Adhyaya 25: The Birth of Ahaṅkāra as Guha/Skanda and His Appointment as Divine Commander
Ahaṅkāra-janmato Guha-Senāpatitvaṃ (Skandotpattiḥ)
Cosmogony-Theology (Sāṃkhya-influenced metaphysics) and Devotional Hymn (Stotra) with Ritual Observance
अस्मिन्नध्याये वराह-पृथिव्योः संवादरूपेण अहङ्कारस्य उत्पत्तिः तथा गुह-स्कन्दत्वेन सेनापतित्वं निरूप्यते। पुरुषादव्यक्ताच्च महत् प्रादुर्भवति, तदेव अहङ्कार इति कथ्यते, कार्यतः गुहः/स्कन्दः सेनापतिरिव देवकार्ये नियोज्यते। अनन्तरं देवा एकनेतृभावाभावात् संग्रामे व्याकुलाः सेनापतिं याचन्तः प्रथमं ब्रह्माणं, ततः कैलासस्थं रुद्रं प्राप्य दीर्घस्तोत्रेण स्तुवन्ति, यत्र स भूताधारः विश्वकर्मप्रवर्तकश्च इति प्रतिपाद्यते। रुद्रः तेजोमयं कुमारं जनयति, चिह्नैः परिचरैश्च समनुगृह्य स्कन्दं सेनापतिपदे प्रतिष्ठापयति। अन्ते षष्ठी-तिथेः विधानं, स्तोत्रपाठफलश्रुतिश्च उक्ता, यया लोकसंघटनं पृथिव्याः रक्षणसमत्वं च संबध्यते।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 25
Verse 1
प्रजापाल उवाच । अहंकारात् कथं जज्ञे कार्त्तिकेयो द्विजोत्तम । एतन्मे संशयं छिन्धि पृच्छतो वै महामुने ॥ २५.१ ॥
प्रजापाल उवाच—द्विजोत्तम, अहंकारात् कार्त्तिकेयः कथं जज्ञे? महामુने, पृच्छतो मे संशयं छिन्धि।
Verse 2
महातपा उवाच । सर्वेषामेव तत्त्वानां यः परः पुरुषः स्मृतः । तस्मादव्यक्तमुत्पन्नं तत्त्वादि त्रिविधं तु तत् ॥ २५.२ ॥
महातपा उवाच—सर्वतत्त्वातीतः परः पुरुषः स्मृतः; तस्मादव्यक्तं जातम्, तत्त्वादि च त्रिविधं तत् प्रकीर्तितम्।
Verse 3
पुरुषाव्यक्तयोर्मध्ये महत्त्वं समपद्यत । स चाहङ्कार इत्युक्तो यो महान् समुदाहृतः ॥ २५.३ ॥
पुरुषाव्यक्तयोर्मध्ये महत्तत्त्वं समुत्पद्यते; तदेव ‘अहङ्कार’ इति कथ्यते, यच्च ‘महान्’ इति प्रसिद्धम्।
Verse 4
पुरुषो विष्णुरित्युक्तः शिवो वा नामतः स्मृतः । अव्यक्तं तु उमा देवी श्रीर्वा पद्मनिभेक्षणा ॥ २५.४ ॥
पुरुषो विष्णुरिति प्रोक्तः, शिवोऽपि नामतः स्मृतः; अव्यक्तं तु उमा देवी, अथवा श्रीः पद्मनिभेक्षणा।
Verse 5
तत्संयोगादहंकारः स च सेनापतिर्गुहः । तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि शृणु राजन् महामते ॥ २५.५ ॥
तत्संयोगादहङ्कारः समुत्पद्यते, स च सेनापतिर्गुहः; तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि, शृणु राजन् महामते।
Verse 6
आद्यो नारायणो देवस्तस्माद् ब्रह्मा ततोऽभवत् । अतः स्वयम्भुवश्चान्ये मरीच्याद्यार्कसम्भवाः ॥ २५.६ ॥
आद्यो नारायणो देवः; तस्माद् ब्रह्मा ततोऽभवत्। ततः स्वयम्भुवो मनुः, मरीच्यादयश्चान्येऽर्कसम्भवाः।
Verse 7
तेष्वारभ्य सुरा दैत्या गन्धर्वा मानुषाः खगाः । पशवः सर्वभूतानि सृष्टिरेषा प्रकीर्तिता ॥ २५.७ ॥
तेष्वारभ्य सुरा दैत्या गन्धर्वा मानुषाः खगाः; पशवः सर्वभूतानि—सृष्टिरेषा प्रकीर्तिता।
Verse 8
सृष्ट्यां विस्तारितायां तु देवदैत्याः महाबलाः । सापत्न्यं भावमास्थाय युयुधुर्विजिगीषवः ॥ २५.८ ॥
सृष्ट्यां विस्तारितायां तु देवदैत्याः महाबलाः । सापत्न्यभावमास्थाय युयुधुर्विजिगीषवः ॥
Verse 9
दैत्यानां बलिनः सन्ति नायका युद्धदुर्मदाः । हिरण्यकशिपुः पूर्वं हिरण्याक्षो महाबलः । विप्रचित्तिर्विचित्तिश्च भीमाक्षः क्रौञ्च एव च ॥ २५.९ ॥
दैत्यानां बलिनः सन्ति नायका युद्धदुर्मदाः । हिरण्यकशिपुः पूर्वं हिरण्याक्षो महाबलः । विप्रचित्तिर्विचित्तिश्च भीमाक्षः क्रौञ्च एव च ॥
Verse 10
एतेऽतिबलिनः शूरा देवसैन्यं महामृधे । अनारतं सितैर्बाणैर्जयन्तेऽनुदिनं मृधे ॥ २५.१० ॥
एतेऽतिबलिनः शूरा देवसैन्यं महामृधे । अनारतं सितैर्बाणैर्जयन्तेऽनुदिनं मृधे ॥
Verse 11
तेषां पराजयं दृष्ट्वा देवानां तु बृहस्पतिः । उवाच हीनं वः सैन्यं नायकेन विना सुराः ॥ २५.११ ॥
तेषां पराजयं दृष्ट्वा देवानां तु बृहस्पतिः । उवाच हीनं वः सैन्यं नायकेन विना सुराः ॥
Verse 12
एकेनेन्द्रेण दिव्यं तु सैन्यं पातुं न शक्यते । अतः सेनापतिं किञ्चिदन्वेषयत माचिरम् ॥ २५.१२ ॥
एकेनेन्द्रेण दिव्यं तु सैन्यं पातुं न शक्यते । अतः सेनापतिं किञ्चिदन्वेषयत माचिरम् ॥
Verse 13
एवमुक्तास्ततो देवा जग्मुर्लोकपितामहम् । सेनापतिं च नो देहि वाक्यमूचुः ससम्भ्रमम् ॥ २५.१३ ॥
एवमुक्तास्ततो देवा जग्मुर्लोकपितामहम् । सेनापतिं च नो देहि इति वाक्यमूचुः ससम्भ्रमम् ॥
Verse 14
ततो दध्यौ चतुर्वक्त्रः किमेषां क्रियते मया । ब्रह्मा । अथ चिन्तयामास रुद्रं प्रति मनोगतम् ॥ २५.१४ ॥
ततो दध्यौ चतुर्वक्त्रः किमेषां क्रियते मया । अथ चिन्तयामास रुद्रं प्रति मनोगतम् ॥
Verse 15
ततो देवाः सगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । ब्रह्माणं पुरतः कृत्वा जग्मुः कैलासपर्वतम् ॥ २५.१५ ॥
ततो देवाः सगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । ब्रह्माणं पुरतः कृत्वा जग्मुः कैलासपर्वतम् ॥
Verse 16
तत्र दृष्ट्वा महादेवं शिवं पशुपतिं विभुम् । तुष्टवुर्विविधैस्तोत्रैः शक्राद्यास्त्रिदिवौकसः ॥ २५.१६ ॥
तत्र दृष्ट्वा महादेवं शिवं पशुपतिं विभुम् । तुष्टवुर्विविधैस्तोत्रैः शक्राद्यास्त्रिदिवौकसः ॥
Verse 17
देवा ऊचुः । नमाम सर्वे शरणार्थिनो वयं महेश्वरं त्र्यम्बकभूतभावनम् । उमापते विश्वपते मरुत्पते जगत्पते शङ्कर पाहि नः स्वयम् ॥ २५.१७ ॥
देवा ऊचुः । नमाम सर्वे शरणार्थिनो वयं महेश्वरं त्र्यम्बकभूतभावनम् । उमापते विश्वपते मरुत्पते जगत्पते शङ्कर पाहि नः स्वयम् ॥
Verse 18
जटाकलापाग्रशशाङ्कदीधिति-प्रकाशिताशेषजगत्त्रयामल । त्रिशूलपाणे पुरुषोत्तमाच्युत प्रपाहि दैत्याच्च जगत्त्रयोदरे ॥ २५.१८ ॥
त्रिशूलपाणे पुरुषोत्तमाच्युत! जटाकलापाग्रस्थितशशाङ्कदीधित्या प्रकाशितः, येन प्रकाशेन जगत्त्रयमलम् अपि शुद्ध्यति; जगत्त्रयोदरस्थितं दैत्यं नः परित्राहि।
Verse 19
त्वमादिदेवः पुरुषोत्तमो हरिर्भवो महेशस्त्रिपुरान्तको विभुः । भगाक्षिहा दैत्यरिपुः पुरातनो वृषध्वजः पाहि सुरोत्तमोत्तम ॥ २५.१९ ॥
त्वमेवादिदेवः पुरुषोत्तमो हरिर्भवो महेशस्त्रिपुरान्तको विभुः। भगाक्षिहा दैत्यरिपुः पुरातनो वृषध्वजः; सुरोत्तमोत्तम! नः पाहि।
Verse 20
गिरीशजानाथ गिरिप्रियाप्रिय प्रभो समस्तामरलोकपूजित । गणेश भूतेश शिवाक्षयाव्यय प्रपाहि नो दैत्यवरान्तकाच्युत ॥ २५.२० ॥
गिरीशजानाथ! गिरिप्रियाप्रिय! प्रभो समस्तामरलोकपूजित! गणेश भूतेश शिवाक्षयाव्यय! दैत्यवरान्तकाच्युत! नः प्रपाहि।
Verse 21
पृथ्व्यादितत्त्वेषु भवान् प्रतिष्ठितो ध्वनिस्वरूपो गगने विशेषतः । वायौ द्विधा तेजसि च त्रिधा जले चतुः क्षितौ पञ्चगुणः प्रपाहि नः ॥ २५.२१ ॥
पृथ्व्यादितत्त्वेषु भवान् प्रतिष्ठितः; गगने विशेषतो ध्वनिस्वरूपः। वायौ द्विधा, तेजसि त्रिधा, जले चतुः, क्षितौ पञ्चगुणः—नः प्रपाहि।
Verse 22
अग्निस्वरूपोऽसि तरौ तथोपले सत्त्वस्वरूपोऽसि तथा जलेष्वपि । तेजःस्वरूपो भगवान् महेश्वरः प्रपाहि नो दैत्यगणार्दितान् हर ॥ २५.२२ ॥
अग्निस्वरूपोऽसि तरौ तथोपले, सत्त्वस्वरूपोऽसि तथा जलेष्वपि। तेजःस्वरूपो भगवान् महेश्वरः; दैत्यगणार्दितान् नो हर! प्रपाहि।
Verse 23
नासीद्यदा अकाण्डमिदं त्रिलोचन प्रभाकरेंद्रद्रविणाधिपाः कुतः । तदा भवान् एव विरुद्धलोचन प्रमाणबाधादिविवर्जितः स्थितः ॥ २५.२३ ॥
यदा इदं त्रैलोक्यं सर्वथा नासीद्, त्रिलोचन, तदा प्रभाकरः इन्द्रः कुबेरश्च कुतः स्युः? तस्मिन् काले त्वमेव, विरुद्धलोचन, प्रमाणबाधादिदोषविवर्जितः, एकाकी स्थितः।
Verse 24
कपालमालिन् शशिखण्डशेखर श्मशानवासिन् सितभस्मगुण्ठित । फणीन्द्रसंवीततनॊऽन्तकापह प्रपाहि नो दक्षधिया सुरेश्वर ॥ २५.२४ ॥
हे कपालमालिन्, शशिखण्डशेखर, श्मशानवासिन्, सितभस्मगुण्ठित; फणीन्द्रसंवीततनॊ, अन्तकापह; हे सुरेश्वर, दक्षधिया अस्मान् प्रपाहि।
Verse 25
भवान् पुमान् शक्तिरियं गिरेः सुता सर्वाङ्गरूपा भगवंस्तथा त्वयि । त्रिशूलरूपेण जगत्त्रयं करे स्थितं त्रिनेत्रेषु मखाग्नयस्त्रयः ॥ २५.२५ ॥
त्वं पुमान्, इयं शक्तिः गिरिसुता सर्वाङ्गरूपा; तथा भगवन् सा त्वय्येव निहिता। त्रिशूलरूपेण ते करे जगत्त्रयं स्थितम्, त्रिनेत्रेषु च मखाग्नयस्त्रयः प्रतिष्ठिताः।
Verse 26
जटास्वरूपेण समस्तसागराः कुलाचलाः सिन्धुवहाश्च सर्वशः । शशी परं ज्ञानमिदं तव स्थितं न देव पश्यन्ति कुदृष्टयो जनाः ॥ २५.२६ ॥
जटास्वरूपेण तव समस्तसागराः कुलाचलाः सिन्धुवहाश्च सर्वतः स्थिताः। हे देव, परं ज्ञानमिदं तव निहितं; कुदृष्टयो जनास्तु न पश्यन्ति।
Verse 27
नारायणस्त्वं जगतां समुद्भवस् तथा भवः सैव चतुर्मुखो भवान् । सत्त्वादिभेदेन तथाग्निभेदतो युगादिभेदेन च संस्थितस्त्रिधा ॥ २५.२७ ॥
त्वं नारायणो जगतां समुद्भवः; तथा भवः, चतुर्मुखोऽपि त्वमेव। सत्त्वादिगुणभेदेन, अग्निभेदतः, युगादिभेदेन च, त्रिधा संस्थितोऽसि।
Verse 28
भवन्तमेतॆ सुरनायकाः प्रभो भवार्थिनोऽन्यस्य वदन्ति तोषयन् । यतस्ततो नो भव भूतिभूषण प्रपाहि विश्वेश्वर रुद्र ते नमः ॥ २५.२८ ॥
हे प्रभो, सुरनायकाः स्वकल्याणार्थिनः त्वामेवान्यं न स्तुवन्ति, त्वां तोषयितुम्। अतः हे भव, भूतिभूषण, सर्वतः अस्मान् पालय; हे विश्वेश्वर, हे रुद्र, ते नमः॥
Verse 29
महातपा उवाच । एवं स्तुतस्तदा देवो रुद्रः पशुपतिः सुरैः । उवाच देवानव्यग्रः किं कार्यं ब्रूत मा चिरम् ॥ २५.२९ ॥
महातपा उवाच—एवं स्तुतः तदा देवः रुद्रः पशुपतिः सुरैः। स देवान् अव्यग्रः उवाच—“किं कार्यं? ब्रूत, मा चिरम्।”॥
Verse 30
देवा ऊचुः । सेनापतिं नो देवेश देहि दैत्यवधाय वै । देवानां ब्रह्ममुख्यानामेतदेव हितं भवेत् ॥ २५.३० ॥
देवा ऊचुः—हे देवेश, अस्मभ्यं दैत्यवधाय नूनं सेनापतिं देहि। ब्रह्ममुख्यानां देवानामेतदेव हितं भवेत्॥
Verse 31
रुद्र उवाच । ददामि सेनानाथं वो देवा भवत विज्वराः । भविष्य्यमस्ति पौराणं योगादीनामचिन्तयन् ॥ २५.३१ ॥
रुद्र उवाच—देवा, वोऽहं सेनानाथं ददामि; भवत विज्वराः। भविष्यति च पौराणं वृत्तान्तं, योगादीनामचिन्तयन्॥
Verse 32
एवमुक्त्वा हरो देवान् विसृज्य स्वाङ्गसंस्थिताम् । शक्तिं संक्षोभयामास पुत्रहेतोः परंतप ॥ २५.३२ ॥
एवमुक्त्वा हरः देवान् विसृज्य, स्वाङ्गे संस्थितां शक्तिं संक्षोभयामास पुत्रहेतोः, परंतप॥
Verse 33
तस्य क्षोभयतः शक्तिं ज्वलनार्कसमप्रभः । कुमारः सहजां शक्तिं बिभ्रज्ज्ञानैकशालिनीम् ॥ २५.३३ ॥
तस्य शक्तिं क्षोभयतः ज्वलनार्कसमप्रभः कुमारः सहजां ज्ञानैकशालिनीं शक्तिं बिभ्रत् आसीत्।
Verse 34
उत्पत्तिस्तस्य राजेन्द्र बहुरूपा व्यवस्थिताः । मन्वन्तरेष्वनेकेषु देवसेनापतिः किल ॥ २५.३४ ॥
राजेन्द्र, तस्य उत्पत्तिः बहुरूपा व्यवस्थिताः; अनेकमन्वन्तरेषु स देवसेनापतिरिति किल प्रसिद्धः।
Verse 35
योऽसौ शरीरगो देवः अहंकार इति कीर्तितः । प्रयोजनवशाद् देवः सैव सेनापतिर्विभो ॥ २५.३५ ॥
योऽसौ शरीरगो देवः ‘अहंकार’ इति कीर्तितः; प्रयोजनवशात्, विभो, स एव सेनापतिरिति निश्चयः।
Verse 36
तस्मिन् जाते स्वयं ब्रह्मा सर्वदैवैः समन्वितः । पूजयामास देवेशं शिवं पशुपतिं तदा ॥ २५.३६ ॥
तस्मिन् जाते, स्वयं ब्रह्मा सर्वदैवैः समन्वितः, तदा देवेशं शिवं पशुपतिं पूजयामास।
Verse 37
सर्वैश्च देवै ऋषिभिश्च सिद्धैः सेनापतिर्वरदानेन तेन । आप्यायितः सोऽपि सुरानुवाच सखायार्थं क्रडने कार्यमेव ॥ २५.३७ ॥
सर्वैर्देवै ऋषिभिः सिद्धैश्च तेन वरदानेन सेनापतिः आप्यायितः; सोऽपि सुरानुवाच—सख्यर्थं क्रीडने कार्यमेव।
Verse 38
श्रुत्वा वचस्तस्य महानुभावो महादेवो वाक्यमिदं जगाद । ददामि ते क्रीडनकं तु कुक्कुटं तथानुगौ शाखविशाखसंज्ञौ । कुमार भूतग्रहणायको भवान् भवस्व देवेश्वर सेनयापतिः ॥ २५.३८ ॥
तस्य वचनं श्रुत्वा महानुभावो महादेव इदं वाक्यमुवाच— “तुभ्यं क्रीडनकं कुक्कुटं ददामि, तथा शाख-विशाखसंज्ञौ द्वावनुगौ च। हे कुमार, त्वं भूतगणानां नायकः, देवेश्वरस्य सेनायाः सेनापतिश्च भव।”
Verse 39
एवमुक्त्वा ततो देवः सर्वे देवाश्च पार्थिव । तुष्टुवुर्वाग्भिरिष्टाभिः स्कन्दं सेनापतिं तदा ॥ २५.३९ ॥
एवमुक्त्वा ततो देवः सर्वे देवाश्च पार्थिव, तदा स्कन्दं सेनापतिं वाग्भिरिष्टाभिः तुष्टुवुः।
Verse 40
देवा ऊचुः । भवस्व देवसेनानीर्महेश्वरसुत प्रभो । षण्मुख स्कन्द विश्वेश कुक्कुटध्वज पावके ॥ २५.४० ॥
देवा ऊचुः— “भवस्व देवसेनानीः, महेश्वरसुत प्रभो; षण्मुख स्कन्द विश्वेश, कुक्कुटध्वज पावक।”
Verse 41
कम्पितारे कुमारेश स्कन्द बालग्रहानुग । जितारे क्रौञ्चविध्वंस कृत्तिकासुत मातृर्ज ॥ २५.४१ ॥
हे स्कन्द कुमारेश, बालग्रहानुगकम्पितार; हे जितारे, क्रौञ्चविध्वंसिन्, कृत्तिकासुत मातृज— नमोऽस्तु ते।
Verse 42
भूतग्रहपतिश्रेष्ठ पावकि प्रियदर्शन । महाभूतपतेः पुत्र त्रिलोचन नमोऽस्तु ते ॥ २५.४२ ॥
हे भूतग्रहपतिश्रेष्ठ, हे पावकि प्रियदर्शन; हे महाभूतपतेः पुत्र, हे त्रिलोचन—नमोऽस्तु ते।
Verse 43
एवं स्तुतस्तदा देवैर्ववर्ध भवानन्दनः । द्वादशादित्यसंकाशो बभूवाद्भुतदर्शनः । त्रैलोक्यमपि तत्तेजस्तापयामास पार्थिव ॥ २५.४३ ॥
एवं देवैस्तदा स्तुतो भवानन्दनः प्रववृधे। द्वादशादित्यसंकाशोऽद्भुतदर्शनः अभवत्। पार्थिव, तत्तेजस्त्रैलोक्यमपि तापयामास॥
Verse 44
प्रजापाल उवाच । कथं तं कृत्तिकापुत्रमुक्तवन्तः सुरं गुरुम् । कथं च पावकिरसौ कथं वा मातृनन्दनः ॥ २५.४४ ॥
प्रजापाल उवाच। कथं तं कृत्तिकापुत्रं सुरगुरुमुक्तवन्तः? कथं च ‘पावकिर्’ इति, कथं वा ‘मातृनन्दनः’ इति॥
Verse 45
महातपा उवाच । आदिमन्वन्तरे देव उत्पत्तिर्या मयोदिता । परोक्षदर्शिभिर्देवैरेवमेव स्तुतः प्रभुः ॥ २५.४५ ॥
महातपा उवाच। आदिमन्वन्तरे देव, या उत्पत्तिकथा मयोदिता। परोक्षदर्शिभिर्देवैः प्रभुरेवमेव स्तुतः॥
Verse 46
कृत्तिका पावकस्त्वन्यमातरो गिरिजा तथा । द्वितीयजन्मनि गुहस्यैते उत्पत्तिहेतवः ॥ २५.४६ ॥
कृत्तिका पावकश्चान्याः मातरः गिरिजा तथा। गुहस्य द्वितीयजन्मनि एते उत्पत्तिहेतवः॥
Verse 47
एवमेतत् तवाख्यातं पृच्छतः पार्थिवोत्तम । आत्मविद्यामृतं गुह्यमहङ्कारस्य सम्भवः ॥ २५.४७ ॥
एवमेतत्तवाख्यातं पृच्छतः पार्थिवोत्तम। आत्मविद्यामृतं गुह्यं—अहङ्कारस्य सम्भवः॥
Verse 48
स्वयं स्कन्दो महादेवः सर्वपापप्रणाशनः । तस्य षष्ठीं तिथिं प्रादादभिषेके पितामहः ॥ २५.४८ ॥
स्वयं स्कन्दो महादेवः सर्वपापप्रणाशनः। तस्याभिषेककाले पितामहः षष्ठीं तिथिं पवित्रां ददौ॥
Verse 49
एतां फलाशनो यस्तु क्षयेन्नियतमानसः । अपुत्रोऽपि लभेत् पुत्रानधनोऽपि धनं लभेत् । यं यमिच्छेत मनसा तं तं लभति मानवः ॥ २५.४९ ॥
एतद्व्रतं फलाहारो नियतमानसः समाप्य यः। अपुत्रोऽपि पुत्रान् लभते, अधनोऽपि धनं लभते; मनसा यदिच्छति तत् तत् प्राप्नोति मानवः॥
Verse 50
यश्चैतत् पठति स्तोत्रं कार्त्तिकेयस्य मानवः । तस्य गेहे कुमाराणां क्षेमारोग्यं भविष्यति ॥ २५.५० ॥
यश्च कार्त्तिकेयस्यैतत् स्तोत्रं पठति मानवः। तस्य गेहे कुमाराणां क्षेममारोग्यं भविष्यति॥
Frequently Asked Questions
The text presents a metaphysical rationale for ordered agency: Ahaṅkāra (as Mahat’s designation) becomes a functional principle of leadership embodied as Guha/Skanda. The narrative uses the deva–daitya conflict to argue that collective protection and stability require legitimate command and disciplined organization, linking cosmic ontology to governance and social order.
The chapter specifies Ṣaṣṭhī tithi as the calendrical marker associated with Skanda’s abhiṣeka (anointment), and it recommends observance connected with that tithi; it also states benefits for reciting the Kārttikeya stotra.
Although not framed as explicit environmental regulation, the chapter models ‘Earth-balance’ through cosmic and political order: devas seek a senāpati to end destabilizing conflict, and Rudra’s manifestation of Skanda restores equilibrium across the worlds. This can be read as an early ecological-ethical motif where terrestrial stability depends on disciplined leadership, restraint, and the re-establishment of harmonious cosmic functions.
The narrative references Nārāyaṇa, Brahmā (Svayambhū), Rudra/Śiva, Bṛhaspati, and creation-line figures such as Marīci; it also names prominent daityas including Hiraṇyakaśipu, Hiraṇyākṣa, Vipracitti, Vicitti, Bhīmākṣa, and Krauñca, situating the episode within mythic genealogies and leadership paradigms.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.