Adhyaya 72: Instruction on the Unity of the Triad (Brahmā-Viṣṇu-Rudra)

Verse 1

श्रीवराह उवाच । सर्वज्ञं सर्वकर्त्तारं भवं रुद्रं पुरातनम् । प्रणम्य प्रयतोऽगस्त्यः पप्रच्छ परमेश्वरम् ॥ ७२.१ ॥

ศรีวราหะตรัสว่า เมื่ออคัสตยะนอบน้อมด้วยความสำรวมแล้ว จึงทูลถามพระผู้เป็นเจ้าสูงสุด คือรุทระผู้โบราณนามภวะ ผู้รอบรู้และเป็นผู้กระทำสรรพสิ่ง

Verse 2

अगस्त्य उवाच । भवान् ब्रह्मा च विष्णुश्च त्रयमेतत् त्रयी स्मृता । दीपोऽग्निर्दोपसंयोगैः सर्वशास्त्रेषु सर्वतः ॥ ७२.२ ॥

อคัสตยะกล่าวว่า “ท่าน พรหมา และวิษณุ—ตรีภาคนี้ระลึกกันว่าเป็น ‘ตรยี’ อันเป็นรูปสามประการแห่งพระเวท ดังประทีปย่อมปรากฏด้วยไฟเมื่อประกอบพร้อมด้วยองค์ประกอบทั้งหลาย ฉันนั้นหลักนี้ก็สอนไว้ทั่วทุกศาสตราในทุกแห่ง”

Verse 3

कस्मिन् प्रधानः भगवान् काले कस्मिन्नधोक्षजः । ब्रह्मा वा एतदाचक्ष्व मम देव त्रिलोचन ॥ ७२.३ ॥

ในกาลใดพระผู้เป็นเจ้าทรงเป็นหลักประธาน (หลักปกครอง) และในกาลใดพระอธกฺษชะ (ผู้เหนือประสาทสัมผัส) ทรงเป็นหลักประธาน? ข้าแต่เทพผู้มีสามเนตร โปรดบอกข้าพเจ้าให้ถูกต้องดังที่พรหมาจะอธิบายเถิด

Verse 4

रुद्र उवाच । विष्णुरेव परं ब्रह्म त्रिभेदमिह पठ्यते । वेदसिद्धान्तमार्गेषु तन्न जानन्ति मोहतः ॥ ७२.४ ॥

รุทรกล่าวว่า “วิษณุเท่านั้นคือพรหมันสูงสุด; ในที่นี้สาธยายว่าเป็นความจำแนกสามประการ แต่ผู้คนด้วยความหลงย่อมไม่เข้าใจความจริงนั้น แม้ตามแนวทางแห่งข้อสรุปอันตั้งมั่นของพระเวท”

Verse 5

विषप्रवेशने धातुस्तत्र श्नु प्रत्ययादनु । विष्णुर्यः सर्वदेवेषु परमात्मा सनातनः ॥ ७२.५ ॥

ธาตุ ‘วิษฺ’ มีความหมายว่า “เข้าไป/แผ่ซ่าน”; ณ ที่นั้นตามปัจจัย ‘ศฺนุ’ (จึงเกิดคำว่า วิษณุ). ผู้ใดคือวิษณุ—ผู้แผ่ซ่านอยู่ในหมู่เทพทั้งปวง—ผู้นั้นคือปรมาตมันอันนิรันดร์

Verse 6

योऽयं विष्णुस्तु दशधा कीर्त्यते चैैकधा द्विजाः । स आदित्यो महाभाग योगैश्वर्यसमन्वितः ॥ ७२.६ ॥

ดูก่อนทวิชทั้งหลาย วิษณุองค์นี้สรรเสริญกันเป็นสิบประการ และยังกล่าวว่าเป็นหนึ่งเดียว (เอกสัจจะ) ด้วย พระองค์นั่นเองคืออาทิตยะผู้มีมหาภาค เป็นผู้ประกอบพร้อมด้วยอิศวรรยะแห่งโยคะ

Verse 7

स देवकार्याणि सदा कुरुते परमेश्वरः । मनुष्यभावमाश्रित्य स मां स्तौति युगे युगे । लोकमार्गप्रवृत्त्यर्थं देवकार्यार्थसिद्धये ॥ ७२.७ ॥

พระผู้เป็นเจ้าสูงสุดนั้นทรงบำเพ็ญกิจของเหล่าเทวะให้สำเร็จอยู่เสมอ ทรงอาศัยภาวะแห่งมนุษย์แล้วสรรเสริญข้าพเจ้าในทุกยุคทุกสมัย เพื่อให้หนทางของโลกดำเนินไปและเพื่อให้กิจของเทวะบรรลุผล

Verse 8

अहं च वरदस्तस्य द्वापरे द्वापरे द्विज । अहं च तं सदा स्तौमि श्वेतद्वीपे कृते युगे ॥ ७२.८ ॥

และโอ้ทวิชะ ในยุคทวาประ—ใช่แล้ว ในยุคทวาประนั้นเอง—ข้าพเจ้าเป็นผู้ประทานพรแก่ท่านนั้น และในยุคกฤต ณ เกาะศเวตทวีป ข้าพเจ้าสรรเสริญท่านนั้นอยู่เสมอ

Verse 9

सृष्टिकाले चतुर्वक्त्रं स्तौमि कालो भवामि च । ब्रह्मा देवासुरा स्तौति मां सदा तु कृते युगे । लिङ्गमूर्तिं च मां देवा यजन्ते भोगकाङ्क्षिणः ॥ ७२.९ ॥

ในกาลแห่งการสร้าง ข้าพเจ้าสรรเสริญผู้มีสี่พักตร์ (พรหมา) และข้าพเจ้าเองก็เป็นกาลเวลา ในยุคกฤต พรหมาพร้อมด้วยเทวะและอสูรสรรเสริญข้าพเจ้าอยู่เสมอ และเหล่าเทวะผู้ปรารถนาความเสวยสุขบูชาข้าพเจ้าในรูปแห่งลึงค์

Verse 10

सहस्रशीर्षकं देवं मनसा तु मुमुक्षवः । यजन्ते यं स विश्वात्मा देवो नारायणः स्वयम् ॥ ७२.१० ॥

ผู้ใฝ่หลุดพ้นบูชาด้วยใจต่อเทวะผู้มีเศียรพันนั้น; พระองค์คืออาตมันแห่งสรรพโลก—คือนารายณ์เอง

Verse 11

ब्रह्मयज्ञेन ये नित्यं यजन्ते द्विजसत्तमाः । ते ब्रह्माणं प्रीणयन्ति वेदो ब्रह्मा प्रकीर्तितः ॥ ७२.११ ॥

เหล่าทวิชผู้ประเสริฐซึ่งบูชาด้วยพรหมยัญญะเป็นนิตย์ ย่อมทำให้พรหมาพอพระทัย; เพราะพระเวทได้ประกาศว่าเป็นพรหมา

Verse 12

नारायणः शिवो विष्णुः शङ्करः पुरुषोत्तमः । एतैस्तु नामभिर्ब्रह्म परं प्रोक्तं सनातनम् । तं च चिन्तामयं योगं प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ ७२.१२ ॥

พระองค์คือ นารายณ์ ศิวะ วิษณุ ศังกระ และบุรุษสูงสุด ด้วยพระนามเหล่านี้จึงกล่าวถึงพรหมันสูงสุดอันเป็นนิรันดร์; และบัณฑิตทั้งหลายอธิบายพระสภาวะนั้นว่าเป็นโยคะแห่งการภาวนาใคร่ครวญ

Verse 13

पशूनां शमनं यज्ञे होमकर्म च यद्भवेत् । तदोमिति च विख्यातं तत्राहं संव्यवस्थितः ॥ ७२.१३ ॥

ในพิธีบูชายัญ การทำให้สัตว์สงบและพิธีโหมะอันเป็นการถวายอาหุติ—สิ่งนั้นเป็นที่รู้จักว่า ‘โอม’; และ ณ ที่นั้นเราดำรงมั่นคงอยู่

Verse 14

कर्मवेदयुजां विप्र ब्रह्मा विष्णुर्महेश्वरः । वयं त्रयोऽपि मन्त्राद्या नात्र कार्या विचारणा ॥ ७२.१४ ॥

โอ พราหมณ์ สำหรับผู้ประกอบกรรมและยึดพระเวท พรหมา วิษณุ และมหेशวร—เราทั้งสามเป็นผู้กำกับอันปรากฏผ่านมนตร์เป็นต้น; ในเรื่องนี้ไม่จำเป็นต้องไตร่ตรองต่อไป

Verse 15

अहं विष्णुस्तथा वेदा ब्रह्म कर्माणि चाप्युत । एतत् त्रयं त्वेकमेव न पृथग्भावयेत् सुधीः ॥ ७२.१५ ॥

เราคือวิษณุ; เช่นเดียวกับพระเวท พรหมัน และกรรมพิธีทั้งหลาย (ล้วนเป็นสภาวะเดียวกัน). แต่ไตรภาคนี้แท้จริงเป็นหนึ่งเดียว; ผู้มีปัญญาไม่ควรถือว่าแยกจากกัน

Verse 16

योऽन्यथा भावयेदेतत् पक्षपातेन सुव्रत । स याति नरकं घोरं रौरवं पापपूरुषः ॥ ७२.१६ ॥

โอ ผู้มีปฏิญญาดี ผู้ใดตีความคำสอนนี้ผิดไปด้วยความลำเอียง ผู้นั้นเป็นคนบาปย่อมไปสู่นรกอันน่าสะพรึงที่ชื่อว่า ‘เราُรวะ’

Verse 17

अहं ब्रह्मा च विष्णुश्च ऋग्यजुः साम एव च । नैतस्मिन् भेदमस्यास्ति सर्वेषां द्विजसत्तम ॥ ७२.१७ ॥

เราคือพรหมา และเราคือวิษณุด้วย; เราคือพระเวทฤค ยชุร และสามะเช่นกัน โอผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชะ ในสิ่งนี้ไม่มีความแตกต่างเลย