Prakarana 1

Verse 1 (श्लोक)

वर्णानामर्थसंघानां रसानां छन्दसामपि। मङ्गलानां च कर्त्तारौ वन्दे वाणीविनायकौ।।1।। भवानीशङ्करौ वन्दे श्रद्धाविश्वासरूपिणौ। याभ्यां विना न पश्यन्ति सिद्धाःस्वान्तःस्थमीश्वरम्।।2।। वन्दे बोधमयं नित्यं गुरुं शङ्कररूपिणम्। यमाश्रितो हि वक्रोऽपि चन्द्रः सर्वत्र वन्द्यते।।3।। सीतारामगुणग्रामपुण्यारण्यविहारिणौ। वन्दे विशुद्धविज्ञानौ कबीश्वरकपीश्वरौ।।4।। उद्भवस्थितिसंहारकारिणीं क्लेशहारिणीम्। सर्वश्रेयस्करीं सीतां नतोऽहं रामवल्लभाम्।।5।। यन्मायावशवर्तिं विश्वमखिलं ब्रह्मादिदेवासुरा यत्सत्वादमृषैव भाति सकलं रज्जौ यथाहेर्भ्रमः। यत्पादप्लवमेकमेव हि भवाम्भोधेस्तितीर्षावतां वन्देऽहं तमशेषकारणपरं रामाख्यमीशं हरिम्।।6।। नानापुराणनिगमागमसम्मतं यद् रामायणे निगदितं क्वचिदन्यतोऽपि। स्वान्तःसुखाय तुलसी रघुनाथगाथा- भाषानिबन्धमतिमञ्जुलमातनोति।।7।।

varṇānām arthasaṅghānāṁ rasānāṁ chandasām api | maṅgalānāṁ ca karttārau vande vāṇī-vināyakau ||1|| bhavānī-śaṅkarau vande śraddhā-viśvāsa-rūpiṇau | yābhyāṁ vinā na paśyanti siddhāḥ svāntaḥstham īśvaram ||2|| vande bodhamayaṁ nityaṁ guruṁ śaṅkara-rūpiṇam | yam āśrito hi vakro 'pi candraḥ sarvatra vandyate ||3|| sītā-rāma-guṇa-grāma puṇyāraṇya-vihāriṇau | vande viśuddha-vijñānau kabīśvara-kapīśvarau ||4|| udbhava-sthiti-saṁhāra-kāriṇīṁ kleśa-hāriṇīm | sarva-śreyas-karīṁ sītāṁ nato 'haṁ rāma-vallabhām ||5|| yan-māyā-vaśavartiṁ viśvam akhilaṁ brahmādi-deva-asurā yat-sattvād amṛṣaiva bhāti sakalaṁ rajjau yathāher-bhramaḥ | yat-pāda-plavam ekam eva hi bhavāmbhodhes titīrṣāvatāṁ vande 'haṁ tam aśeṣa-kāraṇa-paraṁ rāmākhyam īśaṁ harim ||6|| nānā-purāṇa-nigamāgama-sammataṁ yad rāmāyaṇe nigaditaṁ kvacid anyato 'pi | svāntaḥ-sukhāya tulasī raghunātha-gāthā- bhāṣā-nibandham ati-mañjulam ātanoti ||7||

文字とその集まる意味、美的情趣と韻律、そして吉祥の始まりを造り給うヴァーニー（サラスヴァティー）とヴィナーヤカ（ガネーシャ）に帰依いたします。バヴァーニーとシャンカラに帰依いたします。彼らは信仰と信頼の御姿であり、このお二方なくしては、完成者たちさえも心内に宿り給う主を拝見することはできません。覚醒そのものより成り、シャンカラの御姿をされるグルに常に帰依いたします。曲がれる月も彼を依り処として、何処においても崇められるようになるからです。シーターとラーマの集まり給う徳の聖なる森を漫遊する、二つの清らかな智恵、詩聖ヴァールミーキと猿の主ハヌマーンに帰依いたします。創造、維持、破壊を為し、苦悩を除き、すべての至高の善を授け給うシーター、ラーマの愛しき伴侶に、私は頭を垂れます。ブラフマーに始まる神々や阿修羅を含む全宇宙が、そのマーヤーによって統べられ、その存在によってすべてが真実として現れる、縄を蛇と見誤るが如く、そして生成の海を渡らんとする者にとってその御足のみが船である、すべての原因を超えた至高の主、ラーマと呼ばれるハリに帰依いたします。多くのプラーナ、ヴェーダ、アーガマによって認められ、ラーマーヤナや他処でも説かれたものを、トゥラシーは自らの心の歓喜と浄化のために、言葉による最も愛すべき著作として著します。

Verse 2 (दोहा/सोरठा)

जो सुमिरत सिधि होइ गन नायक करिबर बदन॥ करउ अनुग्रह सोइ बुद्धि रासि सुभ गुन सदन॥1॥ मूक होइ बाचाल पंगु चढइ गिरिबर गहन॥ जासु कृपाँ सो दयाल द्रवउ सकल कलि मल दहन॥2॥ नील सरोरुह स्याम तरुन अरुन बारिज नयन॥ करउ सो मम उर धाम सदा छीरसागर सयन॥3॥ कुंद इंदु सम देह उमा रमन करुना अयन॥ जाहि दीन पर नेह करउ कृपा मर्दन मयन॥4॥ बंदउ गुरु पद कंज कृपा सिंधु नररूप हरि॥ महामोह तम पुंज जासु बचन रबि कर निकर॥5॥

jo sumirata sidhi hoi gaṇa-nāyaka karibara badana | karau anugraha soi buddhi-rāsi subha guna sadana ||1|| mūka hoi bācāla paṅgu caṛhai giribara gahana | jāsu kṛpā̃ so dayāla dravau sakala kali-mala dahana ||2|| nīla saroruh(a) syāma taruna aruna bārīja nayana | karau so mama ura dhāma sadā chīra-sāgara sayana ||3|| kuṁda iṁdu sama deha umā-ramana karuṇā ayana | jāhi dīna para neha karau kṛpā mardana mayana ||4|| baṁdau guru pada kaṁja kṛpā-siṁdhu nara-rūpa hari | mahā-moha tama puṁja jāsu bacana rabi kara nikara ||5||

想い念ずるだけで成就を得られる、群の主、象面のガネーシャ、その智恵の宝、吉祥の徳の住処であられる方が、私に恩寵を賜らんことを。その慈悲によって唖者が雄弁となり、足不自由者が険しい山を登るようになる、慈悲深きお方よ、カリの時代の汚れを焼き尽くすお方よ、私を憐れみ給え。青い蓮の如く暗く、若く、赤い蓮の如き眼差しを持つお方、乳海に横たわるお方が、常に私の心に住み給わんことを。ジャスミンと月の如く白き御体、ウマーの愛しき伴侶、慈悲の眼差しを持つシヴァ、卑しき者を愛し給うお方よ、愛の神マダナを滅ぼすお方よ、私に慈悲を賜れ。グルの蓮の御足に帰依いたします。恩寵の海、人の姿をされたハリ、その言葉は無数の陽光の如く、大いなる迷妄の暗闇を散らし給う。

Verse 3 (चौपाई)

बंदउ गुरु पद पदुम परागा। सुरुचि सुबास सरस अनुरागा।। अमिय मूरिमय चूरन चारू। समन सकल भव रुज परिवारू।। सुकृति संभु तन बिमल बिभूती। मंजुल मंगल मोद प्रसूती।। जन मन मंजु मुकुर मल हरनी। किएँ तिलक गुन गन बस करनी।। श्रीगुर पद नख मनि गन जोती। सुमिरत दिब्य द्रृष्टि हियँ होती।। दलन मोह तम सो सप्रकासू। बड़े भाग उर आवइ जासू।। उघरहिं बिमल बिलोचन ही के। मिटहिं दोष दुख भव रजनी के।। सूझहिं राम चरित मनि मानिक। गुपुत प्रगट जहँ जो जेहि खानिक।।

bandau guru pada paduma parāgā | suruci subāsa sarasa anurāgā || amiya mūrimaya cūrana cārū | samana sakala bhava ruja parivārū || sukṛti saṁbhu tana bimala bibhūtī | maṁjula maṁgala moda prasūtī || jana mana maṁju mukura mala haranī | kieṁ tilaka guna gana basa karanī || śrīgura pada nakha mani gana jotī | sumirata dibya dṛṣṭi hiyaṁ hotī || dalana moha tama so saprakāsū | baṛe bhāga ura āvai jāsū || ugharahiṁ bimala bilocana hī ke | miṭahiṁ doṣa dukha bhava rajanī ke || sūjhahiṁ rāma carita mani mānika | guputa pragata jahaṁ jo jehi khānika ||

グルの蓮の御足の花粉の塵に帰依いたします。純粋な味わいと香りを持ち、愛に満ちています。その美しき塵は、甘露と真珠を細かく砕いた如く、世のすべての病を癒し給う。それは功徳より生じた、シャンブの御体の上の汚れなき聖灰であり、優しき吉祥と歓喜を生じさせます。信者の心という美しき鏡の曇りを清め、徳の群れを従わせるティラカとなります。尊きグルの御足の爪の宝石の輝きを想い念ずれば、心に神聖な視界が開かれます。それは迷妄の暗闇を打ち砕き、自ら光り輝きます。大いなる幸運によってのみ、胸に宿ります。かくて清らかな眼が開かれ、生成の夜の過ちと悲しみは消え去ります。そしてラーマの御業の宝石真珠が見えるようになります。隠れたるも顕れたるも、それを求める者の知恵に応じて。

Verse 4 (दोहा/सोरठा)

जथा सुअंजन अंजि दृग साधक सिद्ध सुजान॥ कौतुक देखत सैल बन भूतल भूरि निधान॥1॥

jathā su-añjana añji dṛga sādhaka siddha sujāna | kautuka dekhata saila bana bhūtala bhūri nidhāna ||1||

慧ある求道者が、良きコーリヤ（眼薬）を塗って視界を澄まし、目的を成就するように——同じく、地上の山々と森を驚きをもって見渡すとき、豊かな宝が得られる。すなわち、隠された富が、目覚めた眼差しに現れ出る。

Verse 5 (चौपाई)

गुरु पद रज मृदु मंजुल अंजन। नयन अमिअ दृग दोष बिभंजन।। तेहिं करि बिमल बिबेक बिलोचन। बरनउँ राम चरित भव मोचन।। बंदउँ प्रथम महीसुर चरना। मोह जनित संसय सब हरना।। सुजन समाज सकल गुन खानी। करउँ प्रनाम सप्रेम सुबानी।। साधु चरित सुभ चरित कपासू। निरस बिसद गुनमय फल जासू।। जो सहि दुख परछिद्र दुरावा। बंदनीय जेहिं जग जस पावा।। मुद मंगलमय संत समाजू। जो जग जंगम तीरथराजू।। राम भक्ति जहँ सुरसरि धारा। सरसइ ब्रह्म बिचार प्रचारा।। बिधि निषेधमय कलि मल हरनी। करम कथा रबिनंदनि बरनी।। हरि हर कथा बिराजति बेनी। सुनत सकल मुद मंगल देनी।। बटु बिस्वास अचल निज धरमा। तीरथराज समाज सुकरमा।। सबहिं सुलभ सब दिन सब देसा। सेवत सादर समन कलेसा।। अकथ अलौकिक तीरथराऊ। देइ सद्य फल प्रगट प्रभाऊ।।

guru pada raja mṛdu mañjula añjana | nayana amia dṛga doṣa bibhañjana || tēhiṁ kari bimala bibēka bilōcana | baranauṁ rāma carita bhava mōcana || bandauṁ prathama mahīsura caranā | mōha janita saṁsaya saba haranā || sujana samāja sakala guna khānī | karauṁ pranāma saprēma subānī || sādhu carita subha carita kapāsū | nirasa bisada gunamaya phala jāsū || jō sahi dukha parachidra durāvā | bandanīya jēhiṁ jaga jasa pāvā || muda maṅgalamaya santa samājū | jō jaga jaṅgama tīratharājū || rāma bhakti jahaṁ surasari dhārā | sarasai brahma bicāra pracārā || bidhi niṣēdhamaya kali mala haranī | karama kathā rabinandani baranī || hari hara kathā birājati bēnī | sunata sakala muda maṅgala dēnī || baṭu bisvāsa acala nija dharamā | tīratharāja samāja sukaramā || sabahiṁ sulabha saba dina saba dēsā | sēvata sādara samana kalēsā || akatha alaukika tīratharāū | dēi sadya phala pragaṭa prabhāū ||

グルの御足の塵という、柔らかく愛らしいコーリヤを、わたしは両眼に塗る——それは視力の瑕を打ち砕く甘露である。 かくして汚れなき分別の澄んだ眼を得て、輪廻を解き放つラーマの御業を歌い始める。 まず、迷妄より生ずるあらゆる疑いを払う、バラモンと聖なる師たちの御足に礼拝する。 また、愛敬の言葉をもって善人の交わりに敬礼する——それはあらゆる徳の尽きぬ鉱脈である。 聖者の行いは綿のようだ。外は素朴で味わい薄くとも、内は清らかで、卓越に満ちた果を結ぶ。 苦難に耐え、他人の過失を覆い隠し、それによって世に善名を得る者こそ、礼拝に値する。 聖者の交わりは歓喜に満ち、吉祥である——地上を動く「巡礼地の王」である。 ラーマ・バクティがガンガーの流れのように注ぐところ、そこではブラフマン智の教えが甘美となり、広く行き渡る。 聖典の規定と自制に結ばれ、カリの垢を洗い流す——ラグの主の正法の物語が歌われる、この聖なる कथा（物語）は。 そこではハリの物語とハラ（シヴァ）の物語が、聖なる合流のごとく出会う。これを聴けば、あらゆる歓びと吉祥が得られる。 彼らの信は菩提樹のごとく堅固で、自らのダルマに揺るぎなく立つ——その共同体そのものが功徳ある「ティールタの王」である。 いつでも、どの地でも、万人にとって近しく、恭敬をもって仕えられるなら、苦悩は終息する。 言語を超え、世を超えたこの至高の巡礼は、顕現する力によって直ちに果を授ける。

Verse 6 (दोहा/सोरठा)

सुनि समुझहिं जन मुदित मन मज्जहिं अति अनुराग। लहहिं चारि फल अछत तनु साधु समाज प्रयाग।।2।।

suni samujhahiṁ jana mudita mana majjahiṁ ati anurāga | lahahiṁ cāri phala achata tanu sādhu samāja prayāga ||2||

聴いて正しく理解すると、人々は心に歓びを得て、深い愛をもってすっかり没入する。身が存する間もその境地は断たれず、四つの果（ダルマ・アルタ・カーマ・モークシャ）を得る——これこそ聖者の集い、善人の聖なる交わりというプラヤーガである。

Verse 7 (चौपाई)

मज्जन फल पेखिअ ततकाला। काक होहिं पिक बकउ मराला।। सुनि आचरज करै जनि कोई। सतसंगति महिमा नहिं गोई।। बालमीक नारद घटजोनी। निज निज मुखनि कही निज होनी।। जलचर थलचर नभचर नाना। जे जड़ चेतन जीव जहाना।। मति कीरति गति भूति भलाई। जब जेहिं जतन जहाँ जेहिं पाई।। सो जानब सतसंग प्रभाऊ। लोकहुँ बेद न आन उपाऊ।। बिनु सतसंग बिबेक न होई। राम कृपा बिनु सुलभ न सोई।। सतसंगत मुद मंगल मूला। सोइ फल सिधि सब साधन फूला।। सठ सुधरहिं सतसंगति पाई। पारस परस कुधात सुहाई।। बिधि बस सुजन कुसंगत परहीं। फनि मनि सम निज गुन अनुसरहीं।। बिधि हरि हर कबि कोबिद बानी। कहत साधु महिमा सकुचानी।। सो मो सन कहि जात न कैसें। साक बनिक मनि गुन गन जैसें।।

majjan phala pekhi-a tatakālā | kāka hohiṃ pika bakau marālā || suni ācaraja karai jani koī | sat-saṅgati mahimā nahiṃ goī || bālmīka nārada ghaṭ-jonī | nija-nija mukhani kahī nija honī || jalacara thalacara nabhacara nānā | je jaṛa cetana jīva jahānā || mati kīrati gati bhūti bhalāī | jaba jehiṃ jatana jahāṃ jehiṃ pāī || so jānanba sat-saṅga prabhāū | lokahuṃ beda na āna upāū || binu sat-saṅga bibeka na hoī | rāma kṛpā binu sulabha na soī || sat-saṅgata muda maṅgala mūlā | soi phala sidhi saba sādhana phūlā || saṭha sudharahiṃ sat-saṅgati pāī | pāras parasa kudhāta suhāī || bidhi-basa sujana kusaṅgata parahīṃ | phani-mani sama nija guna anusarhīṃ || bidhi hari hara kabi kobida bānī | kahata sādhu mahimā sakucānī || so mo-sana kahi jāta na kaisēṃ | sāka-banik mani guna-gana jaisēṃ ||

聖なる沐浴の果報は直ちに現れます。烏が郭公となり、蒼鷺が白鳥となります。これを聞いて誰も驚くことなかれ。聖者の交わりの栄光は隠されておりません。ヴァールミーキ、ナーラダ、壺より生じた聖者、それぞれが自らの口で自らの物語を語りました。水、陸、空の生き物、すべての有情無情の存在、知恵、名声、正しき道、繁栄、幸福、それぞれはその努力と場所によって得られます。これを聖なる交わりの力と知りなさい。世の道にもヴェーダにも他の救済法はありません。聖者の交わりなくして分別は生じず、ラーマの慈悲なくしてそれは容易には得られません。サッツァンガは歓喜と吉祥の根であり、そこから成就の果実が生じ、すべての修行が花開きます。悪しき者さえも聖者の交わりによって正されます。パラサの接触によって卑金属が美しくなるが如く。運命によって善人も悪しき交わりに陥ることあれど、蛇の頭上の宝石の如く、本来の徳に従い続けます。ブラフマー、ハリ、ハラ、詩人たち、賢者たち、聖者の偉大さを語ることには遠慮が生じます。では、私の如き者がどうしてそれを語れましょう。野菜売りが宝石の徳を数えるが如し。

Verse 8 (दोहा/सोरठा)

बंदउँ संत समान चित हित अनहित नहिं कोइ। अंजलि गत सुभ सुमन जिमि सम सुगंध कर दोइ।।3(क)।। संत सरल चित जगत हित जानि सुभाउ सनेहु। बालबिनय सुनि करि कृपा राम चरन रति देहु।।3(ख)।।

bandaũ santa samāna citta hita anhita nahĩ koi | añjali-gata subha sumana jimi sama sugandha kara doi ||3(ka)|| santa sarala citta jagata hita jāni subhāu sanehu | bāla-binaya suni kari kṛpā rāma carana rati dehu ||3(kha)||

（3a）心が平等なる聖者たちに、わたしは礼拝する。彼らにとって誰も友でも敵でもない。 合掌に捧げ持つ美しい花のように、両の手は等しく同じ香りに満たされる。 （3b）ああ聖者よ、あなたがたは心素直で、その本性と慈愛によって世の益のために在る。 幼子のつつましき願いを聞き、憐れみを垂れて、ラーマの御足への愛をわたしに授けたまえ。

Verse 9 (चौपाई)

बहुरि बंदि खल गन सतिभाएँ। जे बिनु काज दाहिनेहु बाएँ।। पर हित हानि लाभ जिन्ह केरें। उजरें हरष बिषाद बसेरें।। हरि हर जस राकेस राहु से। पर अकाज भट सहसबाहु से।। जे पर दोष लखहिं सहसाखी। पर हित घृत जिन्ह के मन माखी।। तेज कृसानु रोष महिषेसा। अघ अवगुन धन धनी धनेसा।। उदय केत सम हित सबही के। कुंभकरन सम सोवत नीके।। पर अकाजु लगि तनु परिहरहीं। जिमि हिम उपल कृषी दलि गरहीं।। बंदउँ खल जस सेष सरोषा। सहस बदन बरनइ पर दोषा।। पुनि प्रनवउँ पृथुराज समाना। पर अघ सुनइ सहस दस काना।। बहुरि सक्र सम बिनवउँ तेही। संतत सुरानीक हित जेही।। बचन बज्र जेहि सदा पिआरा। सहस नयन पर दोष निहारा।।

bahuri bandi khala gana satibhāẽ. je binu kāja dāhinehu bāẽ.. para hita hāni lābha jinha kerẽ. ujarẽ haraṣa biṣāda baserẽ.. hari hara jasa rākeśa rāhu se. para akāja bhaṭa sahasa-bāhu se.. je para doṣa lakhahiṁ sahasākhī. para hita ghṛta jinha ke mana mākhī.. teja kṛsānu roṣa mahiṣesā. agha avaguna dhana dhanī dhanesā.. udaya keta sama hita sabahī ke. kuṁbhakarana sama sovat nīke.. para akāju lagi tanu pariharahīṁ. jimi hima upala kṛṣī dali garahīṁ.. bandauṁ khala jasa śeṣa sa-roṣā. sahasa badana baranai para doṣā.. puni pranavauṁ pṛthu-rāja samānā. para agha sunai sahasa dasa kānā.. bahuri sakra sama binavauṁ tehī. santata sura-anīka hita jehī.. bacana bajra jehi sadā piārā. sahasa nayana para doṣa nihārā..

再び、偽りのない心で悪人の群れに帰依いたします。彼らは何の理由もなく、右にも左にも他者を害さんとします。彼らにとって他者の幸福は損失、他者の損失は利益。不自然な歓喜と悲しみに住みます。ハリとハラへの称賛に対して、彼らは月に対するラーフの如く、他者を害する仕事においてはサハスラバーフの如き戦士です。彼らは千の眼で他者の過ちを探りますが、他者の善にはバターの上の蝿の如く留まります。その輝きは火、その怒りはマハーデヴァの如く、罪と欠点をクベーラが富を蓄えるが如く蓄えます。万人の善のためには暁の旗の如く見えますが、眠りにおいてはクンバカルナの如し。他者の破滅のためには自らの体さえも捨てます。雹が立派な穀物を押し潰し破壊するが如く。そのような悪人の名声に敬意を表します。怒れるシェーシャの如く、千の口で常に他者の過ちを語ります。再びプリトゥ王の如く、他者の罪を一万の耳で聞くお方に帰依いたします。再びインドラの如きお方に懇願いたします。常に神々の群れの幸福を願うお方。雷の如き言葉を愛し、千の眼で他者の過ちを見つめるお方。

Verse 10 (दोहा/सोरठा)

उदासीन अरि मीत हित सुनत जरहिं खल रीति। जानि पानि जुग जोरि जन बिनती करइ सप्रीति।।4।।

udāsīna ari mīta hita sunata jarahiṁ khala rīti | jāni pāni juga jori jana binatī karai sa-prīti ||4||

悪人の卑しき性とはこうである——誰であれ、その善を聞けば、無関心な者であれ、敵であれ、友であれ、好意の人であれ、内に燃え立つ。 これを知って善人は、合掌して、愛あるへりくだりをもって願いを申し上げる。

Verse 11 (चौपाई)

मैं अपनी दिसि कीन्ह निहोरा। तिन्ह निज ओर न लाउब भोरा।। बायस पलिअहिं अति अनुरागा। होहिं निरामिष कबहुँ कि कागा।। बंदउँ संत असज्जन चरना। दुखप्रद उभय बीच कछु बरना।। बिछुरत एक प्रान हरि लेहीं। मिलत एक दुख दारुन देहीं।। उपजहिं एक संग जग माहीं। जलज जोंक जिमि गुन बिलगाहीं।। सुधा सुरा सम साधू असाधू। जनक एक जग जलधि अगाधू।। भल अनभल निज निज करतूती। लहत सुजस अपलोक बिभूती।। सुधा सुधाकर सुरसरि साधू। गरल अनल कलिमल सरि ब्याधू।। गुन अवगुन जानत सब कोई। जो जेहि भाव नीक तेहि सोई।।

maiṁ āpanī disi kīnh nihorā | tinh nija or na lāuba bhorā || bāyasa pali-ahiṁ ati anurāgā | hohiṁ nirāmiṣ kabahuṁ ki kāgā || bandaũ santa asajjana caranā | dukha-prada ubhaya bīca kachu baranā || bichurata eka prāna hari lehīṁ | milata eka dukha dāruna dehīṁ || upajahiṁ eka saṅga jaga māhīṁ | jalaja joṅka jimi guna bilagāhīṁ || sudhā surā sama sādhū asādhū | janaka eka jaga jaladhi agādhū || bhala anabhala nija nija karatūtī | lahata sujasa apaloka bibhūtī || sudhā sudhākara surasari sādhū | garala anala kalimala sari byādhū || guna avaguna jānata saba koī | jo jehi bhāva nīka tehi soī ||

私は私の方から謙虚に願いを捧げました。しかし彼らは自らの務めに少しも心を向けませんでした。烏を多大な愛情で育てても、それが肉食をやめることはあるでしょうか。烏は烏であり続けます。聖者と悪人の足に等しく帰依いたします。両者とも苦しみを与えます。その間には語るべきことがあります。一方との別離は命を奪い、他方との出会いは恐ろしい悲しみをもたらします。彼らは世の中で共に生まれますが、その性質は別々です。蓮と蛭の如く。甘露と酒、聖なる者と聖ならざる者、その生みの親は一つ。この世界は測り知れない海です。各自の行いによって、善きも悪しきも、良き名声と来世の果報を得ます。甘露、月、ガンガー、聖者。毒、火、時代の汚れ、狩人。すべての者が徳と欠点を知っています。それぞれは自らの心の傾きに従って善く見えます。

Verse 12 (दोहा/सोरठा)

भलो भलाइहि पै लहइ लहइ निचाइहि नीचु। सुधा सराहिअ अमरताँ गरल सराहिअ मीचु।।5।।

bhalo bhalāihi pai lahai lahai nicāihi nīcu | sudhā sarāhi'a amaratā̃ garala sarāhi'a mīcu ||5||

善き者は善そのものによって善果を得、卑しき者は卑劣の業により卑果のみを得る。甘露は不死を授けるゆえに讃えられ、毒はただ死をもたらすものとしてのみ語られる。

Verse 13 (चौपाई)

खल अघ अगुन साधू गुन गाहा। उभय अपार उदधि अवगाहा।। तेहि तें कछु गुन दोष बखाने। संग्रह त्याग न बिनु पहिचाने।। भलेउ पोच सब बिधि उपजाए। गनि गुन दोष बेद बिलगाए।। कहहिं बेद इतिहास पुराना। बिधि प्रपंचु गुन अवगुन साना।। दुख सुख पाप पुन्य दिन राती। साधु असाधु सुजाति कुजाती।। दानव देव ऊँच अरु नीचू। अमिअ सुजीवनु माहुरु मीचू।। माया ब्रह्म जीव जगदीसा। लच्छि अलच्छि रंक अवनीसा।। कासी मग सुरसरि क्रमनासा। मरु मारव महिदेव गवासा।। सरग नरक अनुराग बिरागा। निगमागम गुन दोष बिभागा।।

khala agha aguṇa sādhū guṇa gāhā | ubhaya apāra udadhi avagāhā || tēhi tēṁ kachu guṇa dōṣa bakhānē | saṅgraha tyāga na binu pahicānē || bhalēu pōca saba bidhi upajāē | gani guṇa dōṣa bēda bilagāē || kahahiṁ bēda itihāsa purānā | bidhi prapañcu guṇa avaguṇa sānā || dukha sukha pāpa punya dina rātī | sādhu asādhu sujāti kujātī || dānava dēva ū̃ca aru nīcū | amia sujīvanu māhuru mīcū || māyā brahma jīva jagadīsā | lacchi alacchi raṅka avanīsā || kāsī maga surasari kramanāsā | maru mārava mahidēva gavāsā || saraga naraka anurāga birāgā | nigamāgama guṇa dōṣa bibhāgā ||

悪人は罪と欠点を歌い、聖者は徳を歌います。両者とも測り知れない海に潜ります。それゆえ、いくらかの長所といくらかの欠点を語るべきです。分別なくして、受容も放棄も不可能です。創造主はあらゆる方法で善きものも卑しきものも生じさせました。ヴェーダ自体が徳と悪を区別し数えます。ヴェーダ、歴史書、プラーナはこう宣言します。世界の多様な秩序は性質とその対極で満ちています。苦しみと楽しみ、罪と功徳、昼と夜。聖なる者と聖ならざる者、高貴な生まれと卑しき生まれ。阿修羅と神々、高い者と低い者。命を与える甘露と死をもたらす毒。マーヤーとブラフマン、個我と世界の主。幸運と不運、貧者と王。カーシーの道、ガンガー、カルマナーシャー。不毛の荒野とマハーデヴァの住処。天国と地獄、執着と離欲。聖典と伝統は徳と欠点の区分を示します。

Verse 14 (दोहा/सोरठा)

जड़ चेतन गुन दोषमय बिस्व कीन्ह करतार। संत हंस गुन गहहिं पय परिहरि बारि बिकार।।6।।

jaṛa cetana guna doṣamaya bisva kīnha karatāra | santa haṃsa guna gahahiṃ paya parihari bāri bikāra ||6||

創造主は、この全宇宙を、無情と有情、徳と過失とが交じり合うものとして造られた。されど聖者は白鳥のごとく、徳のみをくちばしに取り—乳を汲み—穢れた腐水を捨て去る。

Verse 15 (चौपाई)

अस बिबेक जब देइ बिधाता। तब तजि दोष गुनहिं मनु राता।। काल सुभाउ करम बरिआई। भलेउ प्रकृति बस चुकइ भलाई।। सो सुधारि हरिजन जिमि लेहीं। दलि दुख दोष बिमल जसु देहीं।। खलउ करहिं भल पाइ सुसंगू। मिटइ न मलिन सुभाउ अभंगू।। लखि सुबेष जग बंचक जेऊ। बेष प्रताप पूजिअहिं तेऊ।। उधरहिं अंत न होइ निबाहू। कालनेमि जिमि रावन राहू।। किएहुँ कुबेष साधु सनमानू। जिमि जग जामवंत हनुमानू।। हानि कुसंग सुसंगति लाहू। लोकहुँ बेद बिदित सब काहू।। गगन चढ़इ रज पवन प्रसंगा। कीचहिं मिलइ नीच जल संगा।। साधु असाधु सदन सुक सारीं। सुमिरहिं राम देहिं गनि गारी।। धूम कुसंगति कारिख होई। लिखिअ पुरान मंजु मसि सोई।। सोइ जल अनल अनिल संघाता। होइ जलद जग जीवन दाता।।

asa bibeka jaba dei bidhātā | taba taji doṣa gunahiṃ manu rātā || kāla subhāu karama bariāī | bhaleu prakṛti basa cukai bhalāī || so sudhāri harijana jimi lehīṃ | dali dukha doṣa bimala jasu dehīṃ || khalau karahiṃ bhala pāi susaṅgū | miṭai na malina subhāu abhaṅgū || lakhi subeṣa jaga baṃcaka jeū | beṣa pratāpa pūji’ahiṃ teū || udharahiṃ anta na hoi nibāhū | kālanemi jimi rāvan rāhū || kiehuṃ kubeṣa sādhu sanamānū | jimi jaga jāmavaṃta hanumānū || hāni kusaṅga susaṅgati lāhū | lokahuṃ beda bidita saba kāhū || gagana caṛhai raja pavana prasaṅgā | kīcahiṃ milai nīca jala saṅgā || sādhu asādhu sadana suka sārīṃ | sumirahiṃ rāma dehiṃ gani gārī || dhūma kusaṅgati kārikha hoī | likhia purāna maṃju masi soī || soi jala anala anila saṅghātā | hoi jalada jaga jīvana dātā ||

創造主がそのような分別を授け給う時、過ちを捨てて心は徳に魅了されます。しかし時、気質、カルマ、それらの力、自然の支配下で、善人さえも善から逸れることがあります。その過ちは主の信者たちが正します。彼らは悲しみと欠点を打ち砕き、汚れなき名声を与えます。悪人も聖なる交わりを得て善を行うことがあります。しかし、その染み付いた汚れた性質は容易には除かれません。立派な変装を見て、世は欺く者さえも敬います。外見の力はそのようです。しかし最後には真の救済も、揺るぎなき堅持もありません。カーラネーミ、ラーヴァナ、ラーフの如く。卑しい服装であっても聖者の尊敬を受けることがあります。世がジャーンバヴァットとハヌマーンを敬うが如く。悪しき交わりの害と善き交わりの利益は、世にもヴェーダにも知られています。塵は風によって天に昇り、汚れた水は泥と交わって泥となります。聖者の家にも聖ならざる者の家にも、鸚鵡と九官鳥さえも、あるいはラーマを想い念じ、あるいは数多の悪口を吐きます。煙は悪しき交わりによって黒い煤となります。しかしその煤はプラーナが記される美しい墨となります。その水、火、風が組み合わさって雲となり、世界に命を与えます。

Verse 16 (दोहा/सोरठा)

ग्रह भेषज जल पवन पट पाइ कुजोग सुजोग। होहि कुबस्तु सुबस्तु जग लखहिं सुलच्छन लोग।।7(क)।। सम प्रकास तम पाख दुहुँ नाम भेद बिधि कीन्ह। ससि सोषक पोषक समुझि जग जस अपजस दीन्ह।।7(ख)।। जड़ चेतन जग जीव जत सकल राममय जानि। बंदउँ सब के पद कमल सदा जोरि जुग पानि।।7(ग)।। देव दनुज नर नाग खग प्रेत पितर गंधर्ब। बंदउँ किंनर रजनिचर कृपा करहु अब सर्ब।।7(घ)।।

graha bheṣaja jala pavana paṭa pāi kujoga sujoga | hohi kubastu subastu jaga lakhahi sulacchana loga ||7(ka)|| sama prakāsa tama pākha duhũ nāma bheda bidhi kīnh | sasi soṣaka पोṣaka samujhi jaga jasa apajasa dīnh ||7(kha)|| jaṛa cetana jaga jīva jata sakala rāma-maya jāni | bandaũ saba ke pada kamala sadā jori juga pāni ||7(ga)|| deva danuja nara nāga khaga preta pitara gandharba | bandaũ kĩnara rajanicara kṛpā karahu aba sarba ||7(gha)||

星辰、薬、水、風、衣—これらは凶吉のめぐり合わせに遭えば、世において害とも益ともなる。識者はその違いを見分ける。 光と闇とは本来ひとつの性であるのに、摂理は両辺に名の差別を立てられた。同じく月も、ある時は乾かすもの、ある時は養うものと見なされ、世は誉れとそしりとを与える。 無情有情、世のあらゆる生きとし生けるものが、ことごとくラーマに遍満されていると知り、われは常に合掌して、すべての者の蓮華の御足に礼拝する。 神々、阿修羅、人、蛇族、鳥、精霊、祖霊、ガンダルヴァ—さらにキンナラと夜にさまよう衆にも礼拝する。どうか今、皆々よ、慈悲を垂れたまえ。

Verse 17 (चौपाई)

आकर चारि लाख चौरासी। जाति जीव जल थल नभ बासी।। सीय राममय सब जग जानी। करउँ प्रनाम जोरि जुग पानी।। जानि कृपाकर किंकर मोहू। सब मिलि करहु छाड़ि छल छोहू।। निज बुधि बल भरोस मोहि नाहीं। तातें बिनय करउँ सब पाही।। करन चहउँ रघुपति गुन गाहा। लघु मति मोरि चरित अवगाहा।। सूझ न एकउ अंग उपाऊ। मन मति रंक मनोरथ राऊ।। मति अति नीच ऊँचि रुचि आछी। चहिअ अमिअ जग जुरइ न छाछी।। छमिहहिं सज्जन मोरि ढिठाई। सुनिहहिं बालबचन मन लाई।। जौ बालक कह तोतरि बाता। सुनहिं मुदित मन पितु अरु माता।। हँसिहहि कूर कुटिल कुबिचारी। जे पर दूषन भूषनधारी।। निज कवित केहि लाग न नीका। सरस होउ अथवा अति फीका।। जे पर भनिति सुनत हरषाही। ते बर पुरुष बहुत जग नाहीं।। जग बहु नर सर सरि सम भाई। जे निज बाढ़ि बढ़हिं जल पाई।। सज्जन सकृत सिंधु सम कोई। देखि पूर बिधु बाढ़इ जोई।।

ākara cāri lākh caurāsī | jāti jīva jala thala nabha bāsī || sīya rāma-maya saba jaga jānī | karauṁ pranāma jori juga pānī || jāni kṛpākara kiṅkara mohū | saba mili karahu chāḍi chala chohū || nija budhi bala bharosa mohi nāhīṁ | tāteṁ binaya karauṁ saba pāhīṁ || karana cahauṁ raghupati guna gāhā | laghu mati mori carita avagāhā || sūjha na ekau aṅga upāū | mana-mati raṅka manoratha rāū || mati ati nīca ūṁci ruci āchī | cahi-a amia jaga jurai na chāchī || chamihahiṁ sajjana mori ḍhiṭhāī | sunihahiṁ bāla-bacana mana lāī || jau bālaka kaha totari bātā | sunahiṁ mudita mana pitu aru mātā || haṁsihahi kura kuṭila kubicārī | je para dūṣana bhūṣana-dhārī || nija kavita kehi lāga na nīkā | sarasa hou athavā ati phīkā || je para bhaniti sunata haraṣāhī | te bara puruṣa bahuta jaga nāhīṁ || jaga bahu nara sara sari sama bhāī | je nija bāṛhi baṛhahiṁ jala pāī || sajjana sakṛta siṅdhu sama koī | dekhi pūra bidhu bāṛhai joī ||

八十四万の形態の胎を通り抜け、水、陸、空に住む生き物たち。全世界がシーターとラーマで満ちていると知り、両手を合わせて礼拝いたします。私があなたの僕であることを知り、慈悲の泉よ、あなたがた皆、共に欺瞞と悪意を捨て給え。私自身の知恵と力には信頼がありません。それゆえ、すべての者に謙虚に願いを捧げます。ラグの主の徳を歌いたいと願いますが、私の小さな心はその御業の深さに潜ることができません。適切な手段の一つも見当たりません。心は貧しいが、願いは王の如し。私の理解は極めて低く、趣味は高い。甘露を渇望するが、世界は酪乳で冷やされることはありません。善人が私の厚かましさを許し、心を込めてこの子供のような言葉を聞いてくださいますように。子供が吃りながら語るのを、父と母は喜ぶ心で聞きます。厳しく、曲がった、悪しき心の者たちは笑うでしょう。他者の欠点探しを飾りとして身に着ける者たち。自分の詩が良く思われない者がいましょうか。甘くとも、極めて味気なくとも。しかし、他者の言葉を聞いて喜ぶ者たち、そのような高貴な人は世に多くありません。世には池や小川の如き多くの人がいます。自分の水が増えた時だけ膨らむ者たち。善人は海の如く稀です。満月を見て潮が満ちるが如く、満ちるのを見て増える者。

Verse 18 (दोहा/सोरठा)

भाग छोट अभिलाषु बड़ करउँ एक बिस्वास। पैहहिं सुख सुनि सुजन सब खल करहहिं उपहास।।8।।

bhāga choṭa abhilāṣu baṛa karauṁ eka bisvāsa | païhahiṁ sukha suni sujana saba khala karahahiṁ upahāsa ||8||

わが分は小さく、されど願いは大きい。なお一つの信を抱く—これを聞けば善人は歓喜し、悪人はただ戯れて嘲るのみ。

Verse 19 (चौपाई)

खल परिहास होइ हित मोरा। काक कहहिं कलकंठ कठोरा।। हंसहि बक दादुर चातकही। हँसहिं मलिन खल बिमल बतकही।। कबित रसिक न राम पद नेहू। तिन्ह कहँ सुखद हास रस एहू।। भाषा भनिति भोरि मति मोरी। हँसिबे जोग हँसें नहिं खोरी।। प्रभु पद प्रीति न सामुझि नीकी। तिन्हहि कथा सुनि लागहि फीकी।। हरि हर पद रति मति न कुतरकी। तिन्ह कहुँ मधुर कथा रघुवर की।। राम भगति भूषित जियँ जानी। सुनिहहिं सुजन सराहि सुबानी।। कबि न होउँ नहिं बचन प्रबीनू। सकल कला सब बिद्या हीनू।। आखर अरथ अलंकृति नाना। छंद प्रबंध अनेक बिधाना।। भाव भेद रस भेद अपारा। कबित दोष गुन बिबिध प्रकारा।। कबित बिबेक एक नहिं मोरें। सत्य कहउँ लिखि कागद कोरे।।

khala parihāsa hoi hita morā | kāka kahahiṁ kalakaṇṭha kaṭhorā || haṁsahi baka dādura cātaka-hī | haṁsahiṁ malina khala bimala bataka-hī || kabita rasika na rāma-pada nehū | tinh kahaṁ sukhada hāsa-rasa ehū || bhāṣā bhaṇiti bhori mati morī | haṁsibe joga haṁseṁ nahiṁ khorī || prabhu-pada prīti na sāmuji nīkī | tinhahi kathā suni lāgahi phīkī || hari-hara pada rati mati na kutarakī | tinh kahuṁ madhura kathā raghuvara kī || rāma bhagati bhūṣita jiyaṁ jānī | sunihahiṁ sujana sarāhi subānī || kabi na houṁ nahiṁ bacana prabīnū | sakala kalā saba bidyā hīnū || ākhara aratha alaṅkṛti nānā | chaṁda prabaṁdha aneka bidhānā || bhāva-bheda rasa-bheda apārā | kabita doṣa guna bibidha prakārā || kabita bibeka eka nahiṁ moreṁ | satya kahauṁ likhi kāgada kore ||

悪人が私を嘲笑しても、それは私の善となります。烏は常に郭公を厳しいと呼びます。蒼鷺は白鳥を、蛙は雨鳥を笑います。汚れた卑しき者は汚れなき鴨を嘲笑します。詩を愛するがラーマの御足への愛を持たない者たち、そのような者たちはこの笑いの味を好みます。私の言葉は俗語であり、私の知恵は単純です。笑われるに値するなら、笑わせておきなさい。怒らないでください。彼らは主の御足への愛を正しく理解しません。聖なる物語を聞いても、彼らには味気なく思えます。しかし、ハリとハラへの愛情を持ち、難癖をつけない心を持つ者たちには、ラグヴィーラの物語は甘美です。ラーマへのバクティが真の装飾であると心に知り、高貴な者たちは聞いてこれらの言葉を称えます。私は詩人ではなく、言葉巧みでもありません。すべての技術と学問を欠いています。文字と意味、多様な修辞、多くの韻律と様々な構成。感情と味の無限の区別、詩の欠点と長所の様々な種類。詩的分別を私は一つも持ち合わせていません。私は真実を語ります。白紙に書いて。

Verse 20 (दोहा/सोरठा)

भनिति मोरि सब गुन रहित बिस्व बिदित गुन एक। सो बिचारि सुनिहहिं सुमति जिन्ह कें बिमल बिवेक।।9।।

bhaniti mori saba guna rahita bisva bidita guna eka | so bicāri sunihahiṁ sumati jinha keṁ bimala biveka ||9||

わが言葉には、あらゆる美徳が欠けている—ただ一つ、世に知れ渡る性質を除いて。見識ある人々、清らかな分別を具える方々よ、よく吟味してから、これに耳を傾けてほしい。（9）