
Śubhakarmaphalodaya-prakaraṇa
Ethical-Discourse (Dāna-phala and Post-mortem Moral Administration)
వరాహ–పృథివీ సంభాషణ నేపథ్యంలో ఈ అధ్యాయంలో ఒక ఋషి, చిత్రగుప్తుని సందేశంగా మరణానంతర పుణ్యన్యాయాన్ని వివరిస్తాడు. అతిథి సత్కారం, అన్నదానం, శేషభోజనాన్ని పంచే కరుణామయ దాతను ధర్మరాజ ఆజ్ఞతో బంధనాల నుండి విడిపించి గౌరవిస్తారు. దివ్య విమానాలు వస్తాయి; గంధర్వులు, అప్సరసలు స్తుతిస్తారు; అతడు దివ్య నివాసాల్లో సుఖించి, తరువాత గౌరవనీయ వంశంలో మానవ జన్మ పొందుతాడు. గోదానం, గోసంబంధ దానాలు, పంచగవ్యము పరమ పవిత్రమని ప్రశంసించి, గోవు శరీరంలో దేవతలు, నదులు, గుణాల అధిష్ఠానాన్ని నిరూపిస్తారు. చివరగా నియమబద్ధ దానఫలంగా అపార స్వర్గసంపద దర్శనమై, గోకేంద్రిత ఆర్థిక-ఆచార శుద్ధి ద్వారా భూమి క్షేమం నిలుపుదల సూచించబడుతుంది।
Verse 1
अथ शुभकर्मफलोदय प्रकरणम् ॥ ऋषिरुवाच ॥ चित्रगुप्तस्य सन्देशो वदतो यो मया श्रुतः ॥ श्रूयतां वै महाभागास्तपःसिद्धा द्विजोत्तमाः ॥
ఇప్పుడు శుభకర్మఫలోదయ ప్రకరణం. ఋషి పలికెను—చిత్రగుప్తుని సందేశాన్ని నేను పలుకబడుతుండగా విన్నాను; వినుడి, ఓ మహాభాగ్యులారా, తపస్సిద్ధులైన ద్విజోత్తములారా.
Verse 2
इमं सर्वातिथिं दान्तं सर्वभूतानुकम्पकम् ॥ समान्नदानदातारं शेषभोजनभोजिनम् ॥
ఇతనిని విడిచిపెట్టుడి—ఇతడు దమనం కలవాడు, సమస్త అతిథులకు ఆతిథ్యమిచ్చేవాడు, సమస్త భూతాలపై కరుణగలవాడు; సమానంగా అన్నదానం చేసేవాడు, మిగిలిన భోజనమే భుజించేవాడు.
Verse 3
मुञ्च मुञ्च महाभृत्य चैष धर्मस्य निर्णयः ॥ अहं कालेन सार्द्धं हि मृत्युना प्रकृतस्तथा ॥
విడిచిపెట్టుడి, విడిచిపెట్టుడి, ఓ మహాభృత్యా—ఇదే ధర్మనిర్ణయం. ఎందుకంటే నేను కాలంతో కూడి, అలాగే మృత్యుతో కూడి నియమితుడనై ఉన్నాను.
Verse 4
मम स्थास्यन्ति पार्श्वेषु पापा वै विकृतास्तथा ॥ एनं गायस्यन्ति गन्धर्वा गगनेऽप्सरसस्तथा ॥
నా పక్కలలో పాపులు—వికృతులై/పీడితులై—నిలిచి ఉంటారు. గంధర్వులు ఇతనిని గానము చేస్తారు; అలాగే ఆకాశంలో అప్సరసలు కూడా (యశస్సును) కీర్తిస్తారు.
Verse 5
दीयतामासनं दिव्यं तथान्यद्यानमेव च । अन्यान्यान्कामयेत्कामान्मनसा यानि चेच्छति ॥
దివ్యమైన ఆసనం ఇవ్వబడుగాక, అలాగే మరొక యానమును కూడా. మనస్సులో ఏ ఏ భోగాలను కోరుతాడో, ఆ ఆ కోరికలను కోరుగాక।
Verse 6
तत्तु शीघ्रं प्रदातव्यं धर्मराजस्य शासनात् ॥ अक्रियाणि तु दानानि पूर्वं दत्तानि धीमता ॥
కానీ ధర్మరాజుని ఆజ్ఞచేత అది శీఘ్రంగా ఇవ్వబడవలెను. ఎందుకంటే జ్ఞానివాడు ముందుగా చేసిన దానాలు వ్యర్థక్రియలు కావు.
Verse 7
प्रेक्षतां च महाभागो भोक्तुं चैव सहानुगः ॥ तिष्ठत्येषोऽत्र वै वीरो ममादेशान्महायशाः ॥
ఆ మహాభాగుడు అందరికీ దర్శనమగుగాక, మరియు అనుచరులతో కలిసి భోగించుగాక. ఈ మహాయశస్సుగల వీరుడు నా ఆజ్ఞచేత ఇక్కడే నిలిచియున్నాడు।
Verse 8
यावत्स्वर्गाद्विमानानि समागच्छन्ति कृत्स्नशः ॥ ततः स प्रवरैर्यानैः सानुगः सपरिच्छदः ॥
స్వర్గమునుండి సమస్త విమానములు పూర్తిగా వచ్చేవరకు; ఆ తరువాత అతడు శ్రేష్ఠ యానములతో, అనుచరులతో మరియు సమస్త పరిచ్ఛదములతో కూడి (ప్రయాణించుగాక)।
Verse 9
देवानां भवनं यातु दैवतैरभिपूजितः ॥ तत्रैव रमतां वीरो यावल्लोको हि धार्यते ॥
అతడు దేవతల భవనమునకు వెళ్లుగాక, దేవతలచేతనే పూజింపబడుగాక. లోకము నిలిచియున్నంతకాలము ఆ వీరుడు అక్కడే ఆనందించుగాక।
Verse 10
नैककन्याप्रदातारं नैकयज्ञकृतं तथा ॥ पूज्यतां सर्वकामैस्तु पदं गच्छतु वैष्णवम् ॥
అనేక కన్యాదానాలు చేసినవాడును, అనేక యజ్ఞాలు నిర్వహించినవాడును—సర్వకామసిద్ధులతో పూజింపబడుగాక; అతడు వైష్ణవ పదాన్ని పొందుగాక।
Verse 11
तत्रैष रमतां धीरः सहस्रमयुतं समाः ॥ ततो वै मानुषे लोके आद्ये वै जायतां कुले ॥
ఆ ధీరుడు అక్కడ పదివేల సంవత్సరాలు ఆనందించుగాక; అనంతరం మానవలోకంలో ఉత్తమ వంశంలో జన్మించుగాక।
Verse 12
भूतानुकम्पको ह्येष क्रियतामस्य चार्च्छनम् ॥ वर्षाणामयुतं चायं तत्र तिष्ठतु देववत् ॥
ఈయన భూతజాలంపై కరుణ కలవాడు; కనుక ఇతనికీ ఆర్చన చేయబడుగాక। మరియు ఇతడు అక్కడ దేవునివలె పదివేల సంవత్సరాలు నిలిచియుండుగాక।
Verse 13
जायते तु ततः पश्चात्सर्वमानुषपूजितः ॥ उपानहौ च छत्रं च जलभाजनमेव च ॥
ఆపై అతడు జన్మించి సమస్త మనుష్యులచే గౌరవింపబడును—(అతనితో) పాదుకలు, ఛత్రం, జలభాజనం కూడా సంబంధించును।
Verse 14
असकृद्द्येन दत्तानि तस्मै पूजां प्रयच्छथ ॥ सभा यत्र प्रवर्त्तन्ते यस्मिन्देशे सहस्रशः ॥
ఇవన్నీ పునఃపునః దానం చేసినవానికి పూజా-సత్కారము సమర్పించుడి. ఏ దేశంలో వేలాది సభలు జరుగుతాయో…
Verse 15
हस्तेन संस्पृशत्येष मृदुना शीतलेन च ॥ विद्याधरस्तथा ह्येष नित्यं मुदितमानसः ॥
ఇతడు మృదువైన, శీతలమైన చేతితో స్పర్శిస్తాడు. అందువల్ల ఇతడు నిజంగా విద్యాధరుడై నిత్యం ఆనందమనస్సుతో ఉంటాడు.
Verse 16
महापद्मानि चत्वारि तस्मिंस्तिष्ठन्तु नित्यशः ॥ ततश्च्युतश्च कालेन मानुषं लोकमास्थितः ॥
అతనికోసం అక్కడ నాలుగు మహాపద్మాలు నిత్యంగా నిలిచియుండుగాక. తరువాత కాలం గడిచినపుడు ఆ స్థితి నుండి చ్యుతుడై మానవలోకానికి వస్తాడు.
Verse 17
बहुसुन्दरनारीके कुले जन्म समाप्नुयात् ॥ दधि क्षीरं घृतं चैव येन दत्तं द्विजातिषु ॥
ద్విజులలో దధి, క్షీరం, ఘృతం దానం చేసినవాడు అనేక సుందర స్త్రీలు ఉన్న కులంలో జన్మను పొందుతాడు.
Verse 18
एष वा यातु नः पार्श्वमस्मै पूजां प्रयच्छथ ॥ नीयतां नीयतां शीघ्रं यत्रयत्र न चालयेत् ॥
లేదా ఇతడు మా పక్కకు రానివ్వండి; ఇతనికి పూజా-సత్కారం సమర్పించండి. ఇతనిని తీసుకెళ్లండి—త్వరగా తీసుకెళ్లండి—ఎక్కడెక్కడ అతడు చలించకుండునో అక్కడికి.
Verse 19
ततः पश्चादयं यातु यत्र लोकोऽनसूयकः ॥ तत्रैव रमतां धीरो बहुवर्षशतान्ययम् ॥
ఆ తరువాత ఇతడు ద్వేషరహితులైన ప్రజలు ఉన్న చోటుకు వెళ్లుగాక. అక్కడే ఈ ధీరుడు అనేక వందల సంవత్సరాలు సంతృప్తితో నివసించుగాక.
Verse 20
बहुसुन्दरनारीभिः सेव्यमानो महातपाः ॥ अमराख्यो भवेत् तत्र गोलोकेषु समाहितः ॥
అనేక సుందర స్త్రీల సేవ పొందుతూ ఆ మహాతపస్వి మనస్సు సమాధానంగా ఉంచి, అక్కడ ‘అమర’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడై గోలోకాలలో స్థిరపడతాడు।
Verse 21
इदमेवापरं चैव चित्रगुप्तस्य भाषितम् ॥ सर्वदेवमया देव्यो सर्ववेदमयास्तथा ॥
ఇదే మరొక వాక్యాన్ని చిత్రగుప్తుడు పలికాడు— ‘దేవీలు సమస్త దేవతల స్వరూపములు; అలాగే సమస్త వేదమయములు కూడా.’
Verse 22
अमृतं धारयन्त्यश्च प्रचरन्ति महीतले ॥ तीर्थानां परमं तीर्थमतस्तीरथं न विद्यते ॥
వారు అమృతాన్ని ధరించి భూమితలంపై సంచరిస్తారు। ఇది తీర్థాలలో పరమ తీర్థం; అందువల్ల దీనికన్నా మించిన తీర్థం లేదు।
Verse 23
पवित्रं च पवित्राणां पुष्टीनां पुष्टिरेव च ॥ तस्मात्पुरस्तु दातव्यं गवां वै मेध्यकारणात् ॥
ఇది పవిత్రాలలో పరమ పవిత్రం, పోషకాల్లో నిజమైన పోషణ. కాబట్టి యాజ్ఞిక శుద్ధి కారణంగా విధిపూర్వకంగా ముందుగా గోదానం చేయవలెను।
Verse 24
दध्ना हि त्रिदशाः सर्वे क्षीरेण च महेश्वरः ॥ घृतेन पावको नित्यं पायसेन पितामहः ॥
పెరుగుతో సమస్త దేవతలు తృప్తి చెందుతారు; పాలతో మహేశ్వరుడు; నెయ్యితో నిత్యం పావకుడు (అగ్నిదేవుడు); పాయసంతో పితామహుడు బ్రహ్మా।
Verse 25
सकृद्दत्तेन प्रीयन्ते वर्षाणां हि त्रयोदश ॥ तां दत्त्वा चैव पीत्वा च प्रीतो मेध्यस्तु जायते ॥
ఒక్కసారి దానం చేసినంత మాత్రాన వారు పదమూడు సంవత్సరాలు సంతుష్టులవుతారు. దానమిచ్చి, తానే త్రాగినచో మనస్సు ప్రసన్నమై యాజ్ఞిక శుద్ధి (మేధ్యత) కలుగుతుంది.
Verse 26
पञ्चगव्येन पीतेन वाजिमेधफलṃ लभेत् ॥ गव्यं तु परमं मेध्यं गव्यादन्यन्न विद्यते ॥
పంచగవ్యాన్ని పానము చేసినవాడు వాజిమేధ యజ్ఞఫలాన్ని పొందుతాడు. గోసంబంధ ద్రవ్యం పరమ శుద్ధికరం; గోద్రవ్యము తప్ప మరొకటి (అటువంటి) మేధ్యమని అంగీకరించబడదు.
Verse 27
गौ दन्तेषु मरुतो देवा जिह्वायां तु सरस्वती ॥ खुरमध्ये तु गन्धर्वाः खुराग्रेषु तु पन्नगाः ॥
గోవు దంతాలలో మరుత్ దేవతలు, జిహ్వపై సరస్వతి. ఖురమధ్యంలో గంధర్వులు, ఖురాగ్రాలలో పన్నగులు (సర్పులు) నివసిస్తారు.
Verse 28
अपाने सर्वतीर्थानि प्रस्रावे जाह्नवी नदी ॥ नानाद्वीपसमाकीर्णाश्चत्वारः सागरास्तथा ॥
అపానంలో (గుదంలో) సమస్త తీర్థాలు ఉన్నాయి; మూత్రంలో జాహ్నవీ నది (గంగా) ఉంది. అలాగే అనేక ద్వీపాలతో నిండిన నాలుగు సముద్రాలు కూడా (అక్కడే) ఉన్నాయి.
Verse 29
ऋषयो रोमकूपेषु गोमये पद्मधारिणी ॥ रोम्णि वसन्ति विद्याश्च त्वक्केशेष्वयनद्वयम् ॥
రోమకూపాలలో ఋషులు నివసిస్తారు; గోమయంలో పద్మధారిణీ (కమలధారిణీ దేవి) ఉంటుంది. రోమాలలో విద్యలు నివసిస్తాయి; చర్మం మరియు కేశాలలో రెండు అయనాలు (ఉత్తరాయణ–దక్షిణాయణ) స్థితమై ఉంటాయి.
Verse 30
धैर्यं धृतिश्च शान्तिश्च पुष्टिर्वृद्धिस्तथैव च ॥ स्मृतिर्मेधा तथा लज्जा वपुः कीर्तिस्तथैव च ॥
ధైర్యము, ధృతి, శాంతి; అలాగే పుష్టి, వృద్ధి; స్మృతి, మేధ, లజ్జ; మరియు దేహసౌఖ్యం, కీర్తి—ఇవన్నీ అక్కడ ఉన్నవని చెప్పబడింది.
Verse 31
विद्या शान्तिर्मतिश्चैव सन्ततिः परमा तथा ॥ गच्छन्तमनुगच्छन्ति ह्येता गावो न संशयः ॥
విద్య, శాంతి, సద్బుద్ధి, అలాగే పరమ సంతతి—ఈ గోవులు, సందేహం లేకుండా, ముందుకు సాగువానిని అనుసరిస్తాయి.
Verse 32
यत्र गावो जगत्तत्र देवदेवपुरोगमाः ॥ यत्र गावस्तत्र लक्ष्मीः सांख्यधर्मश्च शाश्वतः ॥
ఎక్కడ గోవులు ఉన్నాయో అక్కడే జగత్తు (సమృద్ధమైన క్రమం) ఉంటుంది; దేవదేవుని ముందుండి నడిచే దేవగణమూ అక్కడే ఉంటారు. ఎక్కడ గోవులు ఉన్నాయో అక్కడే లక్ష్మీ మరియు శాశ్వతమైన సాంఖ్యధర్మమూ ఉంటాయి.
Verse 33
सर्वरूपेषु ता गावस्तिष्ठन्त्यभिमतास्तथा ॥ भवनॆषु विशालॆषु सर्वप्रासादपङ्क्तिषु ॥
ఆ గోవులు అన్ని రూపాలలోనూ నిలిచి ఉంటాయి, ఇష్టమైనవిగా గౌరవింపబడుతాయి; విశాల భవనాలలోను, అన్ని ప్రాసాదాల వరుసలలోను (వాటి సన్నిధి చెప్పబడింది).
Verse 34
स्त्रियश्च पुरुषाश्चैव रक्षन्तश्च सुयन्त्रिताः ॥ शयनासनपानेषु ह्युपविष्टाः सहस्रशः ॥
స్త్రీలు, పురుషులు కూడా—రక్షణలో నిమగ్నులై, సుశాసనంతో—శయన, ఆసన, పానసేవల వద్ద వేల సంఖ్యలో కూర్చుంటారు.
Verse 35
क्रीडन्ति विविधैर्भोगैर्भोगेषु च सहस्रशः ॥ तत्र पानगृहेष्वन्ये पुष्पमालाविभूषिताः ॥
వారు నానావిధ భోగాలతో క్రీడించి, సహస్రాల భోగాలలో రమిస్తారు. అక్కడ పానగృహాలలో ఇతరులు పుష్పమాలలతో అలంకృతులై ఉంటారు.
Verse 36
भक्ष्याणां विविधानां च भोजनानां च सञ्चयात् ॥ शयनासनपानानि वाजिनो वारणांस्तथा ॥
వివిధ భక్ష్యాలు, భోజనాల సమృద్ధి వల్ల అక్కడ శయనాలు, ఆసనాలు, పానీయాలు ఉన్నాయి; అలాగే గుర్రాలు, ఏనుగులు కూడా ఉన్నాయి.
Verse 37
उद्यानॆषु तथा चान्या भवनॆषु च पुण्यतः ॥ अनेन सदृशं नास्ति ह्यस्माद् अन्यन्न विद्यते ॥
ఇతరులు అలాగే ఉద్యానాలలోను, పుణ్యఫలంగా భవనాలలోను ఉంటారు. దీనితో సమానమైనది లేదు; దీనికి భిన్నంగా మరేదీ సమానమని తెలియదు.
Verse 38
अहो सूत्रकृतं शिल्पमहो रत्नैरलङ्कृतम् ॥ एवं गृहाद्गृहं गच्छन्नहं तत्र ततोऽस्तमः ॥
అహో! దారాలతో నిర్మితమైన ఎంత అద్భుత శిల్పం; అహో! రత్నాలతో అలంకృతం! ఇలా ఇంటి నుంచి ఇంటికి వెళ్తూ నేను అక్కడ, ఆ స్థలంలోనే, ఆగిపోయాను (నా గతి ముగిసింది).
Verse 39
ततस्तु निखिलं सम्यग्दृष्ट्वा कर्म महोदयम् ॥ पुनरेवागतः पार्श्वं यमस्य द्विजसत्तमाः ॥
అప్పుడు కర్మ యొక్క మహోదయం (మహత్తర ఫలితం) మొత్తంగా సమ్యకంగా దర్శించి, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, అతడు మళ్లీ యముని పార్శ్వానికి వచ్చెను.
Verse 40
स कृतार्थः सदा लोके यत्रैषोऽभिप्रयास्यति ॥ तत्र मेध्यं पवित्रं च यत्र स्थास्यत्ययं शुचिः ॥
అతడు ఎక్కడికి వెళ్లాలని సంకల్పిస్తాడో అక్కడక్కడ ఈ లోకంలో సదా కృతార్థుడవుతాడు; మరియు ఈ శుచియైన పురుషుడు నివసించే స్థలం మేధ్యమూ పవిత్రమూ అని భావించబడుతుంది.
Verse 41
गोरसस्य तु पूर्णानि भाजनानि सहस्रशः ॥ यत्र दत्त्वा च पीत्वा च बान्धवेभ्यो विभागशः ॥
అక్కడ గోరసంతో నిండిన పాత్రలు వేల సంఖ్యలో ఉన్నాయి; వాటిని దానం చేసి, తాను కూడా పానంచేసి, బంధువులకు తగిన వాటాల ప్రకారం విభజించి ఇచ్చారు.
Verse 42
सर्वसन्धिषु साध्याश्च चन्द्रादित्यौ तु लोचने ॥ ककुदे सर्वक्षत्राणि लाङ्गूले धर्म आश्रितः ॥
దాని అన్ని సంధులలో సాధ్యులు ఉన్నారు; చంద్రుడు, సూర్యుడు దాని రెండు కన్నులు. కకుదంలో (కుబ్బులో) సమస్త క్షాత్రశక్తులు; తోకలో ధర్మం స్థాపితమై ఉంది.
Verse 43
अपश्यन् विविधास्तत्र स्त्रियश्च शुभलोचनाः ॥ शोभयन्ति स्त्रियः काश्चिज्जलक्रीडा गतास्तथा ॥
అతడు అక్కడ శుభనేత్రాలైన వివిధ స్త్రీలను చూశాడు; అలాగే కొందరు స్త్రీలు జలక్రీడకు వెళ్లి కూడా ఆ స్థలాన్ని శోభింపజేస్తున్నారు.
The text prioritizes dāna-centered social ethics—especially hospitality (atithi-satkāra), food-giving (annadāna), and go-related gifts (go-dāna)—as actions that generate auspicious karmic outcomes. Merit is portrayed as administratively recognized through Citragupta’s report and Dharmarāja’s command, leading to honor, celestial enjoyment, and favorable rebirth.
No specific tithi, lunar month, vrata-day, or seasonal calendar marker is stated in this excerpt. Time is expressed in generalized durations (e.g., sahasra/ayuta years) describing the length of celestial enjoyment rather than ritual scheduling.
While not framed as ecology in modern terms, the chapter links ethical living to terrestrial sustainability by elevating cattle-centered giving and purification (gavyam, pañcagavya) and by depicting the cow as a microcosm containing rivers (e.g., Jāhnavī), tirthas, and deities. This implies a worldview where protecting and supporting cattle-based resources contributes to social order, ritual cleanliness, and the maintenance of a stable inhabited world.
The excerpt references administrative and mythic figures associated with moral governance and record-keeping: Citragupta (as messenger/recorder of deeds) and Dharmarāja/Yama (as the authority issuing commands). A generic ṛṣi narrator addresses accomplished ascetics (tapaḥ-siddhāḥ) and dvijas, but no specific royal dynasty or named human lineage is provided.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.