Sarga 64

Verse 1

वधमप्रतिरूपं तु महर्षेस्तस्य राघवः ।विलपन्नेव धर्मात्मा कौसल्यां पुनरब्रवीत् ॥१॥

ಮಹರ್ಷಿಯ ಆ ಅತ್ಯಂತ ಅನುರೂಪವಲ್ಲದ ವಧವನ್ನು ನೆನೆದು ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಘವ (ದಶರಥ) ಮತ್ತೆ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಹೇಳಿದರು.

Verse 2

तदज्ञानान्महत्पापं कृत्वाहं सङ्कुलेन्द्रियः ।एकस्त्वचिन्तयं बुध्या कथं नु सुकृतं भवेत् ॥२॥

ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಾನು ಆ ಮಹಾಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿದೆನು; ನನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ವ್ಯಾಕುಲವಾದವು. ಒಬ್ಬನೇ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದೆನು—‘ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಸತ್ಕರ್ಮ, ಯಾವ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಸಾಧ್ಯ?’

Verse 3

ततस्तं घटमादाय पूर्णं परमवारिणा ।आश्रमं तमहं प्राप्य यथाऽख्यातपथं गतः ॥३॥

ನಂತರ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ಘಟವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ನಾನು ಆ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ತಲುಪಿ, ತಿಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾರ್ಗದಂತೆ ನಿಖರವಾಗಿ ನಡೆದೆನು.

Verses 4-5

तत्राहं दुर्बलावन्धौ वृद्धावपरिणायकौ ।अपश्यं तस्य पितरौ लूनपक्षाविव द्विजौ ॥४॥तन्निमित्ताभिरासीनौ कथाभिरपरिश्रमौ ।तामाशां मत्कृते हीनावुदासीनावनाथवत् ॥५॥

ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಅವನ ಪಿತಾಮಾತೃಗಳನ್ನು ಕಂಡೆನು—ದುರ್ಬಲರು, ಅಂಧರು, ವೃದ್ಧರು, ರಕ್ಷಕವಿಲ್ಲದವರು—ಕತ್ತರಿಸಿದ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಪಕ್ಷಿಗಳಂತೆ. ಅವರು ಅಲಸವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಅವನ ವಿಷಯದ ಮಾತುಗಳನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ನನ್ನ ಕೃತ್ಯದಿಂದ ಅವರ ಆಶೆ ಕಳೆದು, ಅನಾಥರಂತೆ ನಿರಾಶ್ರಿತರಾಗಿ ಉದಾಸೀನರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 6

शोकोपहतचित्तश्च भयसन्त्रस्तचेतनः ।तच्चाऽश्रमपदं गत्वा भूयश्शोकमहं गतः ॥६॥

ಶೋಕದಿಂದ ಆಘಾತಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಭಯದಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿದ ಚೇತನದಿಂದಲೂ, ನಾನು ಆ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋದೆ; ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಶೋಕ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

Verse 7

पदशब्दं तु मे श्रुत्वा मुनिर्वाक्यमभाषत ।किं चिरायसि मे पुत्र पानीयं क्षिप्रमानय ॥७॥

ನನ್ನ ಪಾದಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುನಿಯು ವಚನವನ್ನು ನುಡಿದನು: “ಪುತ್ರನೇ, ಏಕೆ ಇಷ್ಟು ತಡ? ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನೀರನ್ನು ತಂದುಕೊಡು.”

Verse 8

यन्निमित्तमिदं तात सलिले क्रीडितं त्वया ।उत्कण्ठिता ते मातेयं प्रविश क्षिप्रमाश्रमम् ॥८॥

ವತ್ಸ, ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ನೀನು ಇಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದೀಯ? ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ತಾಯಿ ಕಾತರಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸು.

Verse 9

यद्व्यलीकं कृतं पुत्र मात्रा ते यदि वा मया ।न तन्मनसि कर्तव्यं त्वया तात तपस्विना ॥९॥

ಪುತ್ರ, ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯೇ ಆಗಲಿ ಅಥವಾ ನಾನೇ ಆಗಲಿ, ಏನಾದರೂ ಅಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ನೀನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಡ; ವತ್ಸ, ನೀನು ಸಂಯಮದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ತಪಸ್ವಿ.

Verse 10

त्वं गतिस्त्वगतीनां चक्षुस्त्वं हीनचक्षुषाम् ।समासक्तास्त्वयि प्राणाः किं त्वं नो नाभिभाषसे ॥१०॥

ನೀನು ಗತಿಯಿಲ್ಲದವರ ಗತಿ, ಕಣ್ಣು ಇಲ್ಲದವರ ಕಣ್ಣು. ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವೇ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಆಸಕ್ತವಾಗಿದೆ—ನೀನು ಏಕೆ ನಮ್ಮೊಡನೆ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ?

Verse 11

मुनिमव्यक्तया वाचा तमहं सज्जमानया ।हीनव्यञ्जनया प्रेक्ष्य भीतचित्त इवाब्रुवम् ॥११॥

ಆ ಮುನಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ವಾಣಿಯಿಂದ, ತಡಕಾಡುತ್ತಾ, ಅಕ್ಷರಗಳು ತೊಡಕಾಗುವಂತೆ—ಭೀತಚಿತ್ತನಂತೆ—ಮಾತನಾಡಿದೆನು.

Verse 12

मनसः कर्म चेष्टाभिरभिसंस्तभ्य वाग्बलम् ।आचचक्षे त्वहं तस्मै पुत्रव्यसनजं भयम् ॥१२॥

ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಚೇಷ್ಟೆಗಳಿಂದ ವಾಗ್ಬಲವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ನಾನು ಅವನಿಗೆ—ಭಯಗೊಂಡಿದ್ದರೂ—ಅವನ ಪುತ್ರಮರಣದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಆ ವಿಪತ್ತಿನ ಭಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆನು.

Verse 13

क्षत्रियोऽहं दशरथो नाहं पुत्रो महात्मनः ।सज्जनावमतं दुःखमिदं प्राप्तं स्वकर्मजम् ॥१३॥

ನಾನು ದಶರಥನು, ಕ್ಷತ್ರಿಯನು; ನಾನು ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಪುತ್ರನಲ್ಲ. ಸಜ್ಜನರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂದನೀಯವಾದ ಈ ದುಃಖವು ನನ್ನದೇ ಕರ್ಮಫಲವಾಗಿ ನನಗೆ ಬಂದಿತು.

Verse 14

भगवंश्चापहस्तोऽहं सरयूतीरमागतः ।जिघांसुश्श्वापदं कञ्चिन्निपाने चाऽगतं गजम् ॥१४॥

ಭಗವನ್, ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ನಾನು ಸರಯೂ ನದೀತೀರಕ್ಕೆ ಹೋದೆನು; ನೀರು ಕುಡಿಯುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಒಂದು ಗಜವನ್ನು—ಒಂದು ಕಾಡು ಮೃಗವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ—ಕೊಲ್ಲಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ.

Verse 15

ततश्श्रुतो मया शब्दो जले कुम्भस्य पूर्यतः ।द्विपोऽयमिति मत्वाऽयं बाणेनाभिहतो मया ॥१५॥

ನಂತರ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕುಂಭ ತುಂಬುವ ಶಬ್ದವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದೆನು; ‘ಇದು ಗಜ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ನಾನು ಅವನನ್ನು ಬಾಣದಿಂದ ಹೊಡೆದೆನು.

Verse 16

गत्वा नद्यास्तत स्तीरमपश्यमिषुणा हृदि ।विनिर्भिन्नं गतप्राणं शयानं भुवि तापसम् ॥१६॥

ನಂತರ ನದೀತೀರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಬಾಣದಿಂದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಚುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ತಾಪಸನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ಕಂಡೆನು.

Verse 17

भगवच्छशब्दमालक्ष्य मया गजजिघांसुना ।विसृप्टोऽम्भसि नाराचस्तेन ते निहतस्सुतः ॥१७॥

ಭಗವನ್, ಗಜವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ನೀರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ‘ಭಗವಚ್’ ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ನಾನು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಡಿದೆನು; ಅದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರನು ವಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.

Verse 18

ततस्तस्यैव वचनादुपेत्य परितप्यतः ।स मया सहसा बाण उधृतो मर्मतस्तदा ॥१८॥

ಆಮೇಲೆ ಅವನದೇ ವಿನಂತಿಯಿಂದ, ವೇದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಳಲಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ನಾನು ಹೋದೆನು; ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನದಿಂದ ಆ ಬಾಣವನ್ನು ಎಳೆದು ತೆಗೆದೆನು.

Verse 19

स चोधृतेन बाणेन तत्रैव स्वर्गमास्थितः ।भवन्तौ पितरौ शोचन्नन्धाविति विलप्य च ॥१९॥

ಬಾಣವನ್ನು ತೆಗೆದ ಕೂಡಲೆ ಅವನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೇರಿದನು; ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರು ತಂದೆತಾಯಿಗಳನ್ನು ನೆನೆದು ಶೋಕಿಸುತ್ತಾ, ‘ನೀವು ಅಂಧರು!’ ಎಂದು ವಿಲಪಿಸುತ್ತಲೇ ಹೊರಟನು.

Verse 20

अज्ञानाद्भवतः पुत्र स्सहसाऽभिहतो मया ।शेषमेवं गते यत्स्यात्तत्प्रसीदतु मे मुनिः ॥२०॥

ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಮುನಿವರ, ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರನು ನನ್ನಿಂದ ಅಚಾನಕ ಆತುರದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆತಕ್ಕೊಳಗಾದನು. ಈಗ ಇದು ಸಂಭವಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಉಳಿದಿರುವ ಕರ್ತವ್ಯ ಏನೋ, ದಯವಿಟ್ಟು ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿರಿ.

Verse 21

स तच्च्रुत्वा वचः क्रूरं मयोक्तमघशंसिना ।नाशकत्तीव्रमायासमकर्तुं भगवानृषिः ॥२१॥

ಪಾಪಕೃತ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ನನ್ನಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಆ ಕ್ರೂರ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಭಗವಾನ್ ಋಷಿಯು ತೀವ್ರವಾದ ವ್ಯಥೆಯ ಅಲೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲಾರದೆ ಹೋದರು.

Verse 22

स बाष्पपूर्णवदनो निश्श्वसन्शोककर्शितः ।मामुवाच महातेजाः कृताञ्जलिमुपस्थितम् ॥२२॥

ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಮುಖದಿಂದ, ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ ಶೋಕದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಗೊಂಡ ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ತಪಸ್ವಿ, ನಾನು ಕರಜೋಡಿಸಿ ಎದುರು ನಿಂತಿದ್ದಾಗ ನನ್ನೊಡನೆ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 23

यद्येतदशुभं कर्म न त्वं मे कथयेस्स्वयम् ।फलेन्मूर्धा स्म ते राजन् सद्य श्शतसहस्रधा ॥२३॥

“ಓ ರಾಜನೇ, ನೀನೇ ಸ್ವತಃ ನನಗೆ ಈ ಅಶುಭ ಕರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳಿರದಿದ್ದರೆ, ನಿನ್ನ ತಲೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಲಕ್ಷ ಲಕ್ಷ ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಚೂರುಚೂರಾಗುತ್ತಿತ್ತು.”

Verse 24

क्षत्रियेण वधो राजन् वानप्रस्थे विशेषतः ।ज्ञानपूर्वं कृत स्स्थानाच्च्यावयेदपि वज्रिणम् ॥२४॥

“ಓ ರಾಜನೇ, ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಂದ ನಡೆದ ವಧ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾನಪ್ರಸ್ಥನ (ಅರಣ್ಯವಾಸಿಯ) ವಧ—ಜ್ಞಾನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ, ವಜ್ರಧಾರಿ ಇಂದ್ರನನ್ನೂ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು.”

Verse 25

सप्तधा तु फलेन्मूर्धा मुनौ तपसि तिष्ठति ।ज्ञानाद्विसृजतश्शस्त्रं तादृशे ब्रह्मावादिनि ॥२५॥

“ಆದರೆ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ, ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯ ಉಪದೇಶಕನಾದ ಅಂಥ ಮುನಿಯ ಮೇಲೆ ಯಾರು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಶಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನ ತಲೆ ಏಳು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಚೀರುತ್ತದೆ.”

Verse 26

अज्ञानाद्धिकृतं यस्मादिदं तेनैव जवसि ।अपि ह्यद्य कुलं न स्यादिक्ष्वाकूणां कुतो भवान् ॥२६॥

“ಇದು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಡೆದದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತನಾಗಿದ್ದೀಯೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇಂದು ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶವೇ ಉಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ—ನೀನು ಹೇಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತಿದ್ದೆ?”

Verses 27-28

नय नौ नृप तं देशमिति मां चाभ्यभाषत ।अद्य तं द्रष्टुमिच्छावः पुत्रं पश्चिमदर्शनम् ॥२७॥रुधिरेणावसिक्ताङ्गं प्रकीर्णाजिनवाससम् ।शयानं भुवि निस्संज्ञं धर्म राजवशं गतम् ॥२८॥

ಅವನು ನನಗೆ ಹೀಗೆಂದನು: “ಹೇ ರಾಜನೇ, ನಮ್ಮನ್ನು ಆ ದೇಶಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು. ಇಂದು ನಮ್ಮ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ”—ರಕ್ತದಿಂದ ಲೇಪಿತ ಅಂಗಗಳಿರುವ, ಮೃಗಚರ್ಮದ ವಸ್ತ್ರ ಚದುರಿರುವ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಚೇತನವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿರುವ, ಧರ್ಮರಾಜ ಯಮನ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರುವವನನ್ನು.

Verse 29

अथाहमेकस्तं देशं नीत्वा तौ भृशदुःखितौ ।अस्पर्शयमहं पुत्रं तं मुनिं सह भार्यया ॥२९॥

ನಂತರ ನಾನು ಒಬ್ಬನೇ ಆ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತರಾದ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ಆ ಮುನಿಗೂ ಅವನ ಪತ್ನಿಗೂ ತಮ್ಮ ಪುತ್ರನ ದೇಹವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆನು.

Verse 30

तौ पुत्रमात्मन स्स्पृष्ट्वा तमासाद्य तपस्विनौ ।निपेततुश्शरीरेऽस्य पिता चास्येदमब्रवीत् ॥३०॥

ತಮ್ಮ ಪುತ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ ಆ ಇಬ್ಬರು ತಪಸ್ವಿಗಳು ಅವನ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದುಬಿಟ್ಟರು; ನಂತರ ಅವನ ತಂದೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 31

नाभिवादयसे माद्य न च माऽमभिभाषसे ।किं नु शेषे तु भूमौ त्वं वत्स किं कुपितो ह्यसि ॥३१॥

“ವತ್ಸ, ಇಂದು ನೀನು ನನಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಿಲ್ಲವೇ, ನನ್ನೊಡನೆ ಮಾತಾಡುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಮಲಗಿದ್ದೀಯೆ—ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಂಡಿರುವೆಯೇ?”

Verse 32

न त्वहं ते प्रियं पुत्र मातरं पश्य धार्मिक ।किं नु नालिङ्गसे पुत्र सुकुमार वचो वद ॥३२॥

ಧರ್ಮಾತ್ಮನೇ ಪುತ್ರಾ! ನಾನು ನಿನಗೆ ಇನ್ನು ಪ್ರಿಯಳಲ್ಲವೆಂದರೂ, ಕನಿಷ್ಠ ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ನೋಡು. ಕೋಮಲ ಬಾಲಕನೇ, ನನ್ನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದೆ ಏಕೆ? ಒಂದು ಮಾತಾದರೂ ಹೇಳು.

Verse 33

कस्य वाऽपररात्रेऽहं श्रोष्यामि हृदयङ्गमम् ।अधीयानस्य मधुरं शास्त्रं वान्यद्विशेषतः ॥३३॥

ರಾತ್ರಿಯ ಅಂತಿಮ ಪ್ರಹರದಲ್ಲಿ ಈಗ ನಾನು ಯಾರಿಂದ ಹೃದಯಂಗಮವಾದ ಆ ಮಧುರ ಪಠಣವನ್ನು ಕೇಳುವೆನು—ಶಾಸ್ತ್ರದೋ, ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೋ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಂಥದೋ?

Verse 34

को मां सन्द्यामुपास्यैव स्नात्वा हुतहुताशनः ।श्लाघयिष्यत्युपासीनः पुत्र शोकभयार्दितम् ॥३४॥

ಪುತ್ರನೇ! ಶೋಕಭಯಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ನನಗೆ—ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆ ಮಾಡಿ, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಆಹುತಿ ಅರ್ಪಿಸಿ—ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಕೂತು ಯಾರು ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡಿ ಶ್ಲಾಘಿಸುವರು?

Verse 35

कन्दमूलफलं हृत्वा को मां प्रियमिवातिथिम् ।भोजयिष्यत्यकर्मण्यमप्रग्रहमनायकम् ॥३५॥

ಕಂದಮೂಲ ಫಲಗಳನ್ನು ತಂದು, ಪ್ರಿಯ ಅತಿಥಿಯಂತೆ ನನಗೆ ಯಾರು ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸುವರು—ನಾನು ಅಕರ್ಮಣ್ಯ, ಅಸಹಾಯಕ, ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲಾರದವನು, ನಾಯಕವಿಲ್ಲದವನು?

Verse 36

इमामन्धां च वृद्धां च मातरं ते तपस्विनीम् ।कथं वत्स भरिष्यामि कृपणां पुत्रगर्धिनीम् ॥३६॥

ವತ್ಸನೇ! ನಿನ್ನ ಈ ಅಂಧಳೂ ವೃದ್ಧಳೂ ಆದ ತಪಸ್ವಿನಿ ತಾಯಿಯನ್ನು—ಕೃಪಣಳಾಗಿ ಪುತ್ರಕಾಂಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವಳನ್ನು—ನಾನು ಹೇಗೆ ಪೋಷಿಸುವೆನು?

Verse 37

तिष्ठ मां मागमः पुत्र यमस्य सदनं प्रति ।श्वो मया सह गन्तासि जनन्या च समेधितः ॥३७॥

ಮಗನೇ, ನನ್ನ ಬಳಿಯೇ ನಿಲ್ಲು; ಯಮನ ನಿವಾಸದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಬೇಡ. ನಾಳೆ ನೀನು ನನ್ನ ಜೊತೆಯೂ ತಾಯಿಯ ಜೊತೆಯೂ ಸೇರಿ, ಸುಖವಾಗಿ ಹೋಗಬಹುದು.

Verse 38

उभावपि च शोकार्तावनाथौ कृपणौ वने ।क्षिप्रमेव गमिष्यावस्त्वया हीनौ यमक्षयम् ॥३८॥

ನಿನ್ನಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ, ನಿರಾಶ್ರಿತರಾಗಿ ನಾವು ಇಬ್ಬರೂ ದೀನರು; ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಶೀಘ್ರವೇ ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿಬಿಡುವೆವು.

Verse 39

ततो वैवस्वतं दृष्ट्वा तं प्रवक्ष्यामि भारतीम् ।क्षमतां धर्मराजो मे बिभृयात्पितरावयम् ॥३९॥

ನಂತರ ವೈವಸ್ವತ ಯಮನನ್ನು ಕಂಡು ನಾನು ಅವನಿಗೆ ವಾಣಿ ಮೂಲಕ ಹೇಳುವೆನು: ‘ಧರ್ಮರಾಜನೇ, ನನ್ನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಲಿ; ಈ ಬಾಲಕನು ನಮ್ಮ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ ಸೇವಿಸಲಿ.’

Verse 40

दातुमर्हति धर्मात्मा लोकपालो महायशाः ।ईदृशस्य ममाक्षय्या मेकामभयदक्षिणाम् ॥४०॥

ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ, ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಲೋಕಪಾಲ ಯಮನು ನನ್ನಂತಹವನಿಗೆ ಒಂದೇ ಅಕ್ಷಯ ವರವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು—ಭಯದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ.

Verse 41

अपापोऽसि यदा पुत्र निहतः पापकर्मणा ।तेन सत्येन गच्छाऽऽशु ये लोकाश्शस्त्रयोधिनाम् ॥४१॥

ಮಗನೇ, ನೀನು ನಿರಪರಾಧಿ; ಪಾಪಕರ್ಮಿಯ ಕೈಯಿಂದ ನೀನು ಹತನಾಗಿದ್ದೀಯೆ. ಆ ಸತ್ಯಬಲದಿಂದ ಶೀಘ್ರವೇ ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿ ವೀರರು ಸೇರುವ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಹೋಗು.

Verse 42

यान्ति शूरा गतिं यां च सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनः ।हतास्त्वभिमुखाः पुत्र गतिं तां परमां व्रज ॥४२॥

ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯದ ಶೂರರು ಯಾವ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವರೋ, ಶತ್ರುವಿನ ಎದುರುಮುಖವಾಗಿ ಬಿದ್ದ ನೀನು ಕೂಡ, ಮಗನೇ, ಆ ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಸೇರು.

Verse 43

यां गतिं सगरश्शैब्यो दिलीपो जनमेजयः ।नहुषो दुन्दुमारश्च प्राप्तास्तां गच्छ पुत्रक ॥४३॥

ಪ್ರಿಯ ಮಗನೇ, ಸಾಗರ, ಶೈಬ್ಯ, ದಿಲೀಪ, ಜನಮೇಜಯ, ನಹುಷ ಮತ್ತು ದುಂದುಮಾರರು ಪಡೆದ همان ಗತಿಗೆ ನೀನು ಕೂಡ ಹೋಗು.

Verses 44-45

या गति स्सर्वसाधूनां स्वाध्यायात्तपसाच या ।या भूमिदस्याहिऽताग्नेरेकपत्नी व्रतस्य च ॥४४॥गोसहस्रप्रदातृ़णां या या गुरुभृतामपि ।देहन्यासकृतां या च तां गतिं गच्छ पुत्रक ॥४५॥

ಮಗನೇ, ಸರ್ವ ಸಾಧುಜನರು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಡೆದ ಗತಿಗೆ; ಭೂಮಿದಾನ ಮಾಡುವವರು, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರು, ಏಕಪತ್ನೀವ್ರತವನ್ನು ಧರಿಸುವವರು; ಸಾವಿರ ಗೋವುಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವವರು, ಗುರು-ವೃದ್ಧರನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಪೋಷಿಸುವವರು, ಮತ್ತು ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವವರು—ಇವರಿಗಿರುವ ಆ ಗತಿಗೆ ನೀನು ಹೋಗು.

Verse 46

न हि त्वस्मिन्कुले जातो गच्छत्यकुशलां गतिम् ।स तु यास्यति येन त्वं निहतो मम बान्धवः ॥४६॥

ನಮ್ಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು ದುರ್ಗತಿಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ನೀನು—ನನ್ನ ಬಂಧು—ಹತನಾದಂತೆ ಮಾಡಿದವನೇ ಆ ದುಃಖಕರ ಗತಿಯನ್ನು ಸೇರುವನು.

Verse 47

एवं स कृपणं तत्र पर्यदेवयतासकृत् ।ततोऽस्मै कर्तुमुदकं प्रवृत्तस्सहभार्यया ॥४७॥

ಹೀಗೆ ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಮರುಮರು ದೀನವಾಗಿ ವಿಲಪಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಸೇರಿ ಪುತ್ರನಿಗಾಗಿ ಉದಕಕ್ರಿಯೆ—ಪಿತೃತರ್ಪಣ—ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.

Verse 48

स तु दिव्येन रूपेण मुनिपुत्रस्स्वकर्मभिः ।स्वर्गमध्यारुहत्क्षिप्रं शक्रेण सह धर्मवित् ॥४८॥

ಆದರೆ ಧರ್ಮವಿತನಾದ ಮುನಿಪುತ್ರನು ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ದಿವ್ಯರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಶಕ್ರನಾದ ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಆರೋಹಣ ಮಾಡಿದನು.

Verse 49

आबभाषे च वृद्धौ तौ सह शक्रेण तापसः ।आश्वास्यच मुहूर्तं तु पितरौ वाक्यमब्रवीत् ॥४९॥

ಶಕ್ರನೊಡನೆ ಇದ್ದ ತಪಸ್ವಿಯು ಆ ಇಬ್ಬರು ವೃದ್ಧ ಪಿತಾಮಾತೃಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು; ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಅವರಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆ ನೀಡಿ, ಬಳಿಕ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 50

स्थानमस्मि महत्प्राप्तो भवतोः परिचारणात् ।भवन्तावपि च क्षिप्रं मम मूलमुपैष्यतः ॥५०॥

“ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಪರಿಚಾರಣೆಯಿಂದ ನಾನು ಮಹತ್ತರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ; ಮತ್ತು ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಕೂಡ ಶೀಘ್ರವೇ ನನ್ನ ಮೂಲಧಾಮ—ಅದೇ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿಗೆ—ಪಡೆಯುವಿರಿ.”

Verse 51

एवमुक्त्वा तु दिव्येन विमानेन वपुष्मता ।आरुरोह दिवं क्षिप्रं मुनिपुत्रो जितेन्द्रियः ॥५१॥

ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ, ದಿವ್ಯ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಏರಿ, ಇಂದ್ರಿಯಜಿತನಾದ ಮುನಿಪುತ್ರನು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಏರಿಹೋದನು.

Verse 52

स कृत्वा तूदकं तूर्णं तापस स्सह भार्यया ।मामुवाच महातेजाः कृताञ्जलिमुपस्थितम् ॥५२॥

ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ತಾಪಸನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಉದಕಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಅವನು ಕೃತಾಂಜಲಿಯಾಗಿ ಎದುರು ನಿಂತಿದ್ದ ನನ್ನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 53

अद्यैव जहिं मां राजन्मरणे नास्ति मे व्यथा ।यच्छरेणैकपुत्रं मां त्वमकर्षीरपुत्रकम् ॥५३॥

“ಈ ದಿನವೇ ನನ್ನನ್ನು ಸಂಹರಿಸು, ರಾಜನೇ; ಮರಣದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ವ್ಯಥೆಯಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ನಿನ್ನ ಬಾಣದಿಂದ ಏಕಪುತ್ರನಾದ ನನ್ನನ್ನು ನೀನು ಪುತ್ರಹೀನನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.”

Verse 54

त्वया तु यदविज्ञानान्निहतो मे सुतश्शुचिः ।तेन त्वामभिशप्स्यामि सुदुःखमतिदारुणम् ॥५४॥

“ಅವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ (ಉದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದೆ) ನೀನು ನನ್ನ ಶುಚಿಹೃದಯ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದೆ; ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಿನಗೆ ಅತಿದಾರುಣವಾದ, ಮಹಾದುಃಖಕರವಾದ ವಿಪತ್ತಿನ ಶಾಪವನ್ನು ನೀಡುವೆನು.”

Verse 55

पुत्रव्यसनजं दुःखं यदेतन्मम साम्प्रतम् ।एवं त्वं पुत्रशोकेन राजन्कालं करिष्यसि ॥५५॥

“ಪುತ್ರವ್ಯಸನದಿಂದ ಈಗ ನನಗೆ ಉಂಟಾದ ಈ ದುಃಖದಂತೆ, ರಾಜನೇ, ನೀನೂ ಸಹ ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಕಾಲವನ್ನು ಸೇರುವೆ.”

Verse 56

अज्ञानात्तु हतो यस्मात्क्षत्रियेण त्वया मुनिः ।तस्मात्त्वां नाविशत्याशु ब्रह्महत्या नराधिप ॥५६॥

ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಹೇ ನರಾಧಿಪ, ನೀನು ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾಗಿ ಆ ಮುನಿಯನ್ನು ಹತಮಾಡಿದುದರಿಂದ; ಆದಕಾರಣ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಪಾಪವು ನಿನ್ನನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 57

त्वामप्येतादृशो भावः क्षिप्रमेव गमिष्यति ।जीवितान्तकरो घोरो दातारमिव दक्षिणा ॥५७॥

ಆದರೂ ಇದೇ ವಿಧದ ಭಯಂಕರ ಸ್ಥಿತಿ—ಜೀವಿತಾಂತಕರವಾದುದು—ಶೀಘ್ರವೇ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಬರುವುದು; ಯಜ್ಞದಕ್ಷಿಣೆ ದಾತನಿಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸೇರುವಂತೆ.

Verse 58

एवं शापं मयि न्यस्य विलप्य करुणं बहु ।चितामारोप्य देहं तन्मिथुनं स्वर्गमभ्ययात् ॥५८॥

ಈ ರೀತಿ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಶಾಪವನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಬಹಳ ಕರುಣವಾಗಿ ವಿಲಪಿಸಿ, ಆ ದಂಪತಿ ತಮ್ಮ ದೇಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಿತೆಗೆ ಏರಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು.

Verse 59

तदेतच्छिन्तयानेन स्मृतं पापं मया स्वयम् ।तदा बाल्यात्कृतं देवि शब्दवेध्यनुशिक्षिणा ॥५९॥

ಈಗ ಇದನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ, ಹೇ ದೇವಿ, ನಾನು ಸ್ವತಃ ಆ ಪಾಪವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತೇನೆ—ಅಂದು ಬಾಲ್ಯದ ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ, ಶಬ್ದವೇಧ್ಯ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಮಾಡಿದುದನ್ನು.

Verse 60

तस्यायं कर्मणो देवि विपाकस्समुपस्थितः ।अपथ्यैस्सहम्भुक्ते व्याधिरन्नरसे यथा ॥६०॥

ದೇವಿ ರಾಣಿ, ಆ ಕರ್ಮದ ಪಕ್ವವಾದ ವಿಪಾಕವು ಈಗ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಂದಿಹುದು—ಅಪಥ್ಯವಾದ ಅನ್ನಪಾನವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದಾಗ ಅನ್ನರಸದಿಂದ ರೋಗವು ಹುಟ್ಟುವಂತೆ।

Verse 61

तस्मान्मामागतं भद्रे तस्योदारस्य तद्वचः ।यदहं पुत्रशोकेन सन्त्यक्ष्याम्यद्य जीवितम् ॥६१॥

ಆದುದರಿಂದ, ಭದ್ರೆಯೇ, ಆ ಉದಾರ ತಪಸ್ವಿಯ ವಚನವು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ; ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಇಂದು ನಾನು ಜೀವಿತವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವೆನು।

Verse 62

चक्षुभ्यां त्वां न पश्यामि कौसल्ये साधु मां स्फृश ।इत्युक्त्वा स रुदंस्त्रस्तो भार्यामाह च भूमिपः ॥६२॥

“ಕೌಸಲ್ಯೇ, ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಣಲಾರೆ; ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸು.” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಭೀತನಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ ಭೂಪತಿ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 63

एतन्मे सदृशं देवि यन्मया राघवे कृतम् ।सदृशं तत्तु तस्यैव यदनेन कृतं मयि ॥६३॥

ದೇವಿ ರಾಣಿ, ನಾನು ರಾಘವನಿಗೆ ಮಾಡಿದುದೇ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಈಗ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಮರಳಿ ಬಂದಿದೆ; ಅವನು ನನ್ನತ್ತ ಮಾಡಿದುದೂ ಅವನಿಗೇ ತಕ್ಕದ್ದಾಗಿದೆ।

Verse 64

दुर्वृत्तमपि कः पुत्रं त्यजेद्भुवि विचक्षणः ।कश्च प्रव्राज्यमानो वा नासूयेत्पितरं सुतः ॥६४॥

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕಿಯು ದುರ್ವೃತ್ತನಾದರೂ ಮಗನನ್ನು ಯಾರು ತ್ಯಜಿಸುವರು? ಹಾಗೆಯೇ, ನಿರ್ವಾಸಿತನಾಗುವ ಮಗನು ತಂದೆಯ ಮೇಲೆ ಅಸೂಯೆಪಡದೆ ಇರುವವನು ಯಾರು?

Verse 65

यदि मां संस्पृशेद्रामस्सकृदद्य लभेत वा ।यमक्षयमनुप्राप्ता द्रक्ष्यन्ति न हि मानवाः ॥६५॥

ನಾನು ಸಾಯುವ ಮೊದಲು ಇಂದು ರಾಮನು ಒಮ್ಮೆನಾದರೂ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವನೋ, ಅಥವಾ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರುವನೋ? ಯಮನ ಅಕ್ಷಯ ಲೋಕವನ್ನು ಸೇರಿದ ಮೇಲೆ ಮನುಷ್ಯರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯರನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 66

चक्षुषा त्वां न पश्यामि स्मृतिर्मम विलुप्यते ।दूता वैवस्वतस्यैते कौसल्ये त्वरयन्ति माम् ॥६६॥

ಓ ಕೌಸಲ್ಯೆ, ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಲಾರೆ; ನನ್ನ ಸ್ಮೃತಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ವೈವಸ್ವತ (ಯಮ)ನ ಈ ದೂತರು ನನ್ನನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಒತ್ತುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

Verse 67

अतस्तु किं दुःखतरं यदहं जीवितक्षये ।न हि पश्यामि धर्मज्ञं रामं सत्यपराक्रमम् ॥६७॥

ಇದಕ್ಕಿಂತ ದುಃಖಕರವಾದುದು ಏನು? ಜೀವಿತಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ, ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಪರಾಕ್ರಮವಿರುವ ರಾಮನನ್ನು ನಾನು ನೋಡಲಾರೆನು!

Verse 68

तस्यादर्शनजश्शोकस्सुतस्याप्रतिकर्मणः ।उच्छोषयति मे प्राणान्वारिस्तोकमिवातपः ॥६८॥

ಅಪ್ರತಿಮ ಕರ್ಮಗಳಿರುವ ಆ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕಾಣದ ದುಃಖವು ನನ್ನ ಪ್ರಾಣವಾಯುವನ್ನೇ ಒಣಗಿಸುತ್ತಿದೆ; ಹೇಗೆ ಬಿಸಿಲು ಅಲ್ಪ ಜಲಕೊಳವನ್ನು ಒಣಗಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೋ ಹಾಗೆ.

Verse 69

न ते मनुष्या देवास्ते ये चारुशुभकुण्डलम् ।मुखं द्रक्ष्यन्ति रामस्य वर्षे पञ्चदशे पुनः ॥६९॥

ಹದಿನೈದನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಮರಳಿ ಬರುವ ರಾಮನ—ಸುಂದರ, ಶುಭ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ—ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುವವರು ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲ; ಅವರು ದೇವಸಮಾನರು.

Verse 70

पद्मपत्रेक्षणं सुभ्रु सुदंष्ट्रं चारुनासिकम् ।धन्या द्रक्ष्यन्ति रामस्य ताराधिपनिभं मुखम् ॥७०॥

ಪದ್ಮಪತ್ರದಂತೆ ನೇತ್ರಗಳು, ಸುಂದರ ಭ್ರೂಗಳು, ಸಮದಂತಗಳು ಮತ್ತು ಮನೋಹರ ನಾಸಿಕೆಯನ್ನುಳ್ಳ ರಾಮನ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುವವರು ಧನ್ಯರು.

Verse 71

सदृशं शारदस्येन्दोः पुल्लस्य कमलस्य च ।सुगन्धि मम नाथस्य धन्या द्रक्ष्यन्ति तन्मुखम् ॥७१॥

ಶರದೃತುವಿನ ಚಂದ್ರನಂತೆ, ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಳಿದ ಕಮಲದಂತೆ ಸುಗಂಧಿತವಾದ ನನ್ನ ನಾಥನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುವವರು ಧನ್ಯರು.

Verse 72

निवृत्तवनवासं तमयोध्यां पुनरागतम् ।द्रक्ष्यन्ति सुखिनो रामं शुक्रं मार्गगतं यथा ॥७२॥

ವನವಾಸವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಪುನಃ ಮರಳಿದ ರಾಮನನ್ನು ಸುಖಿಗಳು ದರ್ಶನಮಾಡುವರು—ನಿಯತ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಶುಕ್ರಗ್ರಹದಂತೆ.

Verse 73

कौसल्ये चित्तमोहेन हृदयं सीदतीव मे ।वेदये न च संयुक्तान् शब्दस्पर्शरसानहम् ॥७३॥

ಹೇ ಕೌಸಲ್ಯೆ, ಚಿತ್ತಮೋಹದಿಂದ ನನ್ನ ಹೃದಯವು ಮುಳುಗುವಂತೆ ಆಗುತ್ತಿದೆ; ಶಬ್ದ-ಸ್ಪರ್ಶ-ರಸಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ಅನುಭವವನ್ನು ನಾನು ಈಗ ಸರಿಯಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾರೆ.

Verse 74

चित्तनाशाद्विपद्यन्ते सर्वाण्येन्द्रियाणि मे ।क्षीणस्नेहस्य दीपस्य संसक्ता रश्मयो यथा ॥७४॥

ನನ್ನ ಚಿತ್ತವು ನಾಶವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಕುಸಿಯುತ್ತಿವೆ—ಸ್ನೇಹ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ದೀಪದ ಕಿರಣಗಳು ಒಂದೇಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಂಗುವಂತೆ।।

Verse 75

अयमात्मभवश्शोको मामनाथमचेतनम् ।संसादयति वेगेन यथा कूलं नदीरयः ॥७५॥

ನನ್ನೊಳಗಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ಶೋಕವು, ನನನ್ನು ಅನಾಥನಾಗಿಯೂ ಅಚೇತನನಾಗಿಯೂ ಮಾಡಿ, ವೇಗವಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತಿದೆ—ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹವು ದಡವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕಿತ್ತುಹಾಕುವಂತೆ।।

Verse 76

हा राघव महाबाहो हा ममाऽयासनाशन ।हा पितृप्रिय मे नाथ हाऽद्य क्वासि गतस्सुत ॥७६॥

ಹಾ ರಾಘವ ಮಹಾಬಾಹೋ! ಹಾ ನನ್ನ ಯಾತನೆಯ ನಾಶಕನೇ! ಹಾ ಪಿತೃಪ್ರಿಯನೇ, ನನ್ನ ನಾಥನೇ—ನನ್ನ ಪುತ್ರನೇ! ಇಂದು ನೀನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದೆಯೆ?।।

Verse 77

हा कौसल्ये नशिष्यामि हा सुमित्रे तपस्विनि ।हा नृशंसे ममामित्रे कैकेयि कुलपांसनि ॥७७॥

ಹಾ ಕೌಸಲ್ಯೆ! ಹಾ ಸುಮಿತ್ರೆ, ತಪಸ್ವಿನಿ, ದೀರ್ಘಸಹಿಷ್ಣು! ಹಾ ನೃಶಂಸೆ ಕೈಕೇಯಿ—ನನ್ನ ಶತ್ರು, ನನ್ನ ಕುಲದ ಕಲಂಕ—ನಾನು ನಾಶವಾಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ।।

Verse 78

इति रामस्य मातुश्च सुमित्रायाश्च सन्निधौ ।राजा दशरथ श्शोचञ्जीवितान्तमुपागमत् ॥७८॥

ಹೀಗೆ ರಾಮನ ಮಾತೆಯೂ ಸುಮಿತ್ರೆಯೂ ಸನ್ನಿಧಾನದಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಶೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜ ದಶರಥನು ಜೀವನಾಂತವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು।।

Verse 79

यदा तु दीनं कथयन्नराधिपः प्रियस्य पुत्त्रस्य विवासनातुरः ।गतेऽर्धरात्रे भृशदुःखपीडितस्तदा जहौ प्राणमुदारदर्शनः ॥७९॥

ಮನುಜನಾಥನಾದ ರಾಜನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯಪುತ್ರನ ವನವಾಸದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ದೀನವಾಗಿ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅರ್ಧರಾತ್ರಿ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಘೋರ ಶೋಕದಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಉದಾರ ದರ್ಶನನಾದ ಆ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜನು ಆಗ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದನು.