Adhyaya 54: Nārada’s Teaching on a Viṣṇu-Vrata for Securing a Husband (Narrative of the Apsarases)

Verse 1

भद्राश्व उवाच । विज्ञानोत्पत्तिकामस्य क आराध्यो भवेद् द्विज । कथं चाराध्यतेऽसौ हि एतदाख्याहि मे द्विज ॥ ५४.१ ॥

ഭദ്രാശ്വൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ദ്വിജാ! വിജ്ഞാനത്തിന്റെ (വിവേകജ്ഞാനത്തിന്റെ) ഉദയം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ആരെ ആരാധിക്കണം? ആ ആരാധന എങ്ങനെ ചെയ്യണം? ഹേ ദ്വിജാ, എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരിക.

Verse 2

अगस्त्य उवाच । विष्णुरेव सदाराध्यः सर्वदेवैरपि प्रभुः । तस्योपायं प्रवक्ष्यामि येनासौ वरदो भवेत् ॥ ५४.२ ॥

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു— വിഷ്ണുവേ സദാ ആരാധ്യൻ; അവൻ സർവ്വദേവന്മാർക്കും പ്രഭുവാണ്. അവൻ വരദാതാവാകുന്ന വിധത്തിലുള്ള ഉപായം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും.

Verse 3

रहस्यं सर्वदेवानां मुनीनां मनुजांस्तथा । नारायणः परो देवस्तं प्रणम्य न सीदति ॥ ५४.३ ॥

ഇത് സർവ്വദേവന്മാർക്കും മുനിമാർക്കും മനുഷ്യർക്കും ഉള്ള രഹസ്യതത്ത്വം— നാരായണൻ പരമദേവൻ; അവനെ പ്രണാമം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ഒരിക്കലും വിഷാദത്തിൽ പതിക്കുകയില്ല.

Verse 4

श्रूयते च पुरा राजन् नारदेन महात्मना । कथितं तुष्टिदं विष्णोर्व्रतमप्सरसां तथा ॥ ५४.४ ॥

ഹേ രാജാവേ, പുരാതനകാലത്ത് മഹാത്മാവായ നാരദൻ വിഷ്ണുവിന് തൃപ്തി നൽകുന്ന വ്രതവും, അതുപോലെ അപ്സരസ്സുകളെ സംബന്ധിച്ച വ്രതവും ഉപദേശിച്ചതായി കേൾക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 5

नारदस्तु पुरा कल्पे गतवान् मानसंसारः । स्नानार्थं तत्र चाजापश्यत् सर्वमप्सरसां गणम् ॥ ५४.५ ॥

മുൻകാല ഒരു കല്പത്തിൽ നാരദൻ മാനസസരോവരത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ സ്നാനാർത്ഥം ചെന്നപ്പോൾ അപ്സരസ്സുകളുടെ മുഴുവൻ സംഘത്തെയും അദ്ദേഹം കണ്ടു।

Verse 6

तास्तं दृष्ट्वा विलासिन्यो जटामुकुटधारिणम् । अस्थिचर्मावशेषं तु छत्रदण्डकपालिनम् ॥ ५४.६ ॥

അവനെ കണ്ട ആ വിനോദിനികൾ ജടാമുകുടധാരിയായും, അസ്ഥി-ചർമ്മാവശിഷ്ടങ്ങൾ ധരിച്ചവനായും, ഛത്രദണ്ഡവും കപാലപാത്രവും കൈവഹിക്കുന്നവനായും അവനെ ദർശിച്ചു।

Verse 7

देवासुरमनुष्याणां दिदृक्षुं कलहप्रियम् । ब्रह्मपुत्रं तपोयुक्तं पप्रच्छुस्ता वराङ्गनाः ॥ ५४.७ ॥

ദേവന്മാരിലും അസുരന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും കലഹപ്രിയനായ ആ മഹാപുരുഷനെ കാണുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, തപസ്സിൽ യുക്തനായ ബ്രഹ്മപുത്രൻ നാരദനോട് ആ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീകൾ ചോദിച്ചു।

Verse 8

अप्सरस ऊचुः । भगवन् ब्रह्मतनय भर्तृकामाः वयं द्विज । नारायणश्च भर्ता नो यथा स्यात् तत् प्रचक्ष्व नः ॥ ५४.८ ॥

അപ്സരസ്സുകൾ പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ, ബ്രഹ്മതനയ, ദ്വിജാ! ഞങ്ങൾ ഭർത്താവിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. നാരായണൻ ഞങ്ങളുടെ ഭർത്താവാകുന്നതെങ്ങനെ എന്നത് ഞങ്ങൾക്ക് ഉപദേശിക്കണമേ।

Verse 9

नारद उवाच । प्रणामपूर्वकः प्रश्नः सर्वत्र विहितः शुभः । स च मे न कृतो गर्वाद् युष्माभिर्यौवनस्मयात् ॥ ५४.९ ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—പ്രണാമപൂർവം ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യം എല്ലായിടത്തും ശുഭവും വിധിസമ്മതവും ആകുന്നു. എന്നാൽ ഞാൻ അഹങ്കാരത്താൽ അത് ചെയ്തില്ല; നിങ്ങൾ യൗവനഗർവത്താൽ ചെയ്തില്ല.

Verse 10

तथापि देवदेवस्य विष्णोर्यन्नामकीर्तितम् । भवतीभिस्तथा भर्त्ता भवत्विति हरिः कृतः । तन्नामोच्चारणादेव कृतं सर्वं न संशयः ॥ ५४.१० ॥

എങ്കിലും ദേവദേവനായ വിഷ്ണുവിന്റെ നാമം കീർത്തിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ‘ഞങ്ങളുടെ ഭർത്താവാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞ് നിങ്ങൾ ഹരിയെ സ്വാമിയായി അംഗീകരിച്ചു. ആ നാമോച്ചാരണമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ എല്ലാം സിദ്ധമാകുന്നു—സംശയമില്ല.

Verse 11

इदानीं कथयाम्याशु व्रतं येन हरिः स्वयम् । वरदत्वमवाप्नोति भर्तृत्वं च नियच्छति ॥ ५४.११ ॥

ഇപ്പോൾ ഞാൻ വേഗത്തിൽ ആ വ്രതം വിവരിക്കുന്നു; അതിലൂടെ സ്വയം ഹരി വരദാതാവെന്ന നില പ്രാപിക്കുകയും, ഭർത്തൃത്വം—രക്ഷകനും ആശ്രയവും ആയ പദം—നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 12

नारद उवाच । वसन्ते शुक्लपक्षस्य द्वादशी या भवेत्शुभा । तस्यामुपोष्य विधिवन्निशायां हरिमर्च्चयेत् ॥ ५४.१२ ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—വസന്തകാലത്ത് ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ശുഭ ദ്വാദശി തിഥിയിൽ, ആ ദിവസം വിധിപൂർവം ഉപവസിച്ച് രാത്രിയിൽ ഹരിയെ അർച്ചിക്കണം.

Verse 13

पर्यङ्कास्तरणं कृत्वा नानाचित्रसमन्वितम् । तत्र लक्ष्म्या युतं रौप्यं हरिं कृत्वा निवेशयेत् ॥ ५४.१३ ॥

വിവിധ ചിത്രാലങ്കാരങ്ങളോടുകൂടിയ പള്ളക്കവും അതിന്റെ വിരിപ്പും ഒരുക്കി, അവിടെ ലക്ഷ്മിയോടുകൂടിയ വെള്ളി-പ്രതിമാരൂപത്തിലുള്ള ഹരിയെ നിർമ്മിച്ച് സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 14

तस्योपरि ततः पुष्पैर्मण्डपं कारयेद् बुधः । नृत्यवादित्रगेयैश्च जागरं तत्र कारयेत् ॥ ५४.१४ ॥

അതിന്റെ മീതെ പിന്നെ ബുദ്ധിമാൻ പുഷ്പങ്ങളാൽ മണ്ഡപം പണിയിക്കണം; അവിടെ നൃത്തം, വാദ്യങ്ങൾ, ഗാനം എന്നിവയോടെ ജാഗരണം നടത്തിക്കണം.

Verse 15

मनॊभवायेति शिर अनङ्गायेति वै कटिम् । कामाय बाहुमूले तु सुशास्त्रायेति चोदरम् ॥ ५४.१५ ॥

‘മനോഭവായ’ എന്ന മന്ത്രം ശിരസ്സിൽ, ‘അനംഗായ’ എന്നത് കട്ടിയിൽ; ‘കാമായ’ എന്നത് ഭുജമൂലങ്ങളിൽ, ‘സുശാസ്ത്രായ’ എന്നത് ഉദരത്തിൽ നിയോഗിക്കണം.

Verse 16

मन्मथायेति पादौ तु हरयेति च सर्वतः । पुष्पैः सम्पूज्य देवेशं मल्लिकाजातिभिस्तथा ॥ ५४.१६ ॥

‘മന്മഥായ’ എന്നു ചൊല്ലി പാദങ്ങളെ പൂജിക്കുകയും, ‘ഹരയേ’ എന്നു ചൊല്ലി എല്ലാടത്തും പൂജിക്കുകയും ചെയ്യണം; പിന്നെ മല്ലിക, ജാതി മുതലായ പുഷ്പങ്ങളാൽ ദേവേശനെ യഥാവിധി ആരാധിക്കണം.

Verse 17

पश्चाच्चतुर आदाय इक्षुदण्डान् सुशोभनान् । चतुर्दिक्षु न्यसेत् तस्य देवस्य प्रणतो नृप ॥ ५४.१७ ॥

അതിനുശേഷം, ഹേ രാജാവേ, മനോഹരമായ നാല് ഇക്ഷുദണ്ഡങ്ങൾ എടുത്ത്, ആ ദേവനെ നമസ്കരിച്ചു, അവയെ നാലു ദിക്കുകളിലും സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 18

एवं कृत्वा प्रभाते तु प्रदद्याद् ब्राह्मणाय वै । वेदवेदाङ्गयुक्ताय सम्पूर्णाङ्गाय धीमते ॥ ५४.१८ ॥

ഇങ്ങനെ ചെയ്ത ശേഷം പ്രഭാതത്തിൽ വേദവും വേദാംഗങ്ങളും ഉള്ള, അവയവസമ്പൂർണ്ണനും ധീമാനുമായ ബ്രാഹ്മണന് (ദാനം/അർപ്പണം) നല്കണം.

Verse 19

ब्राह्मणांश्च तथा पूज्य व्रतमेतत् समापयेत् । एवं कृते तथा विष्णुर्भर्त्ता वो भविता ध्रुवम् ॥ ५४.१९ ॥

ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും യഥാവിധി പൂജിച്ച് ഈ വ്രതം സമാപിപ്പിക്കണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ വിഷ്ണു നിശ്ചയമായും നിങ്ങളുടെ രക്ഷകനാകും.

Verse 20

अकृत्वा मत्प्रणामं तु पृष्टो गर्वेण शोभनाः । अवमानस्य तस्यायं विपाको वो भविष्यति ॥ ५४.२० ॥

എനിക്ക് പ്രണാമം അർപ്പിക്കാതെ, ചോദിച്ചിട്ടും നിങ്ങൾ അഹങ്കാരത്തോടെ സംസാരിച്ചു, ഹേ ശോഭനികളേ. ആ അവമാനത്തിന്റെ വിപാകം ഇതായിരിക്കും നിങ്ങള്ക്ക്.

Verse 21

एतस्मिन्नेव सरसि अष्टावक्रो महामुनिः । तस्योपहासं कृत्वा तु शापं लप्स्यथ शोभनाः ॥ ५४.२१ ॥

ഈ തടാകത്തിൽ തന്നെയാണ് മഹാമുനി അഷ്ടാവക്രൻ. അവനെ പരിഹസിച്ചാൽ, ഹേ ശോഭനികളേ, നിങ്ങൾ ശാപം പ്രാപിക്കും.

Verse 22

व्रतेनानेन देवेशं पतिं लब्ध्वाभिमानतः । अवमानेऽपहरणं गोपालैर्वो भविष्यति । पुरा हर्त्ता च कन्यानां देवो भर्त्ता भविष्यति ॥ ५४.२२ ॥

ഈ വ്രതംകൊണ്ട് ദേവേശനെ ഭർത്താവായി ലഭിച്ചിട്ടും, അഭിമാനത്താൽ അവമാനം സംഭവിക്കുമ്പോൾ ഗോപാലന്മാർ നിങ്ങളെ അപഹരിക്കും. മുമ്പ് കന്യകളെ ഹരിച്ചിരുന്ന അതേ ദേവൻ തന്നെയാണ് ഭർത്താവാകുന്നത്.

Verse 23

अगस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा स देवर्षिः प्रययौ नारदः क्षणात् । ता अप्येतद् व्रतं चक्रुस् तुष्टश्चासां स्वयं हरिः ॥ ५४.२३ ॥

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു— ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവർഷി നാരദൻ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ പുറപ്പെട്ടു. അവരും ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു; സ്വയം ഹരി അവരിൽ പ്രസന്നനായി.