Adhyaya 54: Nārada’s Teaching on a Viṣṇu-Vrata for Securing a Husband (Narrative of the Apsarases)

Verse 1

भद्राश्व उवाच । विज्ञानोत्पत्तिकामस्य क आराध्यो भवेद् द्विज । कथं चाराध्यतेऽसौ हि एतदाख्याहि मे द्विज ॥ ५४.१ ॥

ভদ্ৰাশ্ব ক’লে— হে দ্বিজ! যিজনে বিজ্ঞান (বিবেকজ্ঞান) উদ্ভৱ কামনা কৰে, তেওঁ কাক আৰাধনা কৰিব? আৰু সেই আৰাধনা কেনেকৈ কৰা হয়? হে দ্বিজ, মোক কওক।

Verse 2

अगस्त्य उवाच । विष्णुरेव सदाराध्यः सर्वदेवैरपि प्रभुः । तस्योपायं प्रवक्ष्यामि येनासौ वरदो भवेत् ॥ ५४.२ ॥

অগস্ত্য ক’লে— বিষ্ণুৱেই সদা আৰাধ্য; তেওঁ সকলো দেৱতাৰো প্ৰভু। যি উপায়ে তেওঁ বৰদাতা হন, সেই উপায় মই ক’ম।

Verse 3

रहस्यं सर्वदेवानां मुनीनां मनुजांस्तथा । नारायणः परो देवस्तं प्रणम्य न सीदति ॥ ५४.३ ॥

এইটো সকলো দেৱতা, মুনি আৰু মানুহৰ বাবে ৰহস্য-তত্ত্ব— নাৰায়ণেই পৰম দেৱ; তেওঁক প্ৰণাম কৰিলে মানুহ কেতিয়াও বিষাদত নপৰে।

Verse 4

श्रूयते च पुरा राजन् नारदेन महात्मना । कथितं तुष्टिदं विष्णोर्व्रतमप्सरसां तथा ॥ ५४.४ ॥

হে ৰাজন, প্ৰাচীন কালত মহাত্মা নাৰদে বিষ্ণুৰ তুষ্টিদায়ক ব্ৰত আৰু অপ্সৰাসকলৰ সম্পৰ্কীয় ব্ৰতও বৰ্ণনা কৰিছিল বুলি শুনা যায়।

Verse 5

नारदस्तु पुरा कल्पे गतवान् मानसंसारः । स्नानार्थं तत्र चाजापश्यत् सर्वमप्सरसां गणम् ॥ ५४.५ ॥

পূৰ্বৰ এক কল্পত নাৰদ মানস সৰোবৰলৈ গৈছিল। তাত স্নান কৰিবলৈ গৈ তেওঁ অপ্সৰাসকলৰ সমগ্ৰ দলটো দেখিলে।

Verse 6

तास्तं दृष्ट्वा विलासिन्यो जटामुकुटधारिणम् । अस्थिचर्मावशेषं तु छत्रदण्डकपालिनम् ॥ ५४.६ ॥

তেওঁক দেখি সেই বিলাসিনীসকলে জটা-মুকুটধাৰী, অস্থি-চৰ্মৰ অৱশেষ ধাৰণকাৰী, আৰু ছত্ৰদণ্ড তথা কপালপাত্ৰ বহনকাৰী ৰূপে তেওঁক দেখিলে।

Verse 7

देवासुरमनुष्याणां दिदृक्षुं कलहप्रियम् । ब्रह्मपुत्रं तपोयुक्तं पप्रच्छुस्ता वराङ्गनाः ॥ ५४.७ ॥

দেৱ, অসুৰ আৰু মানুহৰ মাজত কলহপ্ৰিয় সেই মহাপুৰুষক চাবলৈ ইচ্ছা কৰি, তপস্যাযুক্ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নাৰদক সেই সুশ্ৰী নাৰীয়ে প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 8

अप्सरस ऊचुः । भगवन् ब्रह्मतनय भर्तृकामाः वयं द्विज । नारायणश्च भर्ता नो यथा स्यात् तत् प्रचक्ष्व नः ॥ ५४.८ ॥

অপ্সৰাসকলে ক’লে—হে ভগৱন, হে ব্ৰহ্মতনয়, হে দ্বিজ! আমি স্বামী কামনা কৰোঁ। নাৰায়ণ কেনেকৈ আমাৰ স্বামী হ’ব পাৰে, সেয়া আমাক কওক।

Verse 9

नारद उवाच । प्रणामपूर्वकः प्रश्नः सर्वत्र विहितः शुभः । स च मे न कृतो गर्वाद् युष्माभिर्यौवनस्मयात् ॥ ५४.९ ॥

নাৰদে ক’লে—প্ৰণামপূৰ্বক কৰা প্ৰশ্ন সৰ্বত্ৰ শুভ আৰু বিধিসংগত বুলি গণ্য। কিন্তু মই অহংকাৰবশত সেয়া নকৰিলোঁ, আৰু তোমালোকেও যৌৱনৰ গৰ্বত নকৰিলা।

Verse 10

तथापि देवदेवस्य विष्णोर्यन्नामकीर्तितम् । भवतीभिस्तथा भर्त्ता भवत्विति हरिः कृतः । तन्नामोच्चारणादेव कृतं सर्वं न संशयः ॥ ५४.१० ॥

তথাপি দেৱদেৱ বিষ্ণুৰ নাম যিহেতু কীৰ্তিত হৈছে, সেয়ে ‘আমাৰ ভৰ্তা হওক’ বুলি কৈ তোমালোকে হৰিক স্বামীৰূপে গ্ৰহণ কৰিলা। সেই নাম উচ্চাৰণমাত্ৰেই সকলো সিদ্ধ হয়—সন্দেহ নাই।

Verse 11

इदानीं कथयाम्याशु व्रतं येन हरिः स्वयम् । वरदत्वमवाप्नोति भर्तृत्वं च नियच्छति ॥ ५४.११ ॥

এতিয়া মই শীঘ্ৰে সেই ব্ৰতৰ বৰ্ণনা কৰোঁ, যাৰ দ্বাৰা স্বয়ং হৰি বৰদাতা-ভাব লাভ কৰে আৰু ভৰ্তৃত্ব—ৰক্ষা আৰু আশ্ৰয়ৰ পদ—প্ৰদান কৰে।

Verse 12

नारद उवाच । वसन्ते शुक्लपक्षस्य द्वादशी या भवेत्शुभा । तस्यामुपोष्य विधिवन्निशायां हरिमर्च्चयेत् ॥ ५४.१२ ॥

নাৰদে ক’লে—বসন্ত ঋতুত শুক্লপক্ষৰ যি শুভ দ্বাদশী তিথি হয়, সেই দিনা বিধিপূৰ্বক উপবাস কৰি ৰাতি হৰিৰ অর্চনা কৰিব লাগে।

Verse 13

पर्यङ्कास्तरणं कृत्वा नानाचित्रसमन्वितम् । तत्र लक्ष्म्या युतं रौप्यं हरिं कृत्वा निवेशयेत् ॥ ५४.१३ ॥

নানাবিধ চিত্ৰ-অলংকাৰযুক্ত পৰ্য্যংক আৰু তাৰ আচ্ছাদন সাজি, তাত লক্ষ্মীসহ ৰূপৰ প্ৰতিমাৰূপে হৰিক নিৰ্মাণ কৰি স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 14

तस्योपरि ततः पुष्पैर्मण्डपं कारयेद् बुधः । नृत्यवादित्रगेयैश्च जागरं तत्र कारयेत् ॥ ५४.१४ ॥

তাৰ ওপৰত পাছত জ্ঞানী ব্যক্তিয়ে পুষ্পে মণ্ডপ নিৰ্মাণ কৰাব; আৰু তাত নৃত্য, বাদ্য আৰু গীতসহ জাগৰণ কৰাব।

Verse 15

मनॊभवायेति शिर अनङ्गायेति वै कटिम् । कामाय बाहुमूले तु सुशास्त्रायेति चोदरम् ॥ ५४.१५ ॥

‘মনোভবায়’ মন্ত্র শিৰত, ‘অনঙ্গায়’ মন্ত্র কটিত; ‘কামায়’ মন্ত্র বাহুমূলে, আৰু ‘সুশাস্ত্ৰায়’ মন্ত্র উদৰত ন্যাস কৰিব।

Verse 16

मन्मथायेति पादौ तु हरयेति च सर्वतः । पुष्पैः सम्पूज्य देवेशं मल्लिकाजातिभिस्तथा ॥ ५४.१६ ॥

‘মন্মথায়’ বুলি পদযুগল পূজা কৰিব, আৰু ‘হৰয়ে’ বুলি চাৰিওফালে; তাৰ পিছত মল্লিকা, জাতী আদি পুষ্পেৰে দেবেশক যথাবিধি পূজা কৰিব।

Verse 17

पश्चाच्चतुर आदाय इक्षुदण्डान् सुशोभनान् । चतुर्दिक्षु न्यसेत् तस्य देवस्य प्रणतो नृप ॥ ५४.१७ ॥

তাৰ পাছত, হে ৰাজন, চাৰিটা সুন্দৰ ইক্ষুদণ্ড লৈ, সেই দেৱতাক প্ৰণাম কৰি, চাৰিও দিশত স্থাপন কৰিব।

Verse 18

एवं कृत्वा प्रभाते तु प्रदद्याद् ब्राह्मणाय वै । वेदवेदाङ्गयुक्ताय सम्पूर्णाङ्गाय धीमते ॥ ५४.१८ ॥

এইদৰে কৰি প্ৰভাতে বেদ-বেদাঙ্গযুক্ত, অঙ্গসম্পূর্ণ আৰু ধীমান ব্ৰাহ্মণক (দান/অৰ্পণ) নিশ্চয় দিব।

Verse 19

ब्राह्मणांश्च तथा पूज्य व्रतमेतत् समापयेत् । एवं कृते तथा विष्णुर्भर्त्ता वो भविता ध्रुवम् ॥ ५४.१९ ॥

ব্ৰাহ্মণসকলকো যথাবিধি পূজা কৰি এই ব্ৰত সমাপ্ত কৰিব লাগে। এইদৰে কৰিলে বিষ্ণু নিশ্চয়েই তোমালোকৰ ৰক্ষক হ’ব।

Verse 20

अकृत्वा मत्प्रणामं तु पृष्टो गर्वेण शोभनाः । अवमानस्य तस्यायं विपाको वो भविष्यति ॥ ५४.२० ॥

মোক প্ৰণাম নকৰাকৈ, সোধা হ’লেও তোমালোকে গৰ্বেৰে কথা কৈছিলা, হে শোভনাসকল। সেই অৱমাননাৰ এই বিপাক তোমালোকৰ হ’ব।

Verse 21

एतस्मिन्नेव सरसि अष्टावक्रो महामुनिः । तस्योपहासं कृत्वा तु शापं लप्स्यथ शोभनाः ॥ ५४.२१ ॥

এই সৰোবৰতে মহামুনি অষ্টাৱক্র আছে। তেওঁক উপহাস কৰিলে, হে শোভনাসকল, তোমালোকে শাপ লাভ কৰিবা।

Verse 22

व्रतेनानेन देवेशं पतिं लब्ध्वाभिमानतः । अवमानेऽपहरणं गोपालैर्वो भविष्यति । पुरा हर्त्ता च कन्यानां देवो भर्त्ता भविष्यति ॥ ५४.२२ ॥

এই ব্ৰতে দেৱেশক পতি ৰূপে লাভ কৰিও, অভিমানৰ বাবে অৱমান হ’লে গোপালসকলে তোমালোকক অপহৰণ কৰিব। পূৰ্বে কন্যাসকলক হৰণ কৰা সেই দেৱেই পতি হ’ব।

Verse 23

अगस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा स देवर्षिः प्रययौ नारदः क्षणात् । ता अप्येतद् व्रतं चक्रुस् तुष्टश्चासां स्वयं हरिः ॥ ५४.२३ ॥

অগস্ত্য ক’লে— এইদৰে কৈ দেৱৰ্ষি নাৰদ ক্ষণতে প্ৰস্থান কৰিলে। তেওঁলোকেও এই ব্ৰত পালন কৰিলে, আৰু স্বয়ং হৰি তেওঁলোকত সন্তুষ্ট হ’ল।