Adhyaya 20

Verse 1

ऋषय ऊचुः कथं पाद्मे पुरा कल्पे ब्रह्मा पद्मोद्भवो ऽभवत् भवं च दृष्टवांस्तेन ब्रह्मणा पुरुषोत्तमः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു: പുരാതന പാദ്മകൽപത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് പദ്മത്തിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു? ആ ബ്രഹ്മാവ് ഭവനായ (ശിവനായ) പരമേശ്വരനെ എങ്ങനെ ദർശിച്ചു? പിന്നെ പുരുഷോത്തമനെ അവൻ എങ്ങനെ ദർശിച്ച് തിരിച്ചറിഞ്ഞു?

Verse 2

एतत्सर्वं विशेषेण सांप्रतं वक्तुमर्हसि सूत उवाच आसीदेकार्णवं घोरम् अविभागं तमोमयम्

ഇതെല്ലാം നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ പ്രത്യേകമായി പറയേണ്ടതാണ്. സൂതൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ ഭയങ്കരമായ ഏകാർണവം മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ—വിഭാഗമില്ലാത്തത്, തമോമയം—എല്ലാ ഭേദങ്ങളും ലയിച്ചിരുന്ന വേളയിൽ.

Verse 3

मध्ये चैकार्णवे तस्मिन् शङ्खचक्रगदाधरः जीमूताभो ऽम्बुजाक्षश् च किरीटी श्रीपतिर्हरिः

ആ ഏകാർണവത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഹരി നിലകൊണ്ടിരുന്നു—ശംഖം, ചക്രം, ഗദ എന്നിവ ധരിച്ചവൻ; മഴമേഘംപോലെ ശ്യാമവർണ്ണൻ, പദ്മനേത്രൻ, കിരീടധാരി, ശ്രീപതി. (ശൈവദർശനത്തിൽ ഈ ദർശനവും ശിവന്റെ പ്രകാശക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെയാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.)

Verse 4

नारायणमुखोद्गीर्णसर्वात्मा पुरुषोत्तमः अष्टबाहुर्महावक्षा लोकानां योनिरुच्यते

നാരായണന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഗീർണനായ ആ പുരുഷോത്തമൻ, സർവ്വജീവികളുടെയും അന്തരാത്മാവാണ്. അഷ്ടഭുജനും മഹാവക്ഷസ്ഥലനും ആയ അവൻ ലോകങ്ങളുടെ യോനി—മൂലകാരണം—എന്നു പ്രസിദ്ധം.

Verse 5

किमप्यचिन्त्यं योगात्मा योगमास्थाय योगवित् फणासहस्रकलितं तमप्रतिमवर्चसम्

യോഗസമാധി ആശ്രയിച്ച ആ യോഗവിദ്, സർവ്വഥാ അചിന്ത്യമായ യോഗാത്മസ്വരൂപം ദർശിച്ചു—സഹസ്ര ഫണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതം, ഉപമയില്ലാത്ത ദീപ്തിയുള്ളത്.

Verse 6

महाभोगपतेर्भोगं साध्वास्तीर्य महोच्छ्रयम् तस्मिन्महति पर्यङ्के शेते चैकार्णवे प्रभुः

മഹാഭോഗപതിയുടെ മഹോന്നത ശയ്യയെ യഥാവിധി വിരിച്ച്, പ്രഭു ഏകാർണവമായ ഏക മഹാസമുദ്രത്തിൽ ആ മഹത്തായ പര്യങ്കത്തിൽ ശയിക്കുന്നു.

Verse 7

एवं तत्र शयानेन विष्णुना प्रभविष्णुना आत्मारामेण क्रीडार्थं लीलयाक्लिष्टकर्मणा

ഇങ്ങനെ അവിടെ ശയിച്ചിരുന്ന പ്രഭവിഷ്ണു, ആത്മാരാമനായ വിഷ്ണു, ക്രീഡാർത്ഥം മാത്രം ലീലാമാത്രയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു—അക്ലിഷ്ടം, നിർമലം. ശൈവസിദ്ധാന്തത്തിൽ ഇത്തരമൊരു അനായാസാധിപത്യം പരമപതിയുടേതാണ്.

Verse 8

शतयोजनविस्तीर्णं तरुणादित्यसन्निभम् वज्रदण्डं महोत्सेधं नाभ्यां सृष्टं तु पुष्करम्

നാഭിയിൽ നിന്ന് പുഷ്കരപദ്മം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു—ശതയോജന വ്യാപ്തിയോടെ, ഉദയസൂര്യസദൃശ ദീപ്തിയോടെ, വജ്രദണ്ഡസമമായ കണ്ഡത്തോടും മഹോന്നത ഉയരത്തോടും കൂടി.

Verse 9

तस्यैवं क्रीडमानस्य समीपं देवमीढुषः हेमगर्भाण्डजो ब्रह्मा रुक्मवर्णो ह्यतीन्द्रियः

ദേവന്മാർ സ്തുത്യനായ ആ പ്രഭു ദിവ്യക്രീഡയിൽ ലീനനായിരിക്കെ, ഹേമഗർഭാണ്ഡജനായ, സ്വർണവർണ്ണനും ഇന്ദ്രിയാതീതനുമായ ബ്രഹ്മാവ് അവന്റെ സമീപം എത്തി।

Verse 10

चतुर्वक्त्रो विशालाक्षः समागम्य यदृच्छया श्रिया युक्तेन दिव्येन सुशुभेन सुगन्धिना

ചതുര്മുഖനും വിശാലനേത്രനും ആയ ബ്രഹ്മാവ് യദൃച്ഛയായി അവിടെ എത്തി—ദിവ്യശ്രീയാൽ യുക്തനായി, അത്യന്തം ശോഭയും സുഗന്ധവും ധരിച്ച് മംഗളമായി ദീപ്തനായി।

Verse 11

क्रीडमानं च पद्मेन दृष्ट्वा ब्रह्मा शुभेक्षणम् सविस्मयमथागम्य सौम्यसम्पन्नया गिरा

പദ്മവുമായി ക്രീഡിക്കുന്ന, മംഗളദൃഷ്ടിയുള്ള ആ പ്രഭുവിനെ കണ്ട ബ്രഹ്മാവ് വിസ്മയത്തോടെ സമീപിച്ചു, സൗമ്യവചനങ്ങളാൽ അവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 12

प्रोवाच को भवाञ्छेते ह्य् आश्रितो मध्यमम्भसाम् अथ तस्याच्युतः श्रुत्वा ब्रह्मणस्तु शुभं वचः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—“ഈ ജലങ്ങളുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ ആശ്രയിച്ച് ശയിക്കുന്ന നിങ്ങൾ ആര്?” അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മംഗളവചനം കേട്ട് അച്യുതൻ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 13

उदतिष्ठत पर्यङ्काद् विस्मयोत्फुल्ललोचनः प्रत्युवाचोत्तरं चैव कल्पे कल्पे प्रतिश्रयः

അവൻ പീഠത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു; വിസ്മയത്തോടെ കണ്ണുകൾ വിരിഞ്ഞു. പിന്നെ യുക്തമായ മറുപടി പറഞ്ഞു—ഓരോ കല്പത്തിലും പ്രഭുവേ സർവ്വജീവികൾക്കും അച്യുതമായ ആശ്രയം.

Verse 14

कर्तव्यं च कृतं चैव क्रियते यच्च किंचन द्यौरन्तरिक्षं भूश्चैव परं पदमहं भुवः

ചെയ്യേണ്ടത് ശേഷിക്കുന്നതും, ചെയ്തതും, ഇപ്പോൾ നടക്കുന്നതുമായ എല്ലാം—ദ്യൗഃ, അന്തരീക്ഷം, ഭൂമി എന്നിവയോടുകൂടി—ഞാനേ ലോകാതീതമായ ആ പരമപദം, പരാത്പര പതി।

Verse 15

तमेवमुक्त्वा भगवान् विष्णुः पुनरथाब्रवीत् कस्त्वं खलु समायातः समीपं भगवान्कुतः

അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ഭഗവാൻ വിഷ്ണു വീണ്ടും ചോദിച്ചു—“ഹേ ഭഗവൻ, സമീപത്തേക്ക് വന്നിരിക്കുന്ന നിങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരാണ്? നിങ്ങൾ എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്?”

Verse 16

क्व वा भूयश् च गन्तव्यं कश् च वा ते प्रतिश्रयः को भवान् विश्वमूर्तिर्वै कर्तव्यं किं च ते मया

“ഞാൻ വീണ്ടും എവിടേക്ക് പോകണം? നിങ്ങളുടെ ആശ്രയം ഏതാണ്? നിങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരാണ്—ഹേ വിശ്വരൂപാ! നിങ്ങളുടെ വേണ്ടി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?”

Verse 17

एवं ब्रुवन्तं वैकुण्ठं प्रत्युवाच पितामहः मायया मोहितः शंभोर् अविज्ञाय जनार्दनम्

വൈകുണ്ഠൻ (വിഷ്ണു) ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മ മറുപടി പറഞ്ഞു—ശംഭുവിന്റെ മായയിൽ മോഹിതനായതിനാൽ ജനാർദനനെ യഥാർത്ഥമായി തിരിച്ചറിയാനായില്ല।

Verse 18

मायया मोहितं देवम् अविज्ञातं महात्मनः यथा भवांस्तथैवाहम् आदिकर्ता प्रजापतिः

“മായയിൽ മോഹിതനായ ആ ദേവൻ മഹാത്മാവിനെ തിരിച്ചറിയില്ല. നിങ്ങൾ എങ്ങനെയോ അങ്ങനെ തന്നെയാണ് ഞാനും—ആദികർത്താവ്, പ്രജാപതി.”

Verse 19

सविस्मयं वचः श्रुत्वा ब्रह्मणो लोकतन्त्रिणः अनुज्ञातश् च ते नाथ वैकुण्ठो विश्वसंभवः

ലോകക്രമത്തിന്റെ നിയന്ത്രകനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അത്ഭുതവചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച്, വിശ്വസംഭവനായ വൈകുണ്ഠനാഥനും, ഹേ പ്രഭോ, സമ്മതം നൽകി।

Verse 20

कौतूहलान्महायोगी प्रविष्टो ब्रह्मणो मुखम् इमानष्टादश द्वीपान् ससमुद्रान् सपर्वतान्

കൗതുകത്താൽ മഹായോഗി ബ്രഹ്മാവിന്റെ വായിൽ പ്രവേശിച്ച്, സമുദ്രങ്ങളും പർവതങ്ങളും സഹിതം ഈ പതിനെട്ടു ദ്വീപുകളെ ദർശിച്ചു।

Verse 21

प्रविश्य सुमहातेजाश् चातुर्वर्ण्यसमाकुलान् ब्रह्मणस्तम्भपर्यन्तं सप्तलोकान् सनातनान्

അത്യന്തം മഹാതേജസ്സോടെ പ്രവേശിച്ച്, ചാതുര്‍വർണ്യത്തോടെ നിറഞ്ഞ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സ്തംഭപര്യന്തം വ്യാപിച്ച ആ സനാതന സപ്തലോകങ്ങളെ ദർശിച്ചു।

Verse 22

ब्रह्मणस्तूदरे दृष्ट्वा सर्वान्विष्णुर्महाभुजः अहो ऽस्य तपसो वीर्यम् इत्युक्त्वा च पुनः पुनः

ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഉദരത്തിൽ എല്ലാം കണ്ട മഹാബാഹു വിഷ്ണു വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“അഹോ! അവന്റെ തപസ്സിന്റെ വീര്യം എത്ര മഹത്തരം!”

Verse 23

अटित्वा विविधांल्लोकान् विष्णुर्नानाविधाश्रयान् ततो वर्षसहस्रान्ते नान्तं हि ददृशे यदा

വിഷ്ണു പല ലോകങ്ങളിലായി സഞ്ചരിച്ചു, നാനാവിധ ആശ്രയങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു; എങ്കിലും ആയിരം വർഷം കഴിഞ്ഞിട്ടും അതിന്റെ അന്ത്യം കണ്ടില്ല।

Verse 24

तदास्य वक्त्रान्निष्क्रम्य पन्नगेन्द्रनिकेतनः नारायणो जगद्धाता पितामहमथाब्रवीत्

അപ്പോൾ അവന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട്, ശേഷനാഗനെ നിവാസമാക്കിയ ജഗദ്ധാതാവായ നാരായണൻ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 25

भगवानादिरङ्कश् च मध्यं कालो दिशो नभः नाहमन्तं प्रपश्यामि उदरस्य तवानघ

ഹേ ഭഗവാൻ! നീ തന്നെയാണ് ആദിയും ആശ്രയവും മദ്ധ്യവും; നീ തന്നെയാണ് കാലവും ദിക്കുകളും ആകാശവും. ഹേ അനഘാ, നിന്റെ വിശാല ഉദരത്തിന്റെ അന്ത്യം എനിക്ക് കാണുന്നില്ല।

Verse 26

एवमुक्त्वाब्रवीद्भूयः पितामहमिदं हरिः भगवानेवमेवाहं शाश्वतं हि ममोदरम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ഭഗവാൻ ഹരി വീണ്ടും പിതാമഹനോട് അരുളിച്ചെയ്തു—“ഭഗവാനേ, ഞാനും അങ്ങനെ തന്നേ; എന്റെ ഉദരം (ഗർഭാധാരം) ശാശ്വതമാണ്।”

Verse 27

प्रविश्य लोकान् पश्यैतान् अनौपम्यान्सुरोत्तम ततः प्राह्लादिनीं वाणीं श्रुत्वा तस्याभिनन्द्य च

ഹേ ദേവോത്തമാ! ഈ അനുപമ ലോകങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ച് അവയെ ദർശിക്ക. തുടർന്ന് ആനന്ദം പകരുന്ന ദിവ്യവാണി കേട്ട്, അതിനെ ഭക്തിപൂർവ്വം അംഗീകരിച്ച് സ്തുതിച്ചു।

Verse 28

श्रीपतेरुदरं भूयः प्रविवेश पितामहः तानेव लोकान् गर्भस्थान् अपश्यत् सत्यविक्रमः

അപ്പോൾ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും ശ്രീപതി (വിഷ്ണു)യുടെ ഉദരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. സത്യവിക്രമൻ അവzelfde ലോകങ്ങളെ ഗർഭസ്ഥിതിയായി നിലകൊള്ളുന്നതായി കണ്ടു।

Verse 29

पर्यटित्वा तु देवस्य ददृशे ऽन्तं न वै हरेः ज्ञात्वा गतिं तस्य पितामहस्य द्वाराणि सर्वाणि पिधाय विष्णुः विभुर्मनः कर्तुमियेष चाशु सुखं प्रसुप्तो ऽहमिति प्रचिन्त्य

തിരച്ചിലിൽ സഞ്ചരിച്ചിട്ടും ഹരിക്ക് ആ ദിവ്യ ലിംഗത്തിന്റെ അന്ത്യം കാണാനായില്ല. പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) എടുത്ത ഗതി അറിഞ്ഞ് സർവ്വവ്യാപിയായ വിഷ്ണു പുറംതിരച്ചിലിന്റെ എല്ലാ വാതിലുകളും അടച്ചു, മനസ്സിനെ സ്ഥിരപ്പെടുത്താൻ ഉടൻ തീരുമാനിച്ചു—“ഞാൻ സുഖമായി വിശ്രമിക്കും” എന്നു ചിന്തിച്ചു।

Verse 30

ततो द्वाराणि सर्वाणि पिहितानि समीक्ष्य वै सूक्ष्मं कृत्वात्मनो रूपं नाभ्यां द्वारमविन्दत

അപ്പോൾ എല്ലാ വാതിലുകളും സത്യമായും അടഞ്ഞിരിക്കുന്നതായി അവൻ കണ്ടു. തന്റെ രൂപം സൂക്ഷ്മമാക്കി നാഭിമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ഒരു തുറവു കണ്ടെത്തി—ഇത് യോഗപഥത്തിന്റെ സൂചന; പാശബന്ധത്തിൽ കുടുങ്ങിയ പശു-ജീവൻ സാധാരണ വഴികൾ അടഞ്ഞാൽ പുറപ്പെടുവാനുള്ള വഴി തേടുന്നു, എന്നാൽ സത്യവഴി നൽകുന്നത് പതി-പ്രഭുവേയാണ്।

Verse 31

पद्मसूत्रानुसारेण चान्वपश्यत्पितामहः उज्जहारात्मनो रूपं पुष्कराच्चतुराननः

പദ്മത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മ നാരിന്റെ വഴിയെ അനുഗമിച്ച് പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) അതിന്റെ ഗതി നിരീക്ഷിച്ചു; തുടർന്ന് ചതുരാനനൻ പുഷ്കരത്തിൽ നിന്ന് തന്റെ രൂപം പുറത്തെടുത്തു പ്രകടമാക്കി।

Verse 32

विरराजारविन्दस्थः पद्मगर्भसमद्युतिः ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवाञ् जगद्योनिः पितामहः

ദീപ്തമായ പദ്മാസനത്തിൽ വിരാജിച്ച്, പദ്മഗർഭസമമായ കാന്തിയിൽ പ്രകാശിച്ച്—സ്വയംഭൂ, ഭഗവാൻ, ജഗദ്യോനി, പിതാമഹൻ ആയ ബ്രഹ്മാവ് മഹിമയോടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 33

एतस्मिन्नन्तरे ताभ्याम् एकैकस्य तु कृत्स्नशः वर्तमाने तु संघर्षे मध्ये तस्यार्णवस्य तु

ഇതിനിടയിൽ, ആ ഇരുവരും തത്തത്തം സമ്പൂർണ്ണ ശക്തിയോടെ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കെ, അവരുടെ ഭീകര സംഘർഷം ആ മഹാർണവത്തിന്റെ നടുവിൽ തന്നെയായിരുന്നു നടക്കുന്നത്।

Verse 34

कुतो ऽप्यपरिमेयात्मा भूतानां प्रभुरीश्वरः शूलपाणिर्महादेवो हेमवीरांबरच्छदः

എവിടെയോ അഗോചരമായ ഉറവിടത്തിൽ നിന്ന് പ്രത്യക്ഷനായവൻ—അപരിമേയ ആത്മസ്വരൂപൻ, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ പ്രഭുവും ഈശ്വരനും; ശൂലപാണി മഹാദേവൻ, സ്വർണ്ണവീരാംബരത്തിൽ ആവൃതൻ।

Verse 35

अगच्छद्यत्र सो ऽनन्तो नागभोगपतिर् हरिः शीघ्रं विक्रमतस्तस्य पद्भ्याम् आक्रान्तपीडिताः

അവിടെ ഹരി—അനന്തൻ, നാഗഭോഗശയ്യയുടെ അധിപതി—വേഗത്തിൽ നടന്നു; അവന്റെ അതിവേഗ പാദചുവടുകളുടെ അമർച്ചയിൽ വഴിയിലുണ്ടായവർ നലിഞ്ഞ് പീഡിതരായി।

Verse 36

उद्भूतास्तूर्णमाकाशे पृथुलास्तोयबिन्दवः अत्युष्णश्चातिशीतश् च वायुस्तत्र ववौ पुनः

അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ പെട്ടെന്ന് വലിയ വലിയ ജലബിന്ദുക്കൾ ഉദ്ഭവിച്ചു; അവിടെ വീണ്ടും കാറ്റ് വീശി—ഒരിക്കൽ അത്യുഷ്ണമായി, മറ്റൊരിക്കൽ അതിശീതമായി—പതി ശിവന്റെ അദൃശ്യ അധിഷ്ഠാനശക്തിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 37

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं ब्रह्मा विष्णुमभाषत अब्बिन्दवश् च शीतोष्णाः कम्पयन्त्यंबुजं भृशम्

ആ മഹത്തായ അത്ഭുതം കണ്ട ബ്രഹ്മാവ് വിഷ്ണുവിനോട് പറഞ്ഞു—“ഈ ജലബിന്ദുക്കൾ ഒരിക്കൽ ശീതവും ഒരിക്കൽ ഉഷ്ണവും ആയി താമരയെ ശക്തമായി കുലുക്കുന്നു।”

Verse 38

एतन्मे संशयं ब्रूहि किं वा त्वन्यच्चिकीर्षसि एतदेवंविधं वाक्यं पितामहमुखोद्गतम्

എന്റെ ഈ സംശയം നീക്കുക—നീ മറ്റെന്താണ് ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്? കാരണം ഇത്തരമൊരു വാക്ക് പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നാണ് പുറപ്പെട്ടത്।

Verse 39

श्रुत्वाप्रतिमकर्मा हि भगवानसुरान्तकृत् किं नु खल्वत्र मे नाभ्यां भूतमन्यत्कृतालयम्

ഇതു കേട്ട് അപരിമിതകർമ്മനായ, അസുരാന്തകനായ ഭഗവാൻ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു—“ഇവിടെ എന്റെ നാഭിയിൽ നിന്നു എന്താണ് ഉദിച്ചത്? മറ്റൊരു ഭൂതം ഈ സ്ഥലത്തെ തന്റെ ആലയമാക്കി പാർക്കുന്നതെന്ത്?”

Verse 40

वदति प्रियमत्यर्थं मन्युश्चास्य मया कृतः इत्येवं मनसा ध्यात्वा प्रत्युवाचेदमुत्तरम्

മനസ്സിൽ—“അവൻ അത്യന്തം പ്രിയവചനങ്ങൾ പറയുന്നു; എങ്കിലും എന്റെ ഉള്ളിൽ അവനോടു കോപം ഉണർന്നു”—എന്ന് ധ്യാനിച്ച് പിന്നെ ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 41

किमत्र भगवानद्य पुष्करे जातसंभ्रमः किं मया च कृतं देव यन्मां प्रियमनुत्तमम्

“ഹേ ഭഗവാനേ! ഇന്ന് പുഷ്കരത്തിൽ പെട്ടെന്ന് ഇത്തരമൊരു വ്യഗ്രത എന്തുകൊണ്ട് ഉദിച്ചു? ഹേ ദേവാ! ഞാൻ എന്ത് ചെയ്തു, നിങ്ങൾ എന്നെ നിങ്ങളുടെ അനുത്തമ പ്രിയനായി കരുതാൻ?”

Verse 42

भाषसे पुरुषश्रेष्ठ किमर्थं ब्रूहि तत्त्वतः एवं ब्रुवाणं देवेशं लोकयात्रानुगं ततः

ഹേ പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ! എന്തിനാണ് നിങ്ങൾ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്നത്? തത്ത്വമായി പറയുക. ഇങ്ങനെ ലോകയാത്രാനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ദേവേശനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് അവർ പിന്നെയും ചോദിച്ചു.

Verse 43

प्रत्युवाचाम्बुजाभाक्षं ब्रह्मा वेदनिधिः प्रभुः यो ऽसौ तवोदरं पूर्वं प्रविष्टो ऽहं त्वदिच्छया

അപ്പോൾ വേദനിധിയായ പ്രഭു ബ്രഹ്മാവ് താമരക്കണ്ണനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു—“നിന്റെ ഇച്ഛയാൽ തന്നെയാണ് ഞാൻ മുമ്പ് നിന്റെ ഉദരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചവൻ.”

Verse 44

यथा ममोदरे लोकाः सर्वे दृष्टास्त्वया प्रभो तथैव दृष्टाः कार्त्स्न्येन मया लोकास्तवोदरे

ഹേ പ്രഭോ! നിങ്ങൾ എന്റെ ഉദരത്തിൽ സർവ്വ ലോകങ്ങളെയും ദർശിച്ചതുപോലെ, ഞാനും നിങ്ങളുടെ ഉദരത്തിൽ ഒന്നും ശേഷിക്കാതെ പൂർണ്ണമായി സർവ്വ ലോകങ്ങളെയും ദർശിച്ചു।

Verse 45

ततो वर्षसहस्रात्तु उपावृत्तस्य मे ऽनघ त्वया मत्सरभावेन मां वशीकर्तुमिच्छता

പിന്നീട്, ഹേ അനഘാ! ഞാൻ ആയിരം വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം മടങ്ങിവന്നപ്പോൾ, നീ മത്സരഭാവം കൊണ്ടു പ്രേരിതനായി എന്നെ വശീകരിച്ച് നിന്റെ അധീനത്തിലാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 46

आशु द्वाराणि सर्वाणि पिहितानि समन्ततः ततो मया महाभाग संचिन्त्य स्वेन तेजसा

വേഗത്തിൽ എല്ലാദിക്കുകളിലും എല്ലാ വാതിലുകളും അടച്ചുപൂട്ടപ്പെട്ടു. പിന്നെ, ഹേ മഹാഭാഗാ! ഞാൻ എന്റെ തന്നെ തേജസ്സാൽ ആലോചിച്ച് (നിശ്ചയിച്ചു)।

Verse 47

लब्धो नाभिप्रदेशेन पद्मसूत्राद्विनिर्गमः मा भूत्ते मनसो ऽल्पो ऽपि व्याघातो ऽयं कथंचन

“നാഭിപ്രദേശത്തിലൂടെ പദ്മനാളത്തിന്റെ പുറപ്പെടൽ ലഭിച്ചു. നിന്റെ മനസ്സിൽ അല്പമെങ്കിലും വ്യാഘാതം ഉണ്ടാകരുത്—ഈ തടസ്സം എങ്ങനെയും സംഭവിക്കരുത്।”

Verse 48

इत्येषानुगतिर्विष्णो कार्याणाम् औपसर्पिणी यन्मयानन्तरं कार्यं ब्रूहि किं करवाण्यहम्

“ഹേ വിഷ്ണോ! ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് കര്‍മ്മങ്ങളുടെ അനുഗതി, അവയുടെ യഥാക്രമം അനുസരിച്ച് അടുത്തുവരുന്നത്. ഇനി ഞാൻ പിന്നെ ഏത് കര്‍മ്മം ചെയ്യണം—പറയുക, ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?”

Verse 49

ततः परममेयात्मा हिरण्यकशिपो रिपुः अनवद्यां प्रियामिष्टां शिवां वाणीं पितामहात्

അനന്തരം അളവറ്റ സ്വരൂപനായ ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ ശത്രു, പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് കുറ്റമറ്റതും പ്രിയവും അഭീഷ്ടവും ശിവമയവുമായ കല്യാണവാണി (വരം) പ്രാപിച്ചു।

Verse 50

श्रुत्वा विगतमात्सर्यं वाक्यमस्मै ददौ हरिः न ह्येवमीदृशं कार्यं मयाध्यवसितं तव

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അസൂയ വിട്ട് ഹരി അവനോട് പറഞ്ഞു—“ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രവൃത്തി നീ ചെയ്യണമെന്ന് ഞാൻ നിശ്ചയിച്ചിട്ടില്ല।”

Verse 51

त्वां बोधयितुकामेन क्रीडापूर्वं यदृच्छया आशु द्वाराणि सर्वाणि घाटितानि मयात्मनः

നിന്നെ ബോധിപ്പിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, കളിയുടെ മുൻകൂറായി സ്വാഭാവികമായി, എന്റെ സ്വന്തം ധാമത്തിലെ എല്ലാ വാതിലുകളും ഞാൻ വേഗത്തിൽ അടപ്പിച്ചു।

Verse 52

न ते ऽन्यथावगन्तव्यं मान्यः पूज्यश् च मे भवान् सर्वं मर्षय कल्याण यन्मयापकृतं तव

ഇത് മറ്റെങ്ങനെ കരുതരുത്; നീ എനിക്ക് മാന്യനും പൂജ്യനും ആകുന്നു. ഹേ കല്യാണനേ, ഞാൻ നിന്നോടു ചെയ്ത അപകാരം എല്ലാം ക്ഷമിക്കണമേ।

Verse 53

अस्मान् मयोह्यमानस्त्वं पद्मादवतर प्रभो नाहं भवन्तं शक्नोमि सोढुं तेजोमयं गुरुम्

ഹേ പ്രഭോ, നിന്റെ തേജസ്സാൽ നീ ഞങ്ങളെ മൂടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു; ഹേ സ്വാമീ, പദ്മത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങിവരണമേ. തേജോമയനായ ഗുരുവായ നിന്നെ ഞാൻ സഹിക്കുവാൻ കഴിയുന്നില്ല।

Verse 54

स होवाच वरं ब्रूहि पद्मादवतर प्रभो पुत्रो भव ममारिघ्न मुदं प्राप्स्यसि शोभनाम्

അവൻ പറഞ്ഞു—“വരം അരുളുക, ഹേ പ്രഭോ! പദ്മത്തിൽ നിന്നു അവതരിക്കൂ, ഹേ സ്വാമീ; എന്റെ പുത്രനാകൂ, ഹേ ശത്രുഹന്താ. അങ്ങനെ നീ മംഗളവും ശോഭനവും ആയ ആനന്ദം പ്രാപിക്കും.”

Verse 55

सद्भाववचनं ब्रूहि पद्मादवतर प्रभो स त्वं च नो महायोगी त्वमीड्यः प्रणवात्मकः

ഹേ പദ്മജനായ പ്രഭോ, സദ്ഭാവം നിറഞ്ഞ വചനങ്ങൾ അരുളുക. നീയേ ഞങ്ങളുടെ മഹായോഗി—സ്തുത്യൻ—നിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെയാണ് പവിത്ര പ്രണവം ‘ഓം’.

Verse 56

अद्यप्रभृति सर्वेशः श्वेतोष्णीषविभूषितः पद्मयोनिरिति ह्येवं ख्यातो नाम्ना भविष्यसि

ഇന്നുമുതൽ, ഹേ സർവേശ്വരാ, ശ്വേത ഉഷ്ണീഷം ധരിച്ച് നീ ‘പദ്മയോനി’—അഥവാ ‘പദ്മജന്മൻ’—എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനാകും.

Verse 57

पुत्रो मे त्वं भव ब्रह्मन् सप्तलोकाधिपः प्रभो ततः स भगवान्देवो वरं दत्त्वा किरीटिने

“ഹേ ബ്രഹ്മൻ, നീ എന്റെ പുത്രനാകുക, ഹേ പ്രഭോ; ഏഴ് ലോകങ്ങളുടെ അധിപതിയാകുക.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ ഭഗവാൻ ദേവൻ കിരീടധാരിക്ക് വരം നൽകി.

Verse 58

एवं भवतु चेत्युक्त्वा प्रीतात्मा गतमत्सरः प्रत्यासन्नम् अथायान्तं बालार्काभं महाननम्

“അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ” എന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ ഹൃദയം നിറഞ്ഞു സന്തോഷിച്ചു, അസൂയ വിട്ടു; പിന്നെ സമീപത്തേക്ക് വരികയായിരുന്ന, പുതുതായി ഉദിച്ച സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തമായ, മഹാമുഖനെ അവൻ കണ്ടു.

Verse 59

भवमत्यद्भुतं दृष्ट्वा नारायणमथाब्रवीत् अप्रमेयो महावक्त्रो दंष्ट्री ध्वस्तशिरोरुहः

ആ പരമാദ്ഭുതമായ ഭവരൂപം കണ്ടു നാരായണൻ പറഞ്ഞു—അവൻ അപ്രമേയൻ, മഹാമുഖൻ, ഉന്നത ദംഷ്ട്രകളോടുകൂടിയവൻ, ദഗ്ധമായ ജടകളുള്ളവൻ।

Verse 60

दशबाहुस्त्रिशूलाङ्को नयनैर्विश्वतः स्थितः लोकप्रभुः स्वयं साक्षाद् विकृतो मुञ्जमेखली

അവൻ ദശബാഹുവും ത്രിശൂലചിഹ്നധാരിയും, എല്ലാദിക്കുകളിലും നിലകൊള്ളുന്ന കണ്ണുകളാൽ സർവദർശിയും ആയിരുന്നു. അവൻ ലോകപ്രഭു—സാക്ഷാൽ ശിവൻ—വിചിത്രരൂപം ധരിച്ചു മുഞ്ജപ്പുല്ലിന്റെ മേഖല ധരിച്ചിരുന്നു।

Verse 61

मेण्ढ्रेणोर्ध्वेन महता नर्दमानो ऽतिभैरवम् कः खल्वेष पुमान् विष्णो तेजोराशिर् महाद्युतिः

അതിഭയങ്കരമായി ഗർജിച്ച്, മഹത്തായ ഊർദ്ധ്വസ്ഥ വീര്യശക്തിയോടെ വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—“ഇവൻ ആരാണ്? ഇത് തേജസ്സിന്റെ കൂമ്പാരം, മഹാദ്യുതിയിൽ ദീപ്തൻ!”

Verse 62

व्याप्य सर्वा दिशो द्यां च इत एवाभिवर्तते तेनैवमुक्तो भगवान् विष्णुर्ब्रह्माणमब्रवीत्

എല്ലാ ദിക്കുകളെയും ആകാശത്തെയും വ്യാപിച്ചിട്ടും അത് ഇതേ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് തന്നെ മടങ്ങിവരുന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 63

पद्भ्यां तलनिपातेन यस्य विक्रमतो ऽर्णवे वेगेन महताकाशे ऽप्युत्थिताश् च जलशयाः

അവൻ മുന്നേ നടന്ന് പാദതലപ്രഹാരം ചെയ്തപ്പോൾ സമുദ്രത്തിൽ മഹാവേഗം ഉയർന്നു; സമുദ്രത്തിലെ നിശ്ചല ജലശയങ്ങളും കുതിച്ച് മഹാകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു।

Verse 64

स्थूलाद्भिर् विश्वतो ऽत्यर्थं सिच्यसे पद्मसंभव घ्राणजेन च वातेन कम्प्यमानं त्वया सह

ഹേ പദ്മസംഭവ ബ്രഹ്മാ! സ്ഥൂലജലങ്ങളാൽ നീ എല്ലാദിക്കിലും പൂർണ്ണമായി നനയുന്നു; ഘ്രാണശക്തിയിൽ നിന്നുയരുന്ന വായുവിന്റെ വേഗത്തിൽ നിന്നോടൊപ്പം ഈ സർവ്വജഗത്തും കുലുങ്ങുന്നു।

Verse 65

दोधूयते महापद्मं स्वच्छन्दं मम नाभिजम् समागतो भवानीशो ह्य् अनादिश्चान्तकृत्प्रभुः

എന്റെ നാഭിയിൽ നിന്നുയർന്ന മഹാപദ്മം സ്വേച്ഛയായി തന്നെ കുലുങ്ങി. അപ്പോൾ ഭവാനീശൻ—അനാദിയായ, എല്ലാം ശാന്തിയിലേക്കു നയിക്കുന്ന മഹാപ്രഭു ശിവൻ—അവിടെ എത്തി।

Verse 66

भवानहं च स्तोत्रेण उपतिष्ठाव गोध्वजम् ततः क्रुद्धो ऽम्बुजाभाक्षं ब्रह्मा प्रोवाच केशवम्

അപ്പോൾ നീയും ഞാനും സ്തോത്രം ചൊല്ലി വൃഷധ്വജനായ ഭഗവാൻ ശിവന്റെ സന്നിധിയിൽ ഭക്തിയോടെ നിന്നു. തുടർന്ന് ക്രോധിതനായ ബ്രഹ്മാവ് പദ്മനയനനായ കേശവനോട് (വിഷ്ണുവോട്) പറഞ്ഞു।

Verse 67

भवान्न नूनमात्मानं वेत्ति लोकप्रभुं विभुम् ब्रह्माणं लोककर्तारं मां न वेत्सि सनातनम्

നിശ്ചയമായും നീ നിന്റെ ആത്മസ്വരൂപത്തെ—ലോകങ്ങളുടെ സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭുവിനെ—അറിയുന്നില്ല. നീ എന്നെ, സനാതന ബ്രഹ്മാവിനെ, ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും നിയന്താവും ആയി തിരിച്ചറിയുന്നില്ല।

Verse 68

को ह्यसौ शङ्करो नाम आवयोर्व्यतिरिच्यते तस्य तत्क्रोधजं वाक्यं श्रुत्वा हरिरभाषत

“ഞങ്ങളിരുവരിൽ നിന്നു വേറിട്ട ‘ശങ്കരൻ’ എന്നവൻ ആരാണ്?” അവന്റെ ആ ക്രോധജനിത വാക്ക് കേട്ട് ഹരി (വിഷ്ണു) മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 69

मा मैवं वद कल्याण परिवादं महात्मनः महायोगेन्धनो धर्मो दुराधर्षो वरप्रदः

ഹേ കല്യാണീ, ഇങ്ങനെ പറയരുത്; ആ മഹാത്മ പരമേശ്വരനെ അപവാദം പറയരുത്. മഹായോഗത്തിന്റെ ഇന്ധനമായ ധർമ്മം അജേയവും വരപ്രദവും ആകുന്നു; അതിലൂടെ പശു പാശബന്ധനം കടന്ന് പതി (ശിവൻ)ന്റെ കൃപ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 70

हेतुरस्याथ जगतः पुराणपुरुषो ऽव्ययः बीजी खल्वेष बीजानां ज्योतिरेकः प्रकाशते

ഈ ലോകത്തിന്റെ കാരണൻ അവൻ തന്നേ—അവ്യയ പുരാണപുരുഷൻ. അവൻ തന്നേ ബീജികളുടെ ബീജം, എല്ലാ ബീജങ്ങളുടെയും മൂലം; ഏകജ്യോതിയായി നിലകൊണ്ട് എല്ലാം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 71

बालक्रीडनकैर्देवः क्रीडते शङ्करः स्वयम् प्रधानमव्ययो योनिर् अव्यक्तं प्रकृतिस्तमः

ദേവൻ ശങ്കരൻ സ്വയം കുഞ്ഞിന്റെ കളിപ്പാട്ടങ്ങളെന്നപോലെ (ലോകത്തോട്) ക്രീഡിക്കുന്നു. പ്രധാനം അവ്യയ യോനി; അതേ അവ്യക്ത പ്രകൃതി—തമസ് തത്ത്വം।

Verse 72

मम चैतानि नामानि नित्यं प्रसवधर्मिणः यः कः स इति दुःखार्तैर् दृश्यते यतिभिः शिवः

ഇവ എന്റെ നാമങ്ങളാണ്; നിത്യം സൃഷ്ടി-പ്രസവധർമ്മത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവ. ദുഃഖാർത്തരായവർ “അവൻ ആരാണ്, എന്താണ്?” എന്നു ചോദിക്കുമ്പോൾ, അതേ ശിവൻ—പതി (സ്വാമി)—യതികളാൽ ദർശിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 73

एष बीजी भवान्बीजम् अहं योनिः सनातनः स एवमुक्तो विश्वात्मा ब्रह्मा विष्णुमपृच्छत

“അവൻ ബീജീ; നീ ബീജം; ഞാൻ സനാതന യോനി.” ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ, വിശ്വാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവ് വിഷ്ണുവിനോട് വീണ്ടും ചോദിച്ചു।

Verse 74

भवान् योनिरहं बीजं कथं बीजी महेश्वरः एतन्मे सूक्ष्ममव्यक्तं संशयं छेत्तुमर्हसि

നിങ്ങൾ യോനി, ഞാൻ ബീജം—അപ്പോൾ മഹേശ്വരനെ ‘ബീജീ’ എന്നു എങ്ങനെ പറയുന്നു? ഇത് എനിക്ക് സൂക്ഷ്മവും അവ്യക്തവും; എന്റെ സംശയം ഛേദിക്കാൻ നിങ്ങൾ അർഹൻ।

Verse 75

ज्ञात्वा च विविधोत्पत्तिं ब्रह्मणो लोकतन्त्रिणः इमं परमसादृश्यं प्रश्नम् अभ्यवदद्धरिः

ലോകക്രമത്തിന്റെ നിയന്ത്രകനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വിവിധ ഉദ്ഭവങ്ങളെ അറിഞ്ഞ ശേഷം, ഹരി പരമതത്ത്വത്തോട് അത്യന്തം സാമ്യമുള്ള ഈ ചോദ്യം ഉന്നയിച്ചു।

Verse 76

अस्मान्महत्तरं भूतं गुह्यमन्यन्न विद्यते महतः परमं धाम शिवम् अध्यात्मिनां पदम्

ഈ പ്രകട തത്ത്വത്തേക്കാൾ മഹത്തായ മറ്റൊരു ഗുഹ്യ സത്ത ഇല്ല. ‘മഹത്’നു അപ്പുറം പരമധാമം ശിവൻ—ആത്മജ്ഞരുടെ അന്തർആധ്യാത്മിക ലക്ഷ്യം.

Verse 77

द्विविधं चैवमात्मानं प्रविभज्य व्यवस्थितः निष्कलस्तत्र यो ऽव्यक्तः सकलश् च महेश्वरः

ഇങ്ങനെ തന്റെ സ്വരൂപത്തെ ദ്വിവിധമായി വിഭജിച്ച് അദ്ദേഹം സ്ഥാപിതനായി നിലകൊള്ളുന്നു—ഒന്ന് നിഷ്കല, അവ്യക്ത; മറ്റൊന്ന് സകല, സഗുണമായി പ്രകടമായ മഹേശ്വരൻ.

Verse 78

यस्य मायाविधिज्ञस्य अगम्यगहनस्य च पुरा लिङ्गोद्भवं बीजं प्रथमं त्वादिसर्गिकम्

മായാവിധി അറിയുന്ന, അഗമ്യനും ഗഹനനും ആയ ആ പ്രഭുവിന്റെ—ആദിയിൽ ലിംഗത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ബീജം തന്നെയാണ് ആദിസൃഷ്ടിയുടെ ആദ്യ തത്ത്വമായത്.

Verse 79

मम योनौ समायुक्तं तद्बीजं कालपर्ययात् हिरण्मयमकूपारे योन्यामण्डमजायत

ആ ബീജം എന്റെ യോനിയിൽ സംയുക്തമായപ്പോൾ, കാലപരിവർത്തനത്താൽ ആ അഗാധ യോനിയിൽ സ്വർണമയ ബ്രഹ്മാണ്ഡ-അണ്ഡം ജനിച്ചു।

Verse 80

शतानि दश वर्षाणाम् अण्डम् अप्सु प्रतिष्ठितम् अन्ते वर्षसहस्रस्य वायुना तद्द्विधा कृतम्

ആയിരം വർഷം ആ അണ്ഡം ജലത്തിൽ സ്ഥാപിതമായി നിന്നു; സഹസ്രാന്തത്തിൽ വായു അതിനെ രണ്ടായി പിളർത്തി।

Verse 81

कपालमेकं द्यौर्जज्ञे कपालमपरं क्षितिः उल्बं तस्य महोत्सेधो यो ऽसौ कनकपर्वतः

ആ കപാലത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ദ്യൗ (ആകാശം) ആയി, മറ്റേ ഭാഗം ഭൂമിയായി; അതിന്റെ മദ്ധ്യപിണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് മഹോന്നതമായ ഉയർച്ച ഉദിച്ചു—അതേ സ്വർണപർവ്വതം।

Verse 82

ततश् च प्रतिसंध्यात्मा देवदेवो वरः प्रभुः हिरण्यगर्भो भगवांस् त्व् अभिजज्ञे चतुर्मुखः

അതിനുശേഷം ലയവും സൃഷ്ടിയും സംഗമിക്കുന്ന സംധിക്ഷണത്തിൽ പുനഃസംയോജനസ്വഭാവനായ ദേവദേവൻ, ശ്രേഷ്ഠപ്രഭു ഭഗവാൻ ഹിരണ്യഗർഭൻ—ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മ—പ്രകടിച്ചു।

Verse 83

आ तारार्केन्दुनक्षत्रं शून्यं लोकमवेक्ष्य च को ऽहमित्यपि च ध्याते कुमारास्ते ऽभवंस्तदा

നക്ഷത്രങ്ങൾ, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ വരെ ലോകങ്ങളെ ശൂന്യമായി കണ്ടു, ‘ഞാൻ ആര്?’ എന്ന് ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ, അവർ അന്നേ കുമാരന്മാരായി।

Verse 84

प्रियदर्शनास्तु यतयो यतीनां पूर्वजास् तव भूयो वर्षसहस्रान्ते तत एवात्मजास्तव

പ്രിയദർശനരായ ആ യതികൾ യോഗിവംശത്തിന്റെ പൂർവ്വജരായി; പിന്നെയും ആയിരം വർഷാന്ത്യത്തിൽ അവരിൽ നിന്നുതന്നെ നിന്റെ പുത്രന്മാർ വീണ്ടും ജനിച്ചു।

Verse 85

भुवनानलसंकाशाः पद्मपत्रायतेक्षणाः श्रीमान्सनत्कुमारश् च ऋभुश्चैवोर्ध्वरेतसौ

ഭുവനാഗ്നിയെപ്പോലെ ദീപ്തിമാന്മാർ, പദ്മപത്രംപോലെ ദീർഘനേത്രങ്ങൾ ഉള്ളവർ—ശ്രീമാൻ സനത്കുമാരനും ഋഭുവും—ഇരുവരും ഊർധ്വരേതസ് മഹാതപസ്വികളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 86

सनकः सनातनश्चैव तथैव च सनन्दनः उत्पन्नाः समकालं ते बुद्ध्यातीन्द्रियदर्शनाः

സനകൻ, സനാതനൻ, സനന്ദനൻ—ഇവരെല്ലാം ഒരേ സമയത്ത് ജനിച്ചു; ജാഗ്രതബുദ്ധിയുടെ ശുദ്ധിയാൽ ലഭിച്ച അതീന്ദ്രിയ ദർശനമുള്ള മുനിമാരായിരുന്നു അവർ।

Verse 87

उत्पन्नाः प्रतिभात्मानो जगतां स्थितिहेतवः नारप्स्यन्ते च कर्माणि तापत्रयविवर्जिताः

അവർ ദീപ്തമായ ആത്മബോധത്തോടെ ജനിച്ച് ലോകസ്ഥിതിയുടെ കാരണമായി; ത്രിതാപവിമുക്തരായതിനാൽ ബന്ധനകരമായ കർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുകയില്ല।

Verse 88

अल्पसौख्यं बहुक्लेशं जराशोकसमन्वितम् जीवनं मरणं चैव संभवश् च पुनः पुनः

സംസാരദേഹജീവിതത്തിൽ സുഖം അല്പം, ക്ലേശം അധികം; അത് ജരയും ശോകവും ചേർന്നത്—ജീവിതം, മരണം, വീണ്ടും വീണ്ടും ജനനം।

Verse 89

अल्पभूतं सुखं स्वर्गे दुःखानि नरके तथा विदित्वा चागमं सर्वम् अवश्यं भवितव्यताम्

സ്വർഗ്ഗത്തിലെ സുഖം അല്പം മാത്രവും നരകത്തിലെ ദുഃഖങ്ങളും അതുപോലെ യാഥാർത്ഥ്യവുമാണ്. സർവ്വ ആഗമങ്ങളുടെ മർമ്മം അറിഞ്ഞ്, സംഭവിക്കേണ്ടതിന്റെ അനിവാര്യത തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, പാശബന്ധനത്തിനപ്പുറം പരമാശ്രയമായ പതിശിവനിൽ ശരണം പ്രാപിക്കണം।

Verse 90

ऋभुं सनत्कुमारं च दृष्ट्वा तव वशे स्थितौ त्रयस्तु त्रीन् गुणान् हित्वा चात्मजाः सनकादयः

ഋഭുവിനെയും സനത്കുമാരനെയും നിന്റെ അധീനതയിൽ നിലകൊള്ളുന്നതായി കണ്ടപ്പോൾ, സനകാദി മൂന്ന് മാനസപുത്രന്മാരും ത്രിഗുണങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് അതേ ഉന്നതസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥാപിതരായി।

Verse 91

ववर्तेन तु ज्ञानेन प्रवृत्तास्ते महौजसः ततस्तेषु प्रवृत्तेषु सनकादिषु वै त्रिषु

എന്നാൽ സത്യജ്ഞാനത്തിന്റെ വികാസം മൂലം ആ മഹാതേജസ്സുകൾ പ്രവർത്തിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. തുടർന്ന് സനകാദി ആ മൂന്നുപേരും ആ പ്രവൃത്തിയിൽ ഏർപ്പെട്ടപ്പോൾ, കഥ അടുത്ത ഘട്ടത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു।

Verse 92

भविष्यसि विमूढस्त्वं मायया शङ्करस्य तु एवं कल्पे तु वैवृत्ते संज्ञा नश्यति ते ऽनघ

ശങ്കരന്റെ മായയാൽ നീ പൂർണ്ണമായി മോഹിതനാകും. ഇങ്ങനെ കല്പം തിരിഞ്ഞു മുന്നോട്ടുപോകുമ്പോൾ, ഹേ നിർമലനേ, നിന്റെ സംജ്ഞ—ശരിയായ തിരിച്ചറിവ്—നശിച്ചുപോകും।

Verse 93

कल्पे शेषाणि भूतानि सूक्ष्माणि पार्थिवानि च सर्वेषां ह्यैश्वरी माया जागृतिः समुदाहृता

കല്പകാലത്ത് ശേഷിക്കുന്ന ഭूतങ്ങൾ—സൂക്ഷ്മവും പാർത്ഥിവവുമായവ—എല്ലാവർക്കും കർത്താവിന്റെ ഐശ്വര്യമയായെയാണ് ‘ജാഗ്രതി’ എന്നു വിളിക്കുന്നത്; കാരണം അതാണ് എല്ലാവരിലും പ്രവർത്തിക്കുന്നത്।

Verse 94

यथैष पर्वतो मेरुर् देवलोको ह्युदाहृतः तस्य चेदं हि माहात्म्यं विद्धि देववरस्य ह

ഈ പർവ്വതം തന്നെയാണ് മേരു—ദേവലോകം—എന്ന് പ്രസിദ്ധമായതുപോലെ, ദേവശ്രേഷ്ഠനായ ആ പരമേശ്വരന്റെ ഈ മഹാത്മ്യം അറിഞ്ഞുകൊൾക; ഇത് ഭക്തരെ അവന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് ഉയർത്തി ശിവമംഗളം നൽകുന്നു।

Verse 95

ज्ञात्वा चेश्वरसद्भावं ज्ञात्वा मामंबुजेक्षणम् महादेवं महाभूतं भूतानां वरदं प्रभुम्

ഈശ്വരന്റെ സത്യസ്വഭാവം അറിഞ്ഞും, എന്നെ—പദ്മനേത്രനെ—മഹാദേവൻ, മഹാഭൂതൻ, സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്ക് വരദനായ പ്രഭു എന്നറിയുകയും ചെയ്താൽ, সাধകൻ പതി (ശിവ) തത്ത്വം വ്യക്തമായി ഗ്രഹിക്കുന്നു; പാശബന്ധത്തിന് അതീതമായി।

Verse 96

प्रणवेनाथ साम्ना तु नमस्कृत्य जगद्गुरुम् त्वां च मां चैव संक्रुद्धो निःश्वासान्निर्दहेदयम्

പ്രണവവും അഥർവ-സാമനും ചൊല്ലി ജഗദ്ഗുരുവിനെ നമസ്കരിച്ച്, അവൻ ക്രുദ്ധനായി തന്റെ നിശ്വാസാഗ്നിയാൽ നിന്നെയും എന്നെയും രണ്ടുപേരെയും ദഹിപ്പിക്കും।

Verse 97

एवं ज्ञात्वा महायोगम् अभ्युत्तिष्ठन्महाबलम् अहं त्वामग्रतः कृत्वा स्तोष्याम्यनलसप्रभम्

ഇങ്ങനെ മഹായോഗം അറിഞ്ഞ്, ഞാൻ മഹാബലത്തോടെ എഴുന്നേറും; നിന്നെ മുൻപിൽ സ്ഥാപിച്ച്, അഗ്നിസമ പ്രഭയുള്ള പ്രഭുവിനെ സ്തുതിക്കും—പാശങ്ങളെ മുറിക്കുന്ന പതി।