Adhyaya 206: Section on the Manifestation of the Fruits of Auspicious Deeds

Verse 1

अथ शुभकर्मफलोदय प्रकरणम् ॥ ऋषिरुवाच ॥ चित्रगुप्तस्य सन्देशो वदतो यो मया श्रुतः ॥ श्रूयतां वै महाभागास्तपःसिद्धा द्विजोत्तमाः ॥

आता शुभकर्मफळोदयाचे प्रकरण. ऋषी म्हणाले—चित्रगुप्ताचा जो संदेश मी बोलताना ऐकला आहे, तो ऐका, हे महाभाग तपःसिद्ध श्रेष्ठ द्विजहो.

Verse 2

इमं सर्वातिथिं दान्तं सर्वभूतानुकम्पकम् ॥ समान्नदानदातारं शेषभोजनभोजिनम् ॥

याला सोडा/मुक्त करा—हा संयमी आहे, सर्व अतिथींचा सत्कार करणारा, सर्व प्राण्यांवर दया करणारा; समान अन्नदान देणारा आणि उरलेलेच भोजन करणारा आहे.

Verse 3

मुञ्च मुञ्च महाभृत्य चैष धर्मस्य निर्णयः ॥ अहं कालेन सार्द्धं हि मृत्युना प्रकृतस्तथा ॥

सोडा, सोडा, हे महाभृत्य—हा धर्माचा निर्णय आहे. कारण मी काळासह आणि तसेच मृत्यूसह नियुक्त/नियत आहे.

Verse 4

मम स्थास्यन्ति पार्श्वेषु पापा वै विकृतास्तथा ॥ एनं गायस्यन्ति गन्धर्वा गगनेऽप्सरसस्तथा ॥

माझ्या दोन्ही बाजूंना पापी—विकृत/पीडित—उभे राहतील. आणि गंधर्व याचे गान करतील; तसेच आकाशात अप्सराही (याचा यशोगान) करतील.

Verse 5

दीयतामासनं दिव्यं तथान्यद्यानमेव च । अन्यान्यान्कामयेत्कामान्मनसा यानि चेच्छति ॥

दिव्य आसन द्यावे आणि दुसरे यानही द्यावे। मनात ज्या-ज्या भोगांची इच्छा असेल, त्या-त्या कामना तो करील।

Verse 6

तत्तु शीघ्रं प्रदातव्यं धर्मराजस्य शासनात् ॥ अक्रियाणि तु दानानि पूर्वं दत्तानि धीमता ॥

परंतु धर्मराजाच्या आज्ञेने ते त्वरित द्यावे. कारण धीमानाने पूर्वी दिलेली दाने निष्फळ कृती नव्हती.

Verse 7

प्रेक्षतां च महाभागो भोक्तुं चैव सहानुगः ॥ तिष्ठत्येषोऽत्र वै वीरो ममादेशान्महायशाः ॥

तो महाभाग सर्वांना दिसो आणि तो अनुचरांसह भोग करो. हा महायशस्वी वीर माझ्या आज्ञेने येथेच स्थित आहे.

Verse 8

यावत्स्वर्गाद्विमानानि समागच्छन्ति कृत्स्नशः ॥ ततः स प्रवरैर्यानैः सानुगः सपरिच्छदः ॥

जोपर्यंत स्वर्गातून सर्व विमाने पूर्णपणे येत नाहीत; त्यानंतर तो उत्तम यानांनी, अनुचर व सर्व परिकरांसह पुढे जावो.

Verse 9

देवानां भवनं यातु दैवतैरभिपूजितः ॥ तत्रैव रमतां वीरो यावल्लोको हि धार्यते ॥

तो देवांच्या भवनास जावो आणि देवतांकडूनच पूजिला जावो. जोपर्यंत हा लोक टिकून आहे, तो वीर तेथेच रममाण होवो.

Verse 10

नैककन्याप्रदातारं नैकयज्ञकृतं तथा ॥ पूज्यतां सर्वकामैस्तु पदं गच्छतु वैष्णवम् ॥

ज्याने अनेक कन्यादान केले आणि ज्याने अनेक यज्ञ केले—तो सर्व इच्छित फलांनी युक्त होऊन पूजिला जावो; तो वैष्णव पदास प्राप्त होवो।

Verse 11

तत्रैष रमतां धीरः सहस्रमयुतं समाः ॥ ततो वै मानुषे लोके आद्ये वै जायतां कुले ॥

तो धीर पुरुष तेथे दहा हजार वर्षे रमण करो; नंतर मनुष्यलोकी श्रेष्ठ कुळात जन्म घेओ।

Verse 12

भूतानुकम्पको ह्येष क्रियतामस्य चार्च्छनम् ॥ वर्षाणामयुतं चायं तत्र तिष्ठतु देववत् ॥

हा सर्व भूतांवर दयाळू आहे; म्हणून याचेही अर्चन करावे. आणि हा तेथे देवासारखा दहा हजार वर्षे राहो।

Verse 13

जायते तु ततः पश्चात्सर्वमानुषपूजितः ॥ उपानहौ च छत्रं च जलभाजनमेव च ॥

त्यानंतर तो जन्म घेतो आणि सर्व मनुष्यांकडून पूजिला जातो—(त्याच्याशी) पादुका, छत्र आणि जलपात्र यांचाही संबंध असतो।

Verse 14

असकृद्द्येन दत्तानि तस्मै पूजां प्रयच्छथ ॥ सभा यत्र प्रवर्त्तन्ते यस्मिन्देशे सहस्रशः ॥

ज्याने ही दाने वारंवार दिली आहेत, त्यास पूजासन्मान द्या. ज्या देशात हजारो सभा चालतात…

Verse 15

हस्तेन संस्पृशत्येष मृदुना शीतलेन च ॥ विद्याधरस्तथा ह्येष नित्यं मुदितमानसः ॥

हा कोमल व शीतल हाताने स्पर्श करतो. म्हणून तो खरोखर विद्याधर होतो आणि सदैव प्रसन्नचित्त असतो.

Verse 16

महापद्मानि चत्वारि तस्मिंस्तिष्ठन्तु नित्यशः ॥ ततश्च्युतश्च कालेन मानुषं लोकमास्थितः ॥

त्याच्यासाठी तेथे चार महापद्म सदैव स्थिर राहोत. नंतर काळ लोटल्यावर त्या अवस्थेतून च्युत होऊन तो मनुष्यलोकात येतो.

Verse 17

बहुसुन्दरनारीके कुले जन्म समाप्नुयात् ॥ दधि क्षीरं घृतं चैव येन दत्तं द्विजातिषु ॥

ज्याने द्विजांमध्ये दही, दूध आणि तूप दान केले आहे, तो अनेक सुंदर स्त्रिया असलेल्या कुळात जन्म प्राप्त करतो.

Verse 18

एष वा यातु नः पार्श्वमस्मै पूजां प्रयच्छथ ॥ नीयतां नीयतां शीघ्रं यत्रयत्र न चालयेत् ॥

किंवा हा आमच्या जवळ येवो; याला पूजन-सन्मान द्या. याला घेऊन जा—लवकर घेऊन जा—जिथे जिथे तो विचलित होत नाही.

Verse 19

ततः पश्चादयं यातु यत्र लोकोऽनसूयकः ॥ तत्रैव रमतां धीरो बहुवर्षशतान्ययम् ॥

यानंतर हा तिथे जावो जिथे लोक द्वेषरहित आहेत. तिथेच हा धीर पुरुष अनेक शतके समाधानाने रमावा.

Verse 20

बहुसुन्दरनारीभिः सेव्यमानो महातपाः ॥ अमराख्यो भवेत् तत्र गोलोकेषु समाहितः ॥

अनेक सुंदर स्त्रियांच्या सेवेत असलेला तो महातपस्वी, मनाने एकाग्र होऊन, तेथे ‘अमर’ या नावाने प्रसिद्ध होतो आणि गोलोकांत प्रतिष्ठित होतो।

Verse 21

इदमेवापरं चैव चित्रगुप्तस्य भाषितम् ॥ सर्वदेवमया देव्यो सर्ववेदमयास्तथा ॥

आणि हे पुढील वचनही चित्रगुप्ताने सांगितले आहे— ‘देव्या सर्व देवमय आहेत; तसेच त्या सर्व वेदमयही आहेत।’

Verse 22

अमृतं धारयन्त्यश्च प्रचरन्ति महीतले ॥ तीर्थानां परमं तीर्थमतस्तीरथं न विद्यते ॥

त्या अमृत धारण करून पृथ्वीवर संचार करतात। हे तीर्थांतील परम तीर्थ आहे; म्हणून याहून श्रेष्ठ तीर्थ नाही।

Verse 23

पवित्रं च पवित्राणां पुष्टीनां पुष्टिरेव च ॥ तस्मात्पुरस्तु दातव्यं गवां वै मेध्यकारणात् ॥

हे पवित्रांमध्येही परम पवित्र आहे आणि पुष्टिदायकांमध्येही खरी पुष्टि आहे। म्हणून मेध्यतेच्या (यज्ञीय शुद्धीच्या) कारणासाठी विधिपूर्वक पुढे गोदान करावे।

Verse 24

दध्ना हि त्रिदशाः सर्वे क्षीरेण च महेश्वरः ॥ घृतेन पावको नित्यं पायसेन पितामहः ॥

दह्याने सर्व देव तृप्त होतात; दुधाने महेश्वर; तुपाने नित्य पावक (अग्निदेव); आणि पायसाने पितामह ब्रह्मा।

Verse 25

सकृद्दत्तेन प्रीयन्ते वर्षाणां हि त्रयोदश ॥ तां दत्त्वा चैव पीत्वा च प्रीतो मेध्यस्तु जायते ॥

एकदाच दान केल्याने ते तेरा वर्षे प्रसन्न राहतात. ते दान करून आणि तेच पिऊन मन प्रसन्न होते व मेध्यता (यज्ञीय शुद्धी) उत्पन्न होते.

Verse 26

पञ्चगव्येन पीतेन वाजिमेधफलṃ लभेत् ॥ गव्यं तु परमं मेध्यं गव्यादन्यन्न विद्यते ॥

पंचगव्य पिल्याने वाजिमेध यज्ञाचे फळ मिळते. गो-संबंधी द्रव्य परम मेध्य आहे; गोद्रव्याव्यतिरिक्त अन्य मेध्य मानले जात नाही.

Verse 27

गौ दन्तेषु मरुतो देवा जिह्वायां तु सरस्वती ॥ खुरमध्ये तु गन्धर्वाः खुराग्रेषु तु पन्नगाः ॥

गायीच्या दातांत मरुत् देव आहेत आणि जिभेवर सरस्वती आहे. खुरांच्या मध्यभागी गंधर्व आहेत आणि खुरांच्या अग्रभागी पन्नग (सर्प) आहेत.

Verse 28

अपाने सर्वतीर्थानि प्रस्रावे जाह्नवी नदी ॥ नानाद्वीपसमाकीर्णाश्चत्वारः सागरास्तथा ॥

अपानात (गुदात) सर्व तीर्थे आहेत आणि मूत्रात जाह्नवी नदी (गंगा) आहे. तसेच नानाविध द्वीपांनी परिपूर्ण असे चारही सागर (तेथे) आहेत.

Verse 29

ऋषयो रोमकूपेषु गोमये पद्मधारिणी ॥ रोम्णि वसन्ति विद्याश्च त्वक्केशेष्वयनद्वयम् ॥

रोमकूपांत ऋषी वास करतात; गोमयात पद्मधारिणी (कमलधारिणी देवी) वास करते. रोमांत विद्या वसतात आणि त्वचा व केशांत दोन अयन (उत्तरायण-दक्षिणायण) स्थित आहेत.

Verse 30

धैर्यं धृतिश्च शान्तिश्च पुष्टिर्वृद्धिस्तथैव च ॥ स्मृतिर्मेधा तथा लज्जा वपुः कीर्तिस्तथैव च ॥

धैर्य, धृती व शांती; तसेच पुष्टी व वाढ; स्मृती, मेधा व लज्जा; आणि देहकल्याण व कीर्ती—हे सर्व तेथे विद्यमान असे सांगितले आहे.

Verse 31

विद्या शान्तिर्मतिश्चैव सन्ततिः परमा तथा ॥ गच्छन्तमनुगच्छन्ति ह्येता गावो न संशयः ॥

विद्या, शांती, सद्बुद्धी आणि परम संतती—या गायी, निःसंशय, पुढे जाणाऱ्याच्या मागोमाग चालतात.

Verse 32

यत्र गावो जगत्तत्र देवदेवपुरोगमाः ॥ यत्र गावस्तत्र लक्ष्मीः सांख्यधर्मश्च शाश्वतः ॥

जिथे गायी आहेत तिथे जगत् (समृद्ध व्यवस्था) आहे; आणि देवदेवाच्या अग्रभागी देवगणही तेथे असतात. जिथे गायी तिथे लक्ष्मी आणि शाश्वत सांख्यधर्मही नांदतो.

Verse 33

सर्वरूपेषु ता गावस्तिष्ठन्त्यभिमतास्तथा ॥ भवनॆषु विशालॆषु सर्वप्रासादपङ्क्तिषु ॥

त्या गायी सर्व रूपांत स्थित असतात, आणि इष्ट व पूज्य मानल्या जातात; विशाल भवनांत तसेच सर्व प्रासाद-पंक्तींमध्येही (त्यांची उपस्थिती सांगितली आहे).

Verse 34

स्त्रियश्च पुरुषाश्चैव रक्षन्तश्च सुयन्त्रिताः ॥ शयनासनपानेषु ह्युपविष्टाः सहस्रशः ॥

स्त्रिया व पुरुषही—रक्षण करत आणि सु-नियंत्रित—शय्या, आसन व पान-सेवेच्या ठिकाणी हजारोंनी बसलेले असतात.

Verse 35

क्रीडन्ति विविधैर्भोगैर्भोगेषु च सहस्रशः ॥ तत्र पानगृहेष्वन्ये पुष्पमालाविभूषिताः ॥

ते विविध भोगांनी क्रीडा करीत असून सहस्रशः भोगांत रमलेले आहेत। तेथे पानगृहांत इतर जण पुष्पमालांनी विभूषित आहेत।

Verse 36

भक्ष्याणां विविधानां च भोजनानां च सञ्चयात् ॥ शयनासनपानानि वाजिनो वारणांस्तथा ॥

विविध भक्ष्य व भोजनांच्या संचयामुळे तेथे शय्या, आसने व पानपदार्थ आहेत; तसेच घोडे आणि हत्तीही आहेत।

Verse 37

उद्यानॆषु तथा चान्या भवनॆषु च पुण्यतः ॥ अनेन सदृशं नास्ति ह्यस्माद् अन्यन्न विद्यते ॥

इतर जण तसेच उद्यानांत आणि पुण्यामुळे भवनांतही आहेत। यासारखे दुसरे काही नाही; याहून भिन्न असे काहीही ज्ञात नाही।

Verse 38

अहो सूत्रकृतं शिल्पमहो रत्नैरलङ्कृतम् ॥ एवं गृहाद्गृहं गच्छन्नहं तत्र ततोऽस्तमः ॥

अहो! सूत्रांनी घडविलेले किती अद्भुत शिल्प; अहो! रत्नांनी अलंकृत! असे घरोगरी जात असता मी तेथेच, त्या ठिकाणी, थांबलो (माझी गती संपली)।

Verse 39

ततस्तु निखिलं सम्यग्दृष्ट्वा कर्म महोदयम् ॥ पुनरेवागतः पार्श्वं यमस्य द्विजसत्तमाः ॥

त्यानंतर कर्माचा महान उदय (फल) पूर्णपणे सम्यक् पाहून, हे द्विजश्रेष्ठांनो, तो पुन्हा यमाच्या पार्श्वास परत आला।

Verse 40

स कृतार्थः सदा लोके यत्रैषोऽभिप्रयास्यति ॥ तत्र मेध्यं पवित्रं च यत्र स्थास्यत्ययं शुचिः ॥

तो ज्या-ज्या ठिकाणी जाण्याचा संकल्प करतो, त्या-त्या ठिकाणी या लोकी तो सदैव कृतार्थ होतो; आणि जिथे हा शुचि पुरुष वास करतो, ते स्थान मेध्य व पवित्र मानले जाते.

Verse 41

गोरसस्य तु पूर्णानि भाजनानि सहस्रशः ॥ यत्र दत्त्वा च पीत्वा च बान्धवेभ्यो विभागशः ॥

तेथे गोरसाने भरलेली भांडी हजारोंच्या संख्येने होती; ती दान करून आणि स्वतः पिऊन, बान्धवांना योग्य भागांप्रमाणे वाटप केले गेले.

Verse 42

सर्वसन्धिषु साध्याश्च चन्द्रादित्यौ तु लोचने ॥ ककुदे सर्वक्षत्राणि लाङ्गूले धर्म आश्रितः ॥

त्याच्या सर्व संधिस्थानी साध्यगण आहेत; चंद्र व सूर्य ही त्याची दोन नेत्रे आहेत. ककुदावर (कुबडावर) सर्व क्षात्रशक्ती आहेत; आणि शेपटीत धर्म प्रतिष्ठित आहे.

Verse 43

अपश्यन् विविधास्तत्र स्त्रियश्च शुभलोचनाः ॥ शोभयन्ति स्त्रियः काश्चिज्जलक्रीडा गतास्तथा ॥

त्याने तेथे शुभ नेत्रांच्या विविध स्त्रिया पाहिल्या; आणि काही स्त्रिया जलक्रीडेस गेलेल्या असूनही त्या स्थळास शोभा आणीत होत्या.