Devapūjā-krama: Ārghya-saṃskāra, Maṇḍala–Nyāsa, Mudrā-pradarśana, Āvaraṇa-arcana, Homa, Japa, and Kṣamāpaṇa

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथ वक्ष्ये देवपूजां साधकाभीष्टसिद्धिदाम् । त्रिकोणं चतुरस्रं वा वामभागे प्रकल्प्य च ॥ १ ॥

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ സാധകനു അഭീഷ്ടസിദ്ധി നൽകുന്ന ദേവപൂജയെ ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു. ഇടത് ഭാഗത്ത് ത്രികോണം അല്ലെങ്കിൽ ചതുരശ്രം (മണ്ഡലം/സ്ഥലം) ഒരുക്കി…॥

Verse 2

सम्पूज्या स्रेण संक्षाल्य हृदाधारं निधाय च । तत्राग्निमण्डलं चेद्वा पात्रं संक्षाल्य चास्रतः ॥ २ ॥

വിധിപൂർവ്വം പൂജ ചെയ്ത് ക്രമമായി ശുദ്ധിയായി കഴുകി ഹൃദയാധാരം സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് അഗ്നിമണ്ഡലം സ്ഥാപിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ പാത്രം കഴുകി അത്യാഹിതമില്ലാതെ മുന്നോട്ട് പോകണം.

Verse 3

आधारे नामसं स्थाप्य तत्र चेद्रविमंडलम् । क्लिममातृका पूलमुञ्चरन्पूरपेज्जलैः ॥ ३ ॥

ആധാരത്തിൽ ‘നാമസം’ എന്ന വർണസമൂഹം സ്ഥാപിച്ച് അവിടെയേ റവി-മണ്ഡലം സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് ‘ക്ലീം’ മാതൃകാ-ശ്രേണി ഉച്ചരിച്ച് മന്ത്രധാര ഒഴുക്കി കർമ്മജലങ്ങളാൽ പൂരിപ്പിക്കണം.

Verse 4

चत्रेंजुमंडलं प्रार्च्य तीर्थान्यावाह्य पूर्ववत् । गोमुद्रयामृतीकृत्य कवचेनावगुंठयेत् ॥ ४ ॥

ചത്രേഞ്ജു-മണ്ഡലം വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച്, മുൻപുപോലെ തീർത്ഥങ്ങളെ ആവാഹിക്കണം. തുടർന്ന് ഗോ-മുദ്രയാൽ അമൃതീകരിച്ച് കവചമന്ത്രംകൊണ്ട് മൂടി സംരക്ഷിക്കണം.

Verse 5

संक्षाल्यास्रेण प्रणवं तदुपर्यष्टधा जपेत् । सामान्यार्घमिदं प्रोक्तं सर्वसिद्धिकरं नृणाम् ॥ ५ ॥

ജലത്തിൽ ശുദ്ധി വരുത്തി അതിന്മേൽ പ്രണവം ‘ഓം’ എട്ടുതവണ ജപിക്കണം. ഇതിനെ ‘സാമാന്യ അർഘ്യം’ എന്നു പറയുന്നു; ഇത് മനുഷ്യർക്കു സർവ്വസിദ്ധി നൽകുന്നു.

Verse 6

तज्जलं र्किचिदुदूधृत्य प्रोक्षिण्या साधकोत्तमः । आत्मानं यागवस्तूनि तेन संप्रोक्षयेत्पुथक् ॥ ६ ॥

ആ ജലത്തിൽ നിന്ന് അല്പം പ്രോക്ഷണിയാൽ എടുത്ത്, ഉത്തമ സാധകൻ അതുകൊണ്ട് സ്വയംയും യാഗവസ്തുക്കളും വേർതിരിച്ച് പ്രോക്ഷിച്ച് ശുദ്ധീകരിക്കണം.

Verse 7

आत्मवामाग्रतः कुर्यात्षट्ट्कोणांतस्रिकोणकम् । चतुरस्रेण संवेष्ट्य संक्षाल्यार्घोदकेन च ॥ ७ ॥

സ്വന്തം ഇടത് മുൻവശത്ത് ഷട്കോണമധ്യേ ത്രികോണം വരയ്ക്കണം. പിന്നെ അതിനെ ചതുരംകൊണ്ട് ചുറ്റി അർഘ്യജലത്തോടെ സ്ഥലം/യന്ത്രം ശുദ്ധീകരിക്കണം॥

Verse 8

ततस्तु साधकश्रेष्टः स्तंभयेच्छंखमुद्रया । आग्नेयादिषु कोणेषु हृदाद्यंगचतुष्टयम् ॥ ८ ॥

അതിനുശേഷം ശ്രേഷ്ഠസാധകൻ ശംഖമുദ്രയാൽ സ്ഥംഭനം ചെയ്യണം. ആഗ്നേയാദി കോണുകളിൽ ഹൃദയാദി നാലു അങ്കമന്ത്രങ്ങളെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തണം॥

Verse 9

नेत्रं मध्ये दिक्षु चास्रं त्रिकोणे पूजयेत्ततः । मूलखंडत्रयेनाथाधारशक्तिं तु मध्यगाम् ॥ ९ ॥

പിന്നീട് മദ്ധ്യത്തിൽ ‘നേത്ര’ത്തെ പൂജിക്കണം; ദിക്കുകളിൽ ത്രികോണംയും അസ്ത്രവും പൂജിക്കണം. തുടർന്ന് മൂലത്തിന്റെ മൂന്ന് ഖണ്ഡങ്ങളാൽ മദ്ധ്യസ്ഥമായ ആധാരശക്തിയെ ആരാധിക്കണം॥

Verse 10

एवं संपूज्य विधिवदस्रंसंक्षालितं हृदा । प्रतिष्टाप्य त्रिपदिकां पूजयेन्मनुनामुना ॥ १० ॥

ഇങ്ങനെ വിധിപൂർവ്വം സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിച്ച്, ഹൃദയഭക്തിയാൽ അശുദ്ധി കഴുകി നീക്കി, അസ്ത്രശുദ്ധി ചെയ്ത് ത്രിപദികയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ഈ മന്ത്രത്തോടെ പൂജിക്കണം॥

Verse 11

मं वह्निमण्डला येति ततो देशकलात्मने । अमुकार्ध्येति पात्रांते सनापहृदयोंऽतिमे ॥ ११ ॥

‘മം’ എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് അതിനെ വഹ്നിമണ്ഡലത്തിൽ നിയോഗിക്കണം. തുടർന്ന് ദേശ-കാല അധിഷ്ഠാത തത്ത്വത്തിന് അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം; പാത്രാന്തത്തിൽ ‘അമുക-അർഘ്യം’ എന്നു പറഞ്ഞ്, സ്നാനശുദ്ധഹൃദയത്തോടെ അവസാനം സമർപ്പിക്കണം॥

Verse 12

चतुर्विंशतिवर्णोऽयमाधारस्यार्चने मनुः । स्वमंत्रक्षालितं शरंवं संस्याप्याय समर्चयेत् ॥ १२ ॥

ഇത് ആധാരാരാധനയ്ക്കുള്ള ഇരുപത്തിനാലക്ഷരമന്ത്രമാണ്. സ്വന്തം മന്ത്രംകൊണ്ട് ശുദ്ധീകരിച്ച ശരാവപാത്രം സ്ഥാപിച്ച് അതിനാൽ ആധാരത്തെ സമ്യകമായി അർച്ചിക്കണം।

Verse 13

तारः कार्म्ममहांस्ते तु ततो जलचराय च । वर्म फट् हृदयं पांचजन्याय हृदयं मनेः ॥ १३ ॥

അതിനുശേഷം മഹാകൂർമനുവേണ്ടി ‘താര’ ബീജം വിന്യസിച്ച്, തുടർന്ന് ജലചരനുവേണ്ടിയും ചെയ്യണം. പിന്നെ ‘വർമ’യും ‘ഫട്’യും പ്രയോഗിച്ച്; പാഞ്ചജന്യ (ദിവ്യ ശംഖം)യ്ക്കു ഹൃദയ-ന്യാസവും മനസ്സിന്റെ നാഥനു ഹൃദയ-ന്യാസവും ചെയ്യണം।

Verse 14

तत्रार्कमण्डलायेति द्वादशांते कलारमने । अमुकार्ध्येति पात्रांते नमोंतस्त्र्यक्षिवर्णवान् ॥ १४ ॥

അവിടെ ദ്വാദശാന്തത്തിൽ ‘തത്രാർകമണ്ഡലായ’ എന്നും തുടർന്ന് ‘കലാരമണേ’ എന്നും ഉച്ചരിക്കണം. അർഘ്യപാത്രാന്തത്തിൽ ‘അമുകാർധ്യേ’ എന്നു പറഞ്ഞു, അവസാനം ‘നമോ’ കൊണ്ട് മന്ത്രം സമാപിപ്പിക്കണം; അത് ത്ര്യക്ഷി-വർണ്ണരീതിയാൽ ലക്ഷിതമാണ്।

Verse 15

सम्पूज्य तेन तत्रार्चेद्द्वादशार्ककलाः क्रमात् । ततः शुद्धजलैर्मूलं विलोममातृकां पठन् ॥ १५ ॥

അതുകൊണ്ട് സമ്യകമായി പൂജിച്ച്, അവിടെ ക്രമമായി ദ്വാദശ സൂര്യകലകളെ അർച്ചിക്കണം. തുടർന്ന് ശുദ്ധജലത്തോടെ മൂലകർമ്മം ചെയ്ത്, മാതൃക (വർണമാലാ-മന്ത്രം) വിപരീതക്രമത്തിൽ പാരായണം ചെയ്യണം।

Verse 16

शङ्खमापूरयेत्तस्मिन्पूजयेन्मनुनामुना । ॐ सोममण्डलायेति षोडशांते कलात्मने ॥ १६ ॥

അതിൽ ശംഖം നിറച്ച്, ഈ മന്ത്രംകൊണ്ട് പൂജിക്കണം—“ഓം സോമമണ്ഡലായ നമഃ, ഷോഡശാന്തേ കലാത്മനേ।”

Verse 17

अमुकार्ध्यामृतायेति हृन्मनुश्चार्ध्यपूजने । तत्र षोडशसंख्याका यजेञ्चंद्रमसः कलाः ॥ १७ ॥

അർഘ്യപൂജനത്തിൽ ‘അമുകാർഘ്യാമൃതായ’ എന്നു ആരംഭിക്കുന്ന ഹൃന്മന്ത്രം പ്രയോഗിക്കണം. അവിടെ ചന്ദ്രന്റെ പതിനാറു കലകളെ ക്രമമായി ആരാധിക്കണം॥१७॥

Verse 18

ततस्तु तीर्थान्यावाह्य गङ्गे चेत्यादिपूर्ववत् । गोमुद्रयामृतीकृत्याच्छादयेन्मत्स्ममुद्रया ॥ १८ ॥

പിന്നീട് ‘ഹേ ഗംഗേ’ മുതലായ മന്ത്രങ്ങളാൽ മുൻപുപോലെ തീർത്ഥദേവതകളെ ആവാഹനം ചെയ്യണം. ഗോമുദ്രയാൽ അമൃതീകരിച്ച്, മത്സ്യമുദ്രയാൽ മൂടി മുദ്രവെക്കണം॥१८॥

Verse 19

कवचेनावगुंठ्याथ रक्षेदस्त्रेण तत्पुनः । चिंतयित्वेष्टदेवं च ततो मुद्राः प्रदर्शयेत् ॥ १९ ॥

പിന്നീട് കവചമന്ത്രംകൊണ്ട് ആവരണം ചെയ്ത്, അസ്ത്രമന്ത്രംകൊണ്ട് വീണ്ടും സംരക്ഷിക്കണം. ഇഷ്ടദേവനെ ധ്യാനിച്ച്, തുടർന്ന് മുദ്രകൾ പ്രദർശിപ്പിക്കണം॥१९॥

Verse 20

शङ्खमौशलचकाख्याः परमीकरणं ततः । महामुद्रां योनिमुद्रां दर्शयेत्क्रमतः सुधीः ॥ २० ॥

അതിനുശേഷം ശംഖ, മൗശല, ചകാ എന്ന മുദ്രകൾ പ്രദർശിപ്പിച്ച്, പിന്നെ ‘പരമീകരണം’ നടത്തണം. തുടർന്ന് വിവേകി ക്രമമായി മഹാമുദ്രയും യോനിമുദ്രയും കാണിക്കണം॥२०॥

Verse 21

गारुडी गालिनी चैव मुख्ये मुद्रे प्रकीर्तिते । गन्धपुष्पादिभिस्तत्र पूजयेद्देवतां स्मरन् ॥ २१ ॥

ഗാരുഡീയും ഗാലിനീയും—ഇവ രണ്ടും പ്രധാന മുദ്രകളായി പ്രസിദ്ധമാണ്. അവിടെ ദേവതയെ സ്മരിച്ച് ചന്ദനം, പുഷ്പം മുതലായവകൊണ്ട് പൂജിക്കണം॥२१॥

Verse 22

अष्टकृत्वो जपेन्मूलं प्रणवं चाष्टधा तथा । शंखाद्दक्षिणदिग्भागे प्रोक्षणीपात्रमादिशेत् ॥ २२ ॥

മൂലമന്ത്രം എട്ടുതവണ ജപിക്കുകയും, അതുപോലെ പ്രണവം (ഓം) എട്ടുതവണ ജപിക്കുകയും വേണം. തുടർന്ന് ശംഖിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ശുദ്ധി-പ്രോക്ഷണത്തിനുള്ള പ്രോക്ഷണീ പാത്രം സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 23

प्रोक्षण्यां तज्जलं किंचित्कृत्वात्मानं त्रिधा ततः । आत्मतत्त्वात्मने हृञ्च विद्यातत्त्वात्मने नमः ॥ २३ ॥

പ്രോക്ഷണിയിൽ ആ ജലം അല്പം വെച്ച്, തുടർന്ന് സ്വയം ത്രിവിധ ന്യാസം ചെയ്യണം. (ജപിച്ച്:) “ആത്മതത്ത്വാത്മനേ ഹൃം” എന്നും “വിദ്യാതത്ത്വാത്മനേ നമഃ” എന്നും.

Verse 24

शिवतत्त्वात्मने हृञ्च इत्येतैर्मनुभिस्त्रिभिः । प्रोक्षेत्पुष्पाक्षतैश्चापि मण्डलं विधिवत्सुधीः ॥ २४ ॥

“ശിവതത്ത്വാത്മനേ ഹൃം” മുതലായ ഈ മൂന്ന് മന്ത്രങ്ങളാൽ, പുഷ്പവും അക്ഷതവും ചേർത്ത്, വിവേകി വിധിപൂർവ്വം മണ്ഡലം പ്രോക്ഷണം ചെയ്യണം.

Verse 25

अथवा मूलगायत्र्या पूजाद्रव्याणि प्रोक्षयेत् । पाद्यार्ध्याचमनूयार्थं मधुपर्कार्थमप्युत ॥ २५ ॥

അല്ലെങ്കിൽ മൂലഗായത്രി ജപിച്ച് പൂജാദ്രവ്യങ്ങളെ പ്രോക്ഷണം ചെയ്ത് ശുദ്ധീകരിക്കണം. പാദ്യം, അർഘ്യം, ആചമനീയം, മധുപർകം എന്നിവ അർപ്പിക്കാൻ യോഗ്യമാക്കുന്നതിനായാണ് ഇത്.

Verse 26

पात्राण्याधारयुक्तानि स्थापयेद्विधिना पुरः । पाद्यं श्यामाकदूर्वाब्जविष्णुक्रांतजलैः स्मृतम् ॥ २६ ॥

വിധിപ്രകാരം ആധാരമുള്ള പാത്രങ്ങൾ മുന്നിൽ സ്ഥാപിക്കണം. പാദ്യമായി ശ്യാമാക ധാന്യം, ദൂർവ, താമര, വിഷ്ണുക്രാന്താ എന്നിവ ചേർത്ത ജലമാണ് ശാസ്ത്രം പറയുന്നു.

Verse 27

अर्ध्यं पुष्पाक्षतयवैः कुशाग्रतिलसर्षपैः । गंधदूर्वादलैः प्रोक्तं ततश्चाचमनीयकम् ॥ २७ ॥

അർഘ്യം പുഷ്പം, അക്ഷതം, യവം, കുശാഗ്രം, എള്ള്, കടുക്, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, ദൂർവാദളങ്ങൾ എന്നിവയോടെ അർപ്പിക്കണം; തുടർന്ന് ആചമനം ചെയ്യണം।

Verse 28

जातीफलं च कंकोलं लवंगं च जलान्वितम् । क्षौद्राज्यदधिसंमिश्रं मधुपर्कसमीरितम् ॥ २८ ॥

ജാതിഫലം, കങ്കോലം, ലവംഗം എന്നിവ ജലത്തിൽ നനച്ച്, തേൻ, നെയ്യ്, തൈര് എന്നിവ ചേർത്ത് അർപ്പിക്കുന്നത്—ഇതിനെ മധുപർകം എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു।

Verse 29

एकस्मिन्नथवा पात्रे पाद्यादीनि प्रकल्पयेत् । शंकरार्कार्चने शंखमयेनैव प्रशस्यते ॥ २९ ॥

പാദ്യാദി ഉപചാരങ്ങൾ ഒരേ പാത്രത്തിലോ വേറിട്ട പാത്രങ്ങളിലോ ഒരുക്കാം; എന്നാൽ ശങ്കരനും അർക്കനും (സൂര്യൻ) അർച്ചനയിൽ ശംഖപാത്രം പ്രത്യേകമായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 30

श्वेताकृष्णारुणापीताश्यामारक्तासितासिताः । रक्तांबराभयकराध्येयास्स्पुः पीठशक्तयः ॥ ३० ॥

പീഠശക്തികൾ ശ്വേതം, കൃഷ്ണം, അരുണം, പീതം, ശ്യാമം, രക്തം, അതിഗാഢം എന്നീ വർണങ്ങളുള്ളവരായി വിവരണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; രക്താംബരം ധരിച്ചു അഭയമുദ്ര കാണിച്ച് ധ്യാനിക്കേണ്ടവരാണ്।

Verse 31

स्वर्णादिलिखिते यंत्रे शालग्रामे मणौ तथा । विधिना स्थापितायां वा प्रतिमायां प्रपूजयेत् ॥ ३१ ॥

സ്വർണ്ണാദി ലോഹങ്ങളിൽ എഴുതിയ യന്ത്രത്തിൽ, ശാലഗ്രാമശിലയിൽ, പവിത്ര മണിയിൽ, കൂടാതെ വിധിപൂർവ്വം സ്ഥാപിച്ച പ്രതിമയിലും നിയമപ്രകാരം പൂജ നടത്തണം।

Verse 32

अंगुष्टादिवितस्त्यंतमाना स्वर्णादिधातुभिः । निर्मिता शुभदा गेहे पूजनाय दिने दिने ॥ ३२ ॥

അംഗുഷ്ഠമാത്രത്തിൽ നിന്ന് വിതസ്തി (കൈവിസ్తാരം) വരെ അളവുള്ളതും സ്വർണ്ണാദി ധാതുക്കളാൽ നിർമ്മിതവുമായ പ്രതിമ ഗൃഹത്തിൽ ശുഭഫലം നൽകുന്നതാകുന്നു; ദിനംപ്രതി പൂജിക്കേണ്ടതുമാണ്।

Verse 33

वक्रां दग्धां खंडितां च भिन्नमूर्द्धदृशं पुनः । स्पष्टां वाप्यन्त्यजाद्यैश्च प्रतिमां नैव पूजयेत् ॥ ३३ ॥

വളഞ്ഞതോ, കത്തിയതോ, പൊട്ടിയതോ, ഖണ്ഡിതമായതോ, ശിരസോ ദൃഷ്ടിയോ കേടായതോ, കൂടാതെ അസ്പഷ്ട/അപൂർണ്ണമായതോ കളങ്കദോഷങ്ങളാൽ വികൃതമായതോ ആയ പ്രതിമയെ ഒരിക്കലും പൂജിക്കരുത്।

Verse 34

बाणादिलिंगे वाभ्यर्चेत्सर्वलक्षणलक्षिते । मूलेन मूर्तिं संकल्प्य ध्यात्वा देवं यथोदितम् ॥ ३४ ॥

സകല ശുഭലക്ഷണങ്ങളാലും ലക്ഷിതമായ ബാണലിംഗം (അഥവാ മറ്റൊരു പവിത്ര ലിംഗം) ആരാധിക്കണം. മൂലമന്ത്രംകൊണ്ട് ദേവമൂർത്തിയെ മനസ്സിൽ സംकल्पിച്ച്, വിധിപ്രകാരം ഭഗവാനെ ധ്യാനിച്ച ശേഷം പൂജ നടത്തണം।

Verse 35

आवाहा पूजयेतस्यां परिवारगणैः सह । शालग्रामे स्थापितायां नावाहनविसर्जने ॥ ३५ ॥

ദേവനെ ആവാഹനം ചെയ്ത്, അവിടെ തന്നേ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരിവാരഗണങ്ങളോടുകൂടെ പൂജിക്കണം. എന്നാൽ ശാലഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥാപിതമായാൽ ആവാഹനവും വിസർജനവും ആവശ്യമില്ല।

Verse 36

पुष्पांजलिं समादाय ध्यात्वा मंत्रमुदीरयेत् ॥ ३६ ॥

പുഷ്പാഞ്ജലി കൈക്കൊണ്ട്, ധ്യാനിച്ച്, തുടർന്ന് മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം।

Verse 37

आत्मसंस्थमजं शुद्धं त्वामहं परमेश्वर । अरण्यामिव हव्याशं मूर्तावावाहयाम्यहम् ॥ ३७ ॥

ഹേ പരമേശ്വരാ! ആത്മസ്ഥനും അജനുമായ ശുദ്ധനായ നിന്നെ ഞാൻ ഈ മൂർത്തിയിൽ ആവാഹിക്കുന്നു; വനത്തിൽ അഗ്നി ജ്വലിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 38

तवेयं हि महामूर्तिस्तस्यां त्वां सर्वगं प्रभो । भक्तिरेवहसमाकृष्टं दीपवत्स्थापयाम्यहम् ॥ ३८ ॥

ഹേ സർവ്വവ്യാപി പ്രഭോ! ഈ മഹാമൂർത്തി നിസ്സംശയം നിന്റേതുതന്നെ; ഭക്തിയാൽ ആകർഷിതനായ നിന്നെ ഞാൻ ഇതിൽ ദീപംപോലെ സ്ഥാപിക്കുന്നു.

Verse 39

सर्वांतर्यामिणे देवं सर्वबीजमय शुभम् । रवात्मस्थाय परं शुद्धमासनं कल्पयाव्यहम् ॥ ३९ ॥

സകലത്തിന്റെയും അന്തര്യാമിയായ, സർവ്വബീജമയമായ ശുഭദേവനും രവി-ആത്മയിൽ സ്ഥിതനായ പരമനുമാകുന്ന അവനുവേണ്ടി ഞാൻ പ്രതിദിനം പരമശുദ്ധമായ ആസനം ഒരുക്കും.

Verse 40

अनन्या तव देवेश मूर्तिशक्तिरियं प्रभो । सांनिध्यं कुरु तस्यां त्वं भक्तानुग्राहकारक ॥ ४० ॥

ഹേ ദേവേശ പ്രഭോ! ഈ മൂർത്തിരൂപ ശക്തി നിന്റേതായ അവിഭാജ്യമാണ്; അതിനാൽ ഇതിൽ നീ സാന്നിധ്യം ചെയ്യുക, ഭക്തന്മാർക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകുന്നവനല്ലോ നീ.

Verse 41

अज्ञानाजुच मत्तत्त्वाद्वैकल्यात्साधनस्य च । यद्यपूर्णं भवेत्कल्पं कतथाप्यभिमुखो भव ॥ ४१ ॥

അജ്ഞാനത്താൽ, തത്ത്വത്തെ തെറ്റായി ഗ്രഹിച്ചതാൽ, സാധനത്തിലെ കുറവാൽ—ഏതെങ്കിലും വിധി/കൽപം അപൂർണ്ണമായാൽ പോലും, എങ്ങനെയായാലും ഭഗവാനിലേക്കു അഭിമുഖനാകുക.

Verse 42

दृशा पूयूषवर्षिण्या पूरयन्यज्ञविष्टरे । मूर्तौ वा यज्ञसंपूर्त्यै स्थितो भव महेश्वर ॥ ४२ ॥

അമൃതം വർഷിക്കുന്ന ദൃഷ്ടിയാൽ യാഗവിസ്താരം നിറച്ച്, ഹേ മഹേശ്വരാ! യാഗസമ്പൂർത്തിക്കായി മൂർത്തിയായാലും അമൂർത്തിയായാലും അവിടെ തന്നെ നിലകൊള്ളുക।

Verse 43

अभक्तवाङ्मनश्चक्षुः श्रोत्रदूरायितद्युते । स्वतेजः पंजरेणाशु वेष्टितो भव सर्वतः ॥ ४३ ॥

അഭക്തരുടെ വാക്കും മനസ്സും കണ്ണുകളും ശക്തിഹീനമാകട്ടെ; അവരുടെ ശ്രവണശക്തി ദൂരെയാകട്ടെ; ഹേ ദീപ്തിമാനേ! നിന്റെ സ്വന്തം തേജസ്സിന്റെ പഞ്ജരത്തിൽ വേഗം എല്ലാടവും നിന്നെ പൊതിയുക।

Verse 44

यस्य दर्शनामिच्छंति देवाः स्वाभीष्टसिद्धये । तस्मै ते परमेशाय स्वागतं स्वागतं च मे ॥ ४४ ॥

ദേവന്മാരും തങ്ങളുടെ അഭീഷ്ടസിദ്ധിക്കായി ദർശനം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനേ—ആ പരമേശ്വരനേ, നിനക്കു എന്റെ സ്വാഗതം; വീണ്ടും വീണ്ടും സ്വാഗതം।

Verse 45

कृतार्थोऽनुगृहीतोऽस्मि सफलं जीवितं मम । आगतो देवदेवेशः सुखागतमिदं पुनः ॥ ४५ ॥

ഞാൻ കൃതാർത്ഥനായി; അനുഗ്രഹീതനായി; എന്റെ ജീവിതം ഫലവത്തായി. ദേവദേവേശൻ വന്നിരിക്കുന്നു—സുഖാഗതം, വീണ്ടും സുഖാഗതം।

Verse 46

यद्भक्तिलेप्तसंपर्कात्परमानंदसंभवः । तस्मै मे परणाब्जाय पाद्यं शुद्धाय कल्प्यते ॥ ४६ ॥

ഭക്തിയാൽ ലേപിതമായ സ്പർശസമ്പർക്കത്തിൽ നിന്നു പരമാനന്ദം ഉദ്ഭവിക്കുന്നവനേ—എന്റെ ശുദ്ധ, പദ്മപാദനായ പരമപ്രഭുവിന്നായി ഞാൻ ശുദ്ധ പാദ്യം (പാദപ്രക്ഷാളനജലം) ഒരുക്കുന്നു।

Verse 47

वेदानामपि वेदाय देवानां देवतात्मने । आचामं कल्पयामीश शुद्धानां शुद्धिहेतवे ॥ ४७ ॥

ഹേ ഈശ്വരാ! നിങ്ങൾ വേദങ്ങളുടെ വേദവും ദേവന്മാരുടെ അന്തര്യാമിയായ ദേവതാത്മസ്വരൂപനും ആകുന്നു. ശുദ്ധരുടെ ശുദ്ധിക്കായി ഞാൻ ആചമനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 48

तापत्रयहर दिव्यं परमानन्दलक्षणम् । तापत्रयविनिर्मुक्त्यै तवार्घ्यं कल्पयाम्यहम् ॥ ४८ ॥

ഹേ ദിവ്യപ്രഭോ! നിങ്ങൾ ത്രിതാപഹരനും പരമാനന്ദസ്വരൂപനും ആകുന്നു. ത്രിതാപവിമുക്തിക്കായി ഞാൻ അർഘ്യം അർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 49

सर्वकालुष्यहीनाय परिपूर्णसुखात्मने । मधुपर्कमिदं देव कल्पयामि प्रसीद मे ॥ ४९ ॥

ഹേ ദേവാ! നിങ്ങൾ സർവകലുഷരഹിതനും പരിപൂർണ്ണസുഖസ്വരൂപനും ആകുന്നു. ഈ മധുപർക്കം ഞാൻ അർപ്പിക്കുന്നു; എനിക്കു പ്രസാദിക്കണമേ.

Verse 50

अवच्छिष्टोऽप्यशुचिर्वापि यस्य स्मरणमात्रतः । शुद्धिमाप्नोति तस्मै ते पुनराचमनीयकम् ॥ ५० ॥

ആരെയെങ്കിലും സ്മരിക്കുന്നതുമാത്രത്തിൽ, ഉച്ചിഷ്ടനോ മറ്റെന്തെങ്കിലും വിധത്തിൽ അശുദ്ധനോ ആയാലും ശുദ്ധി ലഭിക്കുന്നുവോ—അതിനാൽ ഞാൻ വീണ്ടും ആചമനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 51

स्नेहं गृहाण स्नेहेन लोकनाथ महाशय । सर्वलोकेषु शुद्धात्मन्ददामि स्नेहमुत्तमम् ॥ ५१ ॥

ഹേ ലോകനാഥാ, മഹാശയാ! സ്നേഹത്തോടെ സ്നേഹം സ്വീകരിക്കണമേ. ഹേ ശുദ്ധാത്മാവേ! സർവലോകങ്ങളിലും ഞാൻ അങ്ങേക്ക് ഉത്തമപ്രേമം അർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 52

परमानंदबोधाब्धिनिमग्ननिजमूर्तये । सांगोपांगमिदं स्नानं कल्पयाम्यहमीश ते । सहस्रं वा शतं वापि यथाशक्त्यादरेण च ॥ ५२ ॥

ഹേ ഈശ്വരാ! പരമാനന്ദവും പ്രബുദ്ധചൈതന്യവും എന്ന സമുദ്രത്തിൽ ലീനമായ നിന്റെ സ്വരൂപത്തിന്, ഈ സാംഗോപാംഗ സ്നാനാർപ്പണം ഞാൻ ഭക്തിയോടെ യഥാശക്തി സഹസ്രവട്ടമോ ശതവട്ടമോ സമർപ്പിക്കുന്നു।

Verse 53

गन्धपुष्पादिकैरीश मनुनां चाभिषिंचेत् ॥ ५३ ॥

ഹേ ഈശ്വരാ! ഗന്ധം, പുഷ്പം മുതലായവകൊണ്ട് മനുക്കളുടെയും അഭിഷേക-സ്നാനം നടത്തേണ്ടതാണ്।

Verse 54

मायाचि त्रपटच्छन्ननिजगुह्योरुतेजसे । निरावरणविज्ञान वासस्ते कल्पयाम्यहम् ॥ ५४ ॥

ഹേ പ്രഭോ! മായയുടെ ത്രിപടാവരണം കൊണ്ടും ഗുഹ്യാംഗ-ലജ്ജ കൊണ്ടും മറഞ്ഞതായി തോന്നുന്ന മഹാതേജസ്സുള്ള നിനക്കായി, ഞാൻ നിരാവരണം ജ്ഞാനമെന്ന വസ്ത്രം സമർപ്പിക്കുന്നു।

Verse 55

यमाश्रित्य म हामाया जगत्संमोहिनी सदा । तस्मै ते परमेशाय कल्पयाम्युत्तरीयकम् ॥ ५५ ॥

യമനെ ആശ്രയിച്ച് ലോകത്തെ എപ്പോഴും മോഹിപ്പിക്കുന്ന മഹാമായ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഹേ പരമേശ്വരാ, നിനക്കായി ഈ ഉത്തരീയം (മേലങ്കി) ഞാൻ സമർപ്പിക്കുന്നു।

Verse 56

रक्तं शक्त्यर्कविघ्नेषु पीतंविष्णौ सितं शिवे । तैलादिदूषितं जीर्णं सच्छिद्रं मलिनं त्यजेत् ॥ ५६ ॥

ശക്തിക്കും സൂര്യനും വിഘ്നനിവാരണത്തിനും രക്ത (ചുവപ്പ്) അർപ്പണം വിധേയമാണ്; വിഷ്ണുവിന് പീതം, ശിവന് ശ്വേതം. എണ്ണ മുതലായവ കൊണ്ട് ദൂഷിതം, ജീർണ്ണം, തുളയുള്ളത് അല്ലെങ്കിൽ മലിനം എന്നിവ ഉപേക്ഷിക്കണം।

Verse 57

यस्य शक्तित्रयेणदं संप्रीतमखिलं जगत् । यज्ञसूत्राय तस्मै ते यज्ञसूत्रं प्रकल्पये ॥ ५७ ॥

യസ്യ ത്രിവിധശക്തിയാൽ ഈ സമസ്ത ജഗത് പോഷിതവും പ്രസന്നവുമാകുന്നു; ആ യജ്ഞസൂത്രസ്വരൂപനായ പ്രഭുവിന്നായി ഞാൻ നിനക്കു വിധിപൂർവ്വം ഈ യജ്ഞോപവീതം ധരിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 58

स्वभावसुन्दरांगाय नानाशक्त्याश्रयाय ते । भूषणानि विचित्राणि कल्पयाम्यमरार्चित ॥ ५८ ॥

സ്വഭാവതഃ സുന്ദരാംഗനായ, നാനാശക്തികളുടെ ആശ്രയമായ, അമരന്മാർ ആരാധിക്കുന്ന പ്രഭോ! നിനക്കായി ഞാൻ വിചിത്രമായ ആഭരണങ്ങൾ ഒരുക്കുന്നു।

Verse 59

परमानन्दसौरभ्यपरिपूर्णदिगंतरम् । गृहाण परम गंध कृपया परमेश्वर ॥ ५९ ॥

ഹേ പരമേശ്വരാ! പരമാനന്ദത്തിന്റെ സൗരഭ്യംകൊണ്ട് ദിഗന്തങ്ങളെ നിറയ്ക്കുന്ന ഈ പരമ സുഗന്ധം കൃപയോടെ സ്വീകരിക്കണമേ।

Verse 60

तुरीयवनसंभूतं नानागुणमनोहरम् । अमंदसौरभपुष्पं गृह्यतामिदमुत्तमम् । जपाक्षतार्कधत्तूरान्विष्णौ नैवार्पयेत्क्वचित् ॥ ६० ॥

തുരീയ വനത്തിൽ ജനിച്ച, നാനാഗുണങ്ങളാൽ മനോഹരമായ, അമിത സൗരഭമുള്ള ഈ ഉത്തമ പുഷ്പം സ്വീകരിക്കണമേ. എന്നാൽ ജപാ, അക്ഷതം, അർക്കം, ധത്തൂര—ഇവയെ വിഷ്ണുവിന് ഒരിക്കലും അർപ്പിക്കരുത്।

Verse 61

केतकीं कुटजं कुंदं बंधूकं केसरं जपाम् । मालतीपुष्पक चैव नार्पयेत्तु महेश्वरे ॥ ६१ ॥

കേതകി, കുടജം, കുന്ദം, ബന്ധൂകം, കേസരം, ജപാ, മാലതി—ഈ പുഷ്പങ്ങൾ മഹേശ്വരനു (ശിവനു) അർപ്പിക്കരുത്।

Verse 62

मातुलिंगं च तगरं रवौ नैवार्पयेत्क्वचित् । शक्तौ दूर्वार्कमंदारान् गणेशे तुलसीं त्यजेत् ॥ ६२ ॥

സൂര്യദേവനു ഒരിക്കലും മാതുലിംഗം (ബീജപൂരകം)യും തഗരപുഷ്പവും അർപ്പിക്കരുത്. ശക്തിപൂജനത്തിൽ ദൂർവ, അർക്ക, മന്ദാരപുഷ്പങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം; ഗണേശപൂജയിൽ തുളസിയെ ഒഴിവാക്കണം.

Verse 63

सरोजिनीदमनकौ तथा मरुबकः कुशः । विष्णुक्रांता नागवल्ली दूर्वापामार्गदाडिमौ ॥ ६३ ॥

സരോജിനി, ദമനകം; അതുപോലെ മരുബകം, കുശ; വിഷ്ണുക്രാന്ത, നാഗവല്ലി, ദൂർവ, അപാമാർഗം, ദാടിമം (മാതളം) എന്നിവയും (ഉൾപ്പെടുന്നു).

Verse 64

धात्री मुनियुतानां च पत्रैर्देवार्चनं चरेत् । कदली बदरी धात्री तिंतिणी बीजपूरकम् ॥ ६४ ॥

ധാത്രിയുടെയും മുനികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സസ്യങ്ങളുടെയും ഇലകളാൽ ദേവാരാധന നടത്തണം. (യോഗ്യ ഇലകൾ) കദളി, ബദരി, ധാത്രി (നെല്ലിക്ക), തിന്തിണി (പുളി) 그리고 ബീജപൂരകം (മാതുലിംഗം).

Verse 65

आम्रदाडिमजंबीरजंबूपनसभूरुहाः । एतेषां तु फलैः कुर्याद्देवतापूजनं बुधः ॥ ६५ ॥

മാവ്, ദാടിമം (മാതളം), ജംബീരം (മാതുലിംഗം/നാരങ്ങ), ജംബൂ, പനസം (ചക്ക) എന്നിവയും മറ്റ് ഫലവൃക്ഷങ്ങളുടെ ഫലങ്ങളും കൊണ്ടു ജ്ഞാനി ദേവപൂജ നടത്തണം.

Verse 66

शुष्कैस्तु नार्चयेद्देवं पत्रैः पुष्पैः फलैरपि ॥ ६६ ॥

എന്നാൽ ഉണങ്ങിയ (വാടിയ) ഇലകൾ, പുഷ്പങ്ങൾ, അല്ലെങ്കിൽ ഫലങ്ങൾ കൊണ്ടും ദേവനെ അർച്ചിക്കരുത്.

Verse 67

धात्री खदिरबित्वानां तमालस्य दलानि च । छिन्नभिन्नान्यपि मुने न दूष्याणि जगुर्बुधाः ॥ ६७ ॥

ഹേ മുനേ, ധാത്രി, ഖദിര, ബിത്വാന എന്നിവയുടെ ഫലങ്ങളും തമാലയുടെ ഇലകളും—മുറിഞ്ഞോ പൊട്ടിയോ ഉണ്ടായാലും—ബുദ്ധന്മാർ അവ അശുദ്ധമല്ലെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 68

पद्ममामलकं तिष्टेच्छुद्धं चैव दिनत्रयम् । सर्वदा तुलसी शुद्धा बिल्वपत्राणि वै तथा ॥ ६८ ॥

പദ്മവും ആമലകവും മൂന്നു ദിവസത്തേക്ക് ശുദ്ധമായി നിലനിൽക്കും. തുളസി എപ്പോഴും ശുദ്ധമാണ്; ബിൽവപത്രങ്ങളും അതുപോലെ (സദാ ശുദ്ധം).

Verse 69

पलाशकाशकुसुमैस्तमालतुलसीदलैः । छात्रीदलैश्च दूर्वाभिर्नार्चयेज्जगदंबिकाम् ॥ ६९ ॥

പലാശയും കാശയും എന്ന പൂക്കളാലും, തമാല-തുളസി ഇലകളാലും, ഛാത്രീ ഇലകളാലും, ദൂർവാ പുല്ലാലും ജഗദംബികയെ ആരാധിക്കരുത്.

Verse 70

नार्पयेत्कुसुमं पत्रं फलं देवे ह्यधोमुखम् । पुष्पपत्रादिकं विप्र यथोत्पन्नं तथार्पयेत् ॥ ७० ॥

ദേവനോട് പൂവോ ഇലയോ ഫലമോ അധോമുഖമായി അർപ്പിക്കരുത്. ഹേ വിപ്രാ, പുഷ്പ-പത്രാദികൾ സ്വാഭാവികമായി ഉണ്ടായതുപോലെ തന്നേ അർപ്പിക്കണം.

Verse 71

वनस्पतिरसं दिव्यं गंधाढ्यं सुमनोहरम् । आघ्रेयं देवदेवेश धूपं भक्त्या गृहाम मे ॥ ७१ ॥

ഹേ ദേവദേവേശാ, വനസ്പതികളുടെ സാരത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ ഈ ദിവ്യവും സുഗന്ധസമൃദ്ധവും മനോഹരവുമായ ധൂപം—ആഘ്രേയ അർപ്പണമായി—എന്റെ ഭക്തിയോടെ സ്വീകരിക്കണമേ.

Verse 72

सुप्रकाशं महादीपं सर्वदा तिमिरापहम् । घृतवर्तिसमायुक्तं गृहाण मम सत्कृतम् ॥ ७२ ॥

ഹേ പ്രഭോ, എപ്പോഴും അന്ധകാരം അകറ്റുന്ന നെയ്ത്തിരിയോടുകൂടിയ ഈ സുപ്രകാശ മഹാദീപം എന്റെ സത്കാരാർപ്പണമായി സ്വീകരിക്കണമേ.

Verse 73

अन्नं चतुर्विधं स्वादु रसैः षड्भिः समन्वितम् । भक्त्या गृहाण मे देव नैवेद्यंतुष्टिदंसदा ॥ ७३ ॥

ഹേ ദേവാ, ആറു രുചികളാൽ സമന്വിതമായ നാലുവിധ മധുര അന്ന-നൈവേദ്യം ഭക്തിയോടെ ഞാൻ അർപ്പിക്കുന്നു; സ്വീകരിക്കണമേ, ഇത് സദാ തൃപ്തി നൽകട്ടെ.

Verse 74

नागवल्लीदलं श्रेष्टं पूगखदिरचूर्णयुक् । कर्पूरादिसुगंधाढ्यं यद्दत्तं तद्गृहाण मे ॥ ७४ ॥

ഹേ പ്രഭോ, പൂഗം (സുപാരി)യും ഖദിരചൂർണവും ചേർത്ത്, കർപ്പൂരാദി സുഗന്ധങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായ ഈ ശ്രേഷ്ഠ നാഗവല്ലീ ഇല ഞാൻ അർപ്പിച്ചതാണ്; അത് സ്വീകരിക്കണമേ.

Verse 75

दद्यात्पुष्पाञ्जलिं पश्चात्कुर्यादावरणार्चनम् ॥ ७५ ॥

അതിനുശേഷം പുഷ്പാഞ്ജലി അർപ്പിച്ച്, പിന്നെ ആവരണാർചന (ആവരണ ദേവതകളുടെ പൂജ) നടത്തണം.

Verse 76

यदाशाभिमुखो भूत्वा पूजनं तु समाचरेत् । सैव प्राची तु विज्ञेया ततोऽन्या विदिशो दश ॥ ७६ ॥

പൂജ ചെയ്യുമ്പോൾ ഏത് ദിശയിലേക്കാണ് മുഖം തിരിക്കുന്നത്, അതേ ദിശയെ പ്രാചി (കിഴക്ക്) എന്ന് അറിയണം; അതിൽ നിന്നാണ് മറ്റു പത്ത് വിദിശകൾ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 77

केशरेष्वग्निकोणादि हृदयादीनि पूजयेत् । नेत्रमग्रे दिक्षु चास्त्रं अंगमंत्रैर्यथाक्रमम् ॥ ७७ ॥

പദ്മത്തിന്റെ ദളങ്ങളിൽ അഗ്നികോണം മുതലായ ദേവതകളെ പൂജിക്കണം. ഹൃദയാദി ഷഡംഗമന്ത്രങ്ങൾ യഥാക്രമം ന്യാസം ചെയ്ത്; മുൻവശത്ത് നേത്രം, ദിക്കുകളിൽ അസ്ത്രമന്ത്രം—അംഗമന്ത്രങ്ങളോടെ ക്രമമായി പൂജിക്കണം॥

Verse 78

शुक्लश्वेतसितश्यामकृष्णरक्तार्चिषः क्रमात् । वराभयकरा ध्येयाः स्वस्वदिक्ष्वं गशक्तयः ॥ ७८ ॥

ക്രമമായി അവരുടെ പ്രഭകൾ: ശുക്ല, ദീപ്തശ്വേത, സിത, ശ്യാമ, കൃഷ്ണ, രക്തവർണം. വരദ-അഭയ മുദ്രകൾ ധരിച്ച ഈ അങ്ങശക്തികളെ തത്തത് ദിക്കുകളിൽ ധ്യാനിക്കണം॥

Verse 79

अमुकावरणांते तु देवता इति संवदेत् । सालंकारास्ततः पश्चात्सांगाः सपरिचारिकाः ॥ ७९ ॥

നിർദ്ദിഷ്ട ആവരണകർമ്മത്തിന്റെ അവസാനം ‘ഇത് ദേവത’ എന്നു ഉച്ചരിക്കണം. തുടർന്ന് ദേവതയെ അലങ്കാരഭൂഷിതയായി, അങ്ങങ്ങളോടുകൂടി, പരിചാരികകളോടുകൂടി ധ്യാനിക്കുകയോ അഭിസംബോധന ചെയ്യുകയോ വേണം॥

Verse 80

सवाहनाः सायुधाश्च ततः सर्वो पचारकैः । संपूजितास्तर्पिताश्च वरदाः संत्विदं पठेत् ॥ ८० ॥

അതിനുശേഷം (ദേവതകളെ) വാഹനങ്ങളോടും ആയുധങ്ങളോടും കൂടി എല്ലാ ഉപചാരങ്ങളാലും സമ്യക്‌മായി പൂജിക്കണം. തർപ്പണത്താൽ തൃപ്തരായി ആ വരദാതാക്കൾ പ്രസന്നരാകട്ടെ—ഇങ്ങനെ ഇത് പാരായണം ചെയ്യണം॥

Verse 81

मूलांते च समुञ्चार्य दिवतायै निवेदयेत् । अभीष्टसिद्धिं मे देहि शरणागतवत्सल ॥ ८१ ॥

മൂലമന്ത്രത്തിന്റെ അവസാനം ഇത് വ്യക്തമായി ഉച്ചരിച്ച് ദേവതയ്ക്ക് നിവേദിക്കണം—‘ഹേ ശരണാഗതവത്സലാ! എനിക്ക് എന്റെ അഭീഷ്ടസിദ്ധി നൽകണമേ.’॥

Verse 82

भक्तया समर्पये तुभ्यममुकावरणार्चनम् । इत्युञ्चार्य क्षिपेत्पुष्पाञ्जलिं देवस्य मस्तके ॥ ८२ ॥

“ഭക്തിയോടെ ഞാൻ നിനക്കു ഈ അമുക ആവരണാർചന സമർപ്പിക്കുന്നു” എന്നു ഉച്ചരിച്ച്, ദേവന്റെ ശിരസ്സിൽ പുഷ്പാഞ്ജലി അർപ്പിക്കണം।

Verse 83

ततस्त्वभ्यर्च्यनीयाः स्युः कल्पोक्ताश्चावृतीः क्रमात् । सायुधांस्तत इंद्राद्यान्स्वस्वदिक्षु प्रपूजयेत् ॥ ८३ ॥

അതിനുശേഷം കല്പഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പറഞ്ഞ ക്രമത്തിൽ ആവൃതികളെ പൂജിക്കണം; പിന്നെ തത്തത്ത ദിക്കുകളിൽ ആയുധധാരികളായ ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരെ വിധിപൂർവ്വം പ്രപൂജിക്കണം।

Verse 84

इद्रो वह्निर्यमो रक्षो वरुणः पवनो विधुः । ईशानोऽथ विधिश्चैवमधस्तात्पन्न गाधिपः ॥ ८४ ॥

ഇന്ദ്രൻ, അഗ്നി, യമൻ, രക്ഷ (ദിക്‌പാലൻ), വരുണൻ, പവൻ (വായു), വിധു (ചന്ദ്രൻ); പിന്നെ ഈശാനനും വിധിയും (ബ്രഹ്മാ). അതുപോലെ താഴെ പാതാളജലാധിപനായ നാഗാധിപതിയും ഉണ്ട്।

Verse 85

ऐरावतस्तथा मेषो महिषः प्रेतस्तिमिर्मृगः । वाजी वृषो हंसकूर्मौ वाहनानि विदुर्बुधाः ॥ ८५ ॥

ഐരാവതം, അതുപോലെ മേഷം, മഹിഷം, പ്രേതം, തിമി, മൃഗം; കൂടാതെ വാജി, വൃഷഭം, ഹംസവും കൂർമവും—ഇവയെ പണ്ഡിതർ (ദേവന്മാരുടെ) വാഹനങ്ങളായി അറിയുന്നു।

Verse 86

वज्रं शक्तिं दंडखङ्गौ पाशां कुशगदा अपि । त्रिशूलं पद्मचक्रे च क्रमादिंद्रादिहेतयः ॥ ८६ ॥

വജ്രം, ശക്തി, ദണ്ഡവും ഖഡ്ഗവും, പാശം, അങ്കുശവും ഗദയും; കൂടാതെ ത്രിശൂലം, പദ്മം, ചക്രം—ഇവ ക്രമമായി ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരുടെ ആയുധങ്ങളാണ്।

Verse 87

समाप्यावरणार्चां तु देवतारार्तिकं चरेत् । शंखतोयं परिक्षिप्योद्वाहुर्नृत्यन् पतेत्क्षितौ ॥ ८७ ॥

ആവരണാർചന സമാപ്തമാക്കി പിന്നെ ദേവതയുടെ ആരതി നടത്തണം. ശംഖതീർത്ഥം ചുറ്റും തളിച്ച്, ഭക്തിയോടെ കൈകൾ ഉയർത്തി നൃത്തം ചെയ്ത്, അവസാനം ഭൂമിയിൽ സാഷ്ടാംഗ പ്രണാമം ചെയ്യണം.

Verse 88

दंडवञ्चाप्यथोत्थाय प्रार्थयित्वा निजेश्वरम् । दक्षिणे स्थंडिलं कृत्वा तत्र संस्कारमाचरेत् ॥ ८८ ॥

ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്ത് പിന്നെ എഴുന്നേറ്റ് സ്വന്തം ഇഷ്ടേശ്വരനെ പ്രാർത്ഥിക്കണം. തുടർന്ന് വലതുവശത്ത് സ്ഥണ്ഡിലം ഒരുക്കി അവിടെ വിധിപൂർവ്വം സംസ്കാരം ആചരിക്കണം.

Verse 89

मूलेनेक्षणमस्त्रेण प्रोक्षणं ताडनं पुनः । कुशैस्तद्वर्मणाभ्युक्ष्य पूज्य तत्र न्यसेद्वसुम् ॥ ८९ ॥

മൂലമന്ത്രത്തോടെ ‘ഈക്ഷണ’ ‘അസ്ത്ര’ മന്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ച് പ്രോക്ഷണം ചെയ്ത് വീണ്ടും താഡനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ആ വർമ്മമന്ത്രത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ കുശകൊണ്ട് അഭ്യുക്ഷണം ചെയ്ത് പൂജിച്ച് അവിടെ വസു (അർപ്പണദ്രവ്യം) സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 90

प्रदाप्य तत्र जुहुयाद्ध्यात्वा चैवेष्टदेवताम् । महाव्याहृतिभिर्यस्तु समस्ताभिश्चतुष्टयम् ॥ ९० ॥

അവിടെ അഗ്നി പ്രദീപ്തമാക്കി, ഇഷ്ടദേവതയെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് ഹോമം ചെയ്യണം. മഹാവ്യാഹൃതികളാൽ നാലും സമസ്തമായി ഒരുമിച്ച് ചേർത്ത് ആഹുതി അർപ്പിക്കണം.

Verse 91

जुहुयात्सर्पिषा भक्तैस्तिलैर्वा पायसेन वा । सघृतैः साधकश्रेष्टः पञ्चविंशतिसंख्यया ॥ ९१ ॥

സാധകശ്രേഷ്ഠൻ ഘൃതസഹിതമായ ഭക്ത്യർപ്പിത ഹവിസ്സുകൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ എള്ളുകൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ ഘൃതയുക്ത പായസത്താലോ—ഇരുപത്തഞ്ച് പ്രാവശ്യം—ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം.

Verse 92

पुनर्व्याहृतिभिघिर्हुत्वा गंधाद्यैः पुनरर्चयेत् । देवं संयोजयेन्मूर्तौ ततो वह्निं विसर्जयेत् ॥ ९२ ॥

വ്യാഹൃതികളോടുകൂടി വീണ്ടും ഹുതി അർപ്പിച്ച്, ഗന്ധാദികളാൽ വീണ്ടും അർച്ചന ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ദേവനെ മൂർത്തിയിൽ സംയോജിപ്പിച്ച് (പ്രതിഷ്ഠിച്ച്), പിന്നെ അഗ്നിയെ വിധിപൂർവ്വം വിസർജ്ജിക്കണം.

Verse 93

भो भो वह्ने महाशक्ते सर्वकर्मप्रसाधक । कर्मांतरेऽपि संप्राप्ते सान्निध्यं कुरु सादरम् ॥ ९३ ॥

ഓ ഓ വഹ്നേ, മഹാശക്തേ, സർവകർമ്മപ്രസാധകാ! മറ്റൊരു കർമ്മം ആരംഭിച്ചാലും അവിടെയും ആദരത്തോടെ സാന്നിധ്യം ചെയ്യുക.

Verse 94

विसृज्याग्निदेवतायै दद्यादाचमनीयकम् । अवशिष्टेन हविषा गंधपुष्पाक्षतान्वितम् ॥ ९४ ॥

വിസർജ്ജിച്ചതിന് ശേഷം അഗ്നിദേവതയ്ക്ക് ആചമനീയജലം അർപ്പിക്കണം. ശേഷിച്ച ഹവിഷ് കൊണ്ട് ഗന്ധം, പുഷ്പം, അക്ഷതം എന്നിവയോടുകൂടി നിവേദനം ചെയ്യണം.

Verse 95

देवतापार्षदेभ्योऽपि पूर्वोक्तेभ्यो बलिं ददेत् । ये रौद्रा रौद्रकर्माणो रौद्रस्थाननिवासिनः ॥ ९५ ॥

മുൻപ് പറഞ്ഞ ദേവതകളുടെ പാർഷദന്മാർക്കും ബലി അർപ്പിക്കണം—അവർ രൗദ്രസ്വഭാവമുള്ളവർ, രൗദ്രകർമ്മം ചെയ്യുന്നവർ, രൗദ്രസ്ഥാനങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നവർ ആകുന്നു.

Verse 96

योगिन्यो ह्युग्ररूपाश्च गणानामधिपास्च ये । विघ्नभूतास्तथा चान्ये दिग्विदिक्षु समाश्रिताःग ॥ ९६ ॥

ഉഗ്രരൂപമുള്ള യോഗിനിമാർ, ഗണങ്ങളുടെ അധിപന്മാർ, കൂടാതെ മറ്റു വിഘ്നഭൂതങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം ദിക്കുകളിലും ഉപദിക്കുകളിലും ആശ്രയിച്ച് വസിക്കുന്നു.

Verse 97

सर्वे ते प्रीतमनसः प्रतिगृह्णंत्विमं बलिम् । इत्यष्टदिक्षु दत्वा च पुनर्भूतबलिं चरेत् ॥ ९७ ॥

നിങ്ങൾ എല്ലാവരും പ്രീതമനസ്സോടെ ഈ ബലി സ്വീകരിക്കട്ടെ. ഇങ്ങനെ അഷ്ടദിക്കുകളിലും ബലി അർപ്പിച്ച് പിന്നെയും ഭൂതബലി നടത്തണം.

Verse 98

पानीयममृतीकृत्य मुद्रया धेनुसंज्ञया । देवतायाः करे दद्यात्पुनश्चाचमनीयकम् ॥ ९८ ॥

ധേനു മുദ്രയാൽ പാനീയജലം അമൃതീകരിച്ച് ദേവതയുടെ കരത്തിൽ നൽകണം; പിന്നെയും ആചമനീയജലം അർപ്പിക്കണം.

Verse 99

देवमुद्वास्य मूर्तिस्थं पुनस्तत्रैव योजयेत् । नैवेद्यं च ततो दद्यात्तत्तदुच्छिष्टभोजिने ॥ ९९ ॥

ദേവതയുടെ ഉദ്വാസനം നിർവഹിച്ചു, അതേ സ്ഥലത്ത് മൂർത്തിയിൽ വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് ആ നൈവേദ്യത്തിന്റെ ഉച്ഛിഷ്ടഭോജിക്കു നൈവേദ്യം അർപ്പിക്കണം.

Verse 100

महेश्वरस्य चंडेशो विष्वक्सेनस्तथा हरेः । चंडांशुस्तरणेर्वक्ततुंडश्चापि गणेशितुः । शक्तेरुच्छिष्टचांडाली प्रोक्ता उच्छिष्टभोजिनः ॥ १०० ॥

മഹേശ്വരന്റെ പരിചരൻ ചണ്ഡേശൻ; ഹരിയുടെത് വിഷ്വക്സേനൻ. സൂര്യന്റെത് ചണ്ഡാംശു, ഗണേശന്റെത് വക്തതുണ്ഡൻ. ശക്തിക്കായി ‘ഉച്ഛിഷ്ടചാണ്ഡാലി’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു—ഇവരാണ് ഉച്ഛിഷ്ടഭോജികൾ.

Verse 101

ततो ऋष्यादिकं स्मृत्वा कृत्वा मूलषडंगकम् । जप्त्वा मंत्रं यथाशक्ति देवतायै निवेदयेत् ॥ १०१ ॥

പിന്നീട് ഋഷി മുതലായ മന്ത്രവിശദാംശങ്ങൾ സ്മരിച്ചു, മൂലമന്ത്രത്തിന്റെ ഷഡംഗം നിർവഹിച്ചു, കഴിയുന്നത്ര മന്ത്രജപം ചെയ്ത് ദേവതയ്ക്ക് നിവേദിക്കണം.

Verse 102

गुह्यातिगुह्यगोप्ता त्वं गृहाणास्मत्कृतं जपम् । सिद्धिर्भवतु मे देव त्वत्प्रसादात्त्वयि स्थिता ॥ १०२ ॥

അത്യന്തഗുഹ്യത്തിന്റെ ഗോപ്താവേ! ഞാൻ ചെയ്ത ഈ ജപം സ്വീകരിക്കണമേ. ദേവാ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ എനിക്ക് സിദ്ധി ലഭിക്കട്ടെ; അത് നിനക്കുള്ളിൽ അചഞ്ചലമായി പ്രതിഷ്ഠിതമാകട്ടെ।

Verse 103

ततः पराङ्मुखं चार्घं कृत्वा पुष्पैः प्रपूजयेत् । दोर्भ्यां पभ्द्यां च जानुभ्यामुरसा शिरसादृशा । मनसा वचसा चेति प्रणामोऽष्टांग ईरितः ॥ १०३ ॥

അതിനുശേഷം ഭക്തിയോടെ മുഖം തിരിച്ച് അർഘ്യം അർപ്പിച്ച് പുഷ്പങ്ങളാൽ നന്നായി പൂജിക്കണം. രണ്ട് കൈകൾ, രണ്ട് പാദങ്ങൾ, രണ്ട് മുട്ടുകൾ, വക്ഷസ്, ശിരസ്, ദൃഷ്ടി—കൂടാതെ മനസ്സും വാക്കും ചേർന്ന്—ഇതാണ് അഷ്ടാംഗ പ്രണാമം എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 104

बाहुभ्यां च सजानुभ्यां शिरसा वचसापि वा । पंचांगकः प्रणामः स्यात्पूजायां प्रवरावुभौ ॥ १०४ ॥

പൂജയിൽ കൈകളും മുട്ടുകളും, ശിരസ്സും, വാക്കും ചേർത്ത് ചെയ്യുന്ന പഞ്ചാംഗ പ്രണാമം ശ്രേഷ്ഠമെന്നു പറയുന്നു; ദേഹപ്രണാമവും വാചികഭക്തിയും—ഇരണ്ടും പ്രശംസനീയം।

Verse 105

नत्वा च दंडवन्मंत्री ततः कुर्यात्प्रदक्षिणाः । विष्णुसोमार्कविघ्नानां वेदार्धेंद्वद्रिवह्नयः ॥ १०५ ॥

മന്ത്രജപകൻ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്ത് പിന്നെ പ്രദക്ഷിണകൾ ചെയ്യണം. വിഷ്ണുവിന് ‘വേദാർധ’ സംഖ്യ, സോമന് ‘ഇന്ദു’ സംഖ്യ, അർക്കന് ‘ഗിരി’ സംഖ്യ, വിഘ്നഹർത്താവിന് ‘വഹ്നി’ സംഖ്യ—എന്നിങ്ങനെ സൂചനാശബ്ദങ്ങളാൽ പ്രദക്ഷിണയുടെ എണ്ണം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു।

Verse 106

ततः स्तोत्रादिकं मंत्री प्रपठेद्भक्तिपूर्वकम् । इतः पूर्णं प्राणबुद्धिदेहधर्माधिकारतः ॥ १०६ ॥

അതിനുശേഷം മന്ത്രസാധകൻ ഭക്തിപൂർവം സ്തോത്രാദികൾ പാരായണം ചെയ്യണം. ഇതോടെ കർമ്മം പൂർണമാകുന്നു—പ്രാണശക്തി, ബുദ്ധി, ദേഹസാമർത്ഥ്യം, ധർമ്മാധികാരം എന്നിവയ്ക്കനുസരിച്ച്।

Verse 107

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यंतेऽवस्थासु मनसा वदेत् । वाचा हस्ताभ्यां च पद्भ्यामुदरेण ततः परम् ॥ १०७ ॥

ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നീ അവസ്ഥകളുടെ അവസാനം साधകൻ മനസ്സുകൊണ്ട് ‘വചനം’ ഉച്ചരിക്കട്ടെ; പിന്നെ വാക്കുകൊണ്ടും, കൈകളാലും, കാലുകളാലും, അതിനുശേഷം ഉദരത്തിലൂടെയും (ദേഹക്രിയകളാൽ) പ്രകടിപ്പിക്കട്ടെ।

Verse 108

शिष्णांते यत्स्मृतं पश्चाद्यदुक्तं यत्कृतं ततः । तत्सर्वं च ततो ब्रह्मर्पणं भवतु ठद्वयम् ॥ १०८ ॥

അവസാനത്തിൽ പിന്നീട് സ്മരിച്ചതും, പറഞ്ഞതും, ചെയ്തതും—അത് എല്ലാം ഇനി മുതൽ ബ്രഹ്മനു അർപ്പണമാകട്ടെ; ഇരുവിധത്തിലും അത് പൂർണ്ണമാകട്ടെ।

Verse 109

मां मदीयं च सकलं विष्णवे च समर्पये । तारं तत्सदतो ब्रह्मर्पणमस्तु मनुर्मतः ॥ १०९ ॥

ഞാനും എനിക്കുള്ളതെല്ലാം വിഷ്ണുവിന് സമർപ്പിക്കുന്നു। ‘താര’ (ഓം) എന്നും ‘തത്-സത്’ എന്നും ഉച്ചരിച്ച് ഇത് ബ്രഹ്മാർപ്പണമാകട്ടെ—മന്ത്രപരമ്പരാനുസാരം।

Verse 110

प्रणवाद्योऽष्टवस्वर्णो ह्यनेनात्मानमर्पयेत् । अज्ञानाद्वा प्रमादाद्वा वैकल्यात्साधनस्य च ॥ ११० ॥

പ്രണവം (ഓം) കൊണ്ട് ആരംഭിച്ച് എട്ട് അക്ഷരസ്വരൂപമായ ഈ മന്ത്രംകൊണ്ട് ആത്മസമർപ്പണം ചെയ്യണം—അജ്ഞാനത്താൽ ആകട്ടെ, പ്രമാദത്താൽ ആകട്ടെ, സാധനത്തിലെ കുറവാൽ ആകട്ടെ।

Verse 111

यन्न्यूनमतिरिक्तं वा तत्सर्वं क्षन्तुमर्हसि । द्रव्यहीनं क्रियाहीनं मंत्रहीनं मयान्यथा ॥ १११ ॥

കുറവായോ അധികമായോ സംഭവിച്ചതെല്ലാം നിങ്ങൾ ക്ഷമിക്കണമേ। ദ്രവ്യഹീനമായി, ക്രിയാഹീനമായി, മന്ത്രഹീനമായി വിധിക്കു വിരുദ്ധമായി എനാൽ സംഭവിച്ചതെല്ലാം ക്ഷമിക്കണമേ।

Verse 112

कृतं यत्तत्क्षमस्वेश कृपया त्वं दयानिधे । यन्मया क्रियते कर्म जाग्रत्स्वप्रसुषुप्तिषु ॥ ११२ ॥

ഹേ പ്രഭോ, ദയാനിധേ! കരുണയോടെ എന്റെ ഭാഗത്ത് നിന്നുണ്ടായ ഏതു തെറ്റും ക്ഷമിക്കണമേ. ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി—ഈ മൂന്നു അവസ്ഥകളിലും ഞാൻ ചെയ്ത എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും നീ ക്ഷമിക്കണമേ.

Verse 113

तत्सर्वं तावकी पूजा भूयाद्भूत्यै च मे प्रभो । भूमौ स्खलितपादानां भूमिरेवावलंबनम् ॥ ११३ ॥

ഹേ പ്രഭോ! ഇതെല്ലാം നിനക്കുള്ള പൂജയായി മാറി, എന്റെ ക്ഷേമവും സമൃദ്ധിയും വർധിപ്പിക്കട്ടെ. ഭൂമിയിൽ കാൽ വഴുതിയവർക്കു ഭൂമിയേ ആശ്രയമാകുന്നതുപോലെ, നീയേ എന്റെ അവലംബം.

Verse 114

त्वयि जातापराधानां त्वमेव शरणं प्रभो । अन्यथा शरणं नास्ति त्वमेव शरणं मम ॥ ११४ ॥

ഹേ പ്രഭോ! നിനക്കു വിരുദ്ധമായി അപരാധം ചെയ്തവർക്കും നീയേ ഏക ശരണം. മറ്റൊരു ശരണം ഇല്ല; നീയേ എന്റെ ശരണം.

Verse 115

तस्मात्कारुण्यभावेन क्षमस्व परमेश्वर । अपराधसहस्राणि क्रियंतेऽहर्न्निशं मया ॥ ११५ ॥

അതുകൊണ്ട്, ഹേ പരമേശ്വരാ! കരുണാഭാവത്തോടെ എന്നെ ക്ഷമിക്കണമേ; എന്റെ ഭാഗത്ത് നിന്ന് പകലും രാത്രിയും ആയിരക്കണക്കിന് അപരാധങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 116

दासोऽयमिति मां मत्वा क्षमस्व जगतां पते । आवाहनं न जानामि न जानामि विसर्जनम् ॥ ११६ ॥

ഹേ ജഗത്പതേ! എന്നെ നിന്റെ ദാസനെന്നു കരുതി ക്ഷമിക്കണമേ. ആവാഹനവിധി എനിക്കറിയില്ല; വിസർജനവിധിയും എനിക്കറിയില്ല.

Verse 117

पूजां चैव न जानामि त्वं गतिः परमेश्वर । संप्रार्थ्यैवं ततो मंत्री मूलांते श्लोकमुञ्चरेत् ॥ ११७ ॥

എനിക്ക് പൂജാവിധിയും അറിയില്ല; ഹേ പരമേശ്വരാ, നീയേ എന്റെ പരമാശ്രയം. ഇങ്ങനെ പ്രാർത്ഥിച്ച് മന്ത്രസാധകൻ മൂലമന്ത്രത്തിന്റെ അവസാനം ഈ ശ്ലോകം ജപിക്കണം.

Verse 118

गच्छ गच्छ परं स्थानं जगदीश जगन्मय । यन्न ब्रह्मादयो देवा जानंति च सदाशिवः ॥ ११८ ॥

പോകുക—പോകുക—പരമസ്ഥാനത്തിലേക്ക്, ഹേ ജഗദീശാ, ഹേ ജഗന്മയാ; ആ ലോകം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർക്കും അറിയില്ല, സദാശിവനും അറിയില്ല.

Verse 119

इति पुष्पांजलिं दत्वा ततः संहारमुद्रया । निधाय देवं सांगं च स्वीयदृत्सरसीरुहे ॥ ११९ ॥

ഇങ്ങനെ പുഷ്പാഞ്ജലി അർപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് സംഹാരമുദ്രയാൽ, ദേവനെ അവന്റെ സമസ്ത അങ്ങോപാംഗങ്ങളോടുകൂടെ സ്വന്തം ഹൃദയ-സരോവരത്തിലെ താമരയിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 120

सुषुम्णावर्त्मना पुष्पमाघ्रायोद्वासयेद् बुधः । शंखचक्रशिलालिंगविघ्नसूर्यद्वयं तथा ॥ १२० ॥

ബുദ്ധിമാൻ സുഷുമ്നാ-മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ പുഷ്പത്തിന്റെ സുഗന്ധം ഉള്ളിലേക്ക് ആകർഷിച്ച് പിന്നെ മൃദുവായി പുറത്തുവിടണം. അതുപോലെ ശംഖം, ചക്രം, ശില, ലിംഗം, വിഘ്നഹർത്താവ്, ഇരട്ട സൂര്യന്മാർ എന്നിവ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 121

शक्तित्रयं न चैकत्र पूजयेद्दुःखकारणम् । अकालमृत्युहरणं सर्वव्याधिविनाशन् ॥ १२१ ॥

ശക്തിത്രയത്തെ ഒരിടത്ത് ഒരുമിച്ച് പൂജിക്കരുത്; അത് ദുഃഖകാരണമാകുന്നു. ശരിയായ പൂജ അകാലമൃത്യുവിനെ അകറ്റി എല്ലാ രോഗങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 122

सर्वपापक्षयकरं विष्णुपादोदकं शुभम् ॥ १२२ ॥

വിഷ്ണുവിന്റെ പാദപ്രക്ഷാളനജലം അത്യന്തം മംഗളകരം; അത് സർവ്വപാപനാശകരമാണ്।

Verse 123

तत्तद्भक्तैर्गृही तव्यं तन्नैवेद्यनिवेदितम् । अग्राह्यं शिवनिर्माल्यं पत्रं पुष्पं फलं जलम् ॥ १२३ ॥

ഏത് ദേവനു നൈവേദ്യം അർപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടോ, അത് ആ ദേവന്റെ ഭക്തർ മാത്രം സ്വീകരിക്കണം; എന്നാൽ ശിവന്റെ നിർമ്മാല്യമായ ഇല, പുഷ്പം, ഫലം, ജലം മറ്റുള്ളവർ സ്വീകരിക്കരുത്।

Verse 124

शालग्रामशिलास्पर्शात्सर्वं याति पवित्रताम् । पूजा पंचविधा तत्र कथिता नारदाखिलैः ॥ १२४ ॥

ശാലഗ്രാമശിലയുടെ സ്പർശമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ എല്ലാം പവിത്രത പ്രാപിക്കുന്നു; അതിൽ നാരദൻ പഞ്ചവിധ പൂജാവിധി സമ്പൂർണ്ണമായി ഉപദേശിച്ചു।

Verse 125

आतुरी सौतिकी त्रासी साधना भाविनी तथा । दौर्बोधी च क्रमादासां लक्षणानि श्रृणुष्व मे ॥ १२५ ॥

ആതുരീ, സൗതികീ, ത്രാസീ, സാധനാ, ഭാവിനീ, ദൗർബോധീ—ഇവയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ക്രമമായി എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക।

Verse 126

रोगादियुक्तो न स्रायान्न जपेन्न च पूजयेत् । विलोक्य पूजां देवस्य मूर्तिं वा सूर्य्यमंडलम् ॥ १२६ ॥

രോഗാദികളാൽ പീഡിതനായവൻ സ്നാനം ചെയ്യരുത്, ജപം ചെയ്യരുത്, വിധിപൂജയും നടത്തരുത്; പകരം ദേവപൂജയെയോ, മൂർത്തിയെയോ, സൂര്യമണ്ഡലത്തെയോ ദർശിച്ച് തൃപ്തനാകണം।

Verse 127

प्रणम्याथ स्मरन्मंत्रमर्पयेत्कुमांजलिम् । रोगे निवृत्ते स्नात्वाथ नत्वा संपूञ्चेद्गुरुम् ॥ १२७ ॥

അനന്തരം പ്രണാമം ചെയ്ത് മന്ത്രം സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് പുഷ്പാഞ്ജലി അർപ്പിക്കണം. രോഗം ശമിച്ചാൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു ഗുരുവിനോട് ആദരത്തോടെ വിട വാങ്ങണം।

Verse 128

त्वत्प्रसादाज्जगन्नाथ जगत्पूज्य दयानिधे । पूजाविच्छेददोषो मे मास्त्विति प्रार्थयेच्च तम् ॥ १२८ ॥

ഹേ ജഗന്നാഥാ, ജഗത്പൂജ്യ ദയാനിധേ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു—എന്റെ പൂജയിൽ വിച്ഛേദദോഷം ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകരുതേ।

Verse 129

द्विजानपि च संपूज्य यथाशक्त्या प्रतोष्य च । तेभ्यश्चाशिषमादाय देवं प्राग्वत्ततोऽर्चयेत् ॥ १२९ ॥

ദ്വിജന്മാരെയും യഥാശക്തി ആദരിച്ചു സംതൃപ്തരാക്കണം. അവരുടെ ആശീർവാദം സ്വീകരിച്ച് ശേഷം മുൻവിധിപ്രകാരം ദേവനെ അർച്ചിക്കണം।

Verse 130

आतुरी कथिता ह्येषा सोतिक्यथ निगद्यते । सूतकं द्विविधं प्रोक्तं जाताख्यं मृतसंज्ञकम् ॥ १३० ॥

ഈ അവസ്ഥയെ ‘ആതുരീ’ എന്നും ‘സോതികാ’ എന്നും പറയുന്നു. സൂതകം രണ്ടുവിധം എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു—ജന്മസൂതകവും മരണസൂതകവും।

Verse 131

तत्र स्नात्वा मानसीं तु कृत्वा संध्यां समाहितः । मनसैव यजेद्देवं मनसैव जपेन्मनुम् ॥ १३१ ॥

അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ഏകാഗ്രനായി മാനസികമായി സന്ധ്യാവന്ദനം നിർവഹിക്കണം. പിന്നെ മനസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ ദേവനെ ആരാധിക്കുകയും മനസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ മന്ത്രജപം ചെയ്യുകയും വേണം।

Verse 132

निवृत्ते सूतके प्राग्वत्संपूज्य च गुरुं द्विजान् । तेभ्यश्चाशिषमादाय ततो नित्यक्रमं चरेत् ॥ १३२ ॥

സൂതകകാലം അവസാനിച്ചാൽ, മുമ്പുപോലെ ഗുരുവിനെയും ദ്വിജ-ജ്യേഷ്ഠന്മാരെയും വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച്; അവരുടെ ആശീർവാദം സ്വീകരിച്ച് പിന്നെ നിത്യകർമ്മക്രമം വീണ്ടും അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 133

एषा तु सौतिकी प्रोक्ता त्रासी चाथ निगद्यते । दुष्टेभ्यस्त्रासमापन्नो यथालब्धोपचारंकैः ॥ १३३ ॥

ഈ വിധി ‘സൗതികീ’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടതും ‘ത്രാസീ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നതുമാണ്। ദുഷ്ടന്മാരാൽ ഭീതിയിലായാൽ, അപ്പോൾ ലഭ്യമായ പരിഹാരോപായങ്ങളാൽ തന്നെ ഇത് അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 134

मानसैर्वै यजेद्देवं त्रासी सा परिकीर्तिता । पूजासाधनवस्तूनाम सामर्थ्ये तु सर्वतः ॥ १३४ ॥

മനസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ ദേവനെ ആരാധിക്കണം—ഇതാണ് ‘ത്രാസീ’ എന്നു പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്। പൂജാസാധനങ്ങൾ സമ്പാദിക്കാനുള്ള ശേഷിയുണ്ടായാലും ഇല്ലായാലും, എല്ലാസ്ഥിതിയിലും ഇത് പ്രയോഗ്യമാണ്।

Verse 135

पुष्पैः पत्रैः फलैर्वापि मनसा वा यजेद्विभुम् । साधनाभाविनी ह्येषा दौर्बोधीं श्रृणु नारद ॥ १३५ ॥

പുഷ്പം, ഇല, ഫലം എന്നിവകൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ മനസ്സുകൊണ്ടുമാത്രമോ സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭുവിനെ ആരാധിക്കാം। ഈ മാർഗം ബാഹ്യസാധനങ്ങളിൽ ആശ്രിതമല്ല; ഹേ നാരദാ, ഈ സൂക്ഷ്മ (ദുർബോധ) ഉപദേശം ശ്രവിക്കൂ।

Verse 136

स्त्रियो वृद्धास्तथा बाला मूर्खास्तैस्तु यथाक्रमम् । यथाज्ञानकृता सा तु दौर्बोधीति प्रकीर्तिता ॥ १३६ ॥

സ്ത്രീകൾ, വൃദ്ധർ, ബാലർ, അജ്ഞർ—ഇവർ ഓരോരുത്തരും ക്രമമായി തങ്ങളുടെ അറിവിനനുസരിച്ച് വാക്കുകൾ പ്രയോഗിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് അതിനെ ‘ദുർബോധീ’ എന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു।

Verse 137

एवं यथाकथंचित्तु पूजां कुर्याद्धि साधकः । देवपूजाविहीनो यः स गच्छेन्नरकं ध्रुवम् ॥ १३७ ॥

ഇങ്ങനെ സാധകനു കഴിയുന്ന വിധത്തിൽ തീർച്ചയായും പൂജ ചെയ്യണം. ദേവപൂജയില്ലാത്തവൻ നിശ്ചയമായി നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 138

वैश्वदेवादिकं कृत्वा भोजयेद्द्विजसत्तमान् । देवे निवेदितं पश्चाद्भुंमजीत स्वगणैः स्वयम् ॥ १३८ ॥

ആദ്യം വൈശ്വദേവാദി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർക്ക് ഭോജനമൊരുക്കണം. പിന്നെ ദേവനു നിവേദിച്ച അന്നത്തിനു ശേഷം സ്വന്തം അനുചരന്മാരോടൊപ്പം താനും ഭുജിക്കണം.

Verse 139

आचम्याननशुद्धिं च कृत्वा तिष्टेत् कियत्क्षणम् । पुराणमितिहासं च श्रृणुयात्स्वजनैः सह ॥ १३९ ॥

ആചമനം ചെയ്ത് വായ്ശുദ്ധി വരുത്തി കുറച്ചു നേരം ശാന്തമായി ഇരിക്കണം. പിന്നെ സ്വന്തം ജനങ്ങളോടൊപ്പം പുരാണവും ഇതിഹാസവും ശ്രവിക്കണം.

Verse 140

समर्थः सर्वकल्पेषु योऽनुकल्पं समाचरेत् । न सांगशयिकं तस्य दुर्मतेर्जायते फलम् ॥ १४० ॥

എല്ലാ കല്പവിധികളിലും സമർത്ഥനായിട്ടും വെറും അനുകല്പം മാത്രം ആചരിക്കുന്നവന്, ദുർമതിയുടെ കാരണാൽ, സാംഗസഹിതമായ പൂർണ്ണഫലം ഉണ്ടാകുകയില്ല.