Adhyaya 32

Verse 1

नारद उवाच । श्रुत्वैतं संस्तवं दैत्यः संघुष्टं देवबंदिभिः । सस्मार ब्रह्मणो वाक्यं वधं बालादुपस्थितम्

Sinabi ni Nārada: Nang marinig ng Daitya ang himnong ito na malakas na ipinahayag ng mga bard ng mga diyos, naalala niya ang salita ni Brahmā—na ang kanyang kamatayan sa kamay ng Banal na Sanggol ay ngayo’y nalalapit na.

Verse 2

श्रुत्वा स क्लिन्नसर्वांगो द्वाःस्थं राजा वचोऽब्रवीत् । अमात्यान्द्रष्टुमिच्छामि शीघ्रमानय मा चिरम्

Nang marinig ito, ang hari—na basang-basa ang buong katawan sa pagkabagabag—ay nagsabi sa bantay-pinto: “Nais kong makita ang aking mga ministro. Dalhin sila agad; huwag magtagal.”

Verse 3

ततस्ते राजवचनात्कालनेमि मुखागताः । प्राह तांस्तारको दैत्यः किमिदं वो विचेष्टितम्

Pagkaraan, sa utos ng hari, sila’y humarap kay Kālanemi. Sinabi ni Daitya Tāraka sa kanila: “Ano ang kahulugang asal na ito ninyo?”

Verse 4

यैः शत्रुसंभवा वार्ता कापि न श्रीवितस्त्वहम् । मदिराकाममत्तानां मंत्रित्वं वो न युज्यते । हितं मन्त्रयते राज्ञस्तेन मंत्री निगद्यते

“Dahil sa inyo, wala man lamang akong nabalitaan na anumang balitang nagmumula sa kaaway. Hindi nababagay ang pagiging tagapayo sa mga lasing sa alak at alipin ng pita. Ang tinatawag na ministro ay yaong nagpapayo sa hari para sa kanyang kapakanan.”

Verse 5

अमात्या ऊचुः । को जानाति सुरान्दीनान्दैत्यानामिति नो मतिः

Sumagot ang mga ministro: “Sino ang makaaalam na mahihina ang mga diyos at malalakas ang mga daitya? Ganyan ang aming pagkaunawa.”

Verse 6

मा विषीद महाराज वयं जेष्यामहे सुरान् । बालादपि भयं किं वा लज्जायै चिंतितं त्विदम्

“Huwag manglumo, dakilang hari; aming tatalunin ang mga diyos. Bakit matatakot kahit sa isang bata? Ang pag-aalalang ito ba’y para lamang sa dangal?”

Verse 7

सर्वमेतत्सुसाध्यं च भेरी संताड्यतां दृढम् । ततो दैत्येन्द्रवचनात्संनाहजननी तदा

“Madali lamang maisasagawa ang lahat ng ito—hampasin nang mariin ang tambol ng digmaan!” Pagkaraan, sa utos ng panginoon ng mga daitya, agad nagsimula ang pagtitipon para sa pagsusuot ng baluti at paghahanda ng sandata.

Verse 8

भृशं संताडिता भेरी कंपयामास सा जगत् । स्मरणाद्दैत्यराजस्य पर्वतेभ्यो महासुराः

Sa matinding pagdagundong ng tambol ng digmaan, nayanig ang buong daigdig. Sa pag-alaala lamang sa (panawagan) ng haring Daitya, nagsilabasan mula sa mga bundok ang mga dakilang Asura.

Verse 9

निम्नगाभ्यः समुद्रेभ्यः पातालेभ्योंऽबरादपि । सहसा समनुप्राप्ता युगांतानलसप्रभाः

Mula sa mga ilog, sa mga dagat, sa mga daigdig sa ilalim (Pātāla), at maging sa himpapawid, bigla silang dumating—nagniningning na parang apoy sa wakas ng isang yugto.

Verse 10

कोटिकोटिसहस्रैस्तु परार्धैर्दशभिः शतैः । सेनापतिः कालनेमिः शीघ्रं देवानुपाययौ

Kasama ang hukbong di-mabilang—krore sa krore, libo-libo at napakarami—ang pinunong mandirigma na si Kālanemi ay mabilis na sumulong patungo sa mga diyos.

Verse 11

चतुर्योजनविस्तीर्णे नानाश्चर्यसमन्विते । रथे स्थितो मनाग्दीनस्तारकः समदृश्यत

Nakita si Tāraka na nakatindig sa karwaheng may lawak na apat na yojana, pinalamutian ng sari-saring kababalaghan—ngunit may bahagyang lungkot sa kanyang anyo.

Verse 12

एतस्मिन्नंतरे पार्थ क्रुद्धैः स्कन्दस्य पार्षदैः । प्राकारः पातितः सर्वो भग्नान्युपवनानि च

Samantala, O Pārtha, ang nagngangalit na mga tagasunod ni Skanda ay ibinagsak ang buong tanggulan, at winasak din ang mga harding pahingahan.

Verse 13

ततश्चचाल वसुधा देवी सवनकानना । जज्वाल खं सनक्षत्रं प्रमूढं भुवनं भृशम्

Pagkaraan, yumanig ang Inang-Daigdig na diyosa kasama ang mga gubat at kakahuyan; ang langit, kahit may mga bituin, ay wari’y naglalagablab, at ang mga daigdig ay nalugmok sa matinding pagkalito.

Verse 14

तमोभूतं जगच्चसीद्गृध्रैर्व्याप्तं नभोऽभवत् । ततो नानाप्रहरणं प्रलयांबुदसन्निभम्

Dumilim ang sanlibutan, at napuno ng mga buwitre ang langit. Pagkaraan, sumiklab ang kaguluhan ng sari-saring sandata, na wari’y mga ulap ng pralaya sa wakas ng panahon.

Verse 15

कालनेमिमुखं पार्थ अदृश्यत महद्बलम् । तद्धि घोरमसंख्येयं जगर्ज विविधा गिरः

O Pārtha, lumitaw ang isang makapangyarihang hukbo na pinangungunahan ni Kālanemi—nakapanghihilakbot at di-mabilang—at umalingawngaw ito sa sari-saring sigaw.

Verse 16

अभ्यद्रवद्रणे देवान्भगवंतं च शंकरम् । विनदद्भिस्ततो दैत्यैन्देवानीकं महायुधैः

Pagkaraan, sa labanan, ang mga Dāitya na umuungal at may malalaking sandata ay sumalakay sa mga diyos, maging sa Mapalad na Śaṅkara, at nilusob ang hukbo ng mga Deva.

Verse 17

पर्वतैश्च शतघ्नीभिरायसैः परिधैरपि । क्षणेन द्रावितं सर्वं विमुखं चाप्यदृश्यत

Sa pamamagitan ng mga bundok, ng mga śataghnī, at ng mga pamalong bakal, ang lahat ay napaurong sa isang kisapmata, at nakita silang tumatalikod sa pag-urong.

Verse 18

असुरैर्वध्यमाने तु पावकैरिव काननम् । अपतद्दावभूमिष्ठ महाद्रुमवनं यथा

Habang sila ay pinapaslang ng mga Asura, sila ay bumagsak na parang kagubatang nilalamon ng apoy, tulad ng malalaking punongkahoy na bumabagsak sa lupa sa gitna ng sunog.

Verse 19

ते भिन्नास्थिशि रोदेहाः प्राद्रवंत दिवौकसः । न नाथमध्यगच्छंत वध्यमाना महासुरैः

Dahil sa mga buto, ulo, at katawang nawasak, ang mga naninirahan sa langit ay tumakas. Pinapaslang ng mga dakilang Asura, wala silang matagpuang tagapagtanggol.

Verse 20

अथ तद्विद्रुतं सैन्यं दृष्ट्वाः पुरंदरः । आश्वासयन्नुवाचेदं बलवद्दानवार्दितम्

Nang makita ang hukbong tumatakas, pinalakas ni Purandara (Indra) ang kanilang loob at winika ang mga salitang ito sa pwersang ginigipit ng makapangyarihang mga Danava.

Verse 22

एष कालानलप्रख्यो मयूरं समुपस्थितः । रक्षिता वो महासेनः कथं भीतिस्तथापि वः

Narito si Mahāsena, nagniningning na parang apoy ng Panahon, nakasakay sa paboreal. Siya ang inyong tagapagtanggol—paanong, kahit gayon, ay nananatili ang takot sa inyo?

Verse 23

शक्रस्य वचनं श्रुत्वा समाश्वस्ता दिवोकसः । दानवान्प्रत्ययुध्यंत शक्रं कृत्वा व्यपाश्रयम्

Sa pagkarinig sa mga salita ni Śakra, ang mga diyos ng langit ay napanatag. Sa pagkuha kay Śakra bilang kanilang sandigan, sila ay bumalik at kinalaban ang mga Danava.

Verse 24

कालनेमिर्महेन्द्रेण संयुगे समयुज्यत । सहस्राक्षौहिणीयुक्तो जंभकः शंकरेण च

Sa digmaan, hinarap ni Kālanemi si Mahendra (Indra) sa labanan; at si Jambhaka, kasama ang libu-libong hukbo, ay sumalubong din kay Śaṅkara (Śiva).

Verse 25

कुजंभो विष्णुना चैव तावत्य क्षौहिणीवृतः । अन्ये च त्रिदशाः सव मरुतश्च महाबलाः

Si Kujambha man ay gayon din, napalilibutan ng gayong mga hukbo, at hinarap si Viṣṇu. At ang iba pang mga diyos—kasama ang makapangyarihang mga Marut—ay sumabak din sa labanan.

Verse 26

प्रत्ययुध्यंतं दैत्येंद्रेः साध्याश्च वसुभिः सह । ततो बहुविधं युद्धं कालनेमिर्विधायच

Ang mga Sādhya, kasama ang mga Vasu, ay lumaban pabalik laban sa panginoon ng mga Daitya. Pagkaraan, si Kālanemi ay nagpasiklab ng digmaang sari-sari, na may maraming paraan at pakana.

Verse 27

उत्सृज्य सहसा पार्थ ऐरावणशिरःस्थितः । स तु पादप्रहारेण मुष्टिना चैव तं गजम्

Pagkaraan, biglang lumundag ang mandirigma—nakatindig sa ulo ni Airāvata—at hinampas ang elepanteng iyon sa sipa ng paa at sa suntok ng kamao.

Verse 28

शक्रं च चघ्ने विनदन्पेततुस्तावुभौ भुवि । ततः शक्रं समादाय कालनेमिर्विचेतसम्

Sumigaw nang malakas, tinamaan din niya si Śakra, at kapwa sila bumagsak sa lupa. Pagkaraan, sinunggaban ni Kālanemi si Śakra na nawalan ng malay.

Verse 29

रथमाश्रित्य भूयोपि तारकाभिमुखो ययौ । अथ क्रुद्धं तदा देवैः सहसा चांतकादिभिः

Muling sumakay sa kanyang karwahe, siya’y muling sumulong na nakaharap kay Tāraka. Noon, ang mga diyos, kasama si Antaka at ang iba pa, ay biglang nag-alab sa galit at kumilos upang tumugon.

Verse 30

ह्रियते ह्रियते राजा त्राता कोऽपि न विद्यते । एतस्मिन्नंतरे शर्वं पिनाकधनुषश्च्युतैः

“Dinadala na ang hari—dinadala na! Wala ni isa mang tagapagligtas!” Sa sandaling iyon, si Śarva (Śiva), sa mga palasong pinakawalan mula sa busog na Pināka, …

Verse 31

भयं त्यजत भद्रं वः शुराः शस्त्राणि गृह्णत । कुरुध्वं विक्रमे बुद्धि मा च काचिद्व्यथास्तु वः

“Itapon ang takot—pagpalain nawa kayo! O mga bayani, hawakan ang inyong mga sandata. Ituon ang isip sa kagitingan, at huwag hayaang manatili sa inyo ang anumang pangamba.”

Verse 32

किमेतेन महेन्द्रेण मया युध्यस्व दानव । वीरंमन्य सुदुर्बुद्धे ततो ज्ञास्यसि वीरताम्

“Ano pa ang kailangan kay Mahendra (Indra)? Makipaglaban ka sa akin, O Dānava! Ikaw na nag-aakalang bayani—hangal na nilalang—saka mo malalaman ang tunay na kagitingan.”

Verse 33

कानेमिरुवाच । नग्नेन सह को युध्येद्धतेनापि च येन वा । शंसत्सु दैत्यवीराणामुपहासः प्रजायते

Sinabi ni Kānemiru: “Sino ang makikipaglaban sa isang hubad—o sa sinumang napabagsak na niya? Kung gagawin natin iyon habang nanonood at nagyayabang ang mga mandirigmang demonyo, tayo’y magiging tampulan ng panlilibak.”

Verse 34

आत्मनस्तु समं किंचिद्विलोक्य सुदुर्मते । तदाकर्ण्य च सावज्ञं वचः शर्वो विसिष्मिये

Ngunit si Śarva (Śiva), nang makita ang isang bagay na waring maihahambing sa Kanyang sarili—o lubhang naliligaw—pagkarinig sa mga salitang mapanlait na iyon, ay napuno ng pagkamangha.

Verse 35

ततः कुमारः सहसा मयूरस्थोऽभ्यधावत । कुजंभं सानुगं हत्वा वासुदेवोप्यधावत

Pagkaraan, si Kumāra (Skanda), nakasakay sa paboreal, ay biglang sumugod. Matapos patayin si Kujambha kasama ang kanyang mga tauhan, si Vāsudeva (Viṣṇu) man ay sumalakay din pasulong.

Verse 36

ततो हरिः स्कंदमाह किमेतेन तव प्रभो । दैत्याधमेन पापेन मुहूर्तं पश्य मे बलम्

Pagkatapos ay sinabi ni Hari (Viṣṇu) kay Skanda: “Panginoon, ano pa ang kailangan mo sa makasalanan at pinakahamak na demonyong ito? Sandali lamang, masdan mo ang aking lakas.”

Verse 37

एवमुक्त्वा निवार्यैनं केशवो गरुडस्थितः । शार्ङ्गकोदंडनिर्मुक्तैर्बाणैर्दैत्यमवाकिरत्

Pagkasabi nito, si Keśava na nakaupo sa Garuḍa ay pinigil siya (si Skanda) at binuhusan ang demonyo ng mga palasong pinakawalan mula sa busog na Śārṅga.

Verse 38

स तैर्बाणैस्ताड्यमानो वज्रैरिव महासुरः । विमुच्य वासवं क्रुद्धो बाणांस्तान्व्यधमच्छरैः

Tinamaan siya ng mga palasong iyon na parang mga kidlat; nagngitngit ang dakilang asura, pinakawalan ang sandatang tulad ng kay Vāsava (Indra), at winasak ang mga palaso sa pamamagitan ng sarili niyang mga palaso.

Verse 39

यान्यान्बाणान्हरिर्दिव्यानस्त्राणि च मुमोच ह । निवारयति दैत्यस्तान्प्रहसंल्लीलयैव च

Anumang banal na palaso at sandatang maka-diyos na pinakawalan ni Hari, lahat ay napigil ng demonyo—tumatawa, na wari’y laro lamang.

Verse 40

ततः कौमोदकीं गृह्य क्षिप्रकारी जनार्दनः । मुमोच सैन्यनाथाय सारथिं च व्यचूर्णयत्

Pagkaraan, si Janārdana na mabilis kumilos ay dinampot ang pamalong Kaumodakī at inihagis sa pinuno ng hukbo, dinurog pati ang tagapagmaneho ng karwahe.

Verse 41

ततो रथादवप्लुत्य विवृत्य वदनं महत् । गरुडं चंचुनादाय स विष्णुं क्षिप्तवान्मुखे

Pagkaraan, lumundag siya mula sa karwahe, ibinuka ang napakalaking bibig, sinunggaban si Garuḍa sa tuka at inihagis sa bibig/mukha ni Viṣṇu.

Verse 42

ततोऽभूत्सर्वदेवानां विमोहो जगतामपि । चचाल वसुधा चेलुः पर्वताः सप्त चार्णवाः

Noon, sinaklot ng pagkalito ang lahat ng mga diyos at maging ang mga daigdig. Umuga ang lupa, yumanig ang mga bundok, at nagulo ang pitong karagatan.

Verse 43

कालनेमिर्नश्चैव प्रानृत्यत महारणे । असंमूढस्ततो विष्णुस्त्वराकाल उपस्थिते

Sa dakilang labanan, napuksa rin si Kālanemi, pumipilipit at pasuray-suray sa pagbagsak. Pagkaraan, si Viṣṇu—hindi nalilito at ganap na panatag—ay kumilos agad nang dumating ang sandaling mapagpasya.

Verse 44

कुक्षिं विदार्य चक्रेण भास्करोऽभादिवोदितः । बहिर्भूतो हरिश्चैनं महोयित्वा स्वनिन्दया

Sa pagbiyak ng tiyan gamit ang kanyang discus, si Hari ay nagliwanag tulad ng bagong sikat na Araw. Paglabas, tinalo niya ito sa pamamagitan ng sariling kahihiyan.

Verse 45

पातालस्य तलं निन्ये तत्र शिश्ये स काष्ठवत् । ततश्चक्रेण दैत्यानां निहता दशकोट्यः

Siya ay inihagis sa ilalim ng Pātāla, at doon siya humiga na walang galaw tulad ng isang troso. Pagkatapos, sa pamamagitan ng discus, sampung koti ng mga Dānava ang napatay.

Verse 46

प्रमोदितास्तथा देवा विमोहास्तत्क्षणाद्बभुः । ततःशर्वस्तमालिंग्य साधुसाधु जनार्दन

Ang mga diyos ay nagalak, ngunit sa sandaling iyon ay namangha. Pagkatapos ay niyakap siya ni Śarva at sumigaw, "Magaling, magaling, O Janārdana!"

Verse 47

त्वया यद्विहितं कर्म तत्कर्तान्यो न विद्यते । महिषाद्याः सुदुर्जेया देव्या ये विनिपतिताः

Walang sinuman ang makagagawa ng gawaing iyong ginawa. Kahit ang mga makapangyarihang kaaway tulad ni Mahiṣa, na pinabagsak ng Diyosa, ay mahirap talunin.

Verse 48

तेषामतिबलो ह्येष त्वया विष्णो विनिर्जितः । तारकामयसंग्रामे वध्यस्तेसौ जनार्दन

Ang isang ito, na lubhang malakas sa kanila, ay tinalo mo, O Viṣṇu. Sa digmaan laban kay Tārakāmaya, siya ay nakatakdang mapatay mo, O Janārdana.

Verse 49

कंसरूपः पुनस्तेऽयं हंतव्योऽष्टमजन्मनि । एवं प्रशंसमानास्ते वासुदेवं जगद्गुरुम्

Muli, sa pag-anyong Kaṃsa, ang isang ito ay dapat mong patayin sa ikawalong kapanganakan. Kaya’t pinuri nila si Vāsudeva, ang Guro ng sanlibutan.

Verse 50

शस्त्रजालैर्लब्धसंज्ञान्दैत्यसैन्याननाशयत् । तानि दैत्यशरीराणि जर्जराणि महायुधैः

Sa gitna ng ulang-bakal ng mga sandata, nagbalik ang kanyang ulirat at winasak niya ang mga hukbo ng mga daitya. Ang mga katawan ng mga demonyo’y nadurog at nabasag sa dakilang mga sandata.

Verse 51

अपतन्भूतले पार्थ च्छिन्नाभ्राणीव सर्वशः । ततस्तद्दानवं सैन्यं हतनाथमभूत्तदा

Bumagsak sila sa lupa, O Pārtha, sa lahat ng dako—gaya ng mga ulap na napunit. Noon ang hukbong Dānava ay nawalan ng pinuno, sapagkat napatay ang kanilang kumander.

Verse 52

देवैः स्कंदानुगैश्चैव कृतं शस्त्रैः पराङ्मुखम् । अथो क्रुष्टं तदा हृष्टैः सर्वैर्देवैर्मुदायुतैः

Dahil sa mga diyos at sa mga tagasunod ni Skanda, sila’y napaurong at napaatras sa bisa ng mga sandata. Pagkaraan, ang lahat ng diyos, nag-uumapaw sa galak, ay nagtaas ng sigaw ng tagumpay.

Verse 53

संहतानि च सर्वाणि तदा तूर्याण्यवादयन् । अथ भग्नं बलं प्रेक्ष्य हतवीरं महारणे

Pagkaraan, nagtipon ang lahat ng kanilang lakas at pinatunog ang mga kasangkapang pangdigma. Ngunit nang makita nilang wasak ang hukbo at napatay ang mga bayani sa dakilang labanan, bumigat ang kalagayan.

Verse 54

देवानां च महामोदं तारकः प्राह सारथिम् । सारथे पश्य सैन्यानि द्राव्यमाणानि मे सुरैः

Nang makita ang dakilang pagdiriwang ng mga diyos, sinabi ni Tāraka sa kanyang tagapagpaandar ng karwahe: “O kutsero, masdan—ang aking mga hukbo’y itinutulak na paurong ng mga diyos!”

Verse 55

येस्माभिस्तृणवद्दृष्टाः पश्य कालस्य चित्रताम् । तन्मे वाहय शीघ्रं त्वं रथमेनं सुरान्प्रति

“Yaong minsan nating inakalang parang dayami lamang—masdan ang hiwagang pagbaligtad na gawa ng Panahon! Kaya, paandarin mo nang mabilis ang karwaheng ito para sa akin, tuwirang tungo sa mga diyos.”

Verse 56

पश्यंतु मे बलं बाह्वोर्द्रवंतु च सुराधमाः । ब्रुवन्नेवं सारथिं स विधुन्वन्सुमहद्धनुः

“Masdan nila ang lakas ng aking mga bisig—at tumakas nawa ang mga hamak na diyos!” Sa pagsasabi nito sa kutsero, iwinasiwas niya ang kanyang napakalaking busog.

Verse 57

क्रोध रक्तेक्षणो राजा देवसैन्यं समाविशत् । आगच्छमानं तं दृष्ट्वा हरिः स्कंदमथाब्रवीत्

Ang hari, namumula ang mga mata sa poot, ay sumalakay sa hukbo ng mga diyos. Nang makita siyang papalapit, si Hari (Viṣṇu) ay nagsalita kay Skanda.

Verse 58

कुमार पश्य दैत्येंद्रं कालं यद्वद्युगात्यये । अयं स येन तपसा घोरेणाराधितः शिवः

Sinabi ni Hari: “O Kumāra, masdan ang panginoon ng mga Daitya—tila ang Panahon sa wakas ng isang yuga. Siya ang mismong, sa pamamagitan ng nakapanghihilakbot na pag-aayuno at pagtitika, ay nagpabiyaya kay Śiva.”

Verse 59

अयं स येन शक्राद्याः कृता मर्काः समार्बुदम् । अयं स सर्वशस्त्रैगैर्योऽस्माभिर्न जितो रणे

Ito ang siyang dahilan kung bakit si Indra at ang iba pang mga diyos ay nagdusa nang hindi mabilang na taon. Ito rin ang siyang hindi natalo sa labanan, kahit na inatake natin siya gamit ang lahat ng uri ng sandata.

Verse 60

नावज्ञया प्रद्रष्टव्यस्तारकोऽयं महासुरः । सप्तमं हि दिनं तेऽद्य मध्याह्नोऽयं च वर्तते

Ang dakilang Asura na si Tāraka ay hindi dapat hamakin. Ngayon ay ang iyong ikapitong araw, at ngayon ay tanghali na rin.

Verse 61

अर्वागस्तमनादेनं जहि वध्योऽन्यथा नहि । एवमुक्त्वा स शक्रादींस्त्वरितः केशवोऽब्रवीत्

Patayin siya bago lumubog ang araw—siya ay mapapatay; kung hindi, ay hindi na. Matapos sabihin ito, si Keśava ay agarang nagsalita kay Indra at sa iba pang mga diyos.

Verse 62

आयासयत दैत्येंद्रं सुखवध्यो यथा भवेत् । ततस्ते विष्णुवचनाद्विनदन्तो दिवौकसः

Pagurin ninyo ang panginoon ng mga Daitya, upang siya ay madaling mapatay. Pagkatapos, sa utos ni Viṣṇu, ang mga naninirahan sa langit ay umungal nang malakas.

Verse 63

तमासाद्य शरव्रातैर्मुदिताः समवाकिरन् । प्रहसन्निव देवांस्तान्द्रावयामास तारकः

Nang maabutan siya, ang mga diyos—na natutuwa—ay pinaulanan siya ng mga palaso. Ngunit si Tāraka, na tila tumatawa, ay tinalo ang mga diyos na iyon at itinaboy sila.

Verse 64

यथा नास्तिकदुर्वृत्तो नानाशास्त्रोपदेशकान् । सोढुं शक्ता न ते वीरं महति स्यंदने स्थितम्

Gaya ng masamang asal na walang pananampalataya na di makatiis sa mga gurong nagtuturo mula sa maraming kasulatan, gayon din hindi nila nakayanan ang bayaning iyon na nakatindig sa kanyang makapangyarihang karwaheng pandigma.

Verse 65

महापस्मारसंक्रांतं यथैवाप्रियवादिनम् । विधूय सकलान्देवान्क्षणमात्रेण तारकः

Gaya ng taong tinamaan ng matinding pangingisay na itinataboy ang di kanais-nais na nagsasalita, gayon si Tāraka, sa isang kisapmata, ay yumanig at ikinalat ang lahat ng mga diyos.

Verse 66

आजगाम कुमाराय विधुवन्स महाधनुः । आगच्छमानं तं दृष्ट्वा स्कंदः प्रत्युद्ययौ ततः

Pagkaraan, ang may tangan ng dakilang busog ay lumapit kay Kumāra habang pinapangalat ang mga hukbo. Nang makita siyang papalapit, si Skanda ay agad na sumulong upang salubungin siya.

Verse 67

तस्यारक्षद्भवः पार्श्वं दक्षिणं चैव तं हरिः । पृष्ठे च पार्षदास्तस्य कोटिशोऽर्बदशस्तथा

Binantayan ni Bhava ang kanyang tagiliran, at binantayan ni Hari ang kanyang kanang panig; at sa likuran ay nakahanay ang kanyang mga kasamahan—sa dami’y mga koro at sampung koro.

Verse 68

ततस्तौ सुमहायुद्धे संसक्तौ देवदैत्ययौः । धर्माधर्माविवोदग्रौ जगदाश्चर्यकारकौ

Pagkatapos, sa napakalaking digmaang iyon, ang diyos at ang daitya ay nagdikitang naglaban—gaya ng Dharma at Adharma na nagtatagisan—na nagdulot ng pagkamangha sa buong daigdig.

Verse 69

ततः कुमारमासाद्य लीलया तारकोऽब्रवीत् । अहो बालातिबालस्त्वं यत्त्वं गीर्वाणवाक्यतः

Pagkaraan, lumapit si Tāraka kay Kumāra (Skanda) na wari’y nagbibiro at nagsabi: “Aba! Ikaw ay isang munting bata lamang—sapagkat naparito ka sa udyok ng mga salita ng mga deva.”

Verse 70

आसादयसि मां युद्धे पतंग इव पावकम् । वधेन तव को लाभो मम मुक्तोऽसि बालक

“Hinahamon mo ako sa digmaan na parang gamu-gamo na sumusuong sa apoy. Anong pakinabang mo sa pagpatay sa akin? Bata, ikaw ay mapapalaya (sa iyong pasanin).”

Verse 71

पिष क्षीरं गृहाणेमं कंदुकं क्रीड लीलया । एवमुक्तः प्रहस्याह तारकं योगिनां गुरुः

“Durugin mo ang gatas; kunin mo ang bolang ito at maglaro ka para sa aliw.” Sa gayong pananalita, ang Guru ng mga yogin—si Skanda—ay tumawa at sumagot kay Tāraka.

Verse 72

शिशुत्वं मावमंस्था मे शिशुः कष्टो भुजंगमः । दुष्प्रेक्ष्यो भास्करो बालो दुःस्पर्शोऽल्पोऽपि पावकः

“Huwag mong hamakin ang aking pagkabata. Mapanganib kahit ang batang ahas; ang araw, bagama’t ‘bata’ sa bukang-liwayway, ay mahirap titigan; at ang munting apoy man ay masakit hawakan.”

Verse 73

अल्पाक्षरो न मंत्रः किं सस्फुरो दैत्य दृश्यते । एवमुक्त्वा दैत्यमुक्तं गृहीत्वा कंदुकं च तम्

“Mantra ba ito na kakaunti ang pantig? Bakit nanginginig ang asura?” Pagkasabi nito, sinunggaban niya ang sandatang pinakawalan ng demonyo, na wari’y isang karaniwang bola lamang.

Verse 74

तस्मिञ्छक्त्यस्त्रमादाय दैत्याय प्रमुमोच ह । तस्य तेन प्रहारेम रथश्चूर्णिकृतोऽभवत्

Pagkatapos, kinuha niya ang sandatang Śakti at inihagis sa demonyo; sa hampas na iyon, ang karwahe ng demonyo ay nadurog at naging alikabok.

Verse 75

चतुर्योजनमात्रो यो नानाश्चर्यसमन्वितः । गरुडस्य सुता ये च शीर्यमाणे रथोत्तमे

Ang dakilang karwaheng iyon—may sukat na apat na yojana at hitik sa maraming kababalaghan—at pati ang mga anak ni Garuḍa, nang ang pinakamataas na karwahe ay nagkakadurug-durog…

Verse 76

मुक्ताः कथंचिदुत्पत्य सागरांतरमाविशन् । ततः क्रुद्धस्तारकश्च मुद्गरं क्षिप्तवान्गुहे

Halos hindi sila makaligtas; tumalon sila at sumuong sa gitna ng karagatan. Pagkaraan, si Tāraka na nagngangalit ay inihagis ang pamalo (mudgara) kay Guha (Skanda).

Verse 77

विंध्याद्रिमिव तं स्कंदो गृहीत्वा तं व्यताडयत् । स्थिरे तस्योरसि व्यूढे मुद्गरः शतधाऽगमत्

Sinunggaban iyon ni Skanda na wari’y Bundok Vindhya at ibinagsak. Nang tumama ang pamalo sa matatag at malapad niyang dibdib, ito’y nabasag sa sandaang piraso.

Verse 78

मेने च दुर्जयं दैत्यस्तदा षड्वदनं रणे । चिंतयामास बुद्ध्या च प्राप्तं तद्ब्रह्मणो वचः

Noon, inakala ng demonyo na ang May Anim na Mukha (Skanda) ay di-malulupig sa digmaan; at sa isip niya’y binalikan niya ang mga salita ni Brahmā na ngayo’y nagkatotoo.

Verse 79

तं भीतमिव चालक्ष्य दैत्यवीराश्च कोटिशः । नदंतोऽतिमहासेनं नानाशस्त्रैरवाकिरन्

Nang makita siyang wari’y natatakot, milyun-milyong mandirigmang daitya ang umatungal at pinaulanan ng sari-saring sandata ang napakalaking hukbo.

Verse 80

क्रुद्धस्तेषु ततः स्कंदः शक्तिं घोरामथाददे । अभ्यस्यमाने शक्त्यस्त्रे स्कंदनामिततेजसा

Sa galit sa kanila, kinuha ni Skanda ang nakapanghihilakbot na sibat na Śakti. Nang pasimulan ang sandatang Śakti ng Skandang may di-masukat na ningning…

Verse 81

उल्काजालं महाघोरं पपात वसुधातले । चाल्यमाना तथा शक्तिः सुघोरा भवसूनुना

Isang napakakilabot na ulang-bituin ang bumagsak sa lupa. Sa gayon, ang lubhang nakatatakot na Śakti ay pinakilos ng anak ni Bhava (Skanda).

Verse 82

ततः कोट्यो विनिष्पेतुः शक्तीनां भर्तर्षभ । स शक्त्यस्त्रेण बलवान्करस्थेनाहनत्प्रभुः

Pagkaraan, sumambulat ang di-mabilang na koṭi ng mga sibat, O pinakamainam sa mga panginoon. At ang Makapangyarihang Panginoon ay humampas gamit ang sandatang Śakti na nasa kaniyang kamay.

Verse 83

अष्टौ पद्मानि दैत्वानां दशकोटिशतानि च । तथा नियुतसाहस्रं वाहनं कोटिरेव च

Ang mga Daitya ay umabot sa walong padma; at mayroon pang daśa-koṭi-śata, isang libong milyon. Maging ang kanilang mga sasakyan at sinasakyan ay di-mabilang, umaabot sa isang koṭi at higit pa.

Verse 84

ह्रंदोदरं च दैत्येंद्रं निखर्वैर्दशभिर्वृतम् । तत्राकुर्वन्सुतुमुलं नादं वध्येषु शत्रुषु

At si Hraṃdodara, ang panginoon ng mga Daitya, na napapaligiran ng sampung nikharva, ay nagpakawala ng nakahihindik na ugong laban sa mga kaaway na nakatakdang paslangin.

Verse 85

कुमारानुचराः पार्थ पूरयंतो दिशो दश । शक्त्यस्त्रस्यार्चिः संभूतशक्तिभिः केऽपि सूदिताः

O Pārtha, pinuno ng mga tagasunod ni Kumāra ang sampung direksyon; at ang ilan ay pinabagsak ng nagliliyab na enerhiya ng sandatang Śakti—mga kapangyarihang isinilang mula sa mismong sandatang iyon.

Verse 86

पताकयावधूताश्च हताः केचित्सहस्रशः । केचिद्धंटारवत्रस्ताश्छिन्नभिन्नहृदोऽपतन्

Ang ilan, na nagkawatak-watak at tinangay na parang mga bandila, ay pinaslang nang libu-libo; ang iba, na nasindak sa kalansing ng mga kampana, ay bumagsak na may biyak at durog na mga puso.

Verse 87

केचिन्मयूरपक्षाभ्यां चरणाभ्यां च सूदिताः । कोटिशस्ताम्रचूडेन विदार्यैव च भक्षिताः

Ang ilan ay nadurog ng mga pakpak at paa ng pabo real; at sa milyun-milyon, ang iba ay pinagpira-piraso at nilamon ni Tāmra-cūḍa.

Verse 88

पार्षदैर्मातृभिः सार्धं पद्मशो निहताः परे । एवं निहन्यमानेषु दानवेषु गुहादिभिः

Ang iba ay pinaslang sa mga kumpol na parang padma ng mga Pārṣada kasama ang mga Mātṛ; kaya, habang ang mga Dānava ay pinababagsak ni Guha at ng kanyang mga hukbo...

Verse 89

अभाग्यैरिव लोकेषु तारकः स्कंदमाययौ । जग्राह च गदां दिव्यां लक्षघंटादुरासदाम्

Gaya ng kamalasan na bumabagsak sa mga daigdig, sumugod si Tāraka kay Skanda sa pamamagitan ng māyā; at sinunggaban niya ang isang banal na pamalo, kakila-kilabot sa ugong ng sandaang libong kampana.

Verse 90

तया मयूरमाजघ्ने मयूरो विमुखोऽभवत् । दृष्ट्वा पराङ्मुखं लोकेषु वासुदेवोऽब्रवीत्त्वरन्

Sa pamalong iyon ay hinampas niya ang paboreal, at ang paboreal ay tumalikod. Nang makita itong nakatalikod sa harap ng mga daigdig, mabilis na nagsalita si Vāsudeva.

Verse 91

देवसेनापते शीघ्रं शक्तिं मुंच महासुरे । प्रतिज्ञामात्मनः पाहि लंबते रविमंडलम्

O pinuno ng hukbo ng mga deva, agad mong ihagis ang iyong Śakti sa dakilang Asura. Ingatan mo ang sarili mong panata—ang bilog ng araw ay lumulubog na mababa.

Verse 92

स्कंद उवाच । त्वयैव रुद्रभक्तोऽयं जनार्दन ममेरितम् । वधार्थं रुद्रभक्तस्य बाहुः शक्तिं मुंचति

Wika ni Skanda: O Janārdana, sa pamamagitan mo nga nahikayat ang debotong ito ni Rudra, ayon sa aking sinabi. Upang patayin ang debotong ito ni Rudra, pinakawalan ng aking bisig ang Śakti.

Verse 93

नारुद्रः पूजयेद्रुद्रं भक्तरूपस्य यो हरः । रुद्ररूपममुं हत्वा कीदृशं जन्मनो भवेत्

Paano makasasamba kay Rudra ang hindi si Rudra, kung si Hara mismo ay nag-anyong deboto? Kapag napatay ang may anyo ni Rudra na ito, anong uri ng muling pagsilang ang maaaring sumunod?

Verse 94

तिरस्कृता विप्रलब्धाः शप्ताः क्षिप्ताः प्रपीडिताः । रुद्रभक्ताः कुलं सर्वं निर्दहंति हताः किमु

Kapag ang mga deboto ni Rudra ay ininsulto, nilinlang, isinumpa, sinaktan, o inapi, kaya nilang tupukin ang buong angkan—paano pa kaya kung sila ay pinaslang?

Verse 95

एष चेद्धंति तद्भद्रं हन्यतामेष मां रणे । रुद्रभक्ते पुनर्विष्णो नाहं शस्त्रमुपाददे

Kung siya nga ay mananakit—hayaan na; hayaan siyang saktan ako sa labanan. Ngunit, O Viṣṇu, laban sa isang deboto ni Rudra ay hindi na ako muling hahawak ng sandata.

Verse 96

श्रीभगवानुवाच । नैतत्तवोचितं स्कंद रुद्रभक्तो यथा श्रृणु । द्वे तनू गिरिजाभर्तुर्वेदज्ञा मुनयो विदुः

Ang Pinagpalang Panginoon ay nagsabi: Ito ay hindi nararapat para sa iyo, O Skanda. Pakinggan mo kung ano talaga ang isang 'deboto ni Rudra'. Ang mga pantas na nakakaalam ng Veda ay nagpapahayag na ang Kabiyak ni Girijā ay may dalawang anyo.

Verse 97

एका जीवात्मिका तत्र प्रत्यक्षा च तथापरा । द्रोग्धा भूतेषु भक्तश्च रुद्रभक्तो न स स्मृतः

Sa dalawang iyon, ang isa ay ang anyong nasa loob ng mga nilalang na may buhay, at ang isa ay ang hayag na anyo. Ngunit ang sinumang taksil sa mga nilikha—kahit pa angkinin niya ang debosyon—ay hindi kinikilala bilang deboto ni Rudra.

Verse 98

भक्तो रुद्रो कृपावांश्च जंतुष्वेव हरव्रतः । तदेनं भूतमर्त्येषु द्रोग्धारं त्वं पिनाकिनः

Ang isang deboto ni Rudra ay maawain at matatag sa panata ni Hara, lalo na sa mga nilalang na may buhay. Kaya naman, ikaw—O may hawak ng Pināka—ay maaaring saktan ang taksil na ito sa mga nilalang at mga mortal.

Verse 99

जहि नैवात्र पश्यामि दोषं कंचन ते प्रभो । श्रुत्वेति वाचं गोविंदात्सत्यार्थामपि भारत

‘Patayin mo siya; wala akong nakikitang kasalanan sa iyo rito, O Panginoon.’ Pagkarinig sa mga salitang ito mula kay Govinda—na totoo ang kahulugan—O Bhārata...

Verse 100

हंतुं न कुरुते बुद्धिं रुद्रभक्त इति स्मरन् । तारकस्तु ततः क्रुद्धो ययौ वेगेन केशवम्

Sa pag-alala na, ‘Siya ay deboto ni Rudra,’ hindi siya nagpasiyang pumatay. Ngunit pagkatapos ay sumugod nang mabilis si Tāraka, na galit na galit, kay Keśava.

Verse 101

प्राह चैवं सुदुर्बुद्धे हन्मि त्वां पश्य मे बलम् । देवानां चापि धर्माणां मूलं मतिमतां तथा । हत्वा त्वामद्य सर्वांस्तांश्छेत्स्ये पश्याद्य मे बलम्

At nagsalita siya nang ganito: ‘O masamang pag-iisip, papatayin kita—masdan mo ang aking lakas! Ikaw ang pinaka-ugat ng mga diyos at ng dharma, at gayundin ng mga pantas. Kapag napatay kita ngayon, puputulin ko silang lahat—masdan mo ang aking kapangyarihan ngayon!’

Verse 102

विष्णुरुवाच । दैत्येंद्र तव चास्माभिः किमहो श्रृणु सत्यताम्

Sinabi ni Viṣṇu: ‘O panginoon ng mga Dānava, ano ito sa pagitan mo at sa amin? Makinig ka ngayon sa katotohanan.’

Verse 103

रथे य एष शर्वोऽयं हतेऽस्मिन्सकलं हतम् । श्रुत्वेति तारकः क्रुद्धस्तूर्णं रुद्ररथं ययौ

Pagkarinig na, ‘Ang Śarva na ito ay nasa karwahe—kung ang isang ito ay mapatay, ang lahat ay mapapatay,’ si Tāraka ay nagalit at mabilis na sumugod patungo sa karwahe ni Rudra.

Verse 104

अभिसृत्य स जग्राह रुद्रस्य रथकूबरम् । यदा स कूबरं क्रुद्धस्तारकः सहसाऽग्रहीत्

Sumugod siya pasulong at sinunggaban ang poste ng karwahe (kūbara) ni Rudra. Nang ang nagngangalit na Tāraka ay biglang humawak sa posteng iyon—

Verse 105

रेसतू रोदसी तूर्णं मुमुहुश्च महर्षयः । व्यनदंश्च महाकाया दैत्या जलधरोपमाः

Biglang yumanig at umalingawngaw ang langit at lupa; nalito ang mga dakilang rishi. At ang mga Daitya na dambuhalang katawan, gaya ng nagbabantang ulap-bagyo, ay umungal nang malakas.

Verse 106

आसीच्च निश्चितं तेषां जितमस्माभिरित्युत । तार कस्याप्यभिप्रायं भगवान्वीक्ष्य शंकरः

At nagkaroon sila ng matibay na paniniwala: “Tiyak na tayo ang nagwagi.” Ngunit si Bhagavān Śaṅkara, na nababanaag maging ang balak ni Tāraka—

Verse 107

उमया सह संत्यक्त्वा रथं वृषभमावहत् । ओमित्यथ जपन्ब्रह्मा आकाशं सहसाश्रितः

Kasama si Umā, iniwan niya ang karwahe at sumakay sa Banal na Toro (Vṛṣabha). Pagkaraan, si Brahmā—bumubulong ng “Oṃ”—ay agad na sumilong sa kalangitan.

Verse 108

ततस्तं शतसिंहं च रथं रुद्रेण निर्मितम् । उत्क्षिप्य पृथ्व्यामास्फोट्य चूर्णयामास तारकः

Pagkatapos, binuhat ni Tāraka ang karwaheng iyon—na nilikha ni Rudra at tanyag na “may sandaang leon”—at ibinagsak sa lupa, dinurog hanggang maging pulbos.

Verse 109

शूलपाशुपतादीनि सहसोपस्थितानि च । वारयामास गिरिशो भवः साध्य इति ब्रुवन्

Ang trident, ang sandatang Pāśupata, at iba pa ay biglang nagpakita; ngunit si Girīśa—Bhava—ay pumigil, na nagsabi: “Siya’y haharapin ayon sa itinakdang kapalaran.”

Verse 110

ततः स्ववंचितं ज्ञात्वा रुद्रेणात्मानमीर्ष्यया । विनदन्सहसाऽधावद्वृषभस्थं महेश्वरम्

Pagkaraan, nang mapagtantong siya’y nalinlang ni Rudra, si Tāraka—punô ng inggit na poot—ay umungal at biglang sumugod kay Maheśvara na nakaluklok sa toro.

Verse 111

ततो जनार्दनोऽधावच्चक्रमुद्यम्य वेगतः । वज्रमिंद्रस्तथोद्यम्य दंडं चापि यमो नदन्

Pagkatapos, sumugod si Janārdana nang matulin, itinaas ang kaniyang diskos. Sumulong din si Indra, tangan ang kulog na vajra; at si Yama, umuungal, itinaas ang kaniyang tungkod.

Verse 112

गदां धनेश्वरः क्रुद्धः पाशं च वरुणो नदन् । वायुर्महांकुशं घोरं शक्तिं वह्निर्महाप्रभाम्

Si Dhaneśvara, Panginoon ng Kayamanan, sa galit ay humawak ng kaniyang pamalo. Si Varuṇa, umuungal, ay sumunggab ng lubid na panghuli. Itinaas ni Vāyu ang nakapanghihilakbot na malaking pangkawit, at dinala ni Agni ang maningning na sibat na may dakilang liwanag.

Verse 113

निरृतिर्निशितं खड्गं रुद्राः शूलानि कोपिताः । धनूंषि साध्या देवाश्च परिघान्वसवस्तथा

Kinuha ni Nirṛti ang matalas na espada; ang mga Rudra, sa galit, ay humawak ng mga trident. Ang mga Sādhya at iba pang mga diyos ay sumunggab ng mga busog, at ang mga Vasu nama’y nagtaas ng mga pamalong bakal—bawat isa’y nag-armas para sa rumaragasang labanan.

Verse 114

विश्वेदेवाश्च मुसलं चंद्रार्कौ स्वप्रभामपि । ओषधीश्चाश्विनौ देवौ नागाश्च ज्वलितं विषम्

Kinuha ng mga Viśvedevas ang mga pamukpok; inialay ng Buwan at ng Araw maging ang sarili nilang liwanag. Tinipon ang mga banal na halamang-gamot, sumama ang kambal na Aśvin, at dinala ng mga Nāga ang naglalagablab na kamandag—bawat isa’y naghandog ng likás na kapangyarihan para sa banal na adhikain.

Verse 115

हिमाद्रि प्रमुखाश्चापि समुद्यम्य महीधरान् । भृशमुन्नदतो देवान्धावतो वीक्ष्य तारकः

Nang makita ni Tāraka ang mga diyos na sumasalakay na may dagundong na sigaw—habang ang Himādri at iba pang bundok ay iniaangat na parang sandata—tinimbang niya ang paglusob at naghanda upang salubungin ito.

Verse 116

निवृत्तः सहसा पार्थ महागज इवोन्नदन् । स वज्रमुष्टि नाहत्य भुजे शक्रमपातयत्

Pagkaraan, biglang lumingon si Tāraka at umatungal na parang dambuhalang elepante. Sa kamaong tigas na gaya ng vajra, hinampas niya ang bisig ni Indra at pinabagsak si Śakra.

Verse 117

दंडं यमादुपादाय मूर्ध्न्याहत्य न्यपातयत् । उरसाहत्य सगदं धनदं भुव्यपातयत्

Inagaw niya ang tungkod ni Yama at hinampas sa tuktok ng ulo, kaya ito’y nabuwal. Pagkaraan, dinurog niya ang dibdib ni Dhanada (Kubera) na may hawak na pamalo, at inihagis itong bumagsak sa lupa.

Verse 118

वरुणात्पाशमादाय तेन बद्धा न्यपातयत् । महांकुशेन वायुं च चिरं मूर्ध्नि जघान सः

Kinuha niya ang lubid na panali ni Varuṇa, iginapos siya roon at ibinagsak. At sa isang malaking panggabay, paulit-ulit niyang hinampas sa ulo si Vāyu nang matagal.

Verse 119

फूल्कारैरुद्धतं वह्निं शमयामास तारकः । निरृतिंखड्गमादाय हत्वा तेन न्यपातयत्

Sa malalakas na bugso ng hininga, pinawi ni Tāraka ang naglalagablab na Apoy. Pagkaraan, kinuha niya ang tabak at sa tabak na iyon ay pinabagsak at pinatay si Nirṛti, saka inihagis sa lupa.

Verse 120

शूलैरेव तथा रुद्राः साध्याश्च धनुषार्दिताः । परिघैरेव वसवो मुशलैरेव विश्वकाः

Ang mga Rudra ay pinabagsak ng sarili nilang mga trisula; ang mga Sādhya ay pinahirapan ng sarili nilang mga pana; ang mga Vasu ay hinampas ng sarili nilang mga pamalo; at ang mga Viśvedevas ay dinurog ng sarili nilang mga maso—sapagkat ang mga sandatang itinaas nila ay bumalik laban sa kanila.

Verse 121

रेणुनाच्छाद्य चंद्रार्कौ वल्मीकस्थाविवेक्षितौ । महोग्राश्चौषधीस्तालैरश्विभ्यां सोऽभ्यवर्तयत्

Tinakpan niya ng alikabok ang Buwan at Araw, anupa’t wari’y lumubog sa loob ng punso. At ang mga halamang-gamot na lubhang makapangyarihan, pinalayas niya mula sa kambal na Aśvin sa pamamagitan ng mga pamalong palma, itinaboy palayo.

Verse 122

सविषाश्च कृता नागा निर्विषाः पादकुट्टनैः । पर्वताः पर्वतैरेव निरुच्छ्वासा भृशं कृताः

Ang mga Nāga ay ginawang makamandag—o inalisan ng kamandag—sa pamamagitan ng mga yabag na dumadagundong. At ang mga bundok ay binugbog ng kapwa bundok, labis na nayanig at tila nawalan ng hininga sa siksikan ng labanan.

Verse 123

एवं तद्देवसैन्यं च हाहाभूतमचेतनम् । कृत्वा मुहूर्तादाधावच्चक्रपाणिं तमुन्नदन्

Sa gayon, sa isang kisapmata, ginawa niyang magulo at mawalan ng ulirat ang hukbo ng mga diyos, na sumisigaw ng “hā hā!”. Pagkaraan, umatungal siya at sumugod sa Panginoong may tangan ng diskus (Viṣṇu).

Verse 124

ततश्चांतर्दधे सद्यः प्रहसन्निव केशवः । कुयोगिन इव स्वामी सदा बुद्धिमतां वरः

Pagkaraan nito, si Keśava ay agad na naglaho sa paningin, na wari’y nakangiti—gaya ng tunay na guro na nakalulusot sa yoging mali ang pagsasanay, at laging pinakadakila sa mga marurunong.

Verse 125

अपश्यंस्तारको विष्णुं पुनर्वृषभवा हनम् । आधावत्कुपितो दैत्यो मुष्टिमुद्यम्य वेगतः

Nang hindi makita si Viṣṇu, muling sumugod si Tāraka sa May-bandilang Toro (Śiva); ang nagngangalit na demonyo’y dumaluhong nang mabilis, nakataas ang kamao.

Verse 126

अचिरांशुरिवालक्ष्यो लक्ष्योथ भगवान्हरिः । आबभाषे ततो देवान्बाहुमुद्यम्यचोच्चकैः

Pagkatapos, ang Mapalad na Panginoong Hari—sandaling di makita na parang mabilis na sinag ng liwanag, at muling lumitaw—ay nagsalita sa mga diyos, itinaas ang kanyang bisig at nagpahayag nang malakas.

Verse 127

पलायध्वमहो देवाः शक्तिश्चेद्वः पलायितुम् । विमूढा हि वयं सर्वे ये बालवचसागताः

“Tumakas kayo, O mga diyos—kung may lakas pa kayong tumakas! Tunay na tayong lahat ay nalinlang, tayong dumating dito sa pagsunod sa salita ng isang munting bata.”

Verse 128

किं न श्रुतः पुरा गीतः श्लोकः स्वायंभुवेन यः । यथा बालेषु निक्षिप्ताः स्त्रीषु षंडितकेषु च । अपस्मारीषु चैवापि सर्वे ते संशयं गताः

“Hindi ba ninyo narinig ang taludtod na minsang inawit ni Svāyambhuva (Manu)? ‘Kapag ang mga bagay ay ipinagkatiwala sa mga bata, sa mga babae, sa mga eunuko, at maging sa may pangingisay, silang lahat ay nahuhulog sa pag-aalinlangan at pagkalito.’”

Verse 129

प्रत्यक्षं तदिदं सर्वमाधुना चात्र दृस्यते

Ngayon, dito, ang lahat ng iyon ay nakikita nang tuwiran sa harap ng ating mga mata.

Verse 130

अज्ञासिष्म पुरैवैतद्रुद्रभक्तं न हंत्यसौ । यत्प्रतिज्ञां नाकरिष्यन्न स्यान्नः कदनं महत्

Alam na namin noon pa: hindi niya pinapatay ang isang deboto ni Rudra. Kung hindi niya ginawa ang panatang iyon, hindi sana dumating sa atin ang ganitong malaking pagwasak.

Verse 131

अथैष यदि दैत्येंद्रं न निहंति कुबुद्धिमान् । मा भयं वो महाभागा निहनिष्यामि वो रिपून्

Ngayon, kung ang hangal na ito ay hindi mapabagsak ang panginoon ng mga asura, huwag kayong matakot, O mga mapalad na diyos—wawasakin ko ang inyong mga kaaway.

Verse 132

अद्य मे विपुलं बाह्वोर्बलं पश्यत दैत्याधमं नाशयामि मुष्टिनैकेन पश्यत

Ngayong araw, masdan ninyo ang napakalawak na lakas ng aking mga bisig! Tingnan—wawasakin ko ang pinakamasamang demonyo sa isang suntok lamang; tingnan!

Verse 133

मया हि दक्षिणो बाहुर्दत्तश्च भवतां सदा । रिपून्वा निहनिष्यामि सत्यं तत्परिपालये

Tunay nga, lagi kong inialay sa inyo ang aking kanang bisig bilang panata. Tiyak kong wawasakin ang mga kaaway—ito ang katotohanan; tutuparin ko ang sumpang iyon.

Verse 134

येंऽबरे ये च पाताले भुवि ये च महासुराः । क्षणात्तान्नासयिष्यामि महावातो घनानिव

Maging ang mga dakilang Asura ay nasa langit, sa Pātāla, o sa ibabaw ng lupa, sa isang kisapmata ay wawasakin ko sila—gaya ng malakas na hangin na nagpapangalat ng mga ulap.

Verse 135

एवमुक्ता जगन्नाथो मुष्टिमुद्यम्य दक्षिणम् । निरायुधस्तार्क्ष्यपृष्ठादवप्लुत्याभ्यधावत

Pagkasabi nito, itinaas ng Panginoon ng sansinukob ang kanang kamao; walang sandata, lumundag siya mula sa likod ni Garuḍa at sumugod pasulong.

Verse 136

तस्मिन्धावति गोविंदे चचाल भुवनत्रयम् । विमूर्छितमभूद्विश्वं देवा भीतिं परां ययुः

Nang sumugod si Govinda, nanginig ang tatlong daigdig; waring nahilo ang sansinukob, at ang mga deva ay napasailalim sa matinding pangamba.

Verse 137

धावतश्चापि कल्पांतं रुद्रकल्पस्य तस्य याः । मुखात्समुद्यजुर्ज्वालास्ताबिः खर्वशतं हतम्

Habang siya’y sumasalakay na may poot na tila wakas ng kalpa—gaya ni Rudra sa pagtatapos ng isang siklo—sumiklab ang mga liyab mula sa kanyang bibig; sa mga liyab na iyon, daan-daang kharva ang nalipol.

Verse 138

ततोंऽतरिक्षे वाचश्च प्रोचुः सिद्धाः स्वयं तदा । जहि कोपं वासुदेव त्वयि क्रुद्धे क्व वै जगत्

Pagkatapos, may mga tinig sa himpapawid na nagsalita; ang mga Siddha mismo ang nagsabi: “Iwan mo ang poot, O Vāsudeva; kung ikaw ay magalit, saan pa mananatili ang daigdig?”

Verse 139

अनादृत्येव तद्वाक्यं ब्रुवन्नान्यत्करोम्यहम् । आह्वयंश्च महादैत्यं क्रुद्धो हरिरधावत

Hindi pinansin ang mga salitang iyon, ipinahayag niya, “Wala na akong gagawing iba.” At sa pagtawag niya sa dakilang Daitya, ang nagngangalit na si Hari ay sumugod pasulong.

Verse 140

उवाच वाचं साधूंश्च यत्नात्पालयतां फलम् । दुष्टान्विनिघ्नतां चैव तत्फलं मम जायताम्

Wika niya: “Ang gantimpala ay mapasa mga maingat na nag-iingat sa mabubuti; at sa mga pumupuksa sa masasama—ang bungang iyon din ang dumating sa akin.”

Verse 141

अथापश्यन्महासेनो रुद्रं यांतं च तारकम् । तारकं चान्वधावन्तं पुरामपुरुषं हरिम्

Pagkaraan, nakita ni Mahāsena si Rudra na sumusulong, at si Tāraka rin; at nakita niya si Hari—ang Sinaunang Persona—na humahabol kay Tāraka.

Verse 142

जगच्च क्षुब्धमत्यर्थं स्वां प्रतिज्ञां पुरा कृताम् । पश्चिमां प्रतिलंबंतं भास्करं चापि लोहितम्

At ang daigdig ay labis na nayanig; (nasaksihan niya) ang panatang dati niyang ginawa, at ang Araw na namumula, nakababa at nakabitin sa kanlurang dako.

Verse 143

आकाशवाणीं श्रृण्वंश्च किं स्कन्द त्वं विषीदसी । पश्चात्तापो यदि भवेत्कृत्वा ब्रह्मवधं त्वयि

“Kahit narinig mo na ang tinig na banal mula sa himpapawid, bakit ka nagdadalamhati, O Skanda? Kung sumibol sa iyo ang pagsisisi matapos mong magkasala ng pagpatay sa Brahmana, (gawin mong pagtubos at pagsisisi ang iyong paghinayang).”

Verse 144

स्थापयेर्लिगमीशस्य मोक्षो हत्याशतैरपि । आविवेश महाक्रोधं दिधक्षुरिव मेदिनीम्

Itatag mo ang liṅga ng Panginoong Īśa; kahit may daan-daang gawa ng pagpatay, maaabot pa rin ang kalayaan (mokṣa). Ngunit pumasok sa kanya ang dakilang poot, na wari’y nais niyang sunugin ang buong daigdig.

Verse 145

अथोत्प्लुत्य मयूरात्स प्रहसन्निव केशवम् । बाहुभ्यामप्युपादाय प्रोवाच भवनंदनः

Pagkaraan, lumundag siya mula sa kanyang paboreal, na tila nakangiti kay Keśava; saka niya binuhat si Keśava sa dalawang bisig, at nagsalita ang anak ni Bhava (Śiva).

Verse 146

जानामि त्वामहं विष्णो महाबुद्धिपराक्रमम् । भूतभव्यविष्यांश्च दैत्यान्हंस्यपि हूंकृतैः

Kilala kita, O Viṣṇu—malawak ang talino at dakila ang tapang. Maging ang mga Daitya ng nakaraan, hinaharap, at ng lahat ng panahon ay kaya mong lipulin sa isang utos na dagundong ng iyong tinig.

Verse 147

त्वमेव हंता दैत्यानां देवानां परिपालकः । धर्मसंस्थापकश्च त्वमेव ते रचितोंऽजलिः

Ikaw lamang ang tagapagpuksa ng mga Daitya; ikaw ang tagapangalaga ng mga deva. Ikaw lamang ang nagtatatag ng dharma—kaya iniaalay ko sa iyo ang mapitagang añjali na ito.

Verse 148

क्षणार्धं पश्य मे वीर्यं भास्करो लोहितायते । एवं प्रणम्य स्कन्देन वासुदेवः प्रसादितः

“Sa kalahating sandali, masdan ang aking kapangyarihan—namumula ang araw!” Sa gayon, matapos yumukod, napalugod ni Skanda si Vāsudeva.

Verse 149

विरोषोऽभूत्तमालिंग्य वचनं केशवोऽब्रवीत् । सनाथस्त्वद्य धर्मोऽयं सुराश्चैव त्वया गुह

Pagkaraan, niyakap siya ni Keśava at nagsalita nang may galak: “Ngayong araw, ang Dharmang ito ay nagkaroon ng tagapangalaga sa pamamagitan mo, O Guha; at ang mga diyos ay naligtas at natitiyak din dahil sa iyo.”

Verse 150

स्मरात्मानं यदर्थं त्वमुत्पन्नोऽसि महेश्वरात् । साधूनां पालनार्थाय दुष्टसंहरणाय च । सुरविप्रकृते जन्म जीवितं च महात्मनाम्

Alalahanin mo ang iyong layon—kung bakit ka isinilang mula kay Maheśvara: upang ingatan ang mga banal at lipulin ang masasama. Para sa kapakanan ng mga diyos at ng mga brāhmaṇa, ang pagsilang at maging ang buhay ng mga dakilang kaluluwa ay iniaalay.

Verse 151

रुद्रस्य देव्या गंगायाः कृत्तिकानां च तेजसा । स्वाहावह्नेश्च जातस्त्वं तत्तेजः सफलीकुरु । साधूनां च कृते यस्य धनं वीर्यं च संपदः

Ikaw ay isinilang sa pamamagitan ng ningning ni Rudra, ng banal na Gaṅgā, ng mga Kṛttikā, at nina Svāhā at Agni; gawin mong mabunga ang liwanag na iyon. Para sa kapakanan ng mga banal, nawa’y ang yaman, kagitingan, at kasaganaan ay magtamo ng tunay na layon.

Verse 152

सफलं तस्य तत्सर्वं नान्यथा रुद्रनंदन

O anak ni Rudra, ang lahat ng iyon ay tunay na nagiging mabunga para sa kanya—hindi sa ibang paraan.

Verse 153

अद्य धर्मश्च देवाश्च गावः साध्याश्च ब्राह्मणाः । नंदंतु तव वीर्येण प्रदर्शय निजं बलम्

Ngayong araw, nawa’y magalak ang Dharma, ang mga diyos, ang mga baka, ang mga Sādhyas, at ang mga brāhmaṇa dahil sa iyong kabayanihan. Ipakita mo ang sarili mong lakas.

Verse 154

स्कन्द उवाच । या गतिः शिवत्यागेन त्वत्त्यागेन च केशव । तां गतिं प्राप्नुयां क्षिप्रं हन्मि चेन्न हि तारकम्

Wika ni Skanda: O Keśava, kung hindi ko tunay na mapapatay si Tāraka, nawa’y agad kong danasin ang kapalarang dumarating sa tumatalikod kay Śiva at sa Iyo rin.

Verse 155

या गतिः श्रुतित्यागेन साध्वी भार्यातिपीडनात् । साधूनां च परित्यागाद्वृथा जीवितसाधनात् । निष्ठुरस्य गतिर्या च तां गतिं यामि केशव

O Keśava, kung mabigo ako sa aking tungkulin, nawa’y mapasaakin ang kapalarang dulot ng pagtalikod sa Śruti, ng mabigat na pagpapahirap sa mabuting asawa, ng pag-iwan sa mga banal, ng walang saysay na paghahanap-buhay, at ang kapalaran ng malulupit.

Verse 156

इत्युक्ते सुमहान्नादः संप्रजज्ञे दिवौकसाम् । प्रशशंसुर्गुहं केचित्केचिन्नारायणं प्रभुम्

Nang masambit iyon, umalingawngaw ang isang napakalakas na sigaw sa mga nananahan sa langit. May ilan na pumuri kay Guha, at may ilan namang pumuri sa Panginoong Nārāyaṇa.

Verse 157

ततस्तार्क्षअयं समारुद्य हरिस्तस्मिन्महारणे । ताम्रचूडं महासेन स्तारकं चाप्यधावताम्

Pagkaraan, sa dakilang labanan, sumakay si Hari kay Tārkṣya (Garuḍa). Si Mahāsena ay sumugod kay Tāmracūḍa at gayundin kay Tāraka.

Verse 158

लोहितांबरसंवीतो लोहितस्रग्विभूषणः । लोहिताक्षो महाबाहुर्हिरण्यकवचः प्रभुः

Ang marangal na mandirigma ay nababalutan ng pulang kasuotan, pinalamutian ng pulang kuwintas ng bulaklak, mapulang-mata, makapangyarihang bisig, at may suot na ginintuang baluti.

Verse 159

भुजेन तोलयञ्छक्तिं सर्वभूतानि कम्पयन् । प्राप्य तं तारकं प्राह महासेनो हसन्निव

Inihimpil niya ang sibat sa kanyang bisig at pinayanig ang lahat ng nilalang; nilapitan ni Mahāsena si Tāraka at nagsalita, na wari’y nakangiti.

Verse 160

तिष्ठतिष्ठ सुदुर्बुद्धे जीवितं ते मयि स्थितम् । सुहृष्टः क्रियतां लोको दुर्लभः सर्वसिद्धिदः

“Tumigil, tumigil, ikaw na may masamang pag-unawa—ang iyong buhay ay nasa aking kamay. Pasayahin ang iyong loob; ituwid ang daigdig na ito, bagama’t bihira, sapagkat ito ang nagbibigay ng lahat ng kaganapan.”

Verse 161

यत्ते सुनिष्ठुरत्वं च धर्मे देवेषु गोषु च । तस्य ते प्रहराम्यद्य स्मर शस्त्रं सुशिक्षितम्

“Dahil sa sukdulang kalupitan mo laban sa Dharma, sa mga diyos, at sa mga baka—ngayon ay hahampasin kita. Alalahanin ang iyong mga sandata, gaano man kahusay ang iyong pagsasanay.”

Verse 162

एवमुक्ते गुहेनाथ निवृत्तस्यास्य भारत । तारकस्य शिरोदेशात्कापि नारी विनिर्ययौ

O Bhārata, nang masabi ni Guha ang gayon at umurong si Tāraka, mula sa bahagi ng ulo ni Tāraka ay lumitaw ang isang babae.

Verse 163

तेजसा भासयंती तमध ऊर्ध्वं दिशो दश । दृष्ट्वा नारीं गुहः प्राह कासि कस्माच्च निर्गता

Sa kanyang ningning, pinaliwanag niya ang sampung dako, sa itaas at sa ibaba. Pagkakita ni Guha (Kumāra) sa babae, sinabi niya: “Sino ka, at saan ka nagmula?”

Verse 164

नार्युवाच । अहं शक्तिर्गुहाख्याता भूतलेषु सदा स्थिता । अनेन दैत्यराजेन महता तपसार्ज्जिता

Sinabi ng babae: "Ako ay si Shakti, na kilala bilang Kapangyarihan ni Guha, na laging nananahan sa lupa. Sa pamamagitan ng matinding penitensya, ako ay nakamit ng haring ito ng mga Daitya."

Verse 165

सुरेषु सर्वेषु वसामि चाहं विप्रेषु शास्त्रार्थरतेषु चाहम् । साध्वीषु नारीषु तथा वसामि विना गुणान्नास्मि वसामि कुत्रचित्

"Ako ay nananahan sa lahat ng mga Deva; nananahan din ako sa mga Brahmin na tapat sa mga kahulugan ng mga kasulatan. Gayundin, nananahan ako sa mga babaeng may dangal. Ngunit kung walang kabutihan, hindi ako nananahan kahit saan."

Verse 166

तदस्य पुण्यसंघस्य संप्राप्तोद्यावधिर्गुह । तदेनं त्यज्य यास्यामि जह्येनं विश्वहेतवे

"O Guha, ang hangganan ng naipon na merito na sumuporta sa kanya ay naabot na ngayon. Samakatuwid, sa pag-iwan sa kanya, ako ay aalis. Paslangin mo siya para sa kapakanan ng mundo."

Verse 167

तस्यां ततो निर्गतायां दैत्यशीर्षं व्यकम्पयत् । कंपितं चास्य तद्देहं गतवीर्योऽभवत्क्षणात्

"Nang siya ay umalis mula sa kanya, ang ulo ng Daitya ay nagsimulang manginig; ang kanyang katawan ay nayanig din, at sa isang iglap ang kanyang tapang at lakas ay naubos."

Verse 168

एतस्मिन्नंतरे शक्तिं सोऽक्षिपद्गिरिजात्मजः । उल्काज्वाला विमुञ्चंतीमतिसूर्याग्निसप्रभाम्

"Sa sandaling iyon, inihagis ng anak ni Girija (Kumara) ang kanyang Shakti (sibat), na nagliliyab na parang apoy ng bulalakaw, nagniningning na tila daig pa ang araw at apoy."

Verse 169

कल्पांभोधिसमुन्नादां दिधक्षंतीं जगद्यथा । तारकस्यांतकालाय अभाग्यस्य दशामिव

Umugong siya na parang karagatan sa wakas ng isang kalpa, na wari’y susunugin ang sanlibutan—dumating siya bilang mismong kapahamakan na itinakda para kay Tāraka, gaya ng huling anyo ng kamalasan mismo.

Verse 170

दारणीं पर्वतानां च सर्वसत्त्वबलाधिकाम् । उत्क्षिप्य तां विनद्योच्चैरमुञ्चत्कुपितो गुहः

Ang sibat na iyon, na kayang humati maging ng mga bundok at higit ang lakas sa lahat ng nilalang—sa galit, itinaas ni Guha at pinakawalan ito na may malakas na ungol.

Verse 171

धर्मश्चेद्बलवांल्लोके धर्मो जयति चेत्सदा । तेन सत्येन दैत्योयं प्रलयं यात्वितीरयन्

“Kung ang dharma ay tunay na makapangyarihan sa daigdig, kung ang dharma ay laging nagwawagi—sa katotohanang iyon, nawa’y mapasa-pagkalipol ang Daitya na ito,” gayon niya ipinahayag.

Verse 172

सा कुमारभुजोत्सृष्टा दुर्निवार्या दुरासदा । विभेद हृदयं चास्य भित्त्वा च धरणिं गता

Pinakawalan mula sa bisig ni Kumāra, ang kapangyarihang iyon ay di-mapipigil at di-malalapitan; biniyak nito ang kanyang puso, at matapos tumagos, pumasok ito sa lupa.

Verse 173

निःसृत्य जलकल्लोलपूर्विका स्कंदमाययौ । स च संताडितः शक्त्या विभिन्नहृदयोसुरः । नादयन्वसुधां सर्वां पपातायोमुखो मृतः

Sumiklab na parang alon ng tubig, sumugod si Ayomukha kay Skanda. Ngunit nang tamaan ng banal na Sibat (Śakti), nabiyak ang puso ng asura; umuungal na umalingawngaw sa buong daigdig, bumagsak si Ayomukha at namatay.

Verse 174

एवं प्रताप्य त्रैलोक्यं निर्जित्य बहुशः सुरान् । महारणे कुमारेण निहतः पार्थ तारकः

Kaya, matapos sunugin ang tatlong daigdig at paulit-ulit na talunin ang mga diyos, si Tāraka ay pinaslang ni Kumāra sa dakilang labanan, O Pārtha.

Verse 175

एतस्मिन्निहते दैत्ये प्रहर्षं विश्वमाययौ

Nang mapaslang ang daitya na iyon, ang buong mundo ay napuno ng kagalakan.

Verse 176

ववुर्वातास्तथा पुण्याः सुप्रभोभूद्दिवाकरः । जज्वलुश्चाग्नयः शांताः शांता दिग्जनितस्वनाः

Ang mapalad na hangin ay nagsimulang umihip, at ang araw ay sumikat nang may maningning na liwanag. Ang mga apoy ay nag-alab nang payapa, at ang mga direksyon ay tumahimik.

Verse 177

ततः पुनः स्कंदमाह प्रहृष्टः केशवोऽरिहा । स्कंदस्कंद महाबाहो बाणोनाम बलात्मजः

Pagkatapos, si Keśava, ang tagapuksa ng mga kaaway, na nalulugod, ay muling nagsalita kay Skanda: "Skanda, Skanda, O isa na may makapangyarihang mga bisig—mayroong demonyo na nagngangalang Bāṇa, ang anak ni Bala."

Verse 178

क्रौंचपर्वतमादाय देवसंघान्प्रबाधते । सोऽधुना ते भयाद्वीर पलायित्वा नगं गतः । जहि तं पापसंकल्पं क्रौंचस्थं शक्तिवेगतः

Sa pagkubli sa Bundok Krauñca, pinahihirapan niya ang mga hukbo ng mga diyos. Ngayon, O bayani, sa pagtakas dahil sa takot sa iyo, siya ay nagtungo sa bundok na iyon. Paslangin mo ang masamang hangarin na iyon na naninirahan sa Krauñca—nang mabilis, gamit ang lakas ng iyong Sibat.

Verse 179

ततः क्रौंचं महातेजा नानाव्यालविनादितम् । शक्त्या बिभेद बहुभिर्वृक्षैर्जीवैश्च संकुलम्

Pagkaraan nito, si Skanda na lubhang maningning ay hinati ang Bundok Krauñca sa pamamagitan ng kaniyang Śakti, ang banal na sibat—ang bundok na umaalingawngaw sa sigaw ng sari-saring mababangis na nilalang, at siksik sa mga punò at mga buhay na nilalang.

Verse 180

तत्र व्यालसहस्राणि दैत्यकोट्ययुतं तथा । ददाह बाणां च गिरं भित्त्वा शक्तिर्महारवा

Doon, ang Śakti na umuugong nang malakas, matapos butasin ang bundok, ay sinunog ang libu-libong mababangis na hayop at ang napakaraming daitya na umaabot sa sampu-sampung milyon; nilamon din nito si Bāṇa at ang kaniyang kuta sa bundok.

Verse 181

अद्यापि छिद्रं तत्पार्थ क्रौंचस्य परिवर्तते

O Pārtha, hanggang ngayon ay nananatili pa rin sa Bundok Krauñca ang siwang na iyon.

Verse 182

येन हंसाश्च क्रौंचाश्च मानसाय प्रयांति च । हत्वा बाणं महाशक्तिः पुनः स्कंदं समागता । प्रत्यायाति मनः साधोराहृतं प्रहितं तथा

Sa lagusang iyon dumaraan ang mga sisne at mga ibong krauñca patungong Mānasā (Lawa ng Mānasarovar). Matapos patayin si Bāṇa, ang dakilang Śakti ay muling nagbalik kay Skanda—gaya ng isip ng isang banal na sadhu: kapag naipadala na at natamo ang layon, ito’y bumabalik.

Verse 183

ततो हरींद्रप्रमुखाः प्रतुष्टुवुर्ननृतुश्च रंभाप्रमुखा वरांगनाः । वाद्यानि सर्वाणि च वादयंतस्तं साधुसाध्वित्यमरा जगुर्भुशम्

Pagkatapos, pinuri siya nina Hari (Viṣṇu), Indra, at iba pang mga diyos; sumayaw ang mga apsara na pinangungunahan ni Rambhā. Habang tinutugtog ang lahat ng uri ng instrumento, malakas na umawit ang mga imortal: “Mahusay! Mahusay!”