Adhyaya 54: Nārada’s Teaching on a Viṣṇu-Vrata for Securing a Husband (Narrative of the Apsarases)

Verse 1

भद्राश्व उवाच । विज्ञानोत्पत्तिकामस्य क आराध्यो भवेद् द्विज । कथं चाराध्यतेऽसौ हि एतदाख्याहि मे द्विज ॥ ५४.१ ॥

భద్రాశ్వుడు పలికెను— ఓ ద్విజా! విజ్ఞానోత్పత్తిని కోరువాడు ఎవరి ఆరాధన చేయవలెను? మరియు ఆ ఆరాధన ఎలా చేయబడును? ఇది నాకు చెప్పుము, ఓ ద్విజా.

Verse 2

अगस्त्य उवाच । विष्णुरेव सदाराध्यः सर्वदेवैरपि प्रभुः । तस्योपायं प्रवक्ष्यामि येनासौ वरदो भवेत् ॥ ५४.२ ॥

అగస్త్యుడు పలికెను— విష్ణువే సదా ఆరాధ్యుడు; ఆయన సమస్త దేవతలకూ ప్రభువు. ఆయన వరదాతగా కావునట్లు చేసే ఉపాయాన్ని నేను చెప్పుదును.

Verse 3

रहस्यं सर्वदेवानां मुनीनां मनुजांस्तथा । नारायणः परो देवस्तं प्रणम्य न सीदति ॥ ५४.३ ॥

ఇది సమస్త దేవతలు, మునులు మరియు మనుష్యులకు రహస్య తత్త్వము— నారాయణుడే పరమ దేవుడు; ఆయనకు ప్రణామం చేసినవాడు ఎప్పుడూ విషాదంలో పడడు.

Verse 4

श्रूयते च पुरा राजन् नारदेन महात्मना । कथितं तुष्टिदं विष्णोर्व्रतमप्सरसां तथा ॥ ५४.४ ॥

ఓ రాజా, ప్రాచీనకాలంలో మహాత్మ నారదుడు విష్ణువుకు తుష్టిని కలిగించే వ్రతమును, అలాగే అప్సరసల విషయమైన వ్రతమును కూడా వివరించాడని వినబడుతుంది।

Verse 5

नारदस्तु पुरा कल्पे गतवान् मानसंसारः । स्नानार्थं तत्र चाजापश्यत् सर्वमप्सरसां गणम् ॥ ५४.५ ॥

పూర్వ కల్పంలో నారదుడు మానస సరోవరానికి వెళ్లాడు. అక్కడ స్నానం చేయుటకు వెళ్లినప్పుడు అతడు అప్సరసల సమస్త గణమును చూచెను।

Verse 6

तास्तं दृष्ट्वा विलासिन्यो जटामुकुटधारिणम् । अस्थिचर्मावशेषं तु छत्रदण्डकपालिनम् ॥ ५४.६ ॥

అతనిని చూచి ఆ విలాసినులు—జటాముకుటధారి, అస్తి-చర్మావశేషములు ధరించినవాడు, ఛత్రదండమును మరియు కపాలపాత్రమును మోసినవాడు—అని అతనిని తిలకించిరి।

Verse 7

देवासुरमनुष्याणां दिदृक्षुं कलहप्रियम् । ब्रह्मपुत्रं तपोयुक्तं पप्रच्छुस्ता वराङ्गनाः ॥ ५४.७ ॥

దేవులు, అసురులు, మనుష్యుల మధ్య కలహప్రియుడైన ఆ మహాపురుషుని చూడాలని కోరుతూ, తపస్సుతో యుక్తుడైన బ్రహ్మపుత్ర నారదుని ఆ వరాంగనులు ప్రశ్నించిరి।

Verse 8

अप्सरस ऊचुः । भगवन् ब्रह्मतनय भर्तृकामाः वयं द्विज । नारायणश्च भर्ता नो यथा स्यात् तत् प्रचक्ष्व नः ॥ ५४.८ ॥

అప్సరసలు పలికిరి—ఓ భగవన్, ఓ బ్రహ్మతనయ, ఓ ద్విజా! మాకు భర్త కావలెను. నారాయణుడు మా భర్తగా ఎలా అవుతాడో మాకు వివరించుము।

Verse 9

नारद उवाच । प्रणामपूर्वकः प्रश्नः सर्वत्र विहितः शुभः । स च मे न कृतो गर्वाद् युष्माभिर्यौवनस्मयात् ॥ ५४.९ ॥

నారదుడు అన్నాడు—ప్రణామంతో ముందుగా అడిగే ప్రశ్న సర్వత్రా శుభమని, విధిసమ్మతమని భావిస్తారు. కానీ నేను అహంకారంతో అది చేయలేదు; మీరు యౌవన గర్వంతో చేయలేదు.

Verse 10

तथापि देवदेवस्य विष्णोर्यन्नामकीर्तितम् । भवतीभिस्तथा भर्त्ता भवत्विति हरिः कृतः । तन्नामोच्चारणादेव कृतं सर्वं न संशयः ॥ ५४.१० ॥

అయినప్పటికీ దేవదేవుడైన విష్ణువు నామం కీర్తించబడినందున, ‘మాకు భర్తగా ఉండుగాక’ అని మీరు హరిని స్వామిగా స్వీకరించారు. ఆ నామోచ్చారణ మాత్రముతోనే సమస్తం సిద్ధమవుతుంది—సందేహం లేదు.

Verse 11

इदानीं कथयाम्याशु व्रतं येन हरिः स्वयम् । वरदत्वमवाप्नोति भर्तृत्वं च नियच्छति ॥ ५४.११ ॥

ఇప్పుడు నేను త్వరగా ఆ వ్రతాన్ని వివరిస్తాను; దాని ద్వారా స్వయంగా హరి వరదాత స్థితిని పొందుతాడు, అలాగే భర్తృత్వం—రక్షకుడు, ఆధారుడు అనే పాత్రను కూడా ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 12

नारद उवाच । वसन्ते शुक्लपक्षस्य द्वादशी या भवेत्शुभा । तस्यामुपोष्य विधिवन्निशायां हरिमर्च्चयेत् ॥ ५४.१२ ॥

నారదుడు అన్నాడు—వసంత ఋతువులో శుక్లపక్షంలోని శుభ ద్వాదశి తిథి వచ్చినప్పుడు, ఆ రోజున విధివిధానంగా ఉపవాసం చేసి రాత్రి హరిని ఆరాధించాలి.

Verse 13

पर्यङ्कास्तरणं कृत्वा नानाचित्रसमन्वितम् । तत्र लक्ष्म्या युतं रौप्यं हरिं कृत्वा निवेशयेत् ॥ ५४.१३ ॥

వివిధ చిత్రాల అలంకారాలతో కూడిన పరియంకం (శయ్య) మరియు దాని పరచును సిద్ధం చేసి, అక్కడ లక్ష్మీతో కూడిన వెండి ప్రతిమారూప హరిని తయారు చేసి ప్రతిష్ఠించాలి.

Verse 14

तस्योपरि ततः पुष्पैर्मण्डपं कारयेद् बुधः । नृत्यवादित्रगेयैश्च जागरं तत्र कारयेत् ॥ ५४.१४ ॥

దాని మీద తరువాత బుద్ధిమంతుడు పుష్పాలతో మండపం నిర్మింపజేయాలి; అక్కడ నృత్యం, వాద్యాలు, గానంతో జాగరణం చేయించాలి।

Verse 15

मनॊभवायेति शिर अनङ्गायेति वै कटिम् । कामाय बाहुमूले तु सुशास्त्रायेति चोदरम् ॥ ५४.१५ ॥

‘మనోభవాయ’ అనే మంత్రాన్ని శిరస్సుకు, ‘అనంగాయ’ అనే మంత్రాన్ని నడుముకు; ‘కామాయ’ అనే మంత్రాన్ని భుజమూలాలకు, ‘సుశాస్త్రాయ’ అనే మంత్రాన్ని ఉదరానికి నియోగించాలి।

Verse 16

मन्मथायेति पादौ तु हरयेति च सर्वतः । पुष्पैः सम्पूज्य देवेशं मल्लिकाजातिभिस्तथा ॥ ५४.१६ ॥

‘మన్మథాయ’ అని పాదాలను పూజించి, ‘హరయే’ అని అన్ని వైపులా పూజించాలి; తరువాత మల్లికా, జాతి వంటి పుష్పాలతో దేవేశ్వరుని సమ్యక్‌గా ఆరాధించాలి।

Verse 17

पश्चाच्चतुर आदाय इक्षुदण्डान् सुशोभनान् । चतुर्दिक्षु न्यसेत् तस्य देवस्य प्रणतो नृप ॥ ५४.१७ ॥

తర్వాత, ఓ రాజా, నాలుగు అందమైన చెరకు దండాలను తీసుకొని, ఆ దేవునికి నమస్కరించి, వాటిని నాలుగు దిక్కులలో స్థాపించాలి।

Verse 18

एवं कृत्वा प्रभाते तु प्रदद्याद् ब्राह्मणाय वै । वेदवेदाङ्गयुक्ताय सम्पूर्णाङ्गाय धीमते ॥ ५४.१८ ॥

ఇలా చేసిన తరువాత ఉదయాన్నే వేద-వేదాంగములతో యుక్తుడైన, అవయవసంపూర్ణుడైన, ధీమంతుడైన బ్రాహ్మణునికి (దానం/అర్పణ) ఇవ్వాలి.

Verse 19

ब्राह्मणांश्च तथा पूज्य व्रतमेतत् समापयेत् । एवं कृते तथा विष्णुर्भर्त्ता वो भविता ध्रुवम् ॥ ५४.१९ ॥

బ్రాహ్మణులను కూడా యథావిధిగా పూజించి ఈ వ్రతాన్ని సమాప్తి చేయాలి. ఇలా చేసినప్పుడు విష్ణువు నిశ్చయంగా మీ రక్షకుడవుతాడు.

Verse 20

अकृत्वा मत्प्रणामं तु पृष्टो गर्वेण शोभनाः । अवमानस्य तस्यायं विपाको वो भविष्यति ॥ ५४.२० ॥

నాకు నమస్కారం చేయకుండా, అడిగినప్పటికీ మీరు గర్వంతో మాట్లాడారు, ఓ శోభనులారా. ఆ అవమానానికి ఇదే ఫలితం మీకు కలుగుతుంది.

Verse 21

एतस्मिन्नेव सरसि अष्टावक्रो महामुनिः । तस्योपहासं कृत्वा तु शापं लप्स्यथ शोभनाः ॥ ५४.२१ ॥

ఈ సరస్సులోనే మహాముని అష్టావక్రుడు ఉన్నాడు. అతనిని పరిహసిస్తే, ఓ శోభనులారా, మీరు శాపాన్ని పొందుతారు.

Verse 22

व्रतेनानेन देवेशं पतिं लब्ध्वाभिमानतः । अवमानेऽपहरणं गोपालैर्वो भविष्यति । पुरा हर्त्ता च कन्यानां देवो भर्त्ता भविष्यति ॥ ५४.२२ ॥

ఈ వ్రతంతో దేవేశ్వరుణ్ని భర్తగా పొందినప్పటికీ, అహంకారంతో అవమానం కలిగినప్పుడు గోపాలులచే మీ అపహరణ జరుగుతుంది. పూర్వం కన్యలను హరించిన ఆ దేవుడే (మీ) భర్త అవుతాడు.

Verse 23

अगस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा स देवर्षिः प्रययौ नारदः क्षणात् । ता अप्येतद् व्रतं चक्रुस् तुष्टश्चासां स्वयं हरिः ॥ ५४.२३ ॥

అగస్త్యుడు పలికెను— ఇలా చెప్పి దేవర్షి నారదుడు క్షణంలోనే వెళ్లిపోయాడు. వారు కూడా ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించారు; స్వయంగా హరి వారిపై ప్రసన్నుడయ్యాడు.