Adhyaya 54: Nārada’s Teaching on a Viṣṇu-Vrata for Securing a Husband (Narrative of the Apsarases)

Verse 1

भद्राश्व उवाच । विज्ञानोत्पत्तिकामस्य क आराध्यो भवेद् द्विज । कथं चाराध्यतेऽसौ हि एतदाख्याहि मे द्विज ॥ ५४.१ ॥

バドラ―シュヴァは言った。「おお二度生まれの者（dvija）よ、識別の智（vijñāna）の生起を願う者は、誰を礼拝すべきか。しかもその方はいかにして礼拝されるべきか。これを私に説き明かせ、二度生まれの者よ。」

Verse 2

अगस्त्य उवाच । विष्णुरेव सदाराध्यः सर्वदेवैरपि प्रभुः । तस्योपायं प्रवक्ष्यामि येनासौ वरदो भवेत् ॥ ५४.२ ॥

アガスティヤは言った。「ヴィシュヌ（Viṣṇu）こそ常に礼拝されるべき唯一の方である。彼は一切の神々にとっても主である。彼が願いを成就させる施与者となるための、その方法を私は説こう。」

Verse 3

रहस्यं सर्वदेवानां मुनीनां मनुजांस्तथा । नारायणः परो देवस्तं प्रणम्य न सीदति ॥ ५४.३ ॥

これは諸神・牟尼（ムニ）・人々に共通する秘奥の理である。ナーラーヤナこそ至上の神；彼に礼拝し頂礼する者は、憂いに沈まない。

Verse 4

श्रूयते च पुरा राजन् नारदेन महात्मना । कथितं तुष्टिदं विष्णोर्व्रतमप्सरसां तथा ॥ ५४.४ ॥

また聞くところによれば、王よ、古の時、大心のナーラダが、満足（トゥシュティ）をもたらすヴィシュヌの誓戒（ヴラタ）と、さらにアプサラスに関わる誓戒とを説き明かしたという。

Verse 5

नारदस्तु पुरा कल्पे गतवान् मानसंसारः । स्नानार्थं तत्र चाजापश्यत् सर्वमप्सरसां गणम् ॥ ५४.५ ॥

ナーラダはかつての劫に、マーナサ湖へ赴いた。そこで沐浴しようとして、アプサラスの一団すべてを目にした。

Verse 6

तास्तं दृष्ट्वा विलासिन्यो जटामुकुटधारिणम् । अस्थिचर्मावशेषं तु छत्रदण्डकपालिनम् ॥ ५४.६ ॥

彼女ら戯れ好む天女たちは彼を見て、結髪（ジャター）を冠のように戴き、骨と皮の名残を帯び、傘の杖と髑髏の鉢を携える者として目にした。

Verse 7

देवासुरमनुष्याणां दिदृक्षुं कलहप्रियम् । ब्रह्मपुत्रं तपोयुक्तं पप्रच्छुस्ता वराङ्गनाः ॥ ५४.७ ॥

神々・アスラ・人間の間で争いを好む者を見たいと願い、その高貴な美女たちは、苦行（タパス）を具えたブラフマーの子に問いかけた。

Verse 8

अप्सरस ऊचुः । भगवन् ब्रह्मतनय भर्तृकामाः वयं द्विज । नारायणश्च भर्ता नो यथा स्यात् तत् प्रचक्ष्व नः ॥ ५४.८ ॥

アプサラスたちは言った。「尊き御方よ、梵天の御子よ、二度生まれし者よ――私たちは夫を望みます。いかにしてナーラーヤナが私たちの夫となり得るのか、どうかお示しください。」

Verse 9

नारद उवाच । प्रणामपूर्वकः प्रश्नः सर्वत्र विहितः शुभः । स च मे न कृतो गर्वाद् युष्माभिर्यौवनस्मयात् ॥ ५४.९ ॥

ナーラダは言った。「恭敬の礼拝を先にして問うことは、どこにおいても吉祥で正しいとされる。だがそれはなされなかった。私には慢心があり、汝らには若さの驕りがあったのだ。」

Verse 10

तथापि देवदेवस्य विष्णोर्यन्नामकीर्तितम् । भवतीभिस्तथा भर्त्ता भवत्विति हरिः कृतः । तन्नामोच्चारणादेव कृतं सर्वं न संशयः ॥ ५४.१० ॥

「それでもなお、汝らが神々の神ヴィシュヌの御名を称えたゆえに、ハリは汝らの主と見なされた。まことに、その御名を唱えるだけで一切は成就する。疑いはない。」

Verse 11

इदानीं कथयाम्याशु व्रतं येन हरिः स्वयम् । वरदत्वमवाप्नोति भर्तृत्वं च नियच्छति ॥ ५४.११ ॥

「今、ハリご自身が恩寵を授ける者としての位を得、また守護し支える者としての役割をも授ける、その誓戒（ヴラタ）を速やかに説こう。」

Verse 12

नारद उवाच । वसन्ते शुक्लपक्षस्य द्वादशी या भवेत्शुभा । तस्यामुपोष्य विधिवन्निशायां हरिमर्च्चयेत् ॥ ५४.१२ ॥

ナーラダは言った。「春の季節、白分（シュクラ・パクシャ）の吉祥なる十二日（ドヴァーダシー）に、その日を法にかなって斎戒し、夜にハリを礼拝すべきである。」

Verse 13

पर्यङ्कास्तरणं कृत्वा नानाचित्रसमन्वितम् । तत्र लक्ष्म्या युतं रौप्यं हरिं कृत्वा निवेशयेत् ॥ ५४.१३ ॥

種々の文様で飾った寝台とその覆いを整えたのち、そこにラクシュミー（Lakṣmī）を伴うハリ（Hari）の銀製の御像を安置すべきである。

Verse 14

तस्योपरि ततः पुष्पैर्मण्डपं कारयेद् बुधः । नृत्यवादित्रगेयैश्च जागरं तत्र कारयेत् ॥ ५४.१४ ॥

その上に、賢者は花でマンダパ（maṇḍapa）を造らせ、そこで舞踊・楽器・歌によって夜通しの覚醒供養（jāgara）を行わせるべきである。

Verse 15

मनॊभवायेति शिर अनङ्गायेति वै कटिम् । कामाय बाहुमूले तु सुशास्त्रायेति चोदरम् ॥ ५४.१५ ॥

［真言を配当すべし：］「マノーバヴァ（Manobhava）へ」を頭に、「アナンガ（Anaṅga）へ」を腰に、「カーマ（Kāma）へ」を両腕の付け根に、そして「スシャーストラ（Suśāstra）へ」を腹に。

Verse 16

मन्मथायेति पादौ तु हरयेति च सर्वतः । पुष्पैः सम्पूज्य देवेशं मल्लिकाजातिभिस्तथा ॥ ५४.१६ ॥

次に、「マन्मタ（Manmatha）へ」と唱えて御足を礼拝し、また「ハリ（Hari）へ」と唱えて四方より礼拝する。さらに、マッリカー（mallikā）やジャーティー（jātī）などの花をもって、神々の主を正しく供養すべきである。

Verse 17

पश्चाच्चतुर आदाय इक्षुदण्डान् सुशोभनान् । चतुर्दिक्षु न्यसेत् तस्य देवस्य प्रणतो नृप ॥ ५४.१७ ॥

その後、王よ、見事な甘蔗（さとうきび）の茎を四本取り、その神に礼拝して、四方にそれを安置すべきである。

Verse 18

एवं कृत्वा प्रभाते तु प्रदद्याद् ब्राह्मणाय वै । वेदवेदाङ्गयुक्ताय सम्पूर्णाङ्गाय धीमते ॥ ५४.१८ ॥

このように行ったのち、夜明けにまことにその供物（施与）を、ヴェーダとヴェーダーンガを具え、身体の諸肢が整い、知慧にすぐれたバラモンに施すべきである。

Verse 19

ब्राह्मणांश्च तथा पूज्य व्रतमेतत् समापयेत् । एवं कृते तथा विष्णुर्भर्त्ता वो भविता ध्रुवम् ॥ ५४.१९ ॥

また同様にバラモンたちを敬い供養して、この誓戒（ヴラタ）を終えるべきである。かく行えば、ヴィシュヌは必ずや汝らの守護者・支えとなる。

Verse 20

अकृत्वा मत्प्रणामं तु पृष्टो गर्वेण शोभनाः । अवमानस्य तस्यायं विपाको वो भविष्यति ॥ ५४.२० ॥

「しかし汝らは—問いかけられながら—我に礼拝（プラナーマ）を捧げず、驕りをもって語った、あまねく輝ける者たちよ。ゆえに、これがその不敬の行いの果報（ヴィパーカ）として汝らに及ぶであろう。」

Verse 21

एतस्मिन्नेव सरसि अष्टावक्रो महामुनिः । तस्योपहासं कृत्वा तु शापं लप्स्यथ शोभनाः ॥ ५४.२१ ॥

このまさに池には、大牟尼アシュターヴァクラがいる。もし彼を嘲るなら、美しき者たちよ、汝らは呪詛を受けるであろう。

Verse 22

व्रतेनानेन देवेशं पतिं लब्ध्वाभिमानतः । अवमानेऽपहरणं गोपालैर्वो भविष्यति । पुरा हर्त्ता च कन्यानां देवो भर्त्ता भविष्यति ॥ ५४.२२ ॥

「この誓戒によって汝らは देवेश（神々の主）を夫として得た。だが慢心ゆえ、辱めを受けるとき、ゴーパーラ（牛飼い）たちによる略奪が汝らに起こるであろう。かつて乙女たちを奪い去ったその神こそが、（彼女らの）夫となる。」

Verse 23

अगस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा स देवर्षिः प्रययौ नारदः क्षणात् । ता अप्येतद् व्रतं चक्रुस् तुष्टश्चासां स्वयं हरिः ॥ ५४.२३ ॥

アガスティヤは言った。「このように語り終えると、天の聖仙ナーラダはたちまち去った。彼女たちもまたこの誓戒（ヴラタ）を修し、ハリ（ヴィシュヌ）ご自身が彼女たちを嘉した。」