Adhyaya 54: Nārada’s Teaching on a Viṣṇu-Vrata for Securing a Husband (Narrative of the Apsarases)

Verse 1

भद्राश्व उवाच । विज्ञानोत्पत्तिकामस्य क आराध्यो भवेद् द्विज । कथं चाराध्यतेऽसौ हि एतदाख्याहि मे द्विज ॥ ५४.१ ॥

ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ କହିଲେ— ହେ ଦ୍ୱିଜ! ବିଜ୍ଞାନ (ବିବେକଜ୍ଞାନ) ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କାହାକୁ ଆରାଧନା କରିବ? ଏବଂ ସେ ଆରାଧନା କିପରି କରାଯାଏ? ହେ ଦ୍ୱିଜ, ମୋତେ କହ।

Verse 2

अगस्त्य उवाच । विष्णुरेव सदाराध्यः सर्वदेवैरपि प्रभुः । तस्योपायं प्रवक्ष्यामि येनासौ वरदो भवेत् ॥ ५४.२ ॥

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ବିଷ୍ଣୁ ଏକା ନିତ୍ୟ ଆରାଧ୍ୟ; ସେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁ। ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ସେ ବରଦାତା ହୁଏ, ସେହି ଉପାୟ ମୁଁ କହିବି।

Verse 3

रहस्यं सर्वदेवानां मुनीनां मनुजांस्तथा । नारायणः परो देवस्तं प्रणम्य न सीदति ॥ ५४.३ ॥

ଏହା ସମସ୍ତ ଦେବ, ମୁନି ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରହସ୍ୟତତ୍ତ୍ୱ— ନାରାୟଣ ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ଦେବ; ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ କେବେ ବି ନିରାଶାରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।

Verse 4

श्रूयते च पुरा राजन् नारदेन महात्मना । कथितं तुष्टिदं विष्णोर्व्रतमप्सरसां तथा ॥ ५४.४ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ପୁରାତନ କାଳରେ ମହାତ୍ମା ନାରଦ ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତୁଷ୍ଟିଦାୟକ ବ୍ରତ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବ୍ରତ କଥାଇଥିଲେ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ।

Verse 5

नारदस्तु पुरा कल्पे गतवान् मानसंसारः । स्नानार्थं तत्र चाजापश्यत् सर्वमप्सरसां गणम् ॥ ५४.५ ॥

ପୂର୍ବ ଏକ କଳ୍ପରେ ନାରଦ ମାନସ ସରୋବରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯାଇ ସେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସମଗ୍ର ଗଣକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 6

तास्तं दृष्ट्वा विलासिन्यो जटामुकुटधारिणम् । अस्थिचर्मावशेषं तु छत्रदण्डकपालिनम् ॥ ५४.६ ॥

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେହି ବିଲାସିନୀମାନେ ଜଟାମୁକୁଟଧାରୀ, ଅସ୍ଥି-ଚର୍ମର ଅବଶେଷ ଧାରଣକାରୀ, ଏବଂ ଛତ୍ରଦଣ୍ଡ ଓ କପାଳପାତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 7

देवासुरमनुष्याणां दिदृक्षुं कलहप्रियम् । ब्रह्मपुत्रं तपोयुक्तं पप्रच्छुस्ता वराङ्गनाः ॥ ५४.७ ॥

ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଳହପ୍ରିୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ତପୋଯୁକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ନାରଦଙ୍କୁ ସେହି ଵରାଙ୍ଗନାମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 8

अप्सरस ऊचुः । भगवन् ब्रह्मतनय भर्तृकामाः वयं द्विज । नारायणश्च भर्ता नो यथा स्यात् तत् प्रचक्ष्व नः ॥ ५४.८ ॥

ଅପ୍ସରାମାନେ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ବ୍ରହ୍ମତନୟ, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଆମେ ଭର୍ତ୍ତାକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁଛୁ। ନାରାୟଣ କିପରି ଆମର ଭର୍ତ୍ତା ହେବେ, ତାହା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।

Verse 9

नारद उवाच । प्रणामपूर्वकः प्रश्नः सर्वत्र विहितः शुभः । स च मे न कृतो गर्वाद् युष्माभिर्यौवनस्मयात् ॥ ५४.९ ॥

ନାରଦ କହିଲେ—ପ୍ରଣାମପୂର୍ବକ ପଚାରାଯାଇଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ ସର୍ବତ୍ର ଶୁଭ ଓ ବିଧିସମ୍ମତ ମନାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଗର୍ବରୁ ତାହା କଲିନି, ତୁମେ ଯୌବନ-ଅହଂକାରରୁ କଲନି।

Verse 10

तथापि देवदेवस्य विष्णोर्यन्नामकीर्तितम् । भवतीभिस्तथा भर्त्ता भवत्विति हरिः कृतः । तन्नामोच्चारणादेव कृतं सर्वं न संशयः ॥ ५४.१० ॥

ତଥାପି ଦେବଦେବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଥିବାରୁ, ‘ଆମ ଭର୍ତ୍ତା ହେଉନ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି ତୁମେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିଛ। ସେହି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣମାତ୍ରେ ସବୁ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 11

इदानीं कथयाम्याशु व्रतं येन हरिः स्वयम् । वरदत्वमवाप्नोति भर्तृत्वं च नियच्छति ॥ ५४.११ ॥

ଏବେ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ସେହି ବ୍ରତ କହୁଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୟଂ ହରି ବରଦାତାଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଭର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ—ରକ୍ଷା ଓ ଆଶ୍ରୟର ପଦ—ମଧ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 12

नारद उवाच । वसन्ते शुक्लपक्षस्य द्वादशी या भवेत्शुभा । तस्यामुपोष्य विधिवन्निशायां हरिमर्च्चयेत् ॥ ५४.१२ ॥

ନାରଦ କହିଲେ—ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଯେ ଶୁଭ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥି ହୁଏ, ସେହି ଦିନ ବିଧିପୂର୍ବକ ଉପବାସ କରି ରାତିରେ ହରିଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 13

पर्यङ्कास्तरणं कृत्वा नानाचित्रसमन्वितम् । तत्र लक्ष्म्या युतं रौप्यं हरिं कृत्वा निवेशयेत् ॥ ५४.१३ ॥

ନାନା ଚିତ୍ର-ଅଲଙ୍କାର ସହିତ ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଓ ତାହାର ଆସ୍ତରଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀସହିତ ରୌପ୍ୟ-ପ୍ରତିମାରୂପ ହରିଙ୍କୁ ତିଆରି କରି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 14

तस्योपरि ततः पुष्पैर्मण्डपं कारयेद् बुधः । नृत्यवादित्रगेयैश्च जागरं तत्र कारयेत् ॥ ५४.१४ ॥

ତାହାର ଉପରେ ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣ କରାଉ; ଏବଂ ସେଠାରେ ନୃତ୍ୟ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଗୀତ ସହ ଜାଗର କରାଉ।

Verse 15

मनॊभवायेति शिर अनङ्गायेति वै कटिम् । कामाय बाहुमूले तु सुशास्त्रायेति चोदरम् ॥ ५४.१५ ॥

‘ମନୋଭବାୟ’ ମନ୍ତ୍ର ଶିରରେ, ‘ଅନଙ୍ଗାୟ’ ମନ୍ତ୍ର କଟିରେ; ‘କାମାୟ’ ମନ୍ତ୍ର ବାହୁମୂଳରେ, ଏବଂ ‘ସୁଶାସ୍ତ୍ରାୟ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଦରରେ ନ୍ୟସ୍ତ କରିବ।

Verse 16

मन्मथायेति पादौ तु हरयेति च सर्वतः । पुष्पैः सम्पूज्य देवेशं मल्लिकाजातिभिस्तथा ॥ ५४.१६ ॥

‘ମନ୍ମଥାୟ’ ବୋଲି ପାଦଦ୍ୱୟକୁ ପୂଜା କରି, ‘ହରୟେ’ ବୋଲି ସର୍ବଦିଗରେ ପୂଜା କର; ପରେ ମଲ୍ଲିକା, ଜାତୀ ଆଦି ପୁଷ୍ପରେ ଦେବେଶଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କର।

Verse 17

पश्चाच्चतुर आदाय इक्षुदण्डान् सुशोभनान् । चतुर्दिक्षु न्यसेत् तस्य देवस्य प्रणतो नृप ॥ ५४.१७ ॥

ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ଚାରିଟି ସୁଶୋଭନ ଇକ୍ଷୁଦଣ୍ଡ ନେଇ, ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଚାରି ଦିଗରେ ସ୍ଥାପନ କର।

Verse 18

एवं कृत्वा प्रभाते तु प्रदद्याद् ब्राह्मणाय वै । वेदवेदाङ्गयुक्ताय सम्पूर्णाङ्गाय धीमते ॥ ५४.१८ ॥

ଏପରି କରି ପ୍ରଭାତେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗଯୁକ୍ତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଏବଂ ଧୀମାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ (ଦାନ/ଅର୍ପଣ) ନିଶ୍ଚୟ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 19

ब्राह्मणांश्च तथा पूज्य व्रतमेतत् समापयेत् । एवं कृते तथा विष्णुर्भर्त्ता वो भविता ध्रुवम् ॥ ५४.१९ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି ଏହି ବ୍ରତ ସମାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି କଲେ ବିଷ୍ଣୁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମମାନଙ୍କର ରକ୍ଷକ ହେବେ।

Verse 20

अकृत्वा मत्प्रणामं तु पृष्टो गर्वेण शोभनाः । अवमानस्य तस्यायं विपाको वो भविष्यति ॥ ५४.२० ॥

ମୋତେ ପ୍ରଣାମ ନ କରି, ପଚାରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଗର୍ବରେ କଥା କହିଲ, ହେ ଶୋଭନମାନେ। ସେଇ ଅବମାନର ଏହି ବିପାକ ତୁମମାନଙ୍କୁ ହେବ।

Verse 21

एतस्मिन्नेव सरसि अष्टावक्रो महामुनिः । तस्योपहासं कृत्वा तु शापं लप्स्यथ शोभनाः ॥ ५४.२१ ॥

ଏହି ସରସୀରେ ମହାମୁନି ଅଷ୍ଟାବକ୍ର ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଉପହାସ କଲେ, ହେ ଶୋଭନମାନେ, ତୁମେ ଶାପ ପାଇବ।

Verse 22

व्रतेनानेन देवेशं पतिं लब्ध्वाभिमानतः । अवमानेऽपहरणं गोपालैर्वो भविष्यति । पुरा हर्त्ता च कन्यानां देवो भर्त्ता भविष्यति ॥ ५४.२२ ॥

ଏହି ବ୍ରତଦ୍ୱାରା ଦେବେଶଙ୍କୁ ପତିରୂପେ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଭିମାନରେ ଅବମାନ ହେଲେ ଗୋପାଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମମାନଙ୍କର ଅପହରଣ ହେବ। ପୂର୍ବେ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ହରଣ କରୁଥିବା ସେଇ ଦେବ ଏବେ ପତି ହେବେ।

Verse 23

अगस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा स देवर्षिः प्रययौ नारदः क्षणात् । ता अप्येतद् व्रतं चक्रुस् तुष्टश्चासां स्वयं हरिः ॥ ५४.२३ ॥

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ଏଭଳି କହି ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ କଲେ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ହରି ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।