Sanatkumāra’s Bhāgavata Tantra: Tattvas, Māyā-Bonds, Embodiment, and the Necessity of Dīkṣā

Verse 1

शौनक उवाच । सूत साधो चिरं जीव सर्वशास्त्रविशारदः । यत्त्वया पायिता विद्वन्वयं कृष्णकथामृतम् ॥ १ ॥

ശൗനകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സാദു സൂതാ! നീ ദീർഘായുസ്സോടെ ജീവിക്ക; സർവ്വശാസ്ത്രങ്ങളിലും വിശാരദൻ. ഹേ വിദ്വൻ, നീ ഞങ്ങളെ ശ്രീകൃഷ്ണകഥാമൃതം പാനം ചെയ്യിപ്പിച്ചു.

Verse 2

श्रुत्वा तु मोक्षधर्मान्वै नारदो भगवत्प्रियः । सनंदनमुखोद्गीतान्किं पप्रच्छं ततः परम् ॥ २ ॥

സനന്ദനന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നു പാടപ്പെട്ട മോക്ഷധർമ്മങ്ങൾ ശ്രവിച്ച ശേഷം, ഭഗവാന്റെ പ്രിയനായ നാരദൻ പിന്നെ എന്താണ് ചോദിച്ചത്?

Verse 3

मानसा ब्रह्मणः पुत्राः सनकाद्या मुनीश्वराः । चरंति लोकानन्तसिद्धा लोकोद्धरणतत्पराः ॥ ३ ॥

ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസപുത്രന്മാരായ സനകാദി മുനീശ്വരർ അനന്തസിദ്ധികളാൽ സമ്പന്നരായി ലോകങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുകയും ജീവികളുടെ ഉദ്ധാരണത്തിൽ നിരന്തരം തത്പരരായിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 4

नारदोऽपि महाभाग नित्यं कृष्णपरायणः । तेषां समागमे भद्रा का कथा लोकपावनी ॥ ४ ॥

ഹേ മഹാഭാഗ! നാരദനും നിത്യം കൃഷ്ണപരായണനാണ്. ഹേ ഭദ്രേ, ആ മുനികളുടെ സംഗമത്തിൽ ലോകങ്ങളെ പവിത്രമാക്കുന്ന ഏത് കഥയാണ് പറയപ്പെടുന്നത്?

Verse 5

सूत उवाच । साधु पृष्टं महाभाग त्वया लोकोपकारिणा । कथयिष्यामि तत्सर्वं यत्पृष्ट नारदर्षिणा ॥ ५ ॥

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ! ലോകോപകാരത്തിനായി നീ നല്ല ചോദ്യം ചോദിച്ചു. നാരദ ഋഷി ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ സമ്പൂർണ്ണമായി വിവരിച്ചുപറയും.

Verse 6

श्रुत्वा सनंदनप्रोक्तान्मोक्षधर्मान्सनातनान् । नारदो भार्गवश्रेष्ठ पुनः पप्रच्छ तान्मुनीन् ॥ ६ ॥

സനന്ദനൻ പ്രസ്താവിച്ച സനാതന മോക്ഷധർമ്മങ്ങൾ ശ്രവിച്ച ശേഷം, ഹേ ഭാര്ഗവശ്രേഷ്ഠാ, നാരദൻ വീണ്ടും ആ മുനിമാരോട് ചോദിച്ചു।

Verse 7

नारद उवाच । सर्वदेवेश्वरो विष्णुर्वेदे तंत्रे च कीर्तितः । समाराध्यः स एवात्र सर्वैः सर्वार्थकांक्षिभिः ॥ ७ ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—സകല ദേവന്മാരുടെയും ഈശ്വരനായ വിഷ്ണു വേദങ്ങളിലും തന്ത്രങ്ങളിലും കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഈ ലോകത്ത് എല്ലാ ശ്രേയസ്സിനെയും ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അവനെ മാത്രം വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കണം।

Verse 8

कैर्मंत्रैर्भगवान्विष्णुः समाराध्यो मुनीश्वराः । के देवाः पूजनीयाश्च विष्णुपादपरायणैः ॥ ८ ॥

ഹേ മുനീശ്വരന്മാരേ, ഏതു മന്ത്രങ്ങളാൽ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനെ ശരിയായി ആരാധിക്കണം? കൂടാതെ വിഷ്ണുപാദപരായണരായ ഭക്തർ ഏതു ദേവന്മാരെ പൂജ്യരായി ആദരിക്കണം?

Verse 9

तंत्रं भागवतं विप्रा गुरुशिष्यप्रयोजकम् । दीक्षणं प्रातराद्यं च कृत्यं स्याद्यत्तदुच्यताम् ॥ ९ ॥

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ഗുരു-ശിഷ്യബന്ധവും ക്രമവും സ്ഥാപിക്കുന്ന ഭാഗവത തന്ത്രം—അഥവാ ദീക്ഷയും പ്രഭാതാദി ആരംഭിക്കുന്ന നിത്യകർമ്മങ്ങളും—ദയവായി പ്രസ്താവിക്കൂ।

Verse 10

यैर्मासैः कर्मभिर्यैर्वा जप्यैर्होमादिभिस्तथा । प्रीयेत परमात्मा वै तद्ब्रूत मम मानदाः ॥ १० ॥

ഏത് മാസങ്ങളാൽ, ഏത് കര്‍മ്മങ്ങളാൽ, ഏത് ജപങ്ങളാൽ—ഹോമാദി വിധികളോടുകൂടി—പരമാത്മാവ് പ്രസന്നനാകുന്നു, ഹേ മാനദ മഹാത്മാക്കളേ, അത് എനിക്ക് പറയുക।

Verse 11

सूत उवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य नारदस्य महात्मनः । सनत्कुमारो भगवानुवाचार्कसमद्युतिः ॥ ११ ॥

സൂതൻ പറഞ്ഞു—മഹാത്മാവായ നാരദന്റെ വചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച ശേഷം, സൂര്യസമ ദ്യുതിയുള്ള ഭഗവാൻ സനത്കുമാരൻ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 12

सनत्कुमार उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि तंत्रं भागवतं तव । यज्ज्ञात्वाऽमलया भक्त्या साधयेद्विष्णुमव्ययम् ॥ १२ ॥

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—നാരദാ, കേൾക്കുക; ഞാൻ നിനക്കു ഭാഗവത തന്ത്രം പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അത് അറിഞ്ഞാൽ നിർമല ഭക്തിയാൽ അവ്യയനായ വിഷ്ണുവിനെ പ്രാപിക്കാം।

Verse 13

त्रिपदार्थं चतुष्पादं महातंत्रं प्रचक्षते । भोगमोक्षक्रियाचर्याह्वया पादाः प्रकीर्तिताः ॥ १३ ॥

മഹാതന്ത്രം മൂന്ന് പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളുള്ളതും നാല് പാദങ്ങളുള്ളതുമെന്നു പറയുന്നു. ആ പാദങ്ങൾ ‘ഭോഗ’, ‘മോക്ഷ’, ‘ക്രിയ’, ‘ചര്യ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം।

Verse 14

पादार्थास्तु पशुपतिः पशुपाशास्त्रय एव हि । पतिस्तत्र शिवोह्येको जीवास्तु पशवः स्मृताः ॥ १४ ॥

അടിസ്ഥാന വിഭാഗങ്ങൾ മൂന്നു തന്നെ—പശുപതി, പശു, പാശം. അവയിൽ ഏക പതി ശിവൻ; ജീവന്മാർ ‘പശു’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 15

यावन्मोहादिसंयोगाः स्वरूपाबोधलक्षणाः । तावत्पशुत्वमेतेषां द्वैतवत्पश्य नारद ॥ १५ ॥

മോഹാദികളുടെ സംയോഗം—സ്വരൂപത്തെ അറിയാത്തതിന്റെ ലക്ഷണം—ഇരിക്കുന്നതോളം ഇവർക്കു പശുത്വം നിലനിൽക്കും. നാരദാ, ഇതിനെ ദ്വൈതമായി കാണുക।

Verse 16

पाशाः पंचविधास्त्वेषां प्रत्येकं तेषु लक्षणम् । पशवस्त्रिविधाश्चापि विज्ञाताः कलसंज्ञिकाः ॥ १६ ॥

ഇവയിൽ ‘പാശ’ങ്ങൾ അഞ്ചുവിധം; ഓരോന്നിനും തനത് ലക്ഷണം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘പശു’ (അർപ്പണം/ആഹുതി)യും മൂന്നുവിധം, ‘കലസ’ എന്ന സംജ്ഞയിൽ അറിയപ്പെടുന്നു॥

Verse 17

तलपाकलसंज्ञश्च सकलश्चेति नामतः । तत्राद्यो मलसंयुक्तो मलकर्मयुतः परः ॥ १७ ॥

അവ ‘തലപാകകലസഞ്ജ്ഞ’ എന്നും ‘സകല’ എന്നും പേരുകളാൽ അറിയപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ആദ്യത്തേത് മല (അശുദ്ധി) സംയുക്തം; രണ്ടാമത്തേത് മലബന്ധിത കർമങ്ങളാൽ യുക്തമെന്നു പറയുന്നു॥

Verse 18

मलमायाकर्मयुतस्तृतीयः परिकीर्तितः । आद्यस्तु द्विविधस्तत्र समासकलुषस्तथा ॥ १८ ॥

മൂന്നാമത്തേത് മല, മായ, കർമം എന്നിവയാൽ യുക്തമെന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു. എന്നാൽ ആ ഉപദേശത്തിൽ ആദ്യത്തേത് രണ്ടുവിധം—‘സമാസ’ (മിശ്രിതം) കൂടാതെ അതുപോലെ കലുഷിതം—എന്നും പറയുന്നു॥

Verse 19

असमासमलश्चेति द्वितीयोऽपि पुनस्तथा । पक्वापक्वमलेनैव द्विविधः परिकीर्तितः ॥ १९ ॥

രണ്ടാമത്തേത് ‘അസമാസമല’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അതും വീണ്ടും ‘പക്വ’യും ‘അപക്വ’യും ആയ മലഭേദം കൊണ്ടുമാത്രം രണ്ടുവിധമെന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു॥

Verse 20

शुद्धेऽध्वनि गतावेतौ विज्ञानप्रलयाकलौ । कलादितत्त्वनियतः सकलः पर्यटत्ययम् ॥ २० ॥

ഈ രണ്ട്—വിജ്ഞാന-കലയും പ്രളയ-കലയും—ശുദ്ധ അധ്വത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, കലാദി തത്ത്വങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിതനായ ഈ ‘സകല’ ജീവൻ സംസാരത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു॥

Verse 21

कर्मानुगशरीरेषु तत्तद्भुवनगेषु च । पाशाः पंच तथा तत्र प्रथमौ मलकर्मजौ ॥ २१ ॥

കർമ്മാനുസരിച്ച് ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ശരീരങ്ങളിലും, ആ ശരീരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന വിവിധ ലോകങ്ങളിലും അഞ്ചു ‘പാശങ്ങൾ’ എന്നു പറയുന്നു. അവയിൽ ആദ്യ രണ്ടെണ്ണം മലവും കർമ്മവും മൂലമുണ്ടായവയാണ്.

Verse 22

मायेयश्च तिरोधानशक्तिजो बिंदुजः परः । एकोऽप्यनेकशक्तिर्दृक्क्रियाच्छादनकोमलः ॥ २२ ॥

അവൻ മായാജന്യൻ; തിരോധാനശക്തിയിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചവൻ; ബിന്ദുവിൽ നിന്നു ജനിച്ച പരമൻ. ഒരുവനായിട്ടും അനേകശക്തിയുള്ളവൻ; ദൃക് (ബോധദൃഷ്ടി)യും ക്രിയയും മൃദുവായി മറയ്ക്കുന്നു.

Verse 23

तुषकंचुकवद्देहनिमित्तं चात्मनामिह । धर्माधर्मात्मकं कर्म विचित्रफलभोगदम् ॥ २३ ॥

ഇവിടെ ദേഹധാരികളായ ആത്മാക്കൾക്കു ദേഹനിമിത്തമായി കർമ്മം തുഷംപോലുള്ള പുറംമൂടിയായി നിലകൊള്ളുന്നു. അത് ധർമ്മാധർമ്മസ്വഭാവമുള്ളതും വിവിധ ഫലഭോഗം നൽകുന്നതുമാണ്.

Verse 24

प्रवाहनित्यं तद्बीजांकुरन्यायेन संस्थितम् । इत्येतौ प्रथमौ चाथ मायेयाद्यान् श्रृणुद्विज ॥ २४ ॥

അത് പ്രവാഹരൂപത്തിൽ നിത്യം; വിത്ത്-മുള ന്യായപ്രകാരം നിലകൊള്ളുന്നു. ഇവ രണ്ടും ആദ്യത്തേതുകൾ; ഇനി, ഹേ ദ്വിജാ, മായാജന്യമായ ശേഷിപ്പുകൾ കേൾക്കുക.

Verse 25

सञ्चिदानंदविभवः परमात्मा सनातनः । पतिर्जयति सर्वेषामेको बीजं विभुः परम् ॥ २५ ॥

സച്ചിദാനന്ദ വൈഭവസ്വരൂപനായ സനാതന പരമാത്മാവേ എല്ലാവരുടെയും ഏക പതി; അവൻ തന്നേ ജയിക്കുന്നു. അവൻ തന്നേ ഏക ബീജം (മൂലകാരണം), പരാത്പര സർവ്വവ്യാപി പരമവിഭു.

Verse 26

मनस्यति न चोदेति निवृत्तिं च प्रयच्छति । वर्वर्ति दृक्क्रियारूपं तत्तेजः शांभवं परम् ॥ २६ ॥

ഇത് മനസ്സിൽ അറിയുന്നു; എന്നാൽ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നില്ല; പുറംമുഖ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് നിവൃത്തിയും നൽകുന്നു. ദർശനവും ക്രിയയും എന്ന രൂപമായിട്ടുതന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു—അതേ പരമ ശാംഭവ തേജസ്.

Verse 27

शक्तो मया हरौ भुक्तो पशुगणस्य हि । तच्छक्तिमाद्यामेकांतां विद्रूपाख्यां वदंति हि ॥ २७ ॥

എനിക്ക് ശക്തി ലഭിച്ചു; ജീവസമൂഹത്തിന്റെ ഹിതാർത്ഥം ഹരിയിൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. ആ ആദിമമായ, ഏകാന്ത ശക്തിയെ ‘വിദ്രൂപാ’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 28

तया चोज्जृंभितो बिंदुर्दिक्क्रियात्मा शिवाभिधः । अशेषतत्त्वजातस्य कारणं विभुरव्ययम् ॥ २८ ॥

അവളാൽ ബിന്ദു വികസിച്ചു—ദിക്ക്രിയാത്മാവായി ‘ശിവ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അവൻ സമസ്ത തത്ത്വസമൂഹത്തിന്റെ സർവ്വവ്യാപി, അവ്യയ കാരണമാണ്.

Verse 29

अस्मिन्निलीना निखिला इच्छायाः शक्तयः स्वकम् । कृत्यं कुर्वंति तेनेदं सर्वानुग्राहकं मुने ॥ २९ ॥

ഇതിൽ ഇച്ഛാശക്തികളുടെ എല്ലാശക്തികളും ലീനമായി തത്തത്ത പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നു. അതിനാൽ, ഹേ മുനേ, ഇത് സർവ്വർക്കും അനുഗ്രഹകനും ആശ്രയവും ആകുന്നു.

Verse 30

चिज्जडानुग्रहार्थाय यस्य विश्वं सिसृक्षतः । आद्योन्मेषोऽस्य नादात्मा शांत्यादिभुवनात्मकः ॥ ३० ॥

ചൈതന്യവും ജഡവും—ഇരുവരുടെയും അനുഗ്രഹാർത്ഥം അവൻ വിശ്വം സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ഇച്ഛിക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ ആദ്യ ഉന്മേഷം ‘നാദ’സ്വരൂപമായി—ശാന്തി മുതലായ ഭുവനങ്ങളുടെ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

Verse 31

तच्छक्तितत्त्वं विप्रेंद्र प्रोक्तं सावयवं परम् । ततो ज्ञानक्रियाशक्त्योस्तथोत्कर्षापकर्षयोः ॥ ३१ ॥

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! അവയവങ്ങളോടുകൂടിയ ആ പരമ ശക്തിതത്ത്വം വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടു. ഇനി ജ്ഞാനശക്തിയും ക്രിയാശക്തിയും, അവയുടെ ഉത്കർഷ-അപകർഷ (ക്രമഭേദ)വും നിരൂപിക്കുന്നു.

Verse 32

प्रसरश्चाप्यभावेन तत्त्वं चैतत्सदाशिवम् । दृक्शक्तिर्यत्र न्यग्भूता क्रियाशक्तिर्विशिष्यते ॥ ३२ ॥

പ്രസരം (ബാഹ്യവിസ്താരം) ഇല്ലാത്തപ്പോൾ ഈ തത്ത്വം ‘സദാശിവം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അവിടെ ദൃക്‌ശക്തി (ശുദ്ധ ദർശനശക്തി) അധീനമാകുകയും ക്രിയാശക്തി പ്രബലമാകുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 33

ईश्वराख्यं तु तत्तत्त्वं प्रोक्तं सर्वार्थकर्तृकम् । यत्र क्रिया हि न्यग्भूता ज्ञानाख्योद्रेकमश्नुते ॥ ३३ ॥

ആ തത്ത്വം ‘ഈശ്വര-തത്ത്വം’ എന്നു ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു—സകലാർത്ഥങ്ങളും സാധിപ്പിക്കുന്ന കര്‍ത്താവ്. അവിടെ ക്രിയ അധീനമാകുമ്പോൾ ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം ഉദിക്കുന്നു.

Verse 34

तत्तत्त्वं चैव विद्याख्यं ज्ञानरूपं प्रकाशकम् । नादो बिंदुश्च सकलः सदाख्यं तत्त्वमाश्रितौ ॥ ३४ ॥

അതേ തത്ത്വം ‘വിദ്യ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു—ജ്ഞാനരൂപമായ പ്രകാശകവും വെളിപ്പെടുത്തുന്നതും. നാദം, ബിന്ദു, സകല—ഇവ ‘സദാ’ എന്ന തത്ത്വത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്.

Verse 35

विद्येशाः पुनरैशं तु मंत्रा विद्याभिधं पुनः । इमानि चैव तत्त्वानि शुद्धाध्वेति प्रकीर्तितम् ॥ ३५ ॥

വീണ്ടും, വിദ്യേശന്മാർ ഈശ-മണ്ഡലത്തിൽപ്പെട്ടവരെന്ന് പറയുന്നു; മന്ത്രങ്ങളും ‘വിദ്യ’ എന്ന പേരിൽ തന്നെ അഭിധേയമാകുന്നു. ഈ തത്ത്വങ്ങളെയെല്ലാം ‘ശുദ്ധാധ്വ’—ശുദ്ധ മാർഗം—എന്ന് പ്രഖ്യാതമാക്കുന്നു.

Verse 36

साक्षान्निमित्तमीशोऽत्रेत्युपादानसबिंदुराट् । पंचानां कालराहित्याक्रमो नास्तीति निश्चितम् ॥ ३६ ॥

ഇവിടെ ഭഗവാൻ ഈശ്വരൻ തന്നെയാണ് പ്രത്യക്ഷ നിമിത്തകാരണം; അവൻ ഉപാദാനകാരണമെന്ന നിലയിലും അധിപൻ, മൂലബിന്ദുവാണ്. അഞ്ചു തത്ത്വങ്ങൾ കാലാതീതമായതിനാൽ അവയിൽ ക്രമമില്ല—എന്ന് നിശ്ചയം.

Verse 37

व्यापारवसतो ह्येषां विहिता खलु कल्पना । तत्त्वं वस्तुत एकं तु शिवाख्यं चित्रशक्तिकम् ॥ ३७ ॥

ഇവയുടെ വിഭാഗീകരണം യഥാർത്ഥത്തിൽ അവയുടെ അവയുടെ പ്രവർത്തന-വ്യാപാരത്തെ ആശ്രയിച്ചുള്ള കല്പന മാത്രമാണ്; എന്നാൽ തത്ത്വത്തിൽ സത്യം ഒന്നേ—‘ശിവ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന, നാനാശക്തിസമ്പന്നം.

Verse 38

शक्तं यां वृत्तिभेदात्तुविहिताः खलु कल्पनाः । चिज्जडानुग्रहार्थाय कृत्वा रूपाणि वै प्रभुः ॥ ३८ ॥

വൃത്തിഭേദം മൂലം അതേ ശക്തിയെക്കുറിച്ച് ഈ കല്പനകൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പ്രഭു ചൈതന്യത്തിനും ജഡത്തിനും അനുഗ്രഹം നൽകുവാൻ വിവിധ രൂപങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു.

Verse 39

अनादिमलरुद्धानां कुरुतेऽनुग्रहं चिताम् । मुक्तिं च विश्वेषां स्वव्यापारे समर्थेताम् ॥ ३९ ॥

അനാദി മലങ്ങളാൽ തടയപ്പെട്ട ചിത്തങ്ങൾക്ക് അവൻ അനുഗ്രഹം ചെയ്യുന്നു; തന്റെ ദിവ്യ വ്യാപാരശക്തിയാൽ സർവ്വ ജീവികൾക്കും മോക്ഷം നൽകാൻ പൂർണ്ണമായി സമർത്ഥനാണ്.

Verse 40

विधत्ते जडवर्गस्य सर्वानुग्राहकः शिवः । शिवसामान्यरूपो हि मोक्षस्तु चिदनुग्रहः ॥ ४० ॥

സർവ്വാനുഗ്രാഹകനായ ശിവൻ ജഡവർഗത്തിന്റെ മുഴുവൻമേലും കൃപ ചൊരിയുന്നു. മോക്ഷം പൊതുവിൽ ശിവസ്വരൂപമാണ്; എന്നാൽ പ്രത്യേകമായി മോക്ഷം ശുദ്ധ ചൈതന്യത്തിന്റെ അനുഗ്രഹം തന്നെയാണ്.

Verse 41

सोऽनादित्वात्कर्मणो हि तत्तद्भोगं विना भवेत् । तेनानुग्राहकः शम्भुस्तद्भुक्त्यै प्रभुर्व्ययः ॥ ४१ ॥

കർമ്മം അനാദിയായതിനാൽ അതിന്റെ ഫലഭോഗമില്ലാതെ അത് നിലനിൽക്കും. അതുകൊണ്ട് അവ്യയനായ പ്രഭു ശംഭു കൃപാനുഗ്രാഹകനായി ജീവനെ കർമഫലഭോഗത്തിലൂടെ കടത്തിവിട്ട് അത് ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 42

कुरुते सूक्ष्मकरणभुवनोत्पत्तिमंजसा । कर्त्तोपादानकरणैर्विना कार्ये न दृश्यते ॥ ४२ ॥

ഇത് സൂക്ഷ്മകരണങ്ങളുടെയും ലോകങ്ങളുടെയും ഉദ്ഭവം എളുപ്പത്തിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു; എങ്കിലും ഏതു കാര്യത്തിലും കർത്താവ്, ഉപാദാനം, കരണം എന്നിവയില്ലാതെ അത് സംഭവിക്കുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 43

शक्तयः करणं चात्र मायोपादानमिष्यते । नित्यैका च शिवा शक्त्या ह्यनादिनिधना सती ॥ ४३ ॥

ഇവിടെ ശക്തികളെ പ്രവർത്തകകരണങ്ങളായി ഉപദേശിക്കുന്നു; മായയെ ഉപാദാനകാരണമെന്നു അംഗീകരിക്കുന്നു. എങ്കിലും ശിവശക്തി ഏകവും നിത്യവും—സത്യത്തിൽ അനാദിയും അനന്തവും ആകുന്നു.

Verse 44

साधारणी नराणां वै भुवनानां च कारणम् । स्वभावान्मोहजननी स्वचिताजनकर्मभिः ॥ ४४ ॥

ഈ ശക്തി മനുഷ്യർക്കെല്ലാം പൊതുവായതും ലോകങ്ങളിലുടനീളം കാരണമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതുമാണ്. ഇത് സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ മോഹം ജനിപ്പിക്കുന്നു—സ്വചിത്തത്തിൽ നിന്നുയർന്ന കര്‍മങ്ങളാൽ.

Verse 45

विश्वी सूक्ष्मा परा माया विकृतैः परत्तु सा । कर्माण्यावेक्ष्य विद्येशो मायां विक्षोभ्य शक्तिभिः ॥ ४५ ॥

ആ പരമമായ മായ വിശ്വവ്യാപിയും സൂക്ഷ്മവുമാണ്; എങ്കിലും വികൃതികളായ പ്രകടനങ്ങളിൽ നിന്ന് അതീതവും വ്യത്യസ്തവുമാണ്. ജീവികളുടെ കര്‍മങ്ങളെ നിരീക്ഷിച്ച് വിദ്യേശ്വരനായ പ്രഭു തന്റെ ശക്തികളാൽ മായയെ ക്ഷോഭിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 46

विधत्ते जीवभोगार्थं वपूंषि करणानि च । सृजत्यादो कालतत्त्वं नानाशक्तिमयी च सा ॥ ४६ ॥

ജീവന്റെ ഭോഗാനുഭവത്തിനായി (സുഖദുഃഖങ്ങൾ) അവൾ ദേഹങ്ങളും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ക്രമപ്പെടുത്തുന്നു; ആദിയിൽ തന്നേ കാലതത്ത്വം സൃഷ്ടിക്കുന്നു—അവൾ നാനാശക്തിമയിയായ ദേവിയാണ്।

Verse 47

भावि भूतं मवञ्चेदं जगत्कलयते लयम् । सूते ह्यनंतरं माया शक्तिं नियमनात्मिकाम् ॥ ४७ ॥

ഈ ലോകം—ഭാവിയും ഭൂതവും ഉൾക്കൊണ്ട്—ലയത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു. അതിന് പിന്നാലെ മായ, നിയന്ത്രണസ്വഭാവമായ തന്റെ ശക്തിയെ പ്രസവിക്കുന്നു।

Verse 48

सर्वं नियमयत्येषा तेनेयं नियतिः स्मृता । अनंतरं च सा माया नित्या विश्वविमोहिनी ॥ ४८ ॥

അവൾ എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് അവൾ ‘നിയതി’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അതിന് പിന്നാലെ മായ—നിത്യ, സർവ്വവിശ്വത്തെയും മോഹിപ്പിക്കുന്നവൾ।

Verse 49

अनादिनिधना तत्त्वं कलाख्यं जनयत्यपि । एकतस्तु नृणां येन कलयित्वा मलं ततः ॥ ४९ ॥

ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത തത്ത്വം ‘കലാ’ എന്ന തത്ത്വത്തെയും ജനിപ്പിക്കുന്നു; അതിലൂടെ ഒരുവശത്ത് മനുഷ്യരുടെ മല (അശുദ്ധി) അളന്ന് വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 50

कर्तृशक्तिं व्यंजयति तेनेदं तु कलाभिधम् । कालेन च नियत्योपसर्गतां समुपेतया ॥ ५० ॥

ഇത് കർത്തൃത്വശക്തിയെ പ്രകടമാക്കുന്നു; അതിനാൽ ഇതിനെ ‘കലാ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഇത് കാലത്തോടൊപ്പം, നിയതിയുടെ ഉപസർഗ്ഗാവസ്ഥ (ആവരണം/അധീനത) പ്രാപിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു।

Verse 51

व्यापारं विदधात्येषा भूपर्यंतं स्वकीयकम् । प्रदर्शनाथ वै पुंसो विषयाणां च सा पुनः ॥ ५१ ॥

ഈ ശക്തി തന്റെ സ്വകീയ പ്രവർത്തനം ഭൂമിയുടെ അതിരുവരെയും വ്യാപിപ്പിച്ച് നടത്തുന്നു; പിന്നെയും മനുഷ്യനു ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളെ പ്രകടിപ്പിക്കാനായി വീണ്ടും പ്രവൃത്തിയിലേർപ്പെടുന്നു।

Verse 52

प्रकाशरूपं विद्याख्यं तत्त्वं सूते कलैव हि । विद्या त्वावरणं भित्वा ज्ञानशक्तेः स्वकर्मणा ॥ ५२ ॥

പ്രകാശസ്വരൂപമായ ‘വിദ്യ’ എന്ന തത്ത്വം തന്നെയാണ് കലയെ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നത്; ആ വിദ്യ തന്റെ സ്വകർമ്മത്താൽ ജ്ഞാനശക്തിയെ മൂടുന്ന ആവരണം ഭേദിച്ച് അതിനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 53

विषयान्दर्शयत्येषात्मनांशाकारणं ह्यतः । करोति भोग्यं यानासौ करणेन परेण वै ॥ ५३ ॥

ഈ കരണം വിഷയങ്ങളെ ദൃശ്യമാക്കുന്നു; അതിനാൽ ഇത് ആത്മാവിന്റെ അംശരൂപ കാരണമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. പിന്നെയും ആ പരമകരണംകൊണ്ട് അവയെ അനുഭവയോഗ്യമാക്കുന്നു।

Verse 54

उद्बुद्धशक्तिः पुरुषः प्रचोद्य महदादिकान् । भोग्ये भोगं च भोक्तारं तत्परं करणं तु सा ॥ ५४ ॥

പുരുഷന്റെ ശക്തി ഉണർന്നു (പ്രകൃതിയെ) പ്രചോദിപ്പിക്കുമ്പോൾ മഹത് മുതലായ വികാരങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ഭോഗ്യപ്രദേശത്ത് ഭോഗം, ഭോക്താവ്, ഭോഗത്തിനായി തത്പരമായ കരണം എന്നിവ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു—ആ കരണമെല്ലാം തന്നെയാണ് അവൾ (പ്രകൃതി).

Verse 55

भोग्येस्य भोग्यतिर्मासाञ्चिद्व्यक्तिर्भोग उच्यते । सुखादिरूपो विषयाकारा बुद्धिः समासतः ॥ ५५ ॥

ഭോഗ്യവിഷയത്തോടനുബന്ധിച്ച് ചിത്ത് ‘ഭോഗ്യതി’ രൂപത്തിൽ പ്രകടമാകുന്നതിനെ ‘ഭോഗം’ എന്നു പറയുന്നു. സംക്ഷേപത്തിൽ, വിഷയാകാരം ധരിച്ച ബുദ്ധി സുഖാദി രൂപമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുതന്നെ ഭോഗം ആകുന്നു।

Verse 56

भोग्यं भोक्तुश्च स्वेनैव विद्याख्यं करणं तु तत् । यद्यर्कवत्प्रकाशा धीः कर्मत्वाञ्च तथापि हि ॥ ५६ ॥

ഭോഗ്യവസ്തുവിനും ഭോക്താവിനും, സ്വന്തം ‘വിദ്യ’ എന്ന ബുദ്ധിയേയാണ് കരണം. ധീ സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചാലും, പ്രവർത്തനരൂപത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ അത് കർമ്മതത്ത്വമായി എണ്ണപ്പെടുന്നു.

Verse 57

करणांतरसापेक्षा शक्ता ग्राहयितुं च तम् । संबन्धात्कारणाद्यैस्तद्भोगौत्सुक्येन चोदनात् ॥ ५७ ॥

മറ്റു സഹായകരങ്ങളിലേക്കുള്ള ആശ്രയത്തോടെ ആ (ജ്ഞാന)ശക്തി ആ വിഷയത്തെ ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിവുള്ളതാകുന്നു—ബന്ധം മൂലം, കാരണാദികളാൽ, കൂടാതെ ഭോഗാനുഭവത്തോടുള്ള ഉത്സുകതയിൽ നിന്നുള്ള പ്രേരണയാൽ.

Verse 58

तञ्चष्टाफलयोगाञ्च संसिद्धा कर्तृतास्य तु । अकर्तृत्वाभ्युपगमे भोक्तृत्वाख्या वृथास्य तु ॥ ५८ ॥

അവന്റെ കർത്തൃത്വം അംഗീകരിക്കുമ്പോഴേ ഇഷ്ടഫലങ്ങളോടുള്ള ബന്ധം സിദ്ധമാകൂ. എന്നാൽ അകർതൃത്വം സമ്മതിച്ചാൽ, അവനെ ‘ഭോക്താവ്’ എന്നു വിളിക്കുന്നത് വ്യർത്ഥമാകും.

Verse 59

किं च प्रधानचरितं व्यर्थं सर्वं भवेत्ततः । कर्तृत्वरहिते पुंसि करणाद्यप्रयोजके ॥ ५९ ॥

കൂടാതെ, പുരുഷൻ കർത്തൃത്വരഹിതനായി കരണമുതലായവയുടെ പ്രയോഗകനല്ലെങ്കിൽ, പ്രധാനം (പ്രകൃതി) നടത്തുന്ന എല്ലാ പ്രവർത്തനചരിതവും വ്യർത്ഥമാകും.

Verse 60

भोगस्यासंभवस्तस्मात्स एवात्र प्रवर्तकः । करणादिप्रयोक्तॄत्वं विद्ययैवास्य संमतम् ॥ ६० ॥

ഭോഗം സ്വയം സംഭവിക്കുകയില്ല; അതിനാൽ ഇവിടെ അവൻ തന്നെയാണ് (പുരുഷൻ) പ്രവർത്തകൻ. ഇന്ദ്രിയാദി കരണമുകൾ പ്രയോഗിക്കുന്ന കർത്തൃത്വവും അവനിൽ വിദ്യയാൽ മാത്രമേ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നുള്ളൂ.

Verse 61

अनंतरं कलारागं सूते भिद्यंगरूपकम् । येन भोग्याय जनिता भिद्यंगे पुरुषे पुनः ॥ ६१ ॥

അതിനുശേഷം ‘കലാ-രാഗം’ എന്ന ആസക്തി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അത് അവയവ-ഭേദവും പ്രവർത്തന-ഭേദവും ഉള്ള രൂപം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഭോഗ്യവിഷയങ്ങളുടെ അനുഭവത്തിനായി വീണ്ടും അവയവഭേദയുക്തനായ പുരുഷൻ ജനിക്കുന്നു.

Verse 62

क्रियाप्रवृत्तिर्भवति तेनेदं रागसंज्ञिकम् । एभिस्तत्त्वैश्च भोक्तृत्वदशायां कलितो यदा ॥ ६२ ॥

ക്രിയയുടെ പ്രവൃത്തി ആരംഭിക്കുമ്പോൾ ഈ അവസ്ഥ ‘രാഗം’ (ആസക്തി) എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതേ തത്ത്വങ്ങളാൽ ഒരാൾ ‘ഭോക്തൃത്വ’ ദശയിൽ രൂപപ്പെടുമ്പോൾ ബന്ധനം ഉറപ്പപ്പെടുന്നു.

Verse 63

नित्यस्तदायमात्मा तु लभते पुरुषाभिधाम् । कलैव प्रश्चादव्यक्तं सूते भोग्याय चास्य तु ॥ ६३ ॥

ആ നിത്യാത്മാവ് ആ അവസ്ഥയിൽ ‘പുരുഷൻ’ എന്ന നാമം പ്രാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന്, ഒരു കലയുടെ വഴിയെന്നപോലെ, അവ്യക്തം അവന്റെ ഭോഗാർത്ഥം ലോകത്തെ പ്രസവിച്ച് അവന്റെ അനുഭവവിഷയമാക്കുന്നു.

Verse 64

सप्तग्रंथिविधानस्य यत्तद्गौणस्यकारणम् । गुणानामविभागोऽत्र ह्याधारे क्ष्मादिभागवत् ॥ ६४ ॥

‘സപ്ത-ഗ്രന്ഥി’ എന്ന ഗൗണ (ദ്വിതീയ) വിന്യാസം പറയപ്പെടുന്നതിന്റെ കാരണം ഇതാണ്—ഇവിടെ ആധാരത്തിൽ ഗുണങ്ങൾ വേർതിരിഞ്ഞ് വിഭജിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല; ആധാരത്തിൽ ഭൂമി മുതലായ ഘടകങ്ങൾ ഒറ്റയ്ക്ക് ഒറ്റയ്ക്ക് ലഭിക്കാത്തതുപോലെ.

Verse 65

आधारोऽपि च यस्तेषां तदव्यक्तं च गीयते । त्रय एव गुणा ह्यषामव्यक्तादेव संभवः ॥ ६५ ॥

അവയുടെ ആധാരമായതിനെ തന്നെയാണ് ‘അവ്യക്തം’ എന്നു പാടപ്പെടുന്നത്. തീർച്ചയായും ഈ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളും അവ്യക്തത്തിൽ നിന്നുമാത്രം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 66

सत्त्वं रजस्तमःप्रख्या व्यापारनियमात्मिका । गुणतो धीश्च विषयाध्यवसायस्वरूपिणी ॥ ६६ ॥

ധീ (ബുദ്ധി) സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നിങ്ങനെ ത്രിവിധമായി പ്രസിദ്ധം. അതാണ് അന്തർസ്ഥാനത്ത് പ്രവർത്തിയും നിയമവും നിയന്ത്രിച്ച്, ഗുണഭേദപ്രകാരം വിഷയങ്ങളിൽ നിർണയസ്വരൂപമാകുന്നത്.

Verse 67

गुणतस्त्रिविधा सापि प्रोक्ता कर्मानुसारतः । महत्तत्तवादहंकारो जातः संरंभवृत्तिमान् ॥ ६७ ॥

ആ പ്രകൃതിയും ഗുണഭേദപ്രകാരം ത്രിവിധമെന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു; കർമ്മാനുസാരമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. മഹത്തത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് ‘അഹങ്കാരം’ ജനിക്കുന്നു; സ്വയംപ്രതിഷ്ഠയുടെ ഉത്സാഹവൃത്തിയോടെ യുക്തം.

Verse 68

संभोदादस्य विषयः प्राप्नोति व्यवहार्यताम् । सत्त्वा द्विगुणभेदेन स पुनस्त्रिविधो भवेत् ॥ ६८ ॥

സംബോധം (അവബോധം) മൂലം അതിന്റെ വിഷയം വ്യവഹാരയോഗ്യമാകുന്നു. പിന്നെ ആ ‘സത്ത്വം’ രണ്ടുവിധ ഭേദത്താൽ വിഭജിക്കപ്പെടുമ്പോൾ വീണ്ടും ത്രിവിധമാകുന്നു.

Verse 69

तैजसो राजसश्चैव तामसश्चेति नामतः । तत्र तैजसतो ज्ञानेंद्रियाणि मनसा सह ॥ ६९ ॥

അവയ്ക്ക് തൈജസ, രാജസ, താമസ എന്നിങ്ങനെ പേരുകൾ. അവയിൽ തൈജസത്തിൽ നിന്ന് മനസ്സോടുകൂടിയ ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 70

प्रकाशान्व यतस्तस्माद्वोधकानि भवन्ति हि । राजसाञ्च क्रियाहेतोस्तथा कर्मेंद्रियाणि तु ॥ ७० ॥

പ്രകാശത്തിന്റെ അന്വയം ഉള്ളതിനാൽ അവ ജ്ഞാനത്തെ ബോധിപ്പിക്കുന്ന ഉപകരണങ്ങളാകുന്നു. രജോഗുണം ക്രിയയുടെ കാരണമാകയാൽ, അതിൽ നിന്നുതന്നെ കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 71

तामसाञ्चैव जायन्ते तन्मात्रा भूतयोनयः । इच्छारूपं च संकल्पव्यापारं तत्र वै मनः ॥ ७१ ॥

താമസഭാവത്തിൽ നിന്നുതന്നെ തന്മാത്രകളും ഭൂതയോനികളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ആ പ്രക്രിയയിൽ മനസ് ഇച്ഛാരൂപമായി സങ്കൽപവ്യാപാരത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

Verse 72

द्विधाधिकारि तञ्चित्तं भोक्तृभोगोपपादकम् । बहिः करणभावेन स्वोचितेन यतः सदा ॥ ७२ ॥

ആ ചിത്തം ദ്വിവിധ അധികാരമുള്ളത്—ഭോക്താവിനെയും ഭോഗ്യത്തെയും സ്ഥാപിക്കുന്നു. കാരണം അത് എപ്പോഴും തനിക്കുയോജ്യമായ ബഹിഃകരണഭാവത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

Verse 73

इंद्रियाणां च सामर्थ्यं संकल्पेनात्मवृत्तिना । करोत्यंतःस्थितं भूयस्ततोऽन्तः करणं मनः ॥ ७३ ॥

സങ്കൽപവും സ്വന്തം അന്തർവൃത്തിയും കൊണ്ട് മനസ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ സാമർത്ഥ്യം തനിക്കുള്ളിൽ കൂടുതൽ സമാഹരിച്ചു ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു; അതുകൊണ്ട് മനസിനെ അന്തഃകരണം എന്നു പറയുന്നു.

Verse 74

मनोऽहंकारबुद्ध्याख्यमस्त्यन्तः कारणं त्रिधा । इच्छासंरंभबोधाख्या वृत्तयः क्रमतोऽस्य तु ॥ ७४ ॥

അന്തഃകരണം ത്രിവിധം—മനസ്, അഹങ്കാരം, ബുദ്ധി. ഇതിന്റെ വൃത്തികൾ ക്രമമായി ഇച്ഛ, സംരംഭം (ഉദ്യമം), ബോധം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 75

ज्ञानेंद्रियाणि श्रोत्रं त्वक् चक्षुर्जिह्वा च नासिका । ग्राह्याश्च विषया ह्येषां ज्ञेयाः शब्दादयो मुने ॥ ७५ ॥

ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ—ചെവി, ത്വക്ക്, കണ്ണ്, നാവ്, മൂക്ക്. ഹേ മുനേ, ഇവയുടെ ഗ്രാഹ്യവിഷയങ്ങൾ ശബ്ദാദികളെന്ന് അറിയേണ്ടതാണ്.

Verse 76

शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः शब्दादयो मताः । वाक्पाणिपादपायूपस्थास्तु कर्मेंद्रियाण्यपि ॥ ७६ ॥

ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം—ഇവ ശബ്ദാദി അഞ്ചു വിഷയങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. വാക്ക്, കൈകൾ, കാലുകൾ, പായു, ഉപസ്ഥം—ഇവയും കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളാണ്.

Verse 77

वचनादानगमनोत्सर्गानंदेषु कर्मसु । करणानि च सिद्धिना न कृतिः करणैर्विना ॥ ७७ ॥

വചന, ദാനം, ഗമനം, ഉത്സർഗം (വിടൽ), ആനന്ദം മുതലായ കർമ്മങ്ങളിൽ സിദ്ധി കരണമൂലമാണ്; കരണമില്ലാതെ കൃത്യം സാധ്യമല്ല.

Verse 78

दशधा करणैश्चेष्टां कार्यमाविश्य कार्यते । चेष्टंते कार्यमालंब्य विभुत्वात्करणानि तु ॥ ७८ ॥

ദശവിധ കരണങ്ങൾ പ്രവർത്തിയിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ കർമ്മം സിദ്ധിക്കുന്നു. പ്രവർത്തിയെ ആശ്രയിച്ചാണ് കരണങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്; അവ സർവ്വത്ര വ്യാപകമായി പ്രവർത്തനശേഷിയുള്ളവയാണ്.

Verse 79

तन्मात्राणि तु खवायुस्तेजोऽम्भः क्ष्मेति पञ्च वै । तेभ्यो भूतान्येकगुणान्याख्यातानि भवंति हि ॥ ७९ ॥

തന്മാത്രകൾ അഞ്ചെണ്ണം—ആകാശം, വായു, തേജസ്, ജലം, ക്ഷിതി (ഭൂമി). ഇവയിൽ നിന്നാണ് സ്ഥൂലഭൂതങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; ഓരോന്നിനും തനതായ പ്രത്യേക ഗുണം പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 80

इति पञ्चसु शब्दोऽयं स्पर्शो भूतचतुष्टये । रूपं त्रिषु रसश्चैव द्वयोर्गंधः क्षितौ तथा ॥ ८० ॥

ഇങ്ങനെ അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളിലും ശബ്ദം നിലനിൽക്കും; നാലിൽ സ്പർശം; മൂന്നിൽ രൂപം; രണ്ടിൽ രസം; ഗന്ധം മാത്രം ഭൂമിയിലേ ഉള്ളു.

Verse 81

कार्याण्येषां क्रमेणैवावकाशो व्यूहकल्पनम् । पाकश्च संग्रहश्चैव धारणं चेति कथ्यते ॥ ८१ ॥

ഇവയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ക്രമമായി ഇങ്ങനെ പറയുന്നു—അവകാശപ്രദാനം, വ്യൂഹകല്പന (ക്രമബദ്ധ വിന്യാസം), പാകം (പരിഷ്കാരം), സമാഹാരം/സംഗ്രഹം (സങ്കലനം), ധാരണം (സംരക്ഷണം) ।

Verse 82

आशीतोष्णौ महा वाद्यौ शीतोष्णौ वारितेजसोः । भास्वदग्नौ जले शुक्लं क्षितौ शुक्लाद्यनेकधा ॥ ८२ ॥

മഹാവായു ശീത-ഉഷ്ണ ലക്ഷണങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടുന്നു; ജലവും തേജസ്സും (അഗ്നി) ശീത-ഉഷ്ണത്തിലൂടെയാണ് തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നത്. അഗ്നി ദീപ്തമാണ്; ജലത്തിൽ ശ്വേതത്വം; ഭൂമിയിൽ ശ്വേതാദി അനേകം ഗുണങ്ങൾ പലവിധം പ്രകടമാകുന്നു।

Verse 83

रूपं त्रिषु रसोंऽभः सु मधुरः षड्विधः क्षितौ । गन्धः क्षितावसुरभिः सुरभिश्च प्रकीर्तितः ॥ ८३ ॥

രൂപം മൂന്ന് ഭൂതങ്ങളിൽ ഉണ്ട്; രസം ജലത്തിൽ മധുരമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു, ഭൂമിയിൽ അത് ഷഡ്വിധം. ഗന്ധം ഭൂമിയിൽ ദ്വിവിധം—അസുരഭി (ദുർഗന്ധം)യും സുരഭി (സുഗന്ധം)യും—എന്ന് പ്രസിദ്ധം।

Verse 84

तन्मात्रं तद्भूतगुणं करणं पोषणं तथा । भूतस्य तु विशेषोऽयं विशेषरहितं तु तत् ॥ ८४ ॥

തന്മാത്ര, അതത് ഭൂതഗുണം, കരണം (ഇന്ദ്രിയം), കൂടാതെ പോഷണം—ഇവയാണ് ഭൂതത്തിന്റെ പ്രത്യേക ലക്ഷണം; എന്നാൽ തന്മാത്രയ്ക്ക് അത്തരം പ്രത്യേകഭേദമില്ല।

Verse 85

इमानि पञ्चभूतानि संनिविष्टानि सर्वतः । पञ्चभूतात्मकं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ ८५ ॥

ഈ പഞ്ചമഹാഭൂതങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും നിലകൊള്ളുന്നു. സ്ഥാവര-ജംഗമങ്ങളായ സമസ്ത ജഗത്ത് പഞ്ചഭൂതാത്മകമാണ്।

Verse 86

शरीरसंनिविष्टत्वमेषां तावन्निरूप्यते । देहेऽस्थिमांसकेशत्वङ्नखदन्ताश्च पार्थिवाः ॥ ८६ ॥

ഇപ്പോൾ ഇവയുടെ ശരീരത്തിനുള്ളിലെ നില വിശദീകരിക്കുന്നു—ദേഹത്തിലെ അസ്ഥി, മാംസം, മുടി, അതുപോലെ നഖവും പല്ലും പൃഥ്വീ-തത്ത്വത്തിൽ നിന്നുള്ളവയാണ്।

Verse 87

मूत्ररक्तकफस्वेदशुक्रादिषु जलस्थितिः । हृदि पंक्तौ दृशोः पित्ते तेजस्तद्धर्मदर्शनात् ॥ ८७ ॥

മൂത്രം, രക്തം, കഫം, വിയർപ്പ്, ശുക്രം മുതലായവയിൽ ജലത്തിന്റെ സ്ഥിതി ഉണ്ട്; ഹൃദയം, ജീർണ്ണപഥം, കണ്ണുകൾ, പിത്തം എന്നിവയിൽ തേജസ് (അഗ്നി) ഉണ്ട്—അവിടെയത്‌യുടെ ധർമ്മങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നതിനാൽ।

Verse 88

प्राणादिवृत्तिभेदेन वायुश्चैवात्र संस्थितः । वियत्सर्वासु नाडीषु गर्भवृत्यनुषंगतः ॥ ८८ ॥

ഇവിടെ പ്രാണാദി വൃത്തിഭേദങ്ങളാൽ വായു സന്നിഹിതമാണ്; വിയത് (ആകാശം) ഗർഭവൃത്തിയോട് അനുബന്ധമായി എല്ലാ നാഡികളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 89

प्रयोक्त्यादिमहीप्रांतमेतदंडार्थसाधनम् । प्रत्यात्मनियतं भोगभेदतो व्यवसीयते ॥ ८९ ॥

സ്രഷ്ടാവിൽ നിന്ന് ഭൂമിയുടെ അന്ത്യപരിധിവരെ ഈ സമസ്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡം ലക്ഷ്യസിദ്ധിക്കുള്ള ഉപാധിയാണ്; ഓരോ ആത്മാവിനും ഭോഗഭേദമനുസരിച്ച് അത് നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 90

तत्त्वान्येवं कलाद्यानि प्रतिपुंनियतानि हि । देहेषु कर्मवशतः सर्वेषु विचरंति हि ॥ ९० ॥

ഇങ്ങനെ കലാദി തത്ത്വങ്ങൾ ഓരോ ജീവനും വേണ്ടി നിയതമാണ്; കർമ്മവശാൽ അവ എല്ലാദേഹങ്ങളിലും സഞ്ചരിക്കുന്നു।

Verse 91

मायेयश्चैव पाशोऽयं येनावृतमिदं जगत् । अशुद्धाध्वामतो ह्येष धरण्यादिकलावधिः ॥ ९१ ॥

ഇത് മായാജന്യമായ പാശം തന്നെയാണ്; ഇതാൽ ഈ സമസ്ത ജഗത്ത് മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇതിനെ ‘അശുദ്ധാധ്വ’ എന്നു പറയുന്നു; ഭൂമി-തത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് ഉന്നത കലകളോളം വ്യാപിക്കുന്നു।

Verse 92

तत्र भूमण्डलस्थोऽसौ स्थावरो जङ्गमात्मकः । स्थावरा गिरिवृक्षाद्या जङ्गमस्त्रिविधः पुनः ॥ ९२ ॥

അവിടെ ഭൂമണ്ഡലത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സൃഷ്ടി രണ്ട് തരമാണ്—സ്ഥാവരവും ജംഗമവും. സ്ഥാവരങ്ങൾ പർവ്വതം, വൃക്ഷം മുതലായവ; ജംഗമം വീണ്ടും മൂന്നു തരമെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 93

स्वेदजाश्चांडजाश्चैव तथैव च जरायुजाः । चराचरेषु लक्षाणां चतुराशीतियोनयः ॥ ९३ ॥

ചരാചര ജീവികളിൽ ചതുരശീതി ലക്ഷം യോനികൾ ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു—സ്വേദജ, അണ്ഡജ, അതുപോലെ ജരായുജ।

Verse 94

भ्रममाणस्तेषु जीवः कदाचिन्मानुषं वपुः । प्राप्नोति कर्मवशतः परं सर्वार्थसाधकम् ॥ ९४ ॥

ആ യോനികളിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്ന ജീവൻ ചിലപ്പോൾ തന്റെ കർമവശാൽ മനുഷ്യദേഹം പ്രാപിക്കുന്നു—അത് പരമവും ജീവിതത്തിലെ സകല സത്യലക്ഷ്യങ്ങളും സാധിപ്പിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളതുമാണ്।

Verse 95

तत्रापि भारते खण्डे ब्राह्मणादिकुलेषु च । महापुण्यवशेनैव जनिर्भवति दुर्लभा ॥ ९५ ॥

അതിലും ഭാരതഖണ്ഡത്തിൽ—ബ്രാഹ്മണാദി കുലങ്ങളിൽ—ജനനം മഹാപുണ്യത്തിന്റെ ബലത്താൽ മാത്രമേ ലഭിക്കൂ; അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്।

Verse 96

जनिश्च पुंस्त्रियोर्योगः शुक्रशोणितयोगतः । बिंदुरेकः प्रविशति यदा गर्भे द्वयात्मकः ॥ ९६ ॥

പുരുഷനും സ്ത്രീയും സംയോഗിക്കുമ്പോൾ, ശുക്രവും രജസ്സും (ഋതുരക്തം) ചേർന്നാൽ ഗർഭോത്പത്തി സംഭവിക്കുന്നു. ഒരൊറ്റ ബിന്ദു ദ്വയാത്മക തത്ത്വമായി ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ ഗർഭധാരണം ആരംഭിക്കുന്നു.

Verse 97

तदा रजोऽधिके नारी भवेद्रेतोऽधिके पुमान् । मलकर्मादिपाशेन कश्चिदात्मा नियंत्रितः ॥ ९७ ॥

അപ്പോൾ രജസ് അധികമായാൽ പെൺകുഞ്ഞ് ജനിക്കുന്നു; രേതസ് (ശുക്രം) അധികമായാൽ ആൺകുഞ്ഞ് ജനിക്കുന്നു. എങ്കിലും ഏതോ ജീവാത്മാവ് മലവും കർമ്മവും മുതലായ പാശങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിതനാകുന്നു.

Verse 98

जीवभावं तदा तस्मिन्सकलः प्रतिपद्यते । अथ तत्राहृतैर्मात्रा पानान्नाद्यैश्च पोषितः ॥ ९८ ॥

അപ്പോൾ ആ ദേഹത്തിൽ അവൻ സമഗ്രമായി ജീവഭാവം പ്രാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന് അമ്മ കൊണ്ടുവരുന്ന പാനീയവും അന്നവും മുതലായവകൊണ്ട് പോഷിക്കപ്പെട്ട് അവൻ നിലനിൽക്കുന്നു.

Verse 99

पक्षमासादिकालेन वर्धते वपुरत्र हि । दुःखाद्यः पीडितश्चैवाच्छन्नदेहो जरायुणा ॥ ९९ ॥

ഇവിടെ പക്ഷം, മാസം മുതലായ കാലക്രമത്തിൽ ശരീരം വളരുന്നു. ദുഃഖാദികളാൽ പീഡിതനായി, ജരായു (ഗർഭാവരണം) കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ട ദേഹത്തോടെ അവൻ കഴിയുന്നു.

Verse 100

एवं तत्र स्थितो गर्भे प्राग्जन्मोत्थं शुभाशुभम् । स्मरंस्तिष्टति दुःखात्मापीड्यमानो मुहुर्मुहुः ॥ १०० ॥

ഇങ്ങനെ ഗർഭത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ആ ദുഃഖാത്മാവ്, മുൻജന്മത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ശുഭാശുഭങ്ങളെ ഓർത്തുകൊണ്ട്, വീണ്ടും വീണ്ടും പീഡിതനായി കഴിയുന്നു.

Verse 101

कालक्रमेण बालोऽसौ मातरं पीडयन्नपि । संपीडितो निःसरति योनियंत्रादवाङ्मुखः ॥ १०१ ॥

കാലക്രമത്തിൽ ആ ശിശു, മാതാവിനെ പീഡിപ്പിച്ചാലും, ഞെരിഞ്ഞ് അമർന്നു ഗർഭയന്ത്രത്തിൽ നിന്ന് അധോമുഖമായി പുറത്ത് വരുന്നു।

Verse 102

क्षणं तिष्ठति निश्चेष्टस्ततो रोदितुमिच्छति । ततः क्रमेण स शिशुर्वर्धमानो दिनेदिने ॥ १०२ ॥

ഒരു ക്ഷണം അവൻ നിശ്ചേഷ്ടനായി നിൽക്കും; പിന്നെ കരയാൻ ആഗ്രഹിക്കും; തുടർന്ന് ആ ശിശു ക്രമമായി ദിനംപ്രതി വളരും।

Verse 103

बालपौगंडभेदेन युवत्वं प्रतिपद्यते । एवं क्रमेण लोकेऽस्मिन्देहिनां देहसंभवः ॥ १०३ ॥

ബാല്യവും പൗഗണ്ഡവും എന്ന ക്രമഭേദങ്ങളാൽ യൗവനം പ്രാപിക്കുന്നു; അതുപോലെ ഈ ലോകത്തിൽ ദേഹികളുടെ ദേഹസംബന്ധം ക്രമമായി സംഭവിക്കുന്നു।

Verse 104

मानुषं दुर्लभं प्राप्य सर्वलोकोपकारकम् । यस्तारयति नात्मानं तस्मात्पापतरोऽत्र कः ॥ १०४ ॥

സകല ലോകങ്ങൾക്കും ഉപകാരകരമായ ദുർലഭ മനുഷ്യജന്മം ലഭിച്ചിട്ടും, സ്വയം (സംസാരസാഗരത്തിൽ നിന്ന്) കടത്തിക്കൊള്ളാത്തവനേക്കാൾ ഇവിടെ കൂടുതൽ പാപി ആരുണ്ട്?

Verse 105

आहारश्चैव निद्रा च भयं मैथुनमेव च । पश्वादीनां च सर्वेषां च सर्वेषां साधारणमितीरितम् ॥ १०५ ॥

ആഹാരം, നിദ്ര, ഭയം, മൈഥുനം—ഇവ പശുക്കളടക്കം എല്ലാ ജീവികൾക്കും പൊതുവാണെന്ന് പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 106

चतुर्ष्वेवानुरक्तो यः स मूर्खो ह्यात्मधातकः । मनुष्याणामयं धर्मः रवबंधच्छेदनात्मकः ॥ १०६ ॥

നാലു പരിമിത വിഷയങ്ങൾ/ലക്ഷ്യങ്ങളിൽ മാത്രം ആസക്തനായവൻ തീർച്ചയായും മൂഢനും സ്വന്തം ആത്മാവിനെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും ആകുന്നു. മനുഷ്യരുടെ ഈ ‘ധർമ്മം’—ശൂന്യ കോലാഹലത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ ബന്ധങ്ങളെ മുറിച്ചെറിയുന്നതാണ് അതിന്റെ സ്വഭാവം.

Verse 107

पाशबंधनविच्छेदो दीक्षयैव प्रजायते । अतो बंधनविच्छित्त्यै मंत्रदीक्षां समाचरेत् ॥ १०७ ॥

പാശംപോലെയുള്ള ബന്ധനത്തിന്റെ വിച്ഛേദം ദീക്ഷയാൽ മാത്രമേ ജനിക്കൂ. അതിനാൽ ബന്ധനവിച്ഛിത്തിക്കായി വിധിപൂർവ്വം മന്ത്രദീക്ഷ സ്വീകരിക്കണം.

Verse 108

दीक्षाज्ञानाख्यया शक्त्या ह्यपध्वंसितबन्धनः । शुद्धात्मतत्त्वनामासौ निर्वाणपदमश्नुते ॥ १०८ ॥

ദീക്ഷാജ്ഞാനം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ശക്തിയാൽ അവന്റെ ബന്ധങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി നശിക്കുന്നു; ശുദ്ധ ആത്മതത്ത്വത്തിൽ നിഷ്ഠനായി അവൻ നിർവാണപദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 109

स्वशक्त्यात्मिकया दृष्ट्या शिवं ध्यायति पश्यति । यजते शिवमंत्रैश्च स्वपरेषां हिताय सः ॥ १०९ ॥

സ്വന്തം അന്തർശക്തിസ്വരൂപമായ ദൃഷ്ടിയാൽ അവൻ ശിവനെ ധ്യാനിക്കുകയും സാക്ഷാൽ ദർശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ശിവമന്ത്രങ്ങളാൽ തന്റെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും ഹിതത്തിനായി പൂജ നടത്തുന്നു.

Verse 110

शिवार्कशक्तिदीधित्या समर्थीकृतचिद्दृशा । शिवशक्त्यादिभिः सार्द्धं पश्यत्यात्मगतावृतिः ॥ ११० ॥

ശിവൻ—സൂര്യസദൃശമായ ശക്തിയുടെ ദീപ്തിയാൽ ചിദ്ദൃഷ്ടി സമർത്ഥമായി, അവൻ ശിവ-ശക്തി മുതലായവരോടൊപ്പം ആത്മാവിൽ പ്രവേശിച്ച് അതിനെ മൂടിയിരിക്കുന്ന ആവരണങ്ങളെ കാണുന്നു.

Verse 111

अंतःकरणवृत्तिर्या बोधाख्या सा महेश्वरम् । न प्रकाशयितुं शक्ता पाशत्वान्निगडादिवत् ॥ १११ ॥

അന്തഃകരണത്തിലെ ‘ബോധ’ എന്ന വൃത്തിക്ക് പാശബന്ധനത്താൽ ബന്ധിതമായതിനാൽ, ശൃംഖലയെപ്പോലെ മഹേശ്വരനെ പ്രകാശിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല।

Verse 112

दीक्षैव परमो हेतुः पाशविच्छेदने पुनः । अतः शास्त्रोक्तविधिना मन्त्रदीक्षां समाचरेत् ॥ ११२ ॥

പാശവിച്ഛേദനത്തിന് ദീക്ഷയേ പരമ കാരണം; അതിനാൽ ശാസ്ത്രോക്തവിധിപ്രകാരം മന്ത്രദീക്ഷ ആചരിക്കണം।

Verse 113

दीक्षितस्तंत्रविधिना स्ववर्णाचारतत्परः । अनुष्ठानं प्रकुर्वीत नित्यनैमित्तिकात्मकम् ॥ ११३ ॥

തന്ത്രവിധിപ്രകാരം ദീക്ഷിതനും സ്വവർണാചാരത്തിൽ നിഷ്ഠനുമായവൻ, നിത്യവും നൈമിത്തികവുമായ അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ നിർവഹിക്കണം।

Verse 114

निजवर्णाश्रमाचारान्मनसापि न लंघयेत् । यो यस्मिन्नाश्रमे तिष्ठन्दीक्षां प्राप्नोति मानवः ॥ ११४ ॥

സ്വവർണാശ്രമാചാരങ്ങളെ മനസ്സുകൊണ്ടും ലംഘിക്കരുത്; കാരണം മനുഷ്യൻ ഏത് ആശ്രമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അതിൽ തന്നെയിരിക്കെ ദീക്ഷ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 115

स तस्मिन्नाश्रमे तिष्ठेत्तद्धर्माननुपालयेत् । कृतान्यपि न कर्माणि बंधनाय भवंति हि ॥ ११५ ॥

അവൻ അതേ ആശ്രമത്തിൽ തന്നെ നിലകൊണ്ട് അതിന്റെ ധർമ്മങ്ങൾ അനുസരിക്കണം; കാരണം ആ ധർമ്മാനുസൃതമായി ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾ പോലും ബന്ധനകാരണമാകുന്നില്ല।

Verse 116

एकं तु फलदं कर्म मंत्रानुष्ठानसंभवम् । दीक्षितोऽभिलषेद्भोगान्यद्यल्लोकगतानसौ ॥ ११६ ॥

മന്ത്രാനുഷ്ഠാനത്തിന്റെ യഥാവിധി ആചരണത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന കര്‍മം മാത്രമേ സത്യത്തിൽ ഫലപ്രദമായുള്ളൂ. ദീക്ഷിതന്‍ ഏതെല്ലാം ലോകങ്ങളിലെ ഭോഗങ്ങളെയെങ്കിലും ആഗ്രഹിച്ചാൽ അവ പ്രാപിക്കാം.

Verse 117

मंत्राराधनसामर्थ्यात्तद्भुक्त्वा मोक्षमश्नुते । नित्यं नैमित्तिकं दीक्षां प्राप्य यो नाचरेन्नरः ॥ ११७ ॥

മന്ത്രാരാധനയുടെ സാമർത്ഥ്യത്താൽ അതിന്റെ ഫലം അനുഭവിച്ച ശേഷം ഒടുവിൽ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു. എന്നാൽ നിത്യവും നൈമിത്തികവുമായ കര്‍മങ്ങൾക്ക് ദീക്ഷ ലഭിച്ചിട്ടും ആചരിക്കാത്തവൻ കര്‍ത്തവ്യച്യുതനാകുന്നു.

Verse 118

कंचित्कालं पिशाचत्वं प्राप्यांते मोक्षमश्नुते । तस्मात्तु दीक्षितः कुर्य्यान्नित्यनैमित्तिकादिकम् ॥ ११८ ॥

കുറച്ചുകാലം പിശാചത്വം പ്രാപിച്ചാലും ഒടുവിൽ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ദീക്ഷിതൻ നിത്യ-നൈമിത്തികാദി കര്‍മങ്ങൾ നിർബന്ധമായി ആചരിക്കണം.

Verse 119

अनुष्ठानं च तेनास्य दीक्षां प्राप्याऽनुमीयते । नित्यनैमित्तिकाचार पालकस्य नरस्य तु ॥ ११९ ॥

അതു തന്നെയുള്ള നിത്യ-നൈമിത്തികാചാരങ്ങളുടെ അനുഷ്ഠാനത്തിലൂടെ അവന് ദീക്ഷ ലഭിച്ചതായി അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു; കാരണം നിത്യവും നൈമിത്തികവുമായ ആചാരം പാലിക്കുന്ന മനുഷ്യനിൽ ദീക്ഷ നിലവിലുണ്ടെന്ന് ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 120

दीक्षावैकल्यविरहात्सद्यो मुक्तिस्तु जायते । तत्रापि गुरुभक्तस्य गतिर्भवति नान्यथा ॥ १२० ॥

ദീക്ഷയിൽ യാതൊരു കുറവും ഇല്ലെങ്കിൽ ഉടൻ തന്നെ മുക്തി ഉദിക്കുന്നു. എങ്കിലും അവിടെയും സത്യഗതി ഗുരുഭക്തനുടേതു മാത്രമാണ്; മറ്റെങ്ങനെല്ല.

Verse 121

दीक्षया गुरुमूर्तिस्थः सर्वानुग्राहकः शिवः । दृष्टाद्यर्थतया यस्य गुरुभक्तिस्तु कृत्रिमा ॥ १२१ ॥

ദീക്ഷയാൽ സർവ്വർക്കും അനുഗ്രഹം നൽകുന്ന ശിവൻ ഗുരുമൂർത്തിയിലേ തന്നെ അധിഷ്ഠിതനാകുന്നു. എന്നാൽ ദൃശ്യവും ലൗകികവുമായ ലാഭങ്ങൾക്കായി മാത്രം ഉള്ള ഗുരുഭക്തി കൃത്രിമമാണ്.

Verse 122

कृतेऽपि विफलं तस्य प्रायश्चित्तं पदे पदे । कायेन मनसा वाचा गुरुभक्तिपरस्य च ॥ १२२ ॥

അവൻ എത്ര ചെയ്താലും ആ കർമ്മങ്ങൾ ഫലഹീനമാകും. ഗുരുഭക്തിയിൽ പരനായവന് ശരീരത്താൽ, മനസ്സാൽ, വാക്കാൽ ഓരോ പടിയിലും പ്രായശ്ചിത്തം വേണം.

Verse 123

प्रायश्चित्तं भवेन्नैव सिद्धिस्तस्य पदे पदे । गुरुभक्तियुते शिष्ये सर्वस्वविनिवेदके ॥ १२३ ॥

അത്തരം ശിഷ്യന് പ്രായശ്ചിത്തം ആവശ്യമില്ല; ഓരോ പടിയിലും സിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു—ഗുരുഭക്തിയോടെ സർവ്വസ്വവും സമർപ്പിച്ച ശിഷ്യനു.

Verse 124

मिथ्याप्रयुक्तमन्त्रस्तु प्रायश्चित्ती भवेद्गुरुः ॥ १२४ ॥

എന്നാൽ മന്ത്രം തെറ്റായി പ്രയോഗിക്കപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ, ഗുരുവിന് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യേണ്ടിവരും.