Adhyaya 54: Nārada’s Teaching on a Viṣṇu-Vrata for Securing a Husband (Narrative of the Apsarases)
Nārada-proktaṃ Viṣṇu-vrataṃ (Apsarasāṃ Bhartṛ-prāpti-vrata-kathā)
Ritual-Manual (Vrata) embedded in Didactic Narrative
வராஹ–பிருதிவி உரையாடல் பின்னணியில் பத்ராஷ்வன் அகஸ்தியரிடம்—உண்மையான ஞானம் (விஞ்ஞானம்) எந்த தெய்வத்தால் உண்டாகிறது, அதை எவ்வாறு வழிபட வேண்டும்? என்று கேட்கிறான். அகஸ்தியர் விஷ்ணு/நாராயணனே அனைவருக்கும் சரணமும், எங்கும் ஆராதிக்கத் தக்கவனும் எனக் கூறி ஒரு எடுத்துக்காட்டைச் சொல்கிறார். மானஸஸரோவரத்தில் நாரதர் சில அப்சரஸ்களைச் சந்திக்கிறார்; அவர்கள் நாராயணனை கணவராக விரும்புகின்றனர். நாரதர் அவர்களின் இளமை அகந்தை, முறையான மரியாதையின்மையை கண்டித்து, விஷ்ணு நாம உச்சரிப்பிற்கே பலன் உண்டு என விளக்கி, வசந்தகால சுக்ல த்வாதசியின் விஷ்ணு விரதத்தை போதிக்கிறார்—இரவு பூஜை, லக்ஷ்மியுடன் ஹரியின் வெள்ளி விக்ரகம், மலர் மண்டபம், இசை, ஜாகரணம், இறுதியில் பிராமண தானம். அவமதிப்பால் எதிர்கால சாபம் (அஷ்டாவக்ர–கோபாலர் தொடர்பு) வரும் என எச்சரிக்கையும் உள்ளது. அப்சரஸ்கள் விரதம் செய்து ஹரியை மகிழ்வித்தனர் என அகஸ்தியர் கூறுகிறார்.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 54
Verse 1
भद्राश्व उवाच । विज्ञानोत्पत्तिकामस्य क आराध्यो भवेद् द्विज । कथं चाराध्यतेऽसौ हि एतदाख्याहि मे द्विज ॥ ५४.१ ॥
பத்ராஷ்வன் கூறினான்— ஓ இருமுறை பிறந்தவனே! விவேகஞானம் (விஞ்ஞானம்) உதிக்க விரும்புவன் யாரை ஆராதிக்க வேண்டும்? மேலும் அவ்வாராதனை எவ்வாறு செய்யப்படுகிறது? இதை எனக்கு உரைத்தருள்வாயாக, ஓ த்விஜா.
Verse 2
अगस्त्य उवाच । विष्णुरेव सदाराध्यः सर्वदेवैरपि प्रभुः । तस्योपायं प्रवक्ष्यामि येनासौ वरदो भवेत् ॥ ५४.२ ॥
அகஸ்தியர் கூறினார்— விஷ்ணுவே எப்போதும் ஆராதிக்கத் தக்கவர்; அவர் எல்லாத் தேவர்களுக்கும் ஆண்டவன். அவர் வரதனாக அருளும்படி செய்யும் வழிமுறையை நான் உரைப்பேன்.
Verse 3
रहस्यं सर्वदेवानां मुनीनां मनुजांस्तथा । नारायणः परो देवस्तं प्रणम्य न सीदति ॥ ५४.३ ॥
இது எல்லாத் தேவர்கள், முனிவர்கள், மனிதர்கள் அனைவருக்கும் உரிய ரகசியத் தத்துவம்— நாராயணனே பரம தேவன்; அவரை வணங்கினால் மனிதன் ஒருபோதும் துயரத்தில் வீழான்.
Verse 4
श्रूयते च पुरा राजन् नारदेन महात्मना । कथितं तुष्टिदं विष्णोर्व्रतमप्सरसां तथा ॥ ५४.४ ॥
ஓ அரசே, முற்காலத்தில் மகாத்மா நாரதர் விஷ்ணுவின் திருப்தியை அளிக்கும் விரதத்தையும், அதுபோல அப்சரஸ்களைச் சார்ந்த விரதத்தையும் கூறினார் என்று கேள்விப்படப்படுகிறது।
Verse 5
नारदस्तु पुरा कल्पे गतवान् मानसंसारः । स्नानार्थं तत्र चाजापश्यत् सर्वमप्सरसां गणम् ॥ ५४.५ ॥
முன்னொரு கல்பத்தில் நாரதர் மானஸ சரோவரத்திற்குச் சென்றார். அங்கு நீராடுவதற்காகச் சென்றபோது அப்சரஸ்களின் முழுக் கூட்டத்தையும் அவர் கண்டார்.
Verse 6
तास्तं दृष्ट्वा विलासिन्यो जटामुकुटधारिणम् । अस्थिचर्मावशेषं तु छत्रदण्डकपालिनम् ॥ ५४.६ ॥
அவரைக் கண்ட அந்த விளையாட்டுத் தன்மையுடைய பெண்கள், ஜடாமுடி முக்குடம் அணிந்தவராகவும், எலும்பு-தோல் அவசேஷங்களைத் தாங்கியவராகவும், குடைத் தண்டு மற்றும் கபாலப் பாத்திரம் ஏந்தியவராகவும் அவரைக் கண்டனர்.
Verse 7
देवासुरमनुष्याणां दिदृक्षुं कलहप्रियम् । ब्रह्मपुत्रं तपोयुक्तं पप्रच्छुस्ता वराङ्गनाः ॥ ५४.७ ॥
தேவர்கள், அசுரர்கள், மனிதர்கள் ஆகியோரிடையே கலகத்தை விரும்பி உலாவுபவரை காண விரும்பி, தவம் நிறைந்த பிரம்மபுத்திரன் நாரதரை அந்த நற்குல மகளிர் வினவினர்.
Verse 8
अप्सरस ऊचुः । भगवन् ब्रह्मतनय भर्तृकामाः वयं द्विज । नारायणश्च भर्ता नो यथा स्यात् तत् प्रचक्ष्व नः ॥ ५४.८ ॥
அப்சரஸ்கள் கூறினார்கள்—பகவனே, பிரம்மதனயனே, த்விஜனே! எங்களுக்கு கணவன் வேண்டுமென்று ஆசை. நாராயணன் எவ்வாறு எங்களுக்குக் கணவனாக அமைய முடியும் என்பதை எங்களுக்கு விளக்குங்கள்.
Verse 9
नारद उवाच । प्रणामपूर्वकः प्रश्नः सर्वत्र विहितः शुभः । स च मे न कृतो गर्वाद् युष्माभिर्यौवनस्मयात् ॥ ५४.९ ॥
நாரதர் கூறினார்—வணக்கத்துடன் முன்பாகக் கேட்கப்படும் கேள்வி எங்கும் மங்களகரமும் முறையுடனும் கருதப்படுகிறது. ஆனால் நான் அகந்தையால் அதைச் செய்யவில்லை; நீங்களும் இளமைப் பெருமிதத்தால் செய்யவில்லை.
Verse 10
तथापि देवदेवस्य विष्णोर्यन्नामकीर्तितम् । भवतीभिस्तथा भर्त्ता भवत्विति हरिः कृतः । तन्नामोच्चारणादेव कृतं सर्वं न संशयः ॥ ५४.१० ॥
எனினும் தேவர்களின் தேவனான விஷ்ணுவின் நாமம் கீர்த்திக்கப்பட்டதால், ‘எங்கள் பர்த்தாவாக இருப்பீராக’ என்று கூறி நீங்கள் ஹரியைத் தங்களின் ஆண்டவனாக ஏற்றுக் கொண்டீர்கள். அந்த நாமத்தை உச்சரித்தாலே அனைத்தும் நிறைவேறும்—சந்தேகம் இல்லை.
Verse 11
इदानीं कथयाम्याशु व्रतं येन हरिः स्वयम् । वरदत्वमवाप्नोति भर्तृत्वं च नियच्छति ॥ ५४.११ ॥
இப்போது நான் விரைவாக அந்த விரதத்தைச் சொல்கிறேன்; அதனால் ஹரி தாமே வரதாதா நிலையை அடைகிறார், மேலும் பர்த்தൃത്വம்—காப்பாளன், ஆதரவாளர் என்ற பதவியையும் அளிக்கிறார்.
Verse 12
नारद उवाच । वसन्ते शुक्लपक्षस्य द्वादशी या भवेत्शुभा । तस्यामुपोष्य विधिवन्निशायां हरिमर्च्चयेत् ॥ ५४.१२ ॥
நாரதர் கூறினார்—வசந்த காலத்தில் சுக்லபக்ஷத்தின் மங்களமான த்வாதசி திதியில், அந்த நாளில் முறையாக உபவாசம் இருந்து, இரவில் ஹரியை அர்ச்சிக்க வேண்டும்.
Verse 13
पर्यङ्कास्तरणं कृत्वा नानाचित्रसमन्वितम् । तत्र लक्ष्म्या युतं रौप्यं हरिं कृत्वा निवेशयेत् ॥ ५४.१३ ॥
பலவகை அலங்காரச் சித்திரங்களுடன் கூடிய படுக்கையும் அதன் விரிப்பையும் அமைத்து, அங்கே லக்ஷ்மியுடன் கூடிய வெள்ளிப் பிரதிமையாக ஹரியை உருவாக்கி நிறுவ வேண்டும்.
Verse 14
तस्योपरि ततः पुष्पैर्मण्डपं कारयेद् बुधः । नृत्यवादित्रगेयैश्च जागरं तत्र कारयेत् ॥ ५४.१४ ॥
அதன் மேல் பின்னர் அறிவுடையவன் மலர்களால் மண்டபம் அமைக்கச் செய்ய வேண்டும்; அங்கே நடனம், வாத்தியங்கள், பாடல் ஆகியவற்றுடன் ஜாகரத்தை நடத்த வேண்டும்.
Verse 15
मनॊभवायेति शिर अनङ्गायेति वै कटिम् । कामाय बाहुमूले तु सुशास्त्रायेति चोदरम् ॥ ५४.१५ ॥
‘மனோபவாய’ என்பதைத் தலைக்கு, ‘அனங்காய’ என்பதை இடுப்பிற்கு; ‘காமாய’ என்பதை கைகளின் மூலத்திற்கு, ‘சுஷாஸ்த்ராய’ என்பதை வயிற்றிற்கு நியமிக்க வேண்டும்.
Verse 16
मन्मथायेति पादौ तु हरयेति च सर्वतः । पुष्पैः सम्पूज्य देवेशं मल्लिकाजातिभिस्तथा ॥ ५४.१६ ॥
‘மன்மதாய’ என்று பாதங்களைப் பூஜித்து, ‘ஹரயே’ என்று எல்லாத் திசைகளிலும் பூஜிக்க வேண்டும்; பின்னர் மல்லிகா, ஜாதி முதலிய மலர்களால் தேவேசனை முறையாக வழிபட வேண்டும்.
Verse 17
पश्चाच्चतुर आदाय इक्षुदण्डान् सुशोभनान् । चतुर्दिक्षु न्यसेत् तस्य देवस्य प्रणतो नृप ॥ ५४.१७ ॥
பின்னர், அரசே, நான்கு அழகிய கரும்புத் தண்டுகளை எடுத்துக் கொண்டு, அந்தத் தேவனை வணங்கி, அவற்றை நான்கு திசைகளிலும் நிறுவ வேண்டும்.
Verse 18
एवं कृत्वा प्रभाते तु प्रदद्याद् ब्राह्मणाय वै । वेदवेदाङ्गयुक्ताय सम्पूर्णाङ्गाय धीमते ॥ ५४.१८ ॥
இவ்வாறு செய்து விடியற்காலையில் வேதமும் வேதாங்கங்களும் உடைய, அங்கங்கள் நிறைந்த, அறிவுடைய பிராமணனுக்கு (தானம்/அர்ப்பணம்) வழங்க வேண்டும்.
Verse 19
ब्राह्मणांश्च तथा पूज्य व्रतमेतत् समापयेत् । एवं कृते तथा विष्णुर्भर्त्ता वो भविता ध्रुवम् ॥ ५४.१९ ॥
பிராமணர்களையும் முறையாகப் பூஜித்து இந்த விரதத்தை நிறைவு செய்ய வேண்டும். இவ்வாறு செய்தால் விஷ்ணு நிச்சயமாக உங்கள் பாதுகாவலனாவார்.
Verse 20
अकृत्वा मत्प्रणामं तु पृष्टो गर्वेण शोभनाः । अवमानस्य तस्यायं विपाको वो भविष्यति ॥ ५४.२० ॥
எனக்கு வணக்கம் செலுத்தாமல், கேட்டபோதும் அகந்தையுடன் பேசினீர்கள், ஓ அழகியவர்களே. அந்த அவமதிப்பின் விளைவு இதுவே உங்களுக்கு ஏற்படும்.
Verse 21
एतस्मिन्नेव सरसि अष्टावक्रो महामुनिः । तस्योपहासं कृत्वा तु शापं लप्स्यथ शोभनाः ॥ ५४.२१ ॥
இந்த ஏரியிலேயே மகாமுனி அஷ்டாவக்ரர் இருக்கிறார். அவரை ஏளனம் செய்தால், ஓ அழகியவர்களே, நீங்கள் சாபத்தை அடைவீர்கள்.
Verse 22
व्रतेनानेन देवेशं पतिं लब्ध्वाभिमानतः । अवमानेऽपहरणं गोपालैर्वो भविष्यति । पुरा हर्त्ता च कन्यानां देवो भर्त्ता भविष्यति ॥ ५४.२२ ॥
இந்த விரதத்தால் தேவேசனை கணவராகப் பெற்றாலும், அகந்தையால் அவமதிப்பு நேரும்போது கோபாலர்களால் உங்கள் அபகரிப்பு நிகழும். முன்பு கன்னியரை எடுத்துச் சென்ற அதே தேவனே (உங்கள்) கணவராவான்.
Verse 23
अगस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा स देवर्षिः प्रययौ नारदः क्षणात् । ता अप्येतद् व्रतं चक्रुस् तुष्टश्चासां स्वयं हरिः ॥ ५४.२३ ॥
அகஸ்தியர் கூறினார்— இவ்வாறு சொல்லி தேவரிஷி நாரதர் உடனே புறப்பட்டார். அவர்களும் இந்த விரதத்தைச் செய்தனர்; அவர்களிடம் ஹரி தாமே மகிழ்ந்தார்.
Frequently Asked Questions
The text frames Viṣṇu/Nārāyaṇa as the central object of worship for those seeking vijñāna (discernment/knowledge) and emphasizes disciplined reverence: proper inquiry begins with praṇāma, while garva (pride) and avamāna (disrespect) generate adverse outcomes. It also advances a Purāṇic principle of nāma-kīrtana, presenting the utterance of Viṣṇu’s name as intrinsically efficacious within the narrative’s logic.
The vrata is specified for vasanta (spring), on a śukla-pakṣa dvādaśī (the 12th lunar day of the bright fortnight). The procedure includes upavāsa (fasting) and a night-time (niśāyām) worship of Hari with jāgaraṇa (vigil) supported by song, instrumental music, and dance.
Environmental stewardship is implicit rather than programmatic: the didactic scene is set at Mānasasaras, presenting a sacred water-body as a locus of ritual discipline and ethical instruction. In a Varāha–Pṛthivī interpretive frame, the chapter can be read as linking terrestrial spaces (lakes, groves, pavilions) to regulated human conduct—fasting, non-disruptive vigil, and offerings—thereby modeling how sacred landscapes are maintained through norms of restraint and respectful engagement.
The narrative references Bhadrāśva (questioner), Agastya (teacher), Nārada (devarṣi and instructor), and Aṣṭāvakra (mahāmuni) as a figure associated with a forthcoming curse tied to disrespect. It also mentions apsarases as a cultural class of celestial women and gopālas (cowherds) as future agents in the foretold consequence.