीशा जगद्विधिः । विष्णुवंशनिवासा च विष्णुवंशसमुद्भवा ॥ १९० ॥

അവൾ സരസ്വതീശ്വരി, ദുർഗാധീശ്വരി, ജഗദീശ്വരി, ജഗദ്വിധാത്രി; അവൾ വിഷ്ണുവംശത്തിൽ വസിക്കുകയും വിഷ്ണുവംശത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 191

विष्णुवंशस्तुता कर्त्री विष्णुवंशावनी सदा । आरामस्था वनस्था च सूर्य्यपुत्र्यवगाहिनी ॥ १९१ ॥

അവൾ വിഷ്ണുവംശത്തെ സ്തുതിക്കുന്ന സ്തോത്രങ്ങളുടെ കർത്ത്രി, എപ്പോഴും വിഷ്ണുവംശത്തിന്റെ രക്ഷകി. അവൾ ഉദ്യാനങ്ങളിലും വനങ്ങളിലും വസിക്കുന്നു; സൂര്യപുത്രി അവഗാഹനം ചെയ്തതായി പ്രസിദ്ധമായ പുണ്യധാരയും ആകുന്നു.

Verse 192

प्रीतिस्था नित्ययंत्रस्था गोलोकस्था विभूतिदा । स्वानुभूतिस्थिता व्यक्ता सर्वलोकनिवासिनी ॥ १९२ ॥

അവൾ പ്രീതിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; നിത്യയന്ത്രത്തിൽ (ശാശ്വത നിയമത്തിൽ) പ്രതിഷ്ഠിതയാണ്; ഗോളോകത്തിൽ വസിക്കുകയും വിഭൂതി ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. സ്വാനുഭൂതിയിൽ ഉറച്ചവളായി അവൾ വ്യക്തമായി പ്രത്യക്ഷമായി, സർവ്വലോകങ്ങളിലും വസിക്കുന്നു.

Verse 193

अमृता ह्यद्भुता श्रीमन्नारायणसमीडिता । अक्षरापि च कूटस्था महापुरुषसंभवा ॥ १९३ ॥

അവൾ അമൃതയും അത്ഭുതയും, ശ്രീമാൻ നാരായണൻ സ്തുതിച്ചവൾ. അവൾ അക്ഷരയും കൂടസ്ഥയും (അചല) കൂടിയാണ്; മഹാപുരുഷനിൽ നിന്നു സംഭവിച്ചവൾ.

Verse 194

औदार्यभावसाध्या च स्थूलसूक्ष्मातिरूपिणी । शिरीषपुष्पमृदुला गांगेयमुकुरप्रभा ॥ १९४ ॥

അവൾ ഔദാര്യഭാവം കൊണ്ടു ലഭ്യമാകുന്നവൾ; സ്ഥൂല-സൂക്ഷ്മ-അതീത രൂപങ്ങളിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവൾ. ശിരീഷപുഷ്പംപോലെ മൃദുലയും, ഗംഗാജന്യ മുകുരത്തിന്റെ പ്രഭപോലെ ദീപ്തിയുമുള്ളവൾ.

Verse 195

नीलोत्पलजिताक्षी च सद्रत्नकवरान्विता । प्रेमपर्यकनिलया तेजोमंडलमध्यगा ॥ १९५ ॥

അവളുടെ കണ്ണുകൾ നീലോത്പലത്തെയും ജയിക്കുന്നവ; അവൾ ശ്രേഷ്ഠ രത്നാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയായിരുന്നു. പ്രേമപര്യങ്കത്തിൽ വിശ്രമിച്ച്, തേജോമണ്ഡലത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ വിരാജിച്ചു।

Verse 196

कृष्णांगगोपनाऽभेदा लीलावरणनायिका । सुधासिंधुसमुल्लासामृतास्यंदविधायिनी ॥ १९६ ॥

അവൾ കൃഷ്ണസ്വരൂപത്തെ മറയ്ക്കുന്ന ശക്തിയോട് അഭേദമാണ്; ലീലാവരണത്തിന്റെ നായിക. അവൾ സുദാസിന്ധുവിനെ ഉല്ലസിപ്പിച്ച് അമൃതധാരകൾ ഒഴുക്കുന്നു।

Verse 197

कृष्णचित्ता रासचित्ता प्रेमचित्ता हरिप्रिया । अचिंतनगुणग्रामा कृष्णलीला मलापहा ॥ १९७ ॥

അവളുടെ ചിത്തം കൃഷ്ണനിൽ നിശ്ചലമാണ്, രാസത്തിൽ ലീനമാണ്, പ്രേമത്തിൽ നിറഞ്ഞതാണ്—അവൾ ഹരിക്കു അതിപ്രിയ. അവൾ അചിന്ത്യ ഗുണങ്ങളുടെ നിധി; കൃഷ്ണലീല മലിനത നീക്കുന്നു।

Verse 198

राससिंधुशशांका च रासमंडलमंडीनी । नतव्रता सिंहरीच्छा सुमीर्तिः सुखंदिता ॥ १९८ ॥

അവളുടെ നാമങ്ങൾ—രാസസിന്ധുശശാങ്കാ, രാസമണ്ഡലമണ്ഡിനീ, നതവ്രതാ, സിംഹരീച്ഛാ, സുമീർത്തി, സുഖന്ദിതാ।

Verse 199

गोपीचूडामणिर्गोपीगणेड्या विरजाधिका । गोपप्रेष्ठा गोपकन्या गोपनारी सुगोपिका ॥ १९९ ॥

അവൾ ഗോപിമാരുടെ ചൂഡാമണി, ഗോപീഗണങ്ങൾ ആരാധിക്കുന്നവൾ, വിരജയെക്കാളും അധികം നിർമല. അവൾ ഗോപർക്കു പരമപ്രിയ—ഗോപകന്യ, ഗോപനാരി, അത്യുത്തമ സുഗോപിക.

Verse 200

गोपधामा सुदामांबा गोपाली गोपमोहिनी । गोपभूषा कृष्णभूषा श्रीवृन्दावनचंद्रिका ॥ २०० ॥

അവൾ ഗോപരുടെ ദീപ്തിമയ ധാമം; സുദാമന്റെ പൂജ്യ മാതാവ്; ഗോപാലി—ഗോപസമൂഹത്തെ മോഹിപ്പിക്കുന്ന മോഹിനി. അവൾ ഗോപരുടെ ഭൂഷണം, സ്വയം ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ അലങ്കാരം; ശ്രീവൃന്ദാവനത്തിന്റെ മംഗള ചന്ദ്രിക.