Prakarana 1
सोपान-प्रवेश: ‘श्रद्धा–विश्वास’ की देहरी पर खड़े होकर साधक गुरु-वंदना, सत्संग-महिमा, और राम-नाम/राम-गुण के प्रति अनुराग से ‘मानस’ में अवगाहन करता है। यह काण्ड जन्म-कथा से पहले ‘भक्ति की जन्मभूमि’ बनाता है—चित्त-शुद्धि, विवेक-जागरण, और कथा-श्रवण की अधिकारिता का संस्कार।
ಬಾಲಕಾಂಡದ ಆರಂಭ ‘ಮಂಗಳಾಚರಣ’ ಮತ್ತು ‘ಅಧಿಕಾರ-ನಿರೂಪಣ’ದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ—ಇದು ಕಥೆಯಲ್ಲ, ಸಾಧನೆಯ ದ್ವಾರ. ಇಲ್ಲಿ ರಸ-ಪ್ರಧಾನತೆ ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿರಸ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಾಂತ-ಭಕ್ತಿ): ಗುರು-ವಂದನೆಯಿಂದ ‘ಬೋಧ’ದ ಉದಯ, ಸತ್ಸಂಗದ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ‘ವಿವೇಕ’ದ ವಿಕಾಸ, ಮತ್ತು ಖಲ-ಸಜ್ಜನ ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ‘ವೈರಾಗ್ಯ’ದ ಬೀಜ. ತುಲಸಿದಾಸರು ಮೊದಲು ದೇವ-ಪರಂಪರೆ (ವಾಣಿ-ವಿನಾಯಕ), ನಂತರ ಶಿವ-ಭವಾನಿ (ಶ್ರದ್ಧಾ-ವಿಶ್ವಾಸ), ನಂತರ ಗುರು (ಶಂಕರ-ರೂಪ) ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರಾಮ-ಸೀತೆಯ ಪರಮಾರ್ಥ-ಕಾರಣತೆಯನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ—ಈ ಕ್ರಮ ಸಾಧಕನ ಅಂತಃಕರಣವನ್ನು ಬಹಿರ್ಮಂಗಳದಿಂದ ಅಂತರಮಂಗಳದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ‘ರಾಮಾಖ್ಯ ಈಶ’ನನ್ನು ‘ಅಶೇಷ-ಕಾರಣ-ಪರ’ವೆಂದು ಹೇಳಿ ನಿರ್ಗುಣ-ತತ್ತ್ವದ ಸೂಚನೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಸೀತಾ-ರಾಮ-ಗುಣಗ್ರಾಮದ ವಿಹಾರದ ಸಗುಣ ಮಾಧುರ್ಯ—ಎರಡನ್ನೂ ಒಂದೇ ಸೋಪಾನದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಕಥಾ-ಶ್ರವಣವೇ ತೀರ್ಥ (ಪ್ರಯಾಗ)ವಾಗುತ್ತದೆ: ಕೇಳುವುದು, ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ‘ಮಜ್ಜನ’ ಮಾಡುವುದು—ಇದೇ ಮುಕ್ತಿಮಾರ್ಗದ ಮೊದಲ ಹಂತ.
Verses
ಶ್ಲೋಕ 1-7
वर्णानामर्थसंघानां रसानां छन्दसामपि।मङ्गलानां च कर्त्तारौ वन्दे वाणीविनायकौ।।1।।
भवानीशङ्करौ वन्दे श्रद्धाविश्वासरूपिणौ।याभ्यां विना न पश्यन्ति सिद्धाःस्वान्तःस्थमीश्वरम्।।2।।
वन्दे बोधमयं नित्यं गुरुं शङ्कररूपिणम्।यमाश्रितो हि वक्रोऽपि चन्द्रः सर्वत्र वन्द्यते।।3।।
सीतारामगुणग्रामपुण्यारण्यविहारिणौ।वन्दे विशुद्धविज्ञानौ कबीश्वरकपीश्वरौ।।4।।
उद्भवस्थितिसंहारकारिणीं क्लेशहारिणीम्।सर्वश्रेयस्करीं सीतां नतोऽहं रामवल्लभाम्।।5।।
यन्मायावशवर्तिं विश्वमखिलं ब्रह्मादिदेवासुरायत्सत्वादमृषैव भाति सकलं रज्जौ यथाहेर्भ्रमः।यत्पादप्लवमेकमेव हि भवाम्भोधेस्तितीर्षावतांवन्देऽहं तमशेषकारणपरं रामाख्यमीशं हरिम्।।6।।
नानापुराणनिगमागमसम्मतं यद्रामायणे निगदितं क्वचिदन्यतोऽपि।स्वान्तःसुखाय तुलसी रघुनाथगाथा-भाषानिबन्धमतिमञ्जुलमातनोति।।7।।
varṇānām arthasaṅghānāṁ rasānāṁ chandasām api |maṅgalānāṁ ca karttārau vande vāṇī-vināyakau ||1||
bhavānī-śaṅkarau vande śraddhā-viśvāsa-rūpiṇau |yābhyāṁ vinā na paśyanti siddhāḥ svāntaḥstham īśvaram ||2||
vande bodhamayaṁ nityaṁ guruṁ śaṅkara-rūpiṇam |yam āśrito hi vakro 'pi candraḥ sarvatra vandyate ||3||
sītā-rāma-guṇa-grāma puṇyāraṇya-vihāriṇau |vande viśuddha-vijñānau kabīśvara-kapīśvarau ||4||
udbhava-sthiti-saṁhāra-kāriṇīṁ kleśa-hāriṇīm |sarva-śreyas-karīṁ sītāṁ nato 'haṁ rāma-vallabhām ||5||
yan-māyā-vaśavartiṁ viśvam akhilaṁ brahmādi-deva-asurāyat-sattvād amṛṣaiva bhāti sakalaṁ rajjau yathāher-bhramaḥ |yat-pāda-plavam ekam eva hi bhavāmbhodhes titīrṣāvatāṁvande 'haṁ tam aśeṣa-kāraṇa-paraṁ rāmākhyam īśaṁ harim ||6||
nānā-purāṇa-nigamāgama-sammataṁ yadrāmāyaṇe nigaditaṁ kvacid anyato 'pi |svāntaḥ-sukhāya tulasī raghunātha-gāthā-bhāṣā-nibandham ati-mañjulam ātanoti ||7||
ಅಕ್ಷರಗಳು, ಅರ್ಥಗಳ ಸಮೂಹ, ರಸಗಳು, ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವರು, ಎಲ್ಲ ಮಂಗಳಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವರು ಆದ ವಾಣಿ ಮತ್ತು ವಿನಾಯಕರನ್ನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇವರಿಬ್ಬರಿಲ್ಲದೆ ಸಿದ್ಧರೂ ಸಹ ತಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುವ ಈಶ್ವರನನ್ನು ನೋಡಲಾರರು; ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸದ ರೂಪರಾದ ಭವಾನಿ ಮತ್ತು ಶಂಕರರನ್ನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ. ಜ್ಞಾನದ ಸ್ವರೂಪನಾದ, ಶಂಕರನ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ನಿತ್ಯ ಗುರುವನ್ನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ; ಯಾರ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ವಕ್ರನಾದ ಚಂದ್ರನೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಂದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೋ, ಆ ಗುರುವನ್ನು. ಸೀತಾ ರಾಮರ ಗುಣಸಮೂಹದ ಪುಣ್ಯ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುವ, ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನವುಳ್ಳ, ಕವಿಗಳ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ವಾನರರ ಸ್ವಾಮಿ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಳು, ಎಲ್ಲ ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ಹರಿಸುವಳು, ಎಲ್ಲ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಕೊಡುವಳು ಆದ ರಾಮನ ಪ್ರಿಯತಮೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ. ಯಾರ ಮಾಯೆಯ ಆಧೀನದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಪಂಚವೂ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳೂ ಅಸುರರೂ ಇದ್ದಾರೋ, ಯಾರ ಸತ್ಯದಿಂದ ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿಜವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತವೋ, ಹಗ್ಗ ಹಾವಾಗಿ ಭ್ರಮಿಸಿದಂತೆ, ಯಾರ ಪಾದಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಸಂಸಾರ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಏಕೈಕ ದೋಣಿ, ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಗೂ ಅತೀತನಾದ ರಾಮನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹರಿಯಾದ ಈಶ್ವರನನ್ನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅನೇಕ ಪುರಾಣಗಳು, ನಿಗಮಗಳು, ಆಗಮಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟದ್ದನ್ನೂ ಬೇರೆ ಎಡೆಗಳಿಂದಲೂ, ತನ್ನ ಹೃದಯದ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ತುಲಸೀದಾಸರು ರಘುನಾಥನ ಕಥೆಯನ್ನು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸೋರಠಾ 1-5
जो सुमिरत सिधि होइ गन नायक करिबर बदन॥
करउ अनुग्रह सोइ बुद्धि रासि सुभ गुन सदन॥1॥
मूक होइ बाचाल पंगु चढइ गिरिबर गहन॥
जासु कृपाँ सो दयाल द्रवउ सकल कलि मल दहन॥2॥
नील सरोरुह स्याम तरुन अरुन बारिज नयन॥
करउ सो मम उर धाम सदा छीरसागर सयन॥3॥
कुंद इंदु सम देह उमा रमन करुना अयन॥
जाहि दीन पर नेह करउ कृपा मर्दन मयन॥4॥
बंदउ गुरु पद कंज कृपा सिंधु नररूप हरि॥
महामोह तम पुंज जासु बचन रबि कर निकर॥5॥
jo sumirata sidhi hoi gaṇa-nāyaka karibara badana |karau anugraha soi buddhi-rāsi subha guna sadana ||1||
mūka hoi bācāla paṅgu caṛhai giribara gahana |jāsu kṛpā̃ so dayāla dravau sakala kali-mala dahana ||2||
nīla saroruh(a) syāma taruna aruna bārīja nayana |karau so mama ura dhāma sadā chīra-sāgara sayana ||3||
kuṁda iṁdu sama deha umā-ramana karuṇā ayana |jāhi dīna para neha karau kṛpā mardana mayana ||4||
baṁdau guru pada kaṁja kṛpā-siṁdhu nara-rūpa hari |mahā-moha tama puṁja jāsu bacana rabi kara nikara ||5||
ಯಾರ ನೆನಪಿನಿಂದ ಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುವುದೋ, ಶಿವನ ಗಣಗಳಿಗೆ ನಾಯಕ, ಆನೆ ಮುಖದವ, ಜ್ಞಾನದ ಭಂಡಾರ, ಶುಭಗುಣಗಳ ನಿವಾಸ ಆತ ನನಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ತೋರಲಿ. ಆತನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಮೂಗರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ಕುಂಟರು ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಹತ್ತುತ್ತಾರೆ, ಕಲಿಯುಗದ ಎಲ್ಲ ಮಲಿನತೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವ: ಆ ದಯಾಳುವು ನನಗೆ ಕೃಪೆ ಮಾಡಲಿ. ನೀಲ ಕಮಲದಂತೆ ಕಪ್ಪನವ, ಹೊಸ ಕೆಂಪು ಕಮಲದಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ, ಹಾಲ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮಲಗುವವ: ಆತ ನನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತನ್ನ ನಿವಾಸವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಿ. ಮಲ್ಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನಂತೆ ಬಿಳಿಯ ದೇಹವಿರುವ, ಉಮೆಯ ಪ್ರಿಯ, ಕರುಣೆಯ ನಿವಾಸ, ಬಡವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ತೋರುವ, ಮನ್ಮಥನನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದವ: ಆತ ನನಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ತೋರಲಿ. ಗುರುವಿನ ಕಮಲ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕರುಣೆಯ ಸಾಗರ, ಮಾನವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹರಿ, ಆತನ ಮಾತುಗಳು ಮಹಾಮೋಹದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಕಳೆಯುವ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳ ಗುಂಪಿನಂತಿವೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 1.1-4
बंदउ गुरु पद पदुम परागा।सुरुचि सुबास सरस अनुरागा।।
अमिय मूरिमय चूरन चारू।समन सकल भव रुज परिवारू।।
सुकृति संभु तन बिमल बिभूती।मंजुल मंगल मोद प्रसूती।।
जन मन मंजु मुकुर मल हरनी।किएँ तिलक गुन गन बस करनी।।
श्रीगुर पद नख मनि गन जोती।सुमिरत दिब्य द्रृष्टि हियँ होती।।
दलन मोह तम सो सप्रकासू।बड़े भाग उर आवइ जासू।।
उघरहिं बिमल बिलोचन ही के।मिटहिं दोष दुख भव रजनी के।।
सूझहिं राम चरित मनि मानिक।गुपुत प्रगट जहँ जो जेहि खानिक।।
bandau guru pada paduma parāgā |suruci subāsa sarasa anurāgā ||
amiya mūrimaya cūrana cārū |samana sakala bhava ruja parivārū ||
sukṛti saṁbhu tana bimala bibhūtī |maṁjula maṁgala moda prasūtī ||
jana mana maṁju mukura mala haranī |kieṁ tilaka guna gana basa karanī ||
śrīgura pada nakha mani gana jotī |sumirata dibya dṛṣṭi hiyaṁ hotī ||
dalana moha tama so saprakāsū |baṛe bhāga ura āvai jāsū ||
ugharahiṁ bimala bilocana hī ke |miṭahiṁ doṣa dukha bhava rajanī ke ||
sūjhahiṁ rāma carita mani mānika |guputa pragata jahaṁ jo jehi khānika ||
ನನ್ನ ಗುರುವಿನ ಪಾದಕಮಲಗಳ ಧೂಳಿಗೆ ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅದು ಸುಂದರ ಸುಗಂಧವನ್ನು, ಇಂಪಾದ ಸವಿಯನ್ನು, ಭಕ್ತಿಯ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದು ಅಮೃತದ ಬೇರಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸುಂದರ ಪುಡಿ, ಸಂಸಾರದ ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು. ಅದು ಶಂಭುವಿನ ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಪವಿತ್ರ ಬೂದಿ, ಪುಣ್ಯವಂತರ ಫಲ, ಸುಂದರ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳಿಗೆ, ಆನಂದಕ್ಕೆ ಮೂಲ. ಭಕ್ತನ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ವಚ್ಛ ಕನ್ನಾಡಿಯ ಕೊಳೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು, ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ತಿಲಕವಾಗಿ ಹಚ್ಚಿದಾಗ ಎಲ್ಲ ಸದ್ಗುಣಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಪರಮ ಗುರುವಿನ ಪಾದಗಳ ಉಗುರುಗಳೆಂಬ ರತ್ನಗಳ ಕಾಂತಿ, ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಅದು ಮೋಹದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಓಡಿಸುವ ಬೆಳಕು; ಯಾರ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅದು ಬರುತ್ತದೋ ಅವನು ಮಹಾ ಭಾಗ್ಯವಂತ. ಹೃದಯದ ಸ್ವಚ್ಛ ಕಣ್ಣುಗಳು ತೆರೆಯುತ್ತವೆ, ಸಂಸಾರವೆಂಬ ರಾತ್ರಿಯ ದೋಷಗಳು, ದುಃಖಗಳು ಮಾಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಆಗ ರಾಮನ ಚರಿತ್ರೆಯ ಮಣಿಗಳು, ಮಾಣಿಕ್ಯಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ, ಅಡಗಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದರೂ, ಯಾವ ಗಣಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಇದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ.
ದೋಹಾ 1
जथा सुअंजन अंजि दृग साधक सिद्ध सुजान॥
कौतुक देखत सैल बन भूतल भूरि निधान॥1॥
jathā su-añjana añji dṛga sādhaka siddha sujāna |kautuka dekhata saila bana bhūtala bhūri nidhāna ||1||
ಒಬ್ಬ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಸಾಧಕ ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧ, ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಕಜಾಲ ಹಚ್ಚಿ, ಪರ್ವತಗಳು, ಕಾಡುಗಳು, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ, ಅದರ ಅನೇಕ ಗುಪ್ತ ನಿಧಿಗಳನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ನೋಡುವನು.
ಚೌಪಾಯಿ 2.1-7
गुरु पद रज मृदु मंजुल अंजन।नयन अमिअ दृग दोष बिभंजन।।
तेहिं करि बिमल बिबेक बिलोचन।बरनउँ राम चरित भव मोचन।।
बंदउँ प्रथम महीसुर चरना।मोह जनित संसय सब हरना।।
सुजन समाज सकल गुन खानी।करउँ प्रनाम सप्रेम सुबानी।।
साधु चरित सुभ चरित कपासू।निरस बिसद गुनमय फल जासू।।
जो सहि दुख परछिद्र दुरावा।बंदनीय जेहिं जग जस पावा।।
मुद मंगलमय संत समाजू।जो जग जंगम तीरथराजू।।
राम भक्ति जहँ सुरसरि धारा।सरसइ ब्रह्म बिचार प्रचारा।।
बिधि निषेधमय कलि मल हरनी।करम कथा रबिनंदनि बरनी।।
हरि हर कथा बिराजति बेनी।सुनत सकल मुद मंगल देनी।।
बटु बिस्वास अचल निज धरमा।तीरथराज समाज सुकरमा।।
सबहिं सुलभ सब दिन सब देसा।सेवत सादर समन कलेसा।।
अकथ अलौकिक तीरथराऊ।देइ सद्य फल प्रगट प्रभाऊ।।
guru pada raja mṛdu mañjula añjana |nayana amia dṛga doṣa bibhañjana ||
tēhiṁ kari bimala bibēka bilōcana |baranauṁ rāma carita bhava mōcana ||
bandauṁ prathama mahīsura caranā |mōha janita saṁsaya saba haranā ||
sujana samāja sakala guna khānī |karauṁ pranāma saprēma subānī ||
sādhu carita subha carita kapāsū |nirasa bisada gunamaya phala jāsū ||
jō sahi dukha parachidra durāvā |bandanīya jēhiṁ jaga jasa pāvā ||
muda maṅgalamaya santa samājū |jō jaga jaṅgama tīratharājū ||
rāma bhakti jahaṁ surasari dhārā |sarasai brahma bicāra pracārā ||
bidhi niṣēdhamaya kali mala haranī |karama kathā rabinandani baranī ||
hari hara kathā birājati bēnī |sunata sakala muda maṅgala dēnī ||
baṭu bisvāsa acala nija dharamā |tīratharāja samāja sukaramā ||
sabahiṁ sulabha saba dina saba dēsā |sēvata sādara samana kalēsā ||
akatha alaukika tīratharāū |dēi sadya phala pragaṭa prabhāū ||
ಗುರುವಿನ ಪಾದದ ಧೂಳು ಮೃದುವಾದ ಸುಂದರ ಕಾಜಲು, ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಅಮೃತ, ದೃಷ್ಟಿಯ ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು. ಅದರಿಂದ ವಿವೇಚನೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧಮಾಡಿ, ಜನನಮರಣದ ಚಕ್ರದಿಂದ ವಿಮೋಚನೆ ನೀಡುವ ರಾಮನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ. ಮೊದಲು ಭೂಮಿಯ ದೇವತೆಗಳಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪಾದಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅವರು ಮೋಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಎಲ್ಲ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವರು. ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಮಧುರ ವಾಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜನರ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ, ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳ ಖನಿಗೆ, ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಸಾಧುಗಳ ಆಚರಣೆಯು ಹತ್ತಿ ಗಿಡದಂತೆ ಪವಿತ್ರ, ಅದರ ಫಲವು ಒಣ, ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ನೂಲಿನಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವರ ಜೀವನವು ಲೌಕಿಕ ಆಸೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತ, ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ತಾನೇ ದುಃಖವನ್ನು ಸಹಿಸಿ, ಇತರರ ಕೊರಕಲುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿ ಪಡೆದು ವಂದನೀಯವಾಗಿದೆ. ಸಾಧುಗಳ ಸಮಾಜವು ಆನಂದ ಮತ್ತು ಮಂಗಳದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ; ಅದು ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಪ್ರಯಾಗ, ತೀರ್ಥಗಳ ರಾಜ. ಅಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಭಕ್ತಿಯು ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹ, ಬ್ರಹ್ಮದ ಚಿಂತನೆಯ ಪ್ರಚಾರವು ಸರಸ್ವತಿ. ವಿಧಿ ನಿಷೇಧಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕರ್ಮಗಳ ಕಥೆಯು ಕಲಿಯುಗದ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವುದು, ಅದನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಪುತ್ರಿ ಯಮುನೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹರಿ ಮತ್ತು ಹರನ ಕಥೆಗಳು ಮೂರು ನದಿಗಳ ಸಂಗಮವಾಗಿ ಬೆಳಗುತ್ತವೆ, ಕೇಳುವವರಿಗೆ ಆನಂದ ಮತ್ತು ಮಂಗಳವನ್ನು ನೀಡುವುದು. ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಚಲ ವಿಶ್ವಾಸವು ಪವಿತ್ರ ವಟವೃಕ್ಷ, ಸತ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವರ ಸಂಗವು ತೀರ್ಥರಾಜನ ಕ್ಷೇತ್ರವೇ ಆಗಿದೆ. ಅದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಲಭ, ಎಲ್ಲ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೇವಿಸುವವರ ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು. ಈ ತೀರ್ಥರಾಜನು ವರ್ಣನಾತೀತ ಮತ್ತು ಅಲೌಕಿಕ; ತಕ್ಷಣ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವುದು, ಅದರ ಪ್ರಭಾವವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು.
ದೋಹಾ 2
सुनि समुझहिं जन मुदित मन मज्जहिं अति अनुराग।लहहिं चारि फल अछत तनु साधु समाज प्रयाग।।2।।
suni samujhahiṁ jana mudita mana majjahiṁ ati anurāga |lahahiṁ cāri phala achata tanu sādhu samāja prayāga ||2||
ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅರಿತು, ಆನಂದದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಳವಾದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವವರು, ದೇಹದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ನಾಲ್ಕು ಫಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದೇ ಸಾಧುಸಮಾಜವಾದ ಪ್ರಯಾಗ.
ಚೌಪಾಯಿ 3.1-6
मज्जन फल पेखिअ ततकाला।काक होहिं पिक बकउ मराला।।
सुनि आचरज करै जनि कोई।सतसंगति महिमा नहिं गोई।।
बालमीक नारद घटजोनी।निज निज मुखनि कही निज होनी।।
जलचर थलचर नभचर नाना।जे जड़ चेतन जीव जहाना।।
मति कीरति गति भूति भलाई।जब जेहिं जतन जहाँ जेहिं पाई।।
सो जानब सतसंग प्रभाऊ।लोकहुँ बेद न आन उपाऊ।।
बिनु सतसंग बिबेक न होई।राम कृपा बिनु सुलभ न सोई।।
सतसंगत मुद मंगल मूला।सोइ फल सिधि सब साधन फूला।।
सठ सुधरहिं सतसंगति पाई।पारस परस कुधात सुहाई।।
बिधि बस सुजन कुसंगत परहीं।फनि मनि सम निज गुन अनुसरहीं।।
बिधि हरि हर कबि कोबिद बानी।कहत साधु महिमा सकुचानी।।
सो मो सन कहि जात न कैसें।साक बनिक मनि गुन गन जैसें।।
majjan phala pekhi-a tatakālā |kāka hohiṃ pika bakau marālā ||
suni ācaraja karai jani koī |sat-saṅgati mahimā nahiṃ goī ||
bālmīka nārada ghaṭ-jonī |nija-nija mukhani kahī nija honī ||
jalacara thalacara nabhacara nānā |je jaṛa cetana jīva jahānā ||
mati kīrati gati bhūti bhalāī |jaba jehiṃ jatana jahāṃ jehiṃ pāī ||
so jānanba sat-saṅga prabhāū |lokahuṃ beda na āna upāū ||
binu sat-saṅga bibeka na hoī |rāma kṛpā binu sulabha na soī ||
sat-saṅgata muda maṅgala mūlā |soi phala sidhi saba sādhana phūlā ||
saṭha sudharahiṃ sat-saṅgati pāī |pāras parasa kudhāta suhāī ||
bidhi-basa sujana kusaṅgata parahīṃ |phani-mani sama nija guna anusarhīṃ ||
bidhi hari hara kabi kobida bānī |kahata sādhu mahimā sakucānī ||
so mo-sana kahi jāta na kaisēṃ |sāka-banik mani guna-gana jaisēṃ ||
ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನದ ಫಲವು ತತ್ಕ್ಷಣ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ: ಕಾಗೆಗಳು ಕೋಗಿಲೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ, ಕೊಕ್ಕರೆಗಳು ಹಂಸಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಯಾರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಡಬಾರದು, ಸತ್ಸಂಗದ ಮಹಿಮೆಯು ಗುಪ್ತವಾದುದಲ್ಲ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ, ನಾರದ ಮತ್ತು ಕುಂಭಜನಾದ ಅಗಸ್ತ್ಯರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಅಧರಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳು, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಡ ಮತ್ತು ಚೇತನ ಜೀವಿ, ಯಾವಾಗ, ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ, ಯಾವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ, ಕೀರ್ತಿ, ಮುಕ್ತಿ, ಐಶ್ವರ್ಯ ಅಥವಾ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಯಾರು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೋ, ಅದು ಸತ್ಸಂಗದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಲೋಕವೂ ವೇದವೂ ಬೇರೊಂದು ಉಪಾಯವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಸತ್ಸಂಗವಿಲ್ಲದೆ ವಿವೇಕವು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ರಾಮನ ಕೃಪೆಯಿಲ್ಲದೆ ಆ ಸಂಗವು ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಸತ್ಸಂಗವು ಆನಂದ ಮತ್ತು ಮಂಗಲದ ಮೂಲ; ಅದರ ಫಲವು ಸಿದ್ಧಿ, ಎಲ್ಲ ಸಾಧನೆಗಳು ಅದರ ಹೂವುಗಳು. ದುಷ್ಟರು ಸತ್ಸಂಗವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಪಾರಸ ಶಿಲೆಯ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಕೀಳು ಲೋಹವು ಸುಂದರವಾಗುವಂತೆ. ವಿಧಿಯ ವಶದಿಂದ ಸಜ್ಜನರು ಕುಸಂಗದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದರೂ, ಹಾವಿನ ಹೆಡೆಯ ಮಣಿಯಂತೆ ತಮ್ಮ ಗುಣವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರ ವಾಣಿಯೂ ಸಾಧುಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೇಳಲು ಸಂಕೋಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಿ? ಅದು ತರಕಾರಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಯು ಮಣಿಗಳ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವಂತಿರುವುದು.
ದೋಹಾ 3(क)-(ख)
बंदउँ संत समान चित हित अनहित नहिं कोइ।अंजलि गत सुभ सुमन जिमि सम सुगंध कर दोइ।।3(क)।।
संत सरल चित जगत हित जानि सुभाउ सनेहु।बालबिनय सुनि करि कृपा राम चरन रति देहु।।3(ख)।।
bandaũ santa samāna citta hita anhita nahĩ koi |añjali-gata subha sumana jimi sama sugandha kara doi ||3(ka)||
santa sarala citta jagata hita jāni subhāu sanehu |bāla-binaya suni kari kṛpā rāma carana rati dehu ||3(kha)||
ಸಂತರಿಗೆ ನಮಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅವರ ಮನಸು ಸಮಾನವಾದುದು, ಅವರಿಗೆ ಮಿತ್ರ ಶತ್ರು ಎಂಬ ಭೇದವಿಲ್ಲ; ಕೂಡಿಸಿದ ಕೈಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಳ್ಳೆಯ ಹೂವುಗಳು ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಹರಡುವಂತೆ. ಸಂತರೇ, ನಿರ್ಮಲ ಹೃದಯದವರೇ, ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವರೇ, ನನ್ನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ಈ ಬಾಲಕನ ವಿನಯಭರಿತ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ನಿಮ್ಮ ಕೃಪೆಯಿಂದ ರಾಮನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡಿ.
ಚೌಪಾಯಿ 4.1-6
बहुरि बंदि खल गन सतिभाएँ।जे बिनु काज दाहिनेहु बाएँ।।
पर हित हानि लाभ जिन्ह केरें।उजरें हरष बिषाद बसेरें।।
हरि हर जस राकेस राहु से।पर अकाज भट सहसबाहु से।।
जे पर दोष लखहिं सहसाखी।पर हित घृत जिन्ह के मन माखी।।
तेज कृसानु रोष महिषेसा।अघ अवगुन धन धनी धनेसा।।
उदय केत सम हित सबही के।कुंभकरन सम सोवत नीके।।
पर अकाजु लगि तनु परिहरहीं।जिमि हिम उपल कृषी दलि गरहीं।।
बंदउँ खल जस सेष सरोषा।सहस बदन बरनइ पर दोषा।।
पुनि प्रनवउँ पृथुराज समाना।पर अघ सुनइ सहस दस काना।।
बहुरि सक्र सम बिनवउँ तेही।संतत सुरानीक हित जेही।।
बचन बज्र जेहि सदा पिआरा।सहस नयन पर दोष निहारा।।
bahuri bandi khala gana satibhāẽ.je binu kāja dāhinehu bāẽ..
para hita hāni lābha jinha kerẽ.ujarẽ haraṣa biṣāda baserẽ..
hari hara jasa rākeśa rāhu se.para akāja bhaṭa sahasa-bāhu se..
je para doṣa lakhahiṁ sahasākhī.para hita ghṛta jinha ke mana mākhī..
teja kṛsānu roṣa mahiṣesā.agha avaguna dhana dhanī dhanesā..
udaya keta sama hita sabahī ke.kuṁbhakarana sama sovat nīke..
para akāju lagi tanu pariharahīṁ.jimi hima upala kṛṣī dali garahīṁ..
bandauṁ khala jasa śeṣa sa-roṣā.sahasa badana baranai para doṣā..
puni pranavauṁ pṛthu-rāja samānā.para agha sunai sahasa dasa kānā..
bahuri sakra sama binavauṁ tehī.santata sura-anīka hita jehī..
bacana bajra jehi sadā piārā.sahasa nayana para doṣa nihārā..
ಮತ್ತೆ ದುಷ್ಟರ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ, ಯಾರು ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ತಮಗೆ ಹಿತವು ಮಾಡುವವರಿಗೂ ವಿರೋಧವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಪರರ ಒಳಿತು ಅವರಿಗೆ ನಷ್ಟ, ಪರರ ಲಾಭ ಅವರಿಗೆ ಹಾನಿ; ಪರರ ನಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವೂ ಪರರ ಏಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದುಃಖವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಹರಿ ಹರರ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಅವರು ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಚಂದ್ರನಿಗೆ ರಾಹುವಿನಂತೆಯೂ, ಪರರಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಬಾಹುವಿನಂತೆಯೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಪರರ ದೋಷಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪರರ ಒಳಿತು ತುಪ್ಪದಂತೆಯೂ, ಅದರಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಕೆಡವುವ ಈಗಲಂತೆಯೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಉಗ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯಂತೆಯೂ, ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಎಮ್ಮೆಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಯಮನಂತೆಯೂ; ಪಾಪ ಮತ್ತು ದೋಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಶ್ರೀಮಂತರು, ಕುಬೇರ ಸಂಪದ್ದಿಗೆ ಒಡೆಯನಾಗಿರುವಂತೆ. ಧೂಮಕೇತು ಉದಯಿಸುವಂತೆ ಅವರ ಉದಯ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹಾನಿ; ಕುಂಭಕರ್ಣನಂತೆ ಅವರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅದೇ ಪರರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದು. ಪರರ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನೇ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆಲಿಕಲ್ಲು ಬೆಳೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ತಾನೇ ಕರಗಿ ಹೋಗುವಂತೆ. ದುಷ್ಟರಿಗೆ ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕೋಪಿಷ್ಟ ಶೇಷನಂತೆ, ಸಾವಿರ ಬಾಯಿಗಳಿಂದ ಪರರ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೇಳುವವರು. ಮತ್ತೆ ಪೃಥುವಿಗೆ ಸಮಾನರಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ವಂದನ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅವನಂತೆ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಕಿವಿಗಳಿಂದ ಪರರ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕೇಳುವವರು. ಆಮೇಲೆ ಇಂದ್ರನಂತಿರುವವನಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತೇನೆ, ಯಾರಿಗೆ ದೇವತೆಗಳ ಸಮೂಹ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಪ್ರಿಯವೋ, ಶ್ಲೇಷದಲ್ಲಿ ಮದ್ಯವೂ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಪ್ರಿಯವೇ. ವಜ್ರದಂತಹ ಮಾತುಗಳು ಅವರಿಗೆ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಪ್ರಿಯ, ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಪರರ ದೋಷಗಳನ್ನು ನೋಡುವವರು.
ದೋಹಾ 4
उदासीन अरि मीत हित सुनत जरहिं खल रीति।जानि पानि जुग जोरि जन बिनती करइ सप्रीति।।4।।
udāsīna ari mīta hita sunata jarahiṁ khala rīti |jāni pāni juga jori jana binatī karai sa-prīti ||4||
ದುಷ್ಟರ ಸ್ವಭಾವ ಇದು: ಉದಾಸೀನ, ವೈರಿ, ಮಿತ್ರ, ಅಥವಾ ಹಿತೈಷಿ ಆದವರ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಅವರು ಅಸೂಯೆಯಿಂದ ಸುಡುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಭಕ್ತ ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವರಿಗೆ ತನ್ನ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 5.1-5
मैं अपनी दिसि कीन्ह निहोरा।तिन्ह निज ओर न लाउब भोरा।।
बायस पलिअहिं अति अनुरागा।होहिं निरामिष कबहुँ कि कागा।।
बंदउँ संत असज्जन चरना।दुखप्रद उभय बीच कछु बरना।।
बिछुरत एक प्रान हरि लेहीं।मिलत एक दुख दारुन देहीं।।
उपजहिं एक संग जग माहीं।जलज जोंक जिमि गुन बिलगाहीं।।
सुधा सुरा सम साधू असाधू।जनक एक जग जलधि अगाधू।।
भल अनभल निज निज करतूती।लहत सुजस अपलोक बिभूती।।
सुधा सुधाकर सुरसरि साधू।गरल अनल कलिमल सरि ब्याधू।।
गुन अवगुन जानत सब कोई।जो जेहि भाव नीक तेहि सोई।।
maiṁ āpanī disi kīnh nihorā |tinh nija or na lāuba bhorā ||
bāyasa pali-ahiṁ ati anurāgā |hohiṁ nirāmiṣ kabahuṁ ki kāgā ||
bandaũ santa asajjana caranā |dukha-prada ubhaya bīca kachu baranā ||
bichurata eka prāna hari lehīṁ |milata eka dukha dāruna dehīṁ ||
upajahiṁ eka saṅga jaga māhīṁ |jalaja joṅka jimi guna bilagāhīṁ ||
sudhā surā sama sādhū asādhū |janaka eka jaga jaladhi agādhū ||
bhala anabhala nija nija karatūtī |lahata sujasa apaloka bibhūtī ||
sudhā sudhākara surasari sādhū |garala anala kalimala sari byādhū ||
guna avaguna jānata saba koī |jo jehi bhāva nīka tehi soī ||
ನಾನು ನನ್ನ ಕಡೆಯಿಂದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟೆನು; ಆದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಮರೆತು ತಮ್ಮ ಕಡೆ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಚಿಟಿಕೆಯೂ ಬೇರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಗೆಗಳು ಮಿಕ್ಕುವಾದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಾಕಲ್ಪಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಅವು ಎಂದಾದರೂ ಮಾಂಸಾಹಾರ ತಿನ್ನದವಾಗುತ್ತವೆಯೇ? ಸಾಧುಗಳ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟರ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇಬ್ಬರೂ ನೋವು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಕೊಂಚ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ, ಅದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ. ಒಬ್ಬ ಬೇರ್ಪಡುವಾಗ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸೇರುವಾಗ ಭಯಂಕರ ನೋವು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಇಬ್ಬರೂ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಒಂದೇ ನೀರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಮಲ ಮತ್ತು ನೀರ್ಹುಳುವಿನಂತೆ. ಅಮೃತ ಮತ್ತು ಮದ್ಯದಂತೆ ಸಾಧು ಮತ್ತು ದುಷ್ಟರಿದ್ದಾರೆ; ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಒಬ್ಬನೇ ತಂದೆ, ಈ ಜಗತ್ತೆಂಬ ಅಗಾಧ ಸಮುದ್ರ. ಒಳ್ಳಿಯವರು ಕೆಟ್ಟವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕೃತ್ಯಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಒಳ್ಳಿಯವನು ಒಳ್ಳೆಯ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಕೆಟ್ಟವನು ಅಪಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ನಾಶವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಮೃತ, ಚಂದ್ರ, ಗಂಗೆ, ಸಾಧು ಒಳ್ಳಿಯವರು; ವಿಷ, ಅಗ್ನಿ, ಕಲಿಯ ಪಾಪಗಳು, ಕರ್ಮನಾಶ ನದಿ, ಬೇಟೆಗಾರ ಕೆಟ್ಟವರು. ಗುಣ ದೋಷಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ; ಆದರೆ ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಯಾವುದು ಇಷ್ಟವೋ, ಅದೇ ಅವನಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.
ದೋಹಾ 5
भलो भलाइहि पै लहइ लहइ निचाइहि नीचु।सुधा सराहिअ अमरताँ गरल सराहिअ मीचु।।5।।
bhalo bhalāihi pai lahai lahai nicāihi nīcu |sudhā sarāhi'a amaratā̃ garala sarāhi'a mīcu ||5||
ಒಳ್ಳೆಯವನು ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಕೆಟ್ಟವನು ಕೆಟ್ಟದನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಮೃತವು ಅಮರತ್ವವನ್ನು ನೀಡುವುದರಿಂದ ಹೊಗಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ವಿಷವು ಮರಣವನ್ನು ನೀಡುವುದರಿಂದ ಹೊಗಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 6.1-5
खल अघ अगुन साधू गुन गाहा।उभय अपार उदधि अवगाहा।।
तेहि तें कछु गुन दोष बखाने।संग्रह त्याग न बिनु पहिचाने।।
भलेउ पोच सब बिधि उपजाए।गनि गुन दोष बेद बिलगाए।।
कहहिं बेद इतिहास पुराना।बिधि प्रपंचु गुन अवगुन साना।।
दुख सुख पाप पुन्य दिन राती।साधु असाधु सुजाति कुजाती।।
दानव देव ऊँच अरु नीचू।अमिअ सुजीवनु माहुरु मीचू।।
माया ब्रह्म जीव जगदीसा।लच्छि अलच्छि रंक अवनीसा।।
कासी मग सुरसरि क्रमनासा।मरु मारव महिदेव गवासा।।
सरग नरक अनुराग बिरागा।निगमागम गुन दोष बिभागा।।
khala agha aguṇa sādhū guṇa gāhā |ubhaya apāra udadhi avagāhā ||
tēhi tēṁ kachu guṇa dōṣa bakhānē |saṅgraha tyāga na binu pahicānē ||
bhalēu pōca saba bidhi upajāē |gani guṇa dōṣa bēda bilagāē ||
kahahiṁ bēda itihāsa purānā |bidhi prapañcu guṇa avaguṇa sānā ||
dukha sukha pāpa punya dina rātī |sādhu asādhu sujāti kujātī ||
dānava dēva ū̃ca aru nīcū |amia sujīvanu māhuru mīcū ||
māyā brahma jīva jagadīsā |lacchi alacchi raṅka avanīsā ||
kāsī maga surasari kramanāsā |maru mārava mahidēva gavāsā ||
saraga naraka anurāga birāgā |nigamāgama guṇa dōṣa bibhāgā ||
ದುಷ್ಟರ ಪಾಪಗಳು ದೋಷಗಳು, ಸಾಧುಗಳ ಗುಣಗಳು, ಎರಡೂ ಅಪಾರವಾದವು, ಸಾಗರದಂತೆ ಅಗಾಧವಾದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವು ಗುಣಗಳನ್ನು ದೋಷಗಳನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸದೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಒಳ್ಳವರನ್ನು ಕೆಟ್ಟವರನ್ನು ಒಟ್ಟೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು, ವೇದಗಳು ಗುಣಗಳನ್ನು ದೋಷಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದವು. ವೇದಗಳು ಇತಿಹಾಸಗಳು ಪುರಾಣಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಪ್ರಪಂಚ ಗುಣವೂ ದೋಷವೂ ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ ಎಂದು. ದುಃಖ ಸುಖ, ಪಾಪ ಪುಣ್ಯ, ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ, ಸಾಧು ದುಷ್ಟ, ಉನ್ನತ ಕುಲದವನು ನೀಚ ಕುಲದವನು. ರಾಕ್ಷಸರು ದೇವತೆಗಳು, ಎತ್ತರವಾದವರು ತಗ್ಗರು, ಅಮೃತ ಸುಜೀವನ, ವಿಷ ಮೃತ್ಯು. ಮಾಯೆ ಬ್ರಹ್ಮ, ಜೀವ ಜಗದೀಶ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಭಿಕ್ಷುಕ ರಾಜ. ಕಾಶಿ ಮಗಧ, ಗಂಗಾ ಕರ್ಮನಾಶ, ಮಾರ್ವಾರ್ ಮರುಭೂಮಿ ಮಾಲ್ವಾ ದೇಶ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕಸಾಯಿ. ಸ್ವರ್ಗ ನರಕ, ಅನುರಾಗ ವಿರಾಗ, ವೇದಗಳು ಆಗಮಗಳು ಗುಣ ದೋಷ ವಿಭಾಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ.
ದೋಹಾ 6
जड़ चेतन गुन दोषमय बिस्व कीन्ह करतार।संत हंस गुन गहहिं पय परिहरि बारि बिकार।।6।।
jaṛa cetana guna doṣamaya bisva kīnha karatāra |santa haṃsa guna gahahiṃ paya parihari bāri bikāra ||6||
ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಜಡ ಮತ್ತು ಚೇತನವಾದ ಈ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಗುಣದೋಷಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದಂತೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು; ಆದರೆ ಸಂತರು ಹಂಸಗಳಂತೆ ಹಾಲಾದ ಗುಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ನೀರಾದ ದೋಷವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 7.1-6
अस बिबेक जब देइ बिधाता।तब तजि दोष गुनहिं मनु राता।।
काल सुभाउ करम बरिआई।भलेउ प्रकृति बस चुकइ भलाई।।
सो सुधारि हरिजन जिमि लेहीं।दलि दुख दोष बिमल जसु देहीं।।
खलउ करहिं भल पाइ सुसंगू।मिटइ न मलिन सुभाउ अभंगू।।
लखि सुबेष जग बंचक जेऊ।बेष प्रताप पूजिअहिं तेऊ।।
उधरहिं अंत न होइ निबाहू।कालनेमि जिमि रावन राहू।।
किएहुँ कुबेष साधु सनमानू।जिमि जग जामवंत हनुमानू।।
हानि कुसंग सुसंगति लाहू।लोकहुँ बेद बिदित सब काहू।।
गगन चढ़इ रज पवन प्रसंगा।कीचहिं मिलइ नीच जल संगा।।
साधु असाधु सदन सुक सारीं।सुमिरहिं राम देहिं गनि गारी।।
धूम कुसंगति कारिख होई।लिखिअ पुरान मंजु मसि सोई।।
सोइ जल अनल अनिल संघाता।होइ जलद जग जीवन दाता।।
asa bibeka jaba dei bidhātā |taba taji doṣa gunahiṃ manu rātā ||
kāla subhāu karama bariāī |bhaleu prakṛti basa cukai bhalāī ||
so sudhāri harijana jimi lehīṃ |dali dukha doṣa bimala jasu dehīṃ ||
khalau karahiṃ bhala pāi susaṅgū |miṭai na malina subhāu abhaṅgū ||
lakhi subeṣa jaga baṃcaka jeū |beṣa pratāpa pūji’ahiṃ teū ||
udharahiṃ anta na hoi nibāhū |kālanemi jimi rāvan rāhū ||
kiehuṃ kubeṣa sādhu sanamānū |jimi jaga jāmavaṃta hanumānū ||
hāni kusaṅga susaṅgati lāhū |lokahuṃ beda bidita saba kāhū ||
gagana caṛhai raja pavana prasaṅgā |kīcahiṃ milai nīca jala saṅgā ||
sādhu asādhu sadana suka sārīṃ |sumirahiṃ rāma dehiṃ gani gārī ||
dhūma kusaṅgati kārikha hoī |likhia purāna maṃju masi soī ||
soi jala anala anila saṅghātā |hoi jalada jaga jīvana dātā ||
ವಿಧಾತನು ಆ ರೀತಿ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ, ಮನಸ್ಸು ದೋಷಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಕಾಲ, ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಕರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಶದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯವರೂ ಕೂಡ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಳ್ಳೆಯತನದಿಂದ ಕುಸಿಯುತ್ತಾರೆ. ಹರಿಯ ಭಕ್ತರು ಆ ಲೋಪವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ, ದುಃಖ ಮತ್ತು ದೋಷಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ, ನಿರ್ಮಲ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವಂತೆಯೇ ಅದೂ ಹಾಗಾಗುತ್ತದೆ. ದುಷ್ಟರೂ ಸಹ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಗವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರ ಮಲಿನ ಸ್ವಭಾವ ಮುರಿಯದೆ, ಎಂದಿದ್ದರೂ ಅಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಜಗತ್ತಿನ ವಂಚಕರು ಒಳ್ಳೆಯ ವೇಷವನ್ನು ಕಂಡು, ಆ ವೇಷದ ಪ್ರತಾಪದಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಯಲಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮೌಢ್ಯವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಕಾಲನೇಮಿ, ರಾವಣ ಮತ್ತು ರಾಹುವಿನಂತೆ. ಕುರೂಪ ವೇಷದಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಧುಗಳು ಗೌರವ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜಾಂಬವಾನ ಮತ್ತು ಹನುಮಂತರಂತೆ. ಕುಸಂಗತಿ ಹಾನಿ, ಸುಸಂಗತಿ ಲಾಭ; ಇದು ಲೋಕ ಮತ್ತು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರುವುದು. ಗಾಳಿಯ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಧೂಳು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ; ಕೆಳಗೆ ಹರಿಯುವ ನೀರಿನ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಕೂಡಿ ಹೂಳಿನೊಡನೆ ಕೂಡುತ್ತದೆ. ಸಾಧು ಮತ್ತು ಅಸಾಧುಗಳ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಗಿಳಿ ಮತ್ತು ಸಾರಿಕೆ ಪಕ್ಷಿಗಳು ರಾಮನ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಮುಪ್ಪಾಪು ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಕುಸಂಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಗೆ ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಾರಿಖವಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ಕಾರಿಖವೇ ಮಂಜು ಮಸಿಯಾಗಿ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಹೊಗೆಯೇ ನೀರು, ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯ ಸಂಘಾತದಿಂದ ಮೋಡವಾಗಿ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಜೀವನ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ದೋಹಾ 7(क)-(घ)
ग्रह भेषज जल पवन पट पाइ कुजोग सुजोग।होहि कुबस्तु सुबस्तु जग लखहिं सुलच्छन लोग।।7(क)।।
सम प्रकास तम पाख दुहुँ नाम भेद बिधि कीन्ह।ससि सोषक पोषक समुझि जग जस अपजस दीन्ह।।7(ख)।।
जड़ चेतन जग जीव जत सकल राममय जानि।बंदउँ सब के पद कमल सदा जोरि जुग पानि।।7(ग)।।
देव दनुज नर नाग खग प्रेत पितर गंधर्ब।बंदउँ किंनर रजनिचर कृपा करहु अब सर्ब।।7(घ)।।
graha bheṣaja jala pavana paṭa pāi kujoga sujoga |hohi kubastu subastu jaga lakhahi sulacchana loga ||7(ka)||
sama prakāsa tama pākha duhũ nāma bheda bidhi kīnh |sasi soṣaka poṣaka samujhi jaga jasa apajasa dīnha ||7(kha)||
jaṛa cetana jaga jīva jata sakala rāma-maya jāni |bandaũ saba ke pada kamala sadā jori juga pāni ||7(ga)||
deva danuja nara nāga khaga preta pitara gandharba |bandaũ kĩnara rajanicara kṛpā karahu aba sarba ||7(gha)||
ಗ್ರಹಗಳು, ಔಷಧಿಗಳು, ನೀರು, ಗಾಳಿ, ಬಟ್ಟೆಗಳು ಕೆಟ್ಟ ಸಂಯೋಗವನ್ನೋ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಯೋಗವನ್ನೋ ಪಡೆದಾಗ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟವು ಅಥವಾ ಒಳ್ಳೆಯವು ಆಗುತ್ತವೆ; ಒಳ್ಳೆಯ ಶಕುನಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಕತ್ತಲೆಯ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿವೆ; ಆದರೂ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಅವಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಒಂದರಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಂದರಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಲೋಕವು ಒಂದಕ್ಕೆ ಅಪಕೀರ್ತಿಯನ್ನು, ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತು. ಲೋಕದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು, ಚೇತನ ಮತ್ತು ಅಚೇತನ, ರಾಮಮಯವಾಗಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಯಾವಾಗಲೂ ಎರಡು ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಎಲ್ಲರ ಪಾದಪದ್ಮಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ. ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು, ಮನುಷ್ಯರು, ನಾಗಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಭೂತಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಕಿನ್ನರರು, ರಾತ್ರಿ ಚರರನ್ನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ; ಈಗ ಎಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ತೋರಿರಿ.
ಚೌಪಾಯಿ 8.1-7
आकर चारि लाख चौरासी।जाति जीव जल थल नभ बासी।।
सीय राममय सब जग जानी।करउँ प्रनाम जोरि जुग पानी।।
जानि कृपाकर किंकर मोहू।सब मिलि करहु छाड़ि छल छोहू।।
निज बुधि बल भरोस मोहि नाहीं।तातें बिनय करउँ सब पाही।।
करन चहउँ रघुपति गुन गाहा।लघु मति मोरि चरित अवगाहा।।
सूझ न एकउ अंग उपाऊ।मन मति रंक मनोरथ राऊ।।
मति अति नीच ऊँचि रुचि आछी।चहिअ अमिअ जग जुरइ न छाछी।।
छमिहहिं सज्जन मोरि ढिठाई।सुनिहहिं बालबचन मन लाई।।
जौ बालक कह तोतरि बाता।सुनहिं मुदित मन पितु अरु माता।।
हँसिहहि कूर कुटिल कुबिचारी।जे पर दूषन भूषनधारी।।
निज कवित केहि लाग न नीका।सरस होउ अथवा अति फीका।।
जे पर भनिति सुनत हरषाही।ते बर पुरुष बहुत जग नाहीं।।
जग बहु नर सर सरि सम भाई।जे निज बाढ़ि बढ़हिं जल पाई।।
सज्जन सकृत सिंधु सम कोई।देखि पूर बिधु बाढ़इ जोई।।
ākara cāri lākh caurāsī |jāti jīva jala thala nabha bāsī ||
sīya rāma-maya saba jaga jānī |karauṁ pranāma jori juga pānī ||
jāni kṛpākara kiṅkara mohū |saba mili karahu chāḍi chala chohū ||
nija budhi bala bharosa mohi nāhīṁ |tāteṁ binaya karauṁ saba pāhīṁ ||
karana cahauṁ raghupati guna gāhā |laghu mati mori carita avagāhā ||
sūjha na ekau aṅga upāū |mana-mati raṅka manoratha rāū ||
mati ati nīca ūṁci ruci āchī |cahi-a amia jaga jurai na chāchī ||
chamihahiṁ sajjana mori ḍhiṭhāī |sunihahiṁ bāla-bacana mana lāī ||
jau bālaka kaha totari bātā |sunahiṁ mudita mana pitu aru mātā ||
haṁsihahi kura kuṭila kubicārī |je para dūṣana bhūṣana-dhārī ||
nija kavita kehi lāga na nīkā |sarasa hou athavā ati phīkā ||
je para bhaniti sunata haraṣāhī |te bara puruṣa bahuta jaga nāhīṁ ||
jaga bahu nara sara sari sama bhāī |je nija bāṛhi baṛhahiṁ jala pāī ||
sajjana sakṛta siṅdhu sama koī |dekhi pūra bidhu bāṛhai joī ||
ನಾಲ್ಕು ಜನ್ಮ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ, ನೀರು, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಎಂಬತ್ತಾರು ಲಕ್ಷ ಜೀವಜಾತಿಗಳಿವೆ. ಸೀತಾ ರಾಮರಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದು, ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ನಾನು ಅವರಿಗೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಕೃಪೆಯ ಖನಿಗಳೇ, ನನ್ನನ್ನೂ ನಿಮ್ಮ ಸೇವಕನೆಂದು ತಿಳಿದು, ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಕಪಟವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನನಗೆ ಮಮತೆ ತೋರಿರಿ. ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬಲದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಬಳಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ರಘುಪತಿಯ ಗುಣಗಳ ಕಥೆಯನ್ನು ಹಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ, ಆದರೆ ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಸಣ್ಣದು, ಆತನ ಚರಿತ್ರೆಯು ಅಗಾಧವಾದದ್ದು. ಒಂದು ಸಾಧನವೂ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ; ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿ ಭಿಕ್ಷುಕರು, ಆದರೆ ನನ್ನ ಆಸೆ ರಾಜ. ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಅತ್ಯಂತ ನೀಚವಾದದ್ದು, ಆದರೆ ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆ ಉನ್ನತವೂ ಉತ್ತಮವೂ ಆಗಿದೆ; ಅಮೃತವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ, ಆದರೆ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮೋರವೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಜ್ಜನರು ನನ್ನ ಧಿಕ್ಕಾರವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ, ನನ್ನ ಬಾಲಕ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸು ಲಗಾಮಿಸಿ ಕೇಳುವರು. ಮಗು ತಡತಡಮಾತನ್ನಾಡಿದಾಗ ತಂದೆ ತಾಯಿಯರು ಆನಂದದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೇಳುವಂತೆ. ಕ್ರೂರರು, ಕುಟಿಲರು, ದುರ್ಮತಿಗಳು ನಗುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಇತರರ ದೋಷಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಆಭರಣವಾಗಿ ಧರಿಸುವವರು. ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಕವಿತೆಗಳು ಯಾರಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣದಿಲ್ಲ, ಅವು ರಸಮಯವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅತ್ಯಂತ ಫೀಕಾಗಿರಲಿ? ಇತರರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಆನಂದಿಸುವವರು ಉತ್ತಮ ಪುರುಷರು, ಅಂಥವರು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಸೋದರ, ಕೆರೆ ಮತ್ತು ನದಿಗಳಂತೆ ಅನೇಕ ಮನುಷ್ಯರಿದ್ದಾರೆ, ಅವು ನೀರು ಪಡೆದಾಗ ತಮ್ಮದೇ ನೀರಿನಿಂದ ಉಬ್ಬುತ್ತವೆ. ಸಜ್ಜನ ಸಮುದ್ರದಂತವನು ವಿರಳ, ಅವನು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಿ ಉಬ್ಬುತ್ತಾನೆ.
ದೋಹಾ 8
भाग छोट अभिलाषु बड़ करउँ एक बिस्वास।पैहहिं सुख सुनि सुजन सब खल करहहिं उपहास।।8।।
bhāga choṭa abhilāṣu baṛa karauṁ eka bisvāsa |païhahiṁ sukha suni sujana saba khala karahahiṁ upahāsa ||8||
ನನ್ನ ಅದೃಷ್ಟ ಸಣ್ಣ, ಆಸೆ ದೊಡ್ಡದು, ಆದರೂ ಒಂದು ನಂಬಿಕೆ ನನಗಿದೆ: ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಒಳ್ಳೆಯವರೆಲ್ಲರೂ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ, ಕೆಟ್ಟವರು ಮಾತ್ರ ಇದನ್ನು ಪರಿಹಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 9.1-6
खल परिहास होइ हित मोरा।काक कहहिं कलकंठ कठोरा।।
हंसहि बक दादुर चातकही।हँसहिं मलिन खल बिमल बतकही।।
कबित रसिक न राम पद नेहू।तिन्ह कहँ सुखद हास रस एहू।।
भाषा भनिति भोरि मति मोरी।हँसिबे जोग हँसें नहिं खोरी।।
प्रभु पद प्रीति न सामुझि नीकी।तिन्हहि कथा सुनि लागहि फीकी।।
हरि हर पद रति मति न कुतरकी।तिन्ह कहुँ मधुर कथा रघुवर की।।
राम भगति भूषित जियँ जानी।सुनिहहिं सुजन सराहि सुबानी।।
कबि न होउँ नहिं बचन प्रबीनू।सकल कला सब बिद्या हीनू।।
आखर अरथ अलंकृति नाना।छंद प्रबंध अनेक बिधाना।।
भाव भेद रस भेद अपारा।कबित दोष गुन बिबिध प्रकारा।।
कबित बिबेक एक नहिं मोरें।सत्य कहउँ लिखि कागद कोरे।।
khala parihāsa hoi hita morā |kāka kahahiṁ kalakaṇṭha kaṭhorā ||
haṁsahi baka dādura cātaka-hī |haṁsahiṁ malina khala bimala bataka-hī ||
kabita rasika na rāma-pada nehū |tinh kahaṁ sukhada hāsa-rasa ehū ||
bhāṣā bhaṇiti bhori mati morī |haṁsibe joga haṁseṁ nahiṁ khorī ||
prabhu-pada prīti na sāmuji nīkī |tinhahi kathā suni lāgahi phīkī ||
hari-hara pada rati mati na kutarakī |tinh kahuṁ madhura kathā raghuvara kī ||
rāma bhagati bhūṣita jiyaṁ jānī |sunihahiṁ sujana sarāhi subānī ||
kabi na houṁ nahiṁ bacana prabīnū |sakala kalā saba bidyā hīnū ||
ākhara aratha alaṅkṛti nānā |chaṁda prabaṁdha aneka bidhānā ||
bhāva-bheda rasa-bheda apārā |kabita doṣa guna bibidha prakārā ||
kabita bibeka eka nahiṁ moreṁ |satya kahauṁ likhi kāgada kore ||
ದುಷ್ಟರ ಅಪಹಾಸ್ಯ ನನಗೆ ಒಳಿತು ಮಾಡುವುದು; ಕಾಗೆ ಕೋಗಿಲದ ಮಧುರವಾದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕಠಿಣವೆಂದು ಹೇಳುವಂತೆ. ಬಕ ಹಂಸವನ್ನು ನಗುತ್ತದೆ, ಕಪ್ಪೆ ಚಾತಕ ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ನಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಟ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನ ದುಷ್ಟರು ಶುದ್ಧವಾದ ಮಾತನ್ನು ನಗುತ್ತಾರೆ. ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ರುಚಿಯಿಲ್ಲದ, ರಾಮನ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಲ್ಲದವರಿಗೆ: ಈ ಕಥೆ ನಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಂತೋಷದಾಯಕ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಪದ್ಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ, ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಸರಳವಾದದ್ದು; ಇದು ನಗುವುದಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದದ್ದು, ಅವರು ನಗುವುದರಲ್ಲಿ ದೋಷವಿಲ್ಲ. ಪ್ರಭುವಿನ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಲ್ಲದ, ಸದ್ಬುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದವರು ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ನೀರಸವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹರಿ ಮತ್ತು ಹರನ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಹೊಂದಿ, ವಕ್ರ ವಾದಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಮನಸ್ಸು ಹೊಂದಿದವರು ರಘುವರನ ಕಥೆಯನ್ನು ಮಧುರವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಸಜ್ಜನರು ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅದರ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ. ನಾನು ಕವಿಯಲ್ಲ, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನೂ ಅಲ್ಲ; ಪ್ರತಿ ಕಲೆಯಲ್ಲೂ ಪ್ರತಿ ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲೂ ನಾನು ಕೊರತೆ ಹೊಂದಿದವನು. ಅಕ್ಷರಗಳು, ಅರ್ಥಗಳು, ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಅಲಂಕಾರಗಳು, ವೃತ್ತಗಳು, ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಪ್ರಬಂಧಗಳು; ಅನಂತವಾದ ಭಾವ ಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ರಸ ಭೇದಗಳು, ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ದೋಷಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಗಳು: ಕಾವ್ಯ ವಿವೇಚನೆಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಒಂದು ಭಾಗವೂ ಇಲ್ಲ. ಖಾಲಿ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಬರೆದು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ದೋಹಾ 9
भनिति मोरि सब गुन रहित बिस्व बिदित गुन एक।सो बिचारि सुनिहहिं सुमति जिन्ह कें बिमल बिवेक।।9।।
bhaniti mori saba guna rahita bisva bidita guna eka |so bicāri sunihahiṁ sumati jinha keṁ bimala biveka ||9||
ನನ್ನ ಕಾವ್ಯವು ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರದಿದ್ದರೂ, ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ತಿಳಿದಿರುವ ಒಂದು ಗುಣವು ಅದರಲ್ಲಿದೆ. ಅದನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ, ಯಾರ ವಿವೇಕವು ನಿರ್ಮಲವಾಗಿದೆಯೋ, ಅವರು ಇದನ್ನು ಕೇಳುವರು.
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में यह प्रस्तावना ‘अधिकार-शुद्धि’ करती है: गुरु-वंदना और सत्संग-महिमा के श्रवण से विवेक जागता है, कलि-मल क्षीण होता है, और ‘चारि फल’ (धर्म-अर्थ-काम-मोक्ष) की सिद्धि का हेतु बनता है—विशेषतः राम-भक्ति की दृढ़ता और कथा-रस में स्थिरता।
प्रस्तावना/मंगलाचरण के साथ अनेक परंपराएँ ‘राम नाम’ का संकीर्तन-सम्पुट रखती हैं—सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम राम’ (नाम-जप) को प्रत्येक दोहा/चौपाई के अंत में जोड़ा जाता है; गुरु-वंदना खण्ड में ‘गुरु’ स्मरण-सम्पुट भी (जैसे ‘गुरु चरण सरोज रज…’) प्रचलित है, पर यह स्थानीय-सम्प्रदायानुसार बदलता है।
Ask anything about Prakarana 1 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
