Adhyaya 25: The Birth of Ahaṅkāra as Guha/Skanda and His Appointment as Divine Commander

Verse 1

प्रजापाल उवाच । अहंकारात् कथं जज्ञे कार्त्तिकेयो द्विजोत्तम । एतन्मे संशयं छिन्धि पृच्छतो वै महामुने ॥ २५.१ ॥

പ്രജാപാലൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് കാർത്തികേയൻ എങ്ങനെ ജനിച്ചു? ഹേ മഹാമുനേ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്ന ഈ സംശയം നീക്കുക.

Verse 2

महातपा उवाच । सर्वेषामेव तत्त्वानां यः परः पुरुषः स्मृतः । तस्मादव्यक्तमुत्पन्नं तत्त्वादि त्रिविधं तु तत् ॥ २५.२ ॥

മഹാതപാ പറഞ്ഞു—സകല തത്ത്വങ്ങളെയും അതീതനായ പരപുരുഷൻ സ്മൃതനാണ്; അവനിൽ നിന്നാണ് അവ്യക്തം ഉദ്ഭവിച്ചത്, തത്ത്വാദിയായ ആ മൂലവിഭാഗം ത്രിവിധമെന്നു പ്രസിദ്ധം.

Verse 3

पुरुषाव्यक्तयोर्मध्ये महत्त्वं समपद्यत । स चाहङ्कार इत्युक्तो यो महान् समुदाहृतः ॥ २५.३ ॥

പുരുഷനും അവ്യക്തവും തമ്മിൽ മഹത്തത്ത്വം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അതേ തത്ത്വം ‘അഹങ്കാരം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനെ ‘മഹാൻ’ എന്നും വിവరిచിരിക്കുന്നു।

Verse 4

पुरुषो विष्णुरित्युक्तः शिवो वा नामतः स्मृतः । अव्यक्तं तु उमा देवी श्रीर्वा पद्मनिभेक्षणा ॥ २५.४ ॥

‘പുരുഷൻ’ വിഷ്ണുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; നാമതഃ അവനെ ശിവനെന്നുമാണ് സ്മരിക്കുന്നത്. ‘അവ്യക്തം’ ദേവി ഉമയാണ്, അല്ലെങ്കിൽ പദ്മനേത്രിയായ ശ്രീ.

Verse 5

तत्संयोगादहंकारः स च सेनापतिर्गुहः । तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि शृणु राजन् महामते ॥ २५.५ ॥

ആ സംയോഗത്തിൽ നിന്ന് അഹങ്കാരം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അതു ദേവസേനാപതി ഗുഹയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതായും പറയുന്നു. അവന്റെ ഉദ്ഭവം ഞാൻ വിശദീകരിക്കും; മഹാമതിയായ രാജാവേ, കേൾക്കുക।

Verse 6

आद्यो नारायणो देवस्तस्माद् ब्रह्मा ततोऽभवत् । अतः स्वयम्भुवश्चान्ये मरीच्याद्यार्कसम्भवाः ॥ २५.६ ॥

ആദിദേവൻ നാരായണൻ; അവനിൽ നിന്നാണ് ബ്രഹ്മാവ് ഉദ്ഭവിച്ചത്. തുടർന്ന് സ്വയംഭുവ മനുവും, മറിയചി മുതലായ മറ്റു പലരും—അർക്ക (സൂര്യൻ) നിന്നു ജനിച്ചവർ—ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 7

तेष्वारभ्य सुरा दैत्या गन्धर्वा मानुषाः खगाः । पशवः सर्वभूतानि सृष्टिरेषा प्रकीर्तिता ॥ २५.७ ॥

അവരിൽ നിന്നാരംഭിച്ച് ദേവന്മാർ, ദൈത്യർ, ഗന്ധർവർ, മനുഷ്യർ, പക്ഷികൾ, മൃഗങ്ങൾ, സർവ്വഭൂതങ്ങൾ—ഈ സൃഷ്ടി ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 8

सृष्ट्यां विस्तारितायां तु देवदैत्याः महाबलाः । सापत्न्यं भावमास्थाय युयुधुर्विजिगीषवः ॥ २५.८ ॥

സൃഷ്ടി വ്യാപിച്ചപ്പോൾ മഹാബലികളായ ദേവന്മാരും ദൈത്യന്മാരും വൈരഭാവം സ്വീകരിച്ച് ജയാഭിലാഷത്തോടെ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്തു।

Verse 9

दैत्यानां बलिनः सन्ति नायका युद्धदुर्मदाः । हिरण्यकशिपुः पूर्वं हिरण्याक्षो महाबलः । विप्रचित्तिर्विचित्तिश्च भीमाक्षः क्रौञ्च एव च ॥ २५.९ ॥

ദൈത്യന്മാരിൽ യുദ്ധത്തിൽ ദുർമദരായ ശക്തനായ നായകർ ഉണ്ട്—ആദ്യം ഹിരണ്യകശിപു, പിന്നെ മഹാബലനായ ഹിരണ്യാക്ഷ; കൂടാതെ വിപ്രചിത്തി, വിചിത്തി, ഭീമാക്ഷ, ക്രൗഞ്ചനും.

Verse 10

एतेऽतिबलिनः शूरा देवसैन्यं महामृधे । अनारतं सितैर्बाणैर्जयन्तेऽनुदिनं मृधे ॥ २५.१० ॥

ഈ അതിബലവാന്മാരായ ശൂരന്മാർ മഹായുദ്ധത്തിൽ വെളുത്ത അമ്പുകളാൽ ഇടവിടാതെ, ദിനംപ്രതി, ദേവസൈന്യത്തെ സമരത്തിൽ കീഴടക്കുന്നു।

Verse 11

तेषां पराजयं दृष्ट्वा देवानां तु बृहस्पतिः । उवाच हीनं वः सैन्यं नायकेन विना सुराः ॥ २५.११ ॥

ദേവന്മാരുടെ പരാജയം കണ്ട ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു—“ഹേ സുരന്മാരേ, നായകനില്ലാതെ നിങ്ങളുടെ സൈന്യം അപൂർണ്ണവും ഹീനവുമാണ്.”

Verse 12

एकेनेन्द्रेण दिव्यं तु सैन्यं पातुं न शक्यते । अतः सेनापतिं किञ्चिदन्वेषयत माचिरम् ॥ २५.१२ ॥

ഇന്ദ്രൻ ഒരുത്തനാൽ മാത്രം ദിവ്യസൈന്യത്തെ രക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ല; അതിനാൽ വൈകാതെ യോജ്യനായ സേനാപതിയെ അന്വേഷിക്കുവിൻ.

Verse 13

एवमुक्तास्ततो देवा जग्मुर्लोकपितामहम् । सेनापतिं च नो देहि वाक्यमूचुः ससम्भ्रमम् ॥ २५.१३ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം ദേവന്മാർ ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, അത്യാവേശത്തോടെ—“ഞങ്ങൾക്ക് ഒരു സേനാപതിയെ ദയവായി നൽകുക” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 14

ततो दध्यौ चतुर्वक्त्रः किमेषां क्रियते मया । ब्रह्मा । अथ चिन्तयामास रुद्रं प्रति मनोगतम् ॥ २५.१४ ॥

അപ്പോൾ ചതുര്മുഖനായ ബ്രഹ്മാവ് ചിന്തിച്ചു—“ഇവർക്കായി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?” പിന്നെ തന്റെ മനോഗതം രുദ്രനിലേക്കു തിരിച്ച് ധ്യാനിച്ചു.

Verse 15

ततो देवाः सगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । ब्रह्माणं पुरतः कृत्वा जग्मुः कैलासपर्वतम् ॥ २५.१५ ॥

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ഗന്ധർവന്മാരോടുകൂടി, ഋഷിമാരും സിദ്ധ-ചാരണന്മാരും ചേർന്ന്, ബ്രഹ്മാവിനെ മുൻപിൽ നിർത്തി കൈലാസപർവ്വതത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 16

तत्र दृष्ट्वा महादेवं शिवं पशुपतिं विभुम् । तुष्टवुर्विविधैस्तोत्रैः शक्राद्यास्त्रिदिवौकसः ॥ २५.१६ ॥

അവിടെ മഹാദേവനായ ശിവനെ—പശുപതിയെയും സർവ്വവ്യാപിയായ വിഭുവിനെയും—കണ്ട്, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുതലായ ത്രിദിവവാസികൾ പലവിധ സ്തോത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു.

Verse 17

देवा ऊचुः । नमाम सर्वे शरणार्थिनो वयं महेश्वरं त्र्यम्बकभूतभावनम् । उमापते विश्वपते मरुत्पते जगत्पते शङ्कर पाहि नः स्वयम् ॥ २५.१७ ॥

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ശരണാർത്ഥികളായ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും മഹേശ്വരനായ ത്ര്യംബകനെയും ഭൂതഭാവനനെയും നമസ്കരിക്കുന്നു. ഹേ ഉമാപതേ, വിശ്വപതേ, മരുത്പതേ, ജഗത്പതേ—ഹേ ശങ്കരാ, നീ തന്നേ ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 18

जटाकलापाग्रशशाङ्कदीधिति-प्रकाशिताशेषजगत्त्रयामल । त्रिशूलपाणे पुरुषोत्तमाच्युत प्रपाहि दैत्याच्च जगत्त्रयोदरे ॥ २५.१८ ॥

ത്രിശൂലപാണി പുരുഷോത്തമ അച്യുതാ! നിന്റെ ജടാകലാപത്തിന്റെ ശിഖരത്തിലെ ചന്ദ്രകാന്തി പ്രകാശിച്ച്, നിന്റെ തേജസ്സാൽ ത്രിലോകവും നിർമലമാകുന്നു; ത്രിലോകഗർഭത്തിൽ ഉള്ള ദൈത്യനിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 19

त्वमादिदेवः पुरुषोत्तमो हरिर्भवो महेशस्त्रिपुरान्तको विभुः । भगाक्षिहा दैत्यरिपुः पुरातनो वृषध्वजः पाहि सुरोत्तमोत्तम ॥ २५.१९ ॥

നീ തന്നെയാണ് ആദിദേവൻ—പുരുഷോത്തമ ഹരി, ഭവ, മഹേശ, ത്രിപുരാന്തക വിഭു; ഭഗന്റെ കണ്ണ് ഹരിച്ചവൻ, പുരാതന ദൈത്യശത്രു, വൃഷധ്വജൻ. ദേവോത്തമോത്തമാ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 20

गिरीशजानाथ गिरिप्रियाप्रिय प्रभो समस्तामरलोकपूजित । गणेश भूतेश शिवाक्षयाव्यय प्रपाहि नो दैत्यवरान्तकाच्युत ॥ २५.२० ॥

ഹേ ഗിരീശജനാഥാ, പ്രഭോ! ഗിരിപ്രിയ (പാർവതി)യ്ക്ക് പ്രിയനും അപ്രിയനും, സമസ്ത അമരലോകങ്ങൾ പൂജിക്കുന്നവൻ. ഹേ ഗണേശാ, ഭൂതേശാ, ശിവാ, അക്ഷയാവ്യയാ! ഹേ ദൈത്യവരാന്തക അച്യുതാ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 21

पृथ्व्यादितत्त्वेषु भवान् प्रतिष्ठितो ध्वनिस्वरूपो गगने विशेषतः । वायौ द्विधा तेजसि च त्रिधा जले चतुः क्षितौ पञ्चगुणः प्रपाहि नः ॥ २५.२१ ॥

നീ ഭൂമി മുതലായ തത്ത്വങ്ങളിൽ പ്രതിഷ്ഠിതൻ; പ്രത്യേകിച്ച് ആകാശത്തിൽ നീ ധ്വനിസ്വരൂപൻ. വായുവിൽ ദ്വിവിധം, തേജസ്സിൽ ത്രിവിധം, ജലത്തിൽ ചതുര്വിധം, ഭൂമിയിൽ പഞ്ചഗുണം—ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 22

अग्निस्वरूपोऽसि तरौ तथोपले सत्त्वस्वरूपोऽसि तथा जलेष्वपि । तेजःस्वरूपो भगवान् महेश्वरः प्रपाहि नो दैत्यगणार्दितान् हर ॥ २५.२२ ॥

നീ വൃക്ഷത്തിലും കല്ലിലും അഗ്നിസ്വരൂപൻ; ജലങ്ങളിലും നീ സത്ത്വസ്വരൂപൻ. തേജസ്സ്വരൂപനായ ഭഗവാൻ മഹേശ്വരാ! ഹരാ, ദൈത്യഗണങ്ങൾ പീഡിപ്പിക്കുന്ന ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 23

नासीद्यदा अकाण्डमिदं त्रिलोचन प्रभाकरेंद्रद्रविणाधिपाः कुतः । तदा भवान् एव विरुद्धलोचन प्रमाणबाधादिविवर्जितः स्थितः ॥ २५.२३ ॥

ഈ ജഗത്‌പ്രപഞ്ചം സർവ്വഥാ ഇല്ലാതിരുന്നപ്പോൾ, ഹേ ത്രിലോചന, അപ്പോൾ സൂര്യൻ, ഇന്ദ്രൻ, ധനാധിപൻ കുബേരൻ എവിടെ നിന്നുണ്ടാകും? ആ സമയത്ത്, ഹേ വിശിഷ്ടനേത്രധാരീ, നിങ്ങൾ മാത്രം പ്രമാണബാധ മുതലായ ദോഷങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 24

कपालमालिन् शशिखण्डशेखर श्मशानवासिन् सितभस्मगुण्ठित । फणीन्द्रसंवीततनॊऽन्तकापह प्रपाहि नो दक्षधिया सुरेश्वर ॥ २५.२४ ॥

ഹേ കപാലമാലിൻ, ശശിഖണ്ഡശേഖര, ശ്മശാനവാസി, ശ്വേതഭസ്മം പൊതിഞ്ഞവൻ; ഫണീന്ദ്രൻ ചുറ്റിയ ദേഹധാരീ, അന്തകഭയനാശക—ഹേ സുരേശ്വര, സദ്വിവേകബുദ്ധിയാൽ ഞങ്ങളെ കാത്തരുളേണമേ।

Verse 25

भवान् पुमान् शक्तिरियं गिरेः सुता सर्वाङ्गरूपा भगवंस्तथा त्वयि । त्रिशूलरूपेण जगत्त्रयं करे स्थितं त्रिनेत्रेषु मखाग्नयस्त्रयः ॥ २५.२५ ॥

നിങ്ങൾ പുരുഷതത്ത്വം; ഈ ശക്തി ഗിരിസുത, സർവ്വാംഗവ്യാപിനിയായ രൂപധാരിണി; ഹേ ഭഗവൻ, അവൾ നിങ്ങളിൽ തന്നെയുണ്ട്. ത്രിശൂലരൂപത്തിൽ നിങ്ങളുടെ കരത്തിൽ ത്രിലോകം നിലകൊള്ളുന്നു; നിങ്ങളുടെ ത്രിനേത്രങ്ങളിൽ മൂന്ന് യജ്ഞാഗ്നികൾ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്।

Verse 26

जटास्वरूपेण समस्तसागराः कुलाचलाः सिन्धुवहाश्च सर्वशः । शशी परं ज्ञानमिदं तव स्थितं न देव पश्यन्ति कुदृष्टयो जनाः ॥ २५.२६ ॥

നിങ്ങളുടെ ജടാരൂപത്തിൽ സർവ്വസമുദ്രങ്ങളും, പർവ്വതനിരകളും, നദിവാഹിനികളായ പ്രവാഹങ്ങളും എല്ലായിടത്തും നിലകൊള്ളുന്നു. ഹേ ദേവാ, ഈ പരമജ്ഞാനം നിങ്ങളിൽ തന്നെയുണ്ട്; എന്നാൽ കുദൃഷ്ടിയുള്ളവർ അതിനെ കാണുന്നില്ല।

Verse 27

नारायणस्त्वं जगतां समुद्भवस् तथा भवः सैव चतुर्मुखो भवान् । सत्त्वादिभेदेन तथाग्निभेदतो युगादिभेदेन च संस्थितस्त्रिधा ॥ २५.२७ ॥

നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് നാരായണൻ, ലോകങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവകാരണം; അതുപോലെ നിങ്ങൾ ഭവൻ (ശിവൻ) കൂടിയാണ്, നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് ചതുര്മുഖൻ (ബ്രഹ്മാവ്) കൂടെ. സത്ത്വാദി ഗുണഭേദം, അഗ്നിഭേദം, യുഗാദി വിഭാഗം എന്നിവയാൽ നിങ്ങൾ ത്രിവിധ രൂപത്തിൽ സ്ഥാപിതനാകുന്നു।

Verse 28

भवन्तमेतॆ सुरनायकाः प्रभो भवार्थिनोऽन्यस्य वदन्ति तोषयन् । यतस्ततो नो भव भूतिभूषण प्रपाहि विश्वेश्वर रुद्र ते नमः ॥ २५.२८ ॥

ഹേ പ്രഭോ! ദേവനേതാക്കൾ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച് നിങ്ങളെയേ—മറ്റാരെയും അല്ല—പ്രസന്നിപ്പിക്കാൻ സ്തുതിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഹേ ഭവ, ഭസ്മഭൂഷണാ! എല്ലാതരത്തിലും ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ; ഹേ വിശ്വേശ്വര രുദ്രാ! നമസ്കാരം।

Verse 29

महातपा उवाच । एवं स्तुतस्तदा देवो रुद्रः पशुपतिः सुरैः । उवाच देवानव्यग्रः किं कार्यं ब्रूत मा चिरम् ॥ २५.२९ ॥

മഹാതപാ പറഞ്ഞു—അന്ന് ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ ദേവൻ രുദ്രൻ—പശുപതി—അവ്യഗ്രനായി ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: “എന്ത് കാര്യം? പറയുക; വൈകിക്കരുത്।”

Verse 30

देवा ऊचुः । सेनापतिं नो देवेश देहि दैत्यवधाय वै । देवानां ब्रह्ममुख्यानामेतदेव हितं भवेत् ॥ २५.३० ॥

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശാ! ദൈത്യവധത്തിനായി ഞങ്ങൾക്ക് തീർച്ചയായും ഒരു സേനാപതിയെ നൽകണമേ. ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർക്കു ഇതുതന്നെ ഹിതകരമാകും।

Verse 31

रुद्र उवाच । ददामि सेनानाथं वो देवा भवत विज्वराः । भविष्य्यमस्ति पौराणं योगादीनामचिन्तयन् ॥ २५.३१ ॥

രുദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവന്മാരേ! ഞാൻ നിങ്ങള്ക്ക് സേനകളുടെ നായകനെ നൽകുന്നു; നിങ്ങൾ ക്ലേശമുക്തരാകുക. ഭാവിയിൽ യോഗാദി ശാസ്ത്രങ്ങളെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ഇതിന്റെ ഒരു പൗരാണിക വൃത്താന്തവും ഉണ്ടായിരിക്കും।

Verse 32

एवमुक्त्वा हरो देवान् विसृज्य स्वाङ्गसंस्थिताम् । शक्तिं संक्षोभयामास पुत्रहेतोः परंतप ॥ २५.३२ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഹരൻ ദേവന്മാരെ വിടവാങ്ങിച്ചു; തുടർന്ന് പുത്രലാഭത്തിനായി തന്റെ ശരീരത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ശക്തിയെ ഉന്മേഷിപ്പിച്ചു/ഉദ്രേകപ്പെടുത്തി, ഹേ ശത്രുതാപകാ!

Verse 33

तस्य क्षोभयतः शक्तिं ज्वलनार्कसमप्रभः । कुमारः सहजां शक्तिं बिभ्रज्ज्ञानैकशालिनीम् ॥ २५.३३ ॥

ആ ശക്തിയെ ക്ഷോഭിപ്പിക്കുമ്പോൾ, അഗ്നിയും സൂര്യനും പോലെയുള്ള ദീപ്തിയുള്ള കുമാരൻ ജന്മസഹജമായ, ജ്ഞാനമാത്രം നിറഞ്ഞ ശക്തി ധരിച്ചു।

Verse 34

उत्पत्तिस्तस्य राजेन्द्र बहुरूपा व्यवस्थिताः । मन्वन्तरेष्वनेकेषु देवसेनापतिः किल ॥ २५.३४ ॥

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! അവന്റെ ഉദ്ഭവം പല രൂപങ്ങളിലായി സ്ഥാപിതമാണ്; അനേകം മന്വന്തരങ്ങളിൽ അവൻ ദേവസേനയുടെ സേനാപതി എന്നു പ്രസിദ്ധനാണ്।

Verse 35

योऽसौ शरीरगो देवः अहंकार इति कीर्तितः । प्रयोजनवशाद् देवः सैव सेनापतिर्विभो ॥ २५.३५ ॥

ശരീരത്തിനുള്ളിൽ വസിക്കുന്ന ആ ദൈവതത്ത്വം ‘അഹങ്കാരം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്. തന്റെ പ്രവർത്തനപ്രയോജനത്താൽ, ഹേ വിഭോ, അതുതന്നെ (ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ) സേനാപതിയാകുന്നു।

Verse 36

तस्मिन् जाते स्वयं ब्रह्मा सर्वदैवैः समन्वितः । पूजयामास देवेशं शिवं पशुपतिं तदा ॥ २५.३६ ॥

അത് സംഭവിച്ചപ്പോൾ, സ്വയം ബ്രഹ്മാവ് എല്ലാ ദേവന്മാരോടും കൂടി ദേവേശനായ ശിവനെ—പശുപതിയെ—അപ്പോൾ ആരാധിച്ചു।

Verse 37

सर्वैश्च देवै ऋषिभिश्च सिद्धैः सेनापतिर्वरदानेन तेन । आप्यायितः सोऽपि सुरानुवाच सखायार्थं क्रडने कार्यमेव ॥ २५.३७ ॥

ആ വരദാനത്താൽ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും സിദ്ധന്മാരും സേനാപതിയെ ആദരിച്ചു; അതിനാൽ അവൻ ബലവാനായി. പിന്നെ അവൻ ദേവന്മാരോട്—“സുഹൃത്തിനുവേണ്ടി, ഈ ക്രീഡാ-മത്സരത്തിൽ പ്രവർത്തനം നിർബന്ധമായും ചെയ്യണം” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 38

श्रुत्वा वचस्तस्य महानुभावो महादेवो वाक्यमिदं जगाद । ददामि ते क्रीडनकं तु कुक्कुटं तथानुगौ शाखविशाखसंज्ञौ । कुमार भूतग्रहणायको भवान् भवस्व देवेश्वर सेनयापतिः ॥ २५.३८ ॥

അവന്റെ വചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച മഹാനുഭാവനായ മഹാദേവൻ ഇപ്രകാരം അരുളിച്ചെയ്തു— “നിനക്ക് ക്രീഡനകമായി ഒരു കുക്കുടം നൽകുന്നു; കൂടാതെ ‘ശാഖ’ ‘വിശാഖ’ എന്ന പേരുള്ള രണ്ടു അനുചരന്മാരെയും. ഹേ കുമാര, നീ ഭൂതഗണങ്ങളുടെ നായകനായും ദേവേശ്വരന്റെ സേനയുടെ സേനാപതിയായും ഭവിക്ക.”

Verse 39

एवमुक्त्वा ततो देवः सर्वे देवाश्च पार्थिव । तुष्टुवुर्वाग्भिरिष्टाभिः स्कन्दं सेनापतिं तदा ॥ २५.३९ ॥

ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്ത ശേഷം, ഹേ രാജാവേ, ആ ദേവനും സർവ്വദേവന്മാരും അന്നേരം സേനാപതി സ്കന്ദനെ പ്രീതികരവും ഭക്തിപൂർവവുമായ വാക്കുകളാൽ സ്തുതിച്ചു।

Verse 40

देवा ऊचुः । भवस्व देवसेनानीर्महेश्वरसुत प्रभो । षण्मुख स्कन्द विश्वेश कुक्कुटध्वज पावके ॥ २५.४० ॥

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— “ഹേ പ്രഭോ, മഹേശ്വരസുതാ! നീ ദേവസേനകളുടെ സേനാനിയായിരിക്ക. ഹേ ഷൺമുഖ സ്കന്ദാ, വിശ്വേശാ, കുക്കുടധ്വജാ, ഹേ പാവകാ!”

Verse 41

कम्पितारे कुमारेश स्कन्द बालग्रहानुग । जितारे क्रौञ्चविध्वंस कृत्तिकासुत मातृर्ज ॥ २५.४१ ॥

ഹേ സ്കന്ദാ, കുമാരേശാ! ബാലഗ്രഹങ്ങളുടെ അനുചരന്മാരെ വിറപ്പിക്കുന്നവനേ; ഹേ ജയശാലി, ക്രൗഞ്ചനാശകനേ; ഹേ കൃത്തികാസുതാ, മാതൃഗണജനിതാ—നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 42

भूतग्रहपतिश्रेष्ठ पावकि प्रियदर्शन । महाभूतपतेः पुत्र त्रिलोचन नमोऽस्तु ते ॥ २५.४२ ॥

ഹേ ഭൂതഗ്രഹപതികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! ഹേ പാവകി, പ്രിയദർശനാ! ഹേ മഹാഭൂതപതിയുടെ പുത്രാ, ഹേ ത്രിലോചനാ—നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 43

एवं स्तुतस्तदा देवैर्ववर्ध भवानन्दनः । द्वादशादित्यसंकाशो बभूवाद्भुतदर्शनः । त्रैलोक्यमपि तत्तेजस्तापयामास पार्थिव ॥ २५.४३ ॥

അന്ന് ദേവന്മാർ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ ഭവാനന്ദനൻ വളർന്നു. പന്ത്രണ്ടു സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തനായി അവൻ അത്ഭുതദർശനമായി. ഹേ രാജാവേ, ആ തേജസ് ത്രിലോകത്തെയും തപിപ്പിച്ചു।

Verse 44

प्रजापाल उवाच । कथं तं कृत्तिकापुत्रमुक्तवन्तः सुरं गुरुम् । कथं च पावकिरसौ कथं वा मातृनन्दनः ॥ २५.४४ ॥

പ്രജാപാലൻ പറഞ്ഞു—കൃത്തികാപുത്രനായ ആ ദേവഗുരുവിനെ അവർ എങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു? പിന്നെ അവൻ ‘പാവകിര്’ എന്നു എങ്ങനെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു? അല്ലെങ്കിൽ ‘മാതൃനന്ദനൻ’ എന്നു എങ്ങനെ പ്രസിദ്ധൻ?

Verse 45

महातपा उवाच । आदिमन्वन्तरे देव उत्पत्तिर्या मयोदिता । परोक्षदर्शिभिर्देवैरेवमेव स्तुतः प्रभुः ॥ २५.४५ ॥

മഹാതപാ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ, ആദിമന്വന്തരത്തിൽ ഞാൻ പറഞ്ഞ ഉത്ഭവവൃത്താന്തം പ്രകാരമേ, പരോക്ഷദർശികളായ ദേവന്മാർ പ്രഭുവിനെ അങ്ങനെ തന്നേ സ്തുതിച്ചു।

Verse 46

कृत्तिका पावकस्त्वन्यमातरो गिरिजा तथा । द्वितीयजन्मनि गुहस्यैते उत्पत्तिहेतवः ॥ २५.४६ ॥

കൃത്തികകൾ, പാവകൻ (അഗ്നി), മറ്റ് മാതാക്കൾ, അതുപോലെ ഗിരിജ (പാർവതി)—ഇവയാണ് ഗുഹന്റെ രണ്ടാം ജന്മത്തിനുള്ള ഉത്ഭവഹേതുക്കൾ।

Verse 47

एवमेतत् तवाख्यातं पृच्छतः पार्थिवोत्तम । आत्मविद्यामृतं गुह्यमहङ्कारस्य सम्भवः ॥ २५.४७ ॥

ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ, നീ ചോദിച്ചതിനാൽ ഇങ്ങനെ വിശദീകരിച്ചു—ആത്മവിദ്യയുടെ ഗുഹ്യ അമൃതം, അതായത് അഹങ്കാരത്തിന്റെ ഉത്ഭവം।

Verse 48

स्वयं स्कन्दो महादेवः सर्वपापप्रणाशनः । तस्य षष्ठीं तिथिं प्रादादभिषेके पितामहः ॥ २५.४८ ॥

സ്വയം സ്കന്ദൻ മഹാദേവൻ തന്നെയാണ്; സർവ്വപാപനാശകൻ. അവന്റെ അഭിഷേകസമയത്ത് പിതാമഹൻ അവനു പവിത്രമായ ഷഷ്ഠി തിഥി ദാനം ചെയ്തു.

Verse 49

एतां फलाशनो यस्तु क्षयेन्नियतमानसः । अपुत्रोऽपि लभेत् पुत्रानधनोऽपि धनं लभेत् । यं यमिच्छेत मनसा तं तं लभति मानवः ॥ २५.४९ ॥

ഫലാഹാരം മാത്രം സ്വീകരിച്ച് നിയന്ത്രിത മനസ്സോടെ ഈ വ്രതം പൂർത്തിയാക്കുന്നവൻ, സന്താനം ഇല്ലെങ്കിലും പുത്രന്മാരെ പ്രാപിക്കും; ദരിദ്രനായാലും ധനം പ്രാപിക്കും. മനസ്സിൽ എന്ത് ആഗ്രഹിച്ചാലും മനുഷ്യൻ അതുതന്നെ നേടും.

Verse 50

यश्चैतत् पठति स्तोत्रं कार्त्तिकेयस्य मानवः । तस्य गेहे कुमाराणां क्षेमारोग्यं भविष्यति ॥ २५.५० ॥

കാർത്തികേയന്റെ ഈ സ്തോത്രം പാരായണം ചെയ്യുന്നവന്റെ വീട്ടിൽ കുട്ടികൾക്ക് ക്ഷേമവും രോഗരഹിതത്വവും ഉണ്ടാകും.