Adhyaya 206: Section on the Manifestation of the Fruits of Auspicious Deeds

Verse 1

अथ शुभकर्मफलोदय प्रकरणम् ॥ ऋषिरुवाच ॥ चित्रगुप्तस्य सन्देशो वदतो यो मया श्रुतः ॥ श्रूयतां वै महाभागास्तपःसिद्धा द्विजोत्तमाः ॥

હવે શુભકર્મફળોદયનું પ્રકરણ. ઋષિએ કહ્યું—ચિત્રગુપ્તનો જે સંદેશ મેં બોલાતો સાંભળ્યો છે, તે સાંભળો, હે મહાભાગ્યશાળી તપઃસિદ્ધ દ્વિજોત્તમો.

Verse 2

इमं सर्वातिथिं दान्तं सर्वभूतानुकम्पकम् ॥ समान्नदानदातारं शेषभोजनभोजिनम् ॥

આને મુક્ત કરો—આ સંયમી છે, સર્વ અતિથિઓનો આદર કરનાર, સર્વ ભૂતો પ્રત્યે કરુણાવાન; સમાન રીતે અન્નદાન આપનાર અને શેષ ભોજન જ કરનાર છે.

Verse 3

मुञ्च मुञ्च महाभृत्य चैष धर्मस्य निर्णयः ॥ अहं कालेन सार्द्धं हि मृत्युना प्रकृतस्तथा ॥

મુક્ત કરો, મુક્ત કરો, હે મહાભૃત્ય—આ જ ધર્મનો નિર્ણય છે. કારણ કે હું કાળ સાથે અને તેમ જ મૃત્યુ સાથે નિયુક્ત/નિયત છું.

Verse 4

मम स्थास्यन्ति पार्श्वेषु पापा वै विकृतास्तथा ॥ एनं गायस्यन्ति गन्धर्वा गगनेऽप्सरसस्तथा ॥

મારા બંને બાજુ પાપીઓ—વિકૃત/પીડિત—ઊભા રહેશે. અને ગંધર્વો તેનો ગાન કરશે; તેમ જ આકાશમાં અપ્સરાઓ પણ (તેનું યશ) ગાશે.

Verse 5

दीयतामासनं दिव्यं तथान्यद्यानमेव च । अन्यान्यान्कामयेत्कामान्मनसा यानि चेच्छति ॥

દિવ્ય આસન આપવું અને બીજું યાન પણ આપવું. મનમાં જે જે ભોગોની ઇચ્છા કરે, તે તે કામનાઓ ઇચ્છે.

Verse 6

तत्तु शीघ्रं प्रदातव्यं धर्मराजस्य शासनात् ॥ अक्रियाणि तु दानानि पूर्वं दत्तानि धीमता ॥

પરંતુ ધર્મરાજના શાસનથી તે તત્કાળ આપવું જોઈએ. કારણ કે વિદ્વાને અગાઉ આપેલા દાન નિષ્ફળ ક્રિયા નહોતા.

Verse 7

प्रेक्षतां च महाभागो भोक्तुं चैव सहानुगः ॥ तिष्ठत्येषोऽत्र वै वीरो ममादेशान्महायशाः ॥

એ મહાભાગ્યવાન સૌને દેખાય અને પોતાના અનુચરો સાથે ભોગ ભોગવે. આ મહાયશસ્વી વીર મારા આદેશથી અહીં જ સ્થિત છે.

Verse 8

यावत्स्वर्गाद्विमानानि समागच्छन्ति कृत्स्नशः ॥ ततः स प्रवरैर्यानैः सानुगः सपरिच्छदः ॥

જ્યાં સુધી સ્વર્ગમાંથી સર્વ વિમાનો સંપૂર્ણ રીતે આવી ન પહોંચે; ત્યારબાદ તે શ્રેષ્ઠ યાનો દ્વારા, અનુચરો અને સર્વ પરિચ્છદসহ (આગળ વધે).

Verse 9

देवानां भवनं यातु दैवतैरभिपूजितः ॥ तत्रैव रमतां वीरो यावल्लोको हि धार्यते ॥

તે દેવોના ભવનમાં જાય અને દેવતાઓ દ્વારા જ પૂજિત થાય. જેટલો સમય આ લોક ટક્યો રહે, તેટલો સમય તે વીર ત્યાં જ રમે.

Verse 10

नैककन्याप्रदातारं नैकयज्ञकृतं तथा ॥ पूज्यतां सर्वकामैस्तु पदं गच्छतु वैष्णवम् ॥

જેણે અનેક કન્યાદાન કર્યા છે અને જેમણે અનેક યજ્ઞો કર્યા છે—તે સર્વ ઇચ્છિત સિદ્ધિઓ સાથે પૂજ્ય બને; તે વૈષ્ણવ પદને પ્રાપ્ત કરે।

Verse 11

तत्रैष रमतां धीरः सहस्रमयुतं समाः ॥ ततो वै मानुषे लोके आद्ये वै जायतां कुले ॥

તે ધીર પુરુષ ત્યાં દસ હજાર વર્ષો સુધી આનંદ કરે; ત્યારબાદ માનવ લોકમાં શ્રેષ્ઠ કુળમાં જન્મ લે।

Verse 12

भूतानुकम्पको ह्येष क्रियतामस्य चार्च्छनम् ॥ वर्षाणामयुतं चायं तत्र तिष्ठतु देववत् ॥

આ જીવમાત્ર પ્રત્યે કરુણાશીલ છે; તેથી તેની પણ આરાધના કરવી. અને તે ત્યાં દેવ સમાન દસ હજાર વર્ષો સુધી રહે।

Verse 13

जायते तु ततः पश्चात्सर्वमानुषपूजितः ॥ उपानहौ च छत्रं च जलभाजनमेव च ॥

પછી તે જન્મ લે છે અને સર્વ મનુષ્યો દ્વારા માનિત થાય છે—(તેની સાથે) પાદુકા, છત્ર અને જળપાત્ર પણ સંબંધિત થાય છે।

Verse 14

असकृद्द्येन दत्तानि तस्मै पूजां प्रयच्छथ ॥ सभा यत्र प्रवर्त्तन्ते यस्मिन्देशे सहस्रशः ॥

જેણે આ વસ્તુઓ વારંવાર દાન કરી છે, તેને પૂજા અને સન્માન અર્પણ કરો. જે દેશમાં હજારો સભાઓ પ્રવર્તે છે…

Verse 15

हस्तेन संस्पृशत्येष मृदुना शीतलेन च ॥ विद्याधरस्तथा ह्येष नित्यं मुदितमानसः ॥

આ વ્યક્તિ કોમળ અને શીતળ હાથથી સ્પર્શ કરે છે. તેથી તે ખરેખર વિદ્યાધર બને છે અને સદા પ્રસન્નચિત્ત રહે છે.

Verse 16

महापद्मानि चत्वारि तस्मिंस्तिष्ठन्तु नित्यशः ॥ ततश्च्युतश्च कालेन मानुषं लोकमास्थितः ॥

તેના માટે ત્યાં ચાર મહાપદ્મો સદાકાળ સ્થિર રહે. પછી સમય પસાર થતાં તે સ્થિતિમાંથી ચ્યૂત થઈ માનવલોકમાં આવે છે.

Verse 17

बहुसुन्दरनारीके कुले जन्म समाप्नुयात् ॥ दधि क्षीरं घृतं चैव येन दत्तं द्विजातिषु ॥

જેણે દ્વિજોમાં દહીં, દૂધ અને ઘીનું દાન કર્યું છે, તે અનેક સુંદર સ્ત્રીઓ ધરાવતા કુળમાં જન્મ પામે છે.

Verse 18

एष वा यातु नः पार्श्वमस्मै पूजां प्रयच्छथ ॥ नीयतां नीयतां शीघ्रं यत्रयत्र न चालयेत् ॥

અથવા આ વ્યક્તિ અમારી પાસે આવે; તેને પૂજા-સન્માન આપો. તેને લઈ જાઓ—ઝડપથી લઈ જાઓ—જ્યાં જ્યાં તે અચળ રહે ત્યાં ત્યાં.

Verse 19

ततः पश्चादयं यातु यत्र लोकोऽनसूयकः ॥ तत्रैव रमतां धीरो बहुवर्षशतान्ययम् ॥

ત્યારબાદ આ વ્યક્તિ ત્યાં જાય જ્યાં લોકો દ્વેષરહિત હોય. ત્યાં જ આ ધીર પુરુષ અનેક સૈકડા વર્ષો સુધી સંતોષથી નિવાસ કરે.

Verse 20

बहुसुन्दरनारीभिः सेव्यमानो महातपाः ॥ अमराख्यो भवेत् तत्र गोलोकेषु समाहितः ॥

ઘણી સુંદર સ્ત્રીઓની સેવામાં રહેલો તે મહાતપસ્વી, મનથી સમાધાન પામી, ત્યાં ‘અમર’ નામે પ્રસિદ્ધ થઈ ગોલોકોમાં પ્રતિષ્ઠિત થાય છે।

Verse 21

इदमेवापरं चैव चित्रगुप्तस्य भाषितम् ॥ सर्वदेवमया देव्यो सर्ववेदमयास्तथा ॥

અને આ પણ ચિત્રગુપ્તનું વધુ એક વચન છે— ‘દેવીઓ સર્વ દેવમય છે; તેમજ તેઓ સર્વ વેદમય પણ છે।’

Verse 22

अमृतं धारयन्त्यश्च प्रचरन्ति महीतले ॥ तीर्थानां परमं तीर्थमतस्तीरथं न विद्यते ॥

તેઓ અમૃત ધારણ કરીને પૃથ્વી પર વિહરે છે। આ તીર્થોમાં પરમ તીર્થ છે; તેથી આથી ઉત્તમ તીર્થ નથી।

Verse 23

पवित्रं च पवित्राणां पुष्टीनां पुष्टिरेव च ॥ तस्मात्पुरस्तु दातव्यं गवां वै मेध्यकारणात् ॥

આ પવિત્રોમાં પરમ પવિત્ર છે અને પોષક વસ્તુઓમાં સાચી પોષણ છે। તેથી યજ્ઞીય શુદ્ધિના કારણસર વિધિપૂર્વક આગળ ગોદાન કરવું જોઈએ।

Verse 24

दध्ना हि त्रिदशाः सर्वे क्षीरेण च महेश्वरः ॥ घृतेन पावको नित्यं पायसेन पितामहः ॥

દહીંથી સર્વ દેવતાઓ તૃપ્ત થાય છે; દૂધથી મહેશ્વર; ઘીથી નિત્ય પાવક (અગ્નિદેવ); અને પાયસથી પિતામહ બ્રહ્મા।

Verse 25

सकृद्दत्तेन प्रीयन्ते वर्षाणां हि त्रयोदश ॥ तां दत्त्वा चैव पीत्वा च प्रीतो मेध्यस्तु जायते ॥

એકવાર દાન કરવાથી તેઓ તેર વર્ષ સુધી પ્રસન્ન રહે છે. તે દાન કરીને અને પોતે પીવાથી મન પ્રસન્ન થાય છે તથા યાજ્ઞિક શુદ્ધિ (મેધ્યતા) ઉત્પન્ન થાય છે.

Verse 26

पञ्चगव्येन पीतेन वाजिमेधफलṃ लभेत् ॥ गव्यं तु परमं मेध्यं गव्यादन्यन्न विद्यते ॥

પંચગવ્ય પીવાથી વાજિમેધ યજ્ઞનું ફળ મળે છે. ગો-સંબંધિત દ્રવ્ય પરમ મેધ્ય છે; ગોદ્રવ્ય સિવાય બીજું (એવું) મેધ્ય માન્ય નથી.

Verse 27

गौ दन्तेषु मरुतो देवा जिह्वायां तु सरस्वती ॥ खुरमध्ये तु गन्धर्वाः खुराग्रेषु तु पन्नगाः ॥

ગાયના દાંતમાં મરુત્ દેવો છે અને જીભ પર સરસ્વતી છે. ખુરના મધ્યમાં ગંધર્વો છે અને ખુરના અગ્રભાગમાં પન્નગ (સર્પ) છે.

Verse 28

अपाने सर्वतीर्थानि प्रस्रावे जाह्नवी नदी ॥ नानाद्वीपसमाकीर्णाश्चत्वारः सागरास्तथा ॥

અપાનમાં (ગુદમાં) સર્વ તીર્થો છે અને મૂત્રમાં જાહ્નવી નદી (ગંગા) છે. તેમજ અનેક દ્વીપોથી ભરપૂર ચાર સમુદ્રો પણ (ત્યાં) છે.

Verse 29

ऋषयो रोमकूपेषु गोमये पद्मधारिणी ॥ रोम्णि वसन्ति विद्याश्च त्वक्केशेष्वयनद्वयम् ॥

રોમકૂપોમાં ઋષિઓ વસે છે; ગોમયમાં પદ્મધારિણી (કમલધારિણી દેવી) નિવાસ કરે છે. રોમોમાં વિદ્યાઓ વસે છે અને ત્વચા તથા કેશોમાં બે અયન (ઉત્તરાયણ–દક્ષિણાયણ) સ્થિત છે.

Verse 30

धैर्यं धृतिश्च शान्तिश्च पुष्टिर्वृद्धिस्तथैव च ॥ स्मृतिर्मेधा तथा लज्जा वपुः कीर्तिस्तथैव च ॥

ધૈર્ય, ધૃતિ અને શાંતિ; તેમજ પોષણ અને વૃદ્ધિ; સ્મૃતિ, મેધા અને લજ્જા; તથા દેહકલ્યાણ અને કીર્તિ—આ બધું ત્યાં વિદ્યમાન કહેવાય છે.

Verse 31

विद्या शान्तिर्मतिश्चैव सन्ततिः परमा तथा ॥ गच्छन्तमनुगच्छन्ति ह्येता गावो न संशयः ॥

વિદ્યા, શાંતિ, સદ્બુદ્ધિ અને પરમ સંતતિ—આ ગાયો નિઃસંદેહ આગળ વધનારને અનુસરે છે.

Verse 32

यत्र गावो जगत्तत्र देवदेवपुरोगमाः ॥ यत्र गावस्तत्र लक्ष्मीः सांख्यधर्मश्च शाश्वतः ॥

જ્યાં ગાયો છે ત્યાં જ જગત્ (સમૃદ્ધ વ્યવસ્થા) છે; દેવોના દેવના પુરોગામી દેવગણ પણ ત્યાં હાજર છે. જ્યાં ગાયો છે ત્યાં લક્ષ્મી અને શાશ્વત સાંખ્યધર્મ પણ રહે છે.

Verse 33

सर्वरूपेषु ता गावस्तिष्ठन्त्यभिमतास्तथा ॥ भवनॆषु विशालॆषु सर्वप्रासादपङ्क्तिषु ॥

આ ગાયો સર્વ રૂપોમાં સ્થિત રહે છે અને ઇષ્ટ તથા પૂજ્ય માનવામાં આવે છે; વિશાળ ભવનોમાં અને સર્વ પ્રાસાદ-પંક્તિઓમાં પણ (તેમની હાજરી કહેવાય છે).

Verse 34

स्त्रियश्च पुरुषाश्चैव रक्षन्तश्च सुयन्त्रिताः ॥ शयनासनपानेषु ह्युपविष्टाः सहस्रशः ॥

સ્ત્રીઓ અને પુરુષો પણ—રક્ષા કરતાં અને સુનિયંત્રિત—શય્યા, આસન અને પાન-સેવા સ્થાનો પર હજારોની સંખ્યામાં ઉપવિષ્ટ રહે છે.

Verse 35

क्रीडन्ति विविधैर्भोगैर्भोगेषु च सहस्रशः ॥ तत्र पानगृहेष्वन्ये पुष्पमालाविभूषिताः ॥

તેઓ વિવિધ ભોગોથી ક્રીડા કરે છે અને સહસ્રો ભોગોમાં રમે છે. ત્યાં પાનગૃહોમાં અન્ય લોકો પુષ્પમાળાઓથી વિભૂષિત છે.

Verse 36

भक्ष्याणां विविधानां च भोजनानां च सञ्चयात् ॥ शयनासनपानानि वाजिनो वारणांस्तथा ॥

વિવિધ ભક્ષ્ય અને ભોજનના સંગ્રહથી ત્યાં શય્યા, આસન અને પાન છે; તેમજ ઘોડા અને હાથી પણ છે.

Verse 37

उद्यानॆषु तथा चान्या भवनॆषु च पुण्यतः ॥ अनेन सदृशं नास्ति ह्यस्माद् अन्यन्न विद्यते ॥

અન્ય લોકો પણ એ જ રીતે ઉદ્યાનોમાં અને પુણ્યના કારણે ભવનોમાં રહે છે. આના સમાન કંઈ નથી; આ સિવાય બીજું કંઈ સમકક્ષ જાણીતું નથી.

Verse 38

अहो सूत्रकृतं शिल्पमहो रत्नैरलङ्कृतम् ॥ एवं गृहाद्गृहं गच्छन्नहं तत्र ततोऽस्तमः ॥

અહો! સૂત્રોથી રચાયેલું કેટલું શિલ્પ; અહો! રત્નોથી અલંકૃત! આમ ઘરેથી ઘરે જતા હું ત્યાં, એ જ સ્થાને, અટકી ગયો (મારી ગતિ સમાપ્ત થઈ).

Verse 39

ततस्तु निखिलं सम्यग्दृष्ट्वा कर्म महोदयम् ॥ पुनरेवागतः पार्श्वं यमस्य द्विजसत्तमाः ॥

પછી કર્મના મહોદય (મહાન ફળ) ને સંપૂર્ણ રીતે સમ્યક જોઈને, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, તે ફરી યમના પાર्श્વે પરત આવ્યો.

Verse 40

स कृतार्थः सदा लोके यत्रैषोऽभिप्रयास्यति ॥ तत्र मेध्यं पवित्रं च यत्र स्थास्यत्ययं शुचिः ॥

તે જ્યાં જ્યાં જવાનો અભિપ્રાય કરે છે ત્યાં ત્યાં આ લોકમાં સદા કૃતાર્થ થાય છે; અને જ્યાં આ શુચિ પુરુષ નિવાસ કરે છે તે સ્થાન મેધ્ય અને પવિત્ર ગણાય છે.

Verse 41

गोरसस्य तु पूर्णानि भाजनानि सहस्रशः ॥ यत्र दत्त्वा च पीत्वा च बान्धवेभ्यो विभागशः ॥

ત્યાં ગોરસથી ભરેલા પાત્રો હજારોની સંખ્યામાં હતા; તે દાન કરીને અને પોતે પણ પીીને, બાંધવોમાં યોગ્ય હિસ્સા મુજબ વહેંચણી કરી.

Verse 42

सर्वसन्धिषु साध्याश्च चन्द्रादित्यौ तु लोचने ॥ ककुदे सर्वक्षत्राणि लाङ्गूले धर्म आश्रितः ॥

તેના સર્વ સાંધાઓમાં સાધ્યગણ છે; ચંદ્ર અને સૂર્ય તેના બે નેત્ર છે. કકુદે (કૂબડે) સર્વ ક્ષાત્રશક્તિઓ છે; અને પૂંછડે ધર્મ પ્રતિષ્ઠિત છે.

Verse 43

अपश्यन् विविधास्तत्र स्त्रियश्च शुभलोचनाः ॥ शोभयन्ति स्त्रियः काश्चिज्जलक्रीडा गतास्तथा ॥

તેણે ત્યાં શુભ નેત્રવાળી વિવિધ સ્ત્રીઓને જોયા; અને કેટલીક સ્ત્રીઓ જલક્રીડાએ ગયેલી હોવા છતાં પણ તે સ્થાનને શોભિત કરી રહી હતી.