Adhyaya 25: The Birth of Ahaṅkāra as Guha/Skanda and His Appointment as Divine Commander

Verse 1

प्रजापाल उवाच । अहंकारात् कथं जज्ञे कार्त्तिकेयो द्विजोत्तम । एतन्मे संशयं छिन्धि पृच्छतो वै महामुने ॥ २५.१ ॥

ಪ್ರಜಾಪಾಲನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇಯನು ಹೇಗೆ ಜನಿಸಿದನು? ಹೇ ಮಹಾಮುನಿ, ನಾನು ಕೇಳುವ ಈ ಸಂಶಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸು.

Verse 2

महातपा उवाच । सर्वेषामेव तत्त्वानां यः परः पुरुषः स्मृतः । तस्मादव्यक्तमुत्पन्नं तत्त्वादि त्रिविधं तु तत् ॥ २५.२ ॥

ಮಹಾತಪನು ಹೇಳಿದರು—ಎಲ್ಲ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಮೀರುವ ಪರಮ ಪುರುಷನು ಸ್ಮೃತನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಅವನಿಂದ ಅವ್ಯಕ್ತವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು, ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಾದಿ ಆ ಮೂಲವರ್ಗವು ತ್ರಿವಿಧವೆಂದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 3

पुरुषाव्यक्तयोर्मध्ये महत्त्वं समपद्यत । स चाहङ्कार इत्युक्तो यो महान् समुदाहृतः ॥ २५.३ ॥

ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಕ್ತಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವವು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಅದೇ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ‘ಅಹಂಕಾರ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅದನ್ನೇ ‘ಮಹಾನ್’ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 4

पुरुषो विष्णुरित्युक्तः शिवो वा नामतः स्मृतः । अव्यक्तं तु उमा देवी श्रीर्वा पद्मनिभेक्षणा ॥ २५.४ ॥

‘ಪುರುಷ’ನು ವಿಷ್ಣು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ; ನಾಮತಃ ಅವನೇ ಶಿವನೆಂದೂ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ‘ಅವ್ಯಕ್ತ’ವು ದೇವಿ ಉಮಾ, ಅಥವಾ ಪದ್ಮನೇತ್ರೆ ಶ್ರೀ.

Verse 5

तत्संयोगादहंकारः स च सेनापतिर्गुहः । तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि शृणु राजन् महामते ॥ २५.५ ॥

ಆ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಅಹಂಕಾರವು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ದೇವಸೇನಾಪತಿ ಗುಹನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವನ ಉದ್ಭವವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಮಹಾಮತಿಯಾದ ರಾಜನೇ, ಕೇಳು।

Verse 6

आद्यो नारायणो देवस्तस्माद् ब्रह्मा ततोऽभवत् । अतः स्वयम्भुवश्चान्ये मरीच्याद्यार्कसम्भवाः ॥ २५.६ ॥

ಆದಿ ದೇವನು ನಾರಾಯಣನು; ಅವನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಉದ್ಭವಿಸಿದನು. ನಂತರ ಸ್ವಯಂಭುವ ಮನು ಮತ್ತು ಮರಿೀಚಿ ಮೊದಲಾದ ಇತರರೂ—ಅರ್ಕ (ಸೂರ್ಯ)ದಿಂದ ಜನಿಸಿದವರು—ಉದ್ಭವಿಸಿದರು।

Verse 7

तेष्वारभ्य सुरा दैत्या गन्धर्वा मानुषाः खगाः । पशवः सर्वभूतानि सृष्टिरेषा प्रकीर्तिता ॥ २५.७ ॥

ಅವರಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ದೇವರುಗಳು, ದೈತ್ಯರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಮಾನವರು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಪಶುಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ವಭೂತಗಳು—ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 8

सृष्ट्यां विस्तारितायां तु देवदैत्याः महाबलाः । सापत्न्यं भावमास्थाय युयुधुर्विजिगीषवः ॥ २५.८ ॥

ಸೃಷ್ಟಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದಾಗ ಮಹಾಬಲಿಗಳಾದ ದೇವರುಗಳೂ ದೈತ್ಯರೂ ವೈರಾಗ್ಯ-ಸ್ಪರ್ಧಾಭಾವವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಜಯಾಭಿಲಾಷೆಯಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದರು।

Verse 9

दैत्यानां बलिनः सन्ति नायका युद्धदुर्मदाः । हिरण्यकशिपुः पूर्वं हिरण्याक्षो महाबलः । विप्रचित्तिर्विचित्तिश्च भीमाक्षः क्रौञ्च एव च ॥ २५.९ ॥

ದೈತ್ಯರಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದುರ್ದಮರಾಗಿರುವ ಬಲಿಷ್ಠ ನಾಯಕರು ಇದ್ದಾರೆ—ಮೊದಲು ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು, ನಂತರ ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷ; ಹಾಗೆಯೇ ವಿಪ್ರಚಿತ್ತಿ, ವಿಚಿತ್ತಿ, ಭೀಮಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಕ್ರೌಂಚ ಕೂಡ।

Verse 10

एतेऽतिबलिनः शूरा देवसैन्यं महामृधे । अनारतं सितैर्बाणैर्जयन्तेऽनुदिनं मृधे ॥ २५.१० ॥

ಈ ಅತಿಬಲಿಷ್ಠ ಶೂರರು ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಬಾಣಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ, ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ, ದೇವಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸಮರದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 11

तेषां पराजयं दृष्ट्वा देवानां तु बृहस्पतिः । उवाच हीनं वः सैन्यं नायकेन विना सुराः ॥ २५.११ ॥

ದೇವರ ಪರಾಜಯವನ್ನು ಕಂಡ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಹೇಳಿದರು—“ಓ ಸುರರೇ, ನಾಯಕನಿಲ್ಲದೆ ನಿಮ್ಮ ಸೇನೆ ಹೀನವಾಗಿದೆ.”

Verse 12

एकेनेन्द्रेण दिव्यं तु सैन्यं पातुं न शक्यते । अतः सेनापतिं किञ्चिदन्वेषयत माचिरम् ॥ २५.१२ ॥

ಇಂದ್ರನೊಬ್ಬನಿಂದಲೇ ದಿವ್ಯ ಸೇನೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ತಡಮಾಡದೆ ಯೋಗ್ಯ ಸೇನಾಪತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಿ.

Verse 13

एवमुक्तास्ततो देवा जग्मुर्लोकपितामहम् । सेनापतिं च नो देहि वाक्यमूचुः ससम्भ्रमम् ॥ २५.१३ ॥

ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಬಳಿಕ ದೇವರುಗಳು ಲೋಕಪಿತಾಮಹನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಆತುರದಿಂದ—“ನಮಗೆ ಒಬ್ಬ ಸೇನಾಪತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿರಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

Verse 14

ततो दध्यौ चतुर्वक्त्रः किमेषां क्रियते मया । ब्रह्मा । अथ चिन्तयामास रुद्रं प्रति मनोगतम् ॥ २५.१४ ॥

ಆಗ ಚತುರ್ಮುಖನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಚಿಂತಿಸಿದನು—“ಇವರಿಗಾಗಿ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?” ನಂತರ ತನ್ನ ಮನೋಗತವನ್ನು ರುದ್ರನ ಕಡೆಗೆ ನೆಟ್ಟು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು.

Verse 15

ततो देवाः सगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । ब्रह्माणं पुरतः कृत्वा जग्मुः कैलासपर्वतम् ॥ २५.१५ ॥

ನಂತರ ದೇವರುಗಳು ಗಂಧರ್ವರೊಂದಿಗೆ, ಋಷಿಗಳು, ಸಿದ್ಧ-ಚಾರಣರೊಂದಿಗೆ, ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಮುಂಚೆ ಇಟ್ಟು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು.

Verse 16

तत्र दृष्ट्वा महादेवं शिवं पशुपतिं विभुम् । तुष्टवुर्विविधैस्तोत्रैः शक्राद्यास्त्रिदिवौकसः ॥ २५.१६ ॥

ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವನಾದ ಶಿವನು, ಪಶುಪತಿ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಭುವನ್ನು ಕಂಡು, ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ಮೊದಲಾದ ತ್ರಿದಿವವಾಸಿ ದೇವರುಗಳು ನಾನಾವಿಧ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದರು.

Verse 17

देवा ऊचुः । नमाम सर्वे शरणार्थिनो वयं महेश्वरं त्र्यम्बकभूतभावनम् । उमापते विश्वपते मरुत्पते जगत्पते शङ्कर पाहि नः स्वयम् ॥ २५.१७ ॥

ದೇವರುಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಶರಣಾರ್ಥಿಗಳಾದ ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಮಹೇಶ್ವರ ತ್ರ್ಯಂಬಕ, ಭೂತಭಾವನನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಹೇ ಉಮಾಪತೇ, ವಿಶ್ವಪತೇ, ಮರುತ್ಪತೇ, ಜಗತ್ಪತೇ—ಹೇ ಶಂಕರ, ನೀನೇ ಸ್ವಯಂ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.

Verse 18

जटाकलापाग्रशशाङ्कदीधिति-प्रकाशिताशेषजगत्त्रयामल । त्रिशूलपाणे पुरुषोत्तमाच्युत प्रपाहि दैत्याच्च जगत्त्रयोदरे ॥ २५.१८ ॥

ತ್ರಿಶೂಲಪಾಣಿ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಅಚ್ಯುತನೇ! ನಿನ್ನ ಜಟಾಕಲಾಪದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕಾಂತಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ನಿನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ತ್ರಿಲೋಕವೂ ನಿರ್ಮಲವಾಗುತ್ತದೆ; ತ್ರಿಲೋಕಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ದೈತ್ಯನಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು।

Verse 19

त्वमादिदेवः पुरुषोत्तमो हरिर्भवो महेशस्त्रिपुरान्तको विभुः । भगाक्षिहा दैत्यरिपुः पुरातनो वृषध्वजः पाहि सुरोत्तमोत्तम ॥ २५.१९ ॥

ನೀನೇ ಆದಿದೇವ—ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಹರಿ, ಭವ, ಮಹೇಶ, ತ್ರಿಪುರಾಂತಕ ವಿಭು; ಭಗನ ಕಣ್ಣನ್ನು ಹರಣ ಮಾಡಿದವ, ಪ್ರಾಚೀನ ದೈತ್ಯಶತ್ರು, ವೃಷಧ್ವಜ. ದೇವೋತ್ತಮೋತ್ತಮನೇ, ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು।

Verse 20

गिरीशजानाथ गिरिप्रियाप्रिय प्रभो समस्तामरलोकपूजित । गणेश भूतेश शिवाक्षयाव्यय प्रपाहि नो दैत्यवरान्तकाच्युत ॥ २५.२० ॥

ಹೇ ಗಿರೀಶಜನಾಥ, ಪ್ರಭುವೇ! ಗಿರಿಪ್ರಿಯೆ (ಪಾರ್ವತಿ)ಗೆ ಪ್ರಿಯ-ಅಪ್ರಿಯನಾದವ, ಸಮಸ್ತ ಅಮರಲೋಕಗಳಿಂದ ಪೂಜಿತ. ಹೇ ಗಣೇಶ, ಭೂತೇಶ, ಶಿವ, ಅಕ್ಷಯಾವ್ಯಯ! ಹೇ ದೈತ್ಯವರಾಂತಕ ಅಚ್ಯುತ, ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು।

Verse 21

पृथ्व्यादितत्त्वेषु भवान् प्रतिष्ठितो ध्वनिस्वरूपो गगने विशेषतः । वायौ द्विधा तेजसि च त्रिधा जले चतुः क्षितौ पञ्चगुणः प्रपाहि नः ॥ २५.२१ ॥

ನೀನು ಭೂಮಿ ಮೊದಲಾದ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿದ್ದೀ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಸ್ವರೂಪನಾಗಿದ್ದೀ. ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ದ್ವಿವಿಧ, ತೇಜಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತ್ರಿವಿಧ, ಜಲದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ವಿಧ, ಕ್ಷಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪಂಚಗುಣ—ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು।

Verse 22

अग्निस्वरूपोऽसि तरौ तथोपले सत्त्वस्वरूपोऽसि तथा जलेष्वपि । तेजःस्वरूपो भगवान् महेश्वरः प्रपाहि नो दैत्यगणार्दितान् हर ॥ २५.२२ ॥

ನೀನು ಮರದಲ್ಲಿಯೂ ಕಲ್ಲಲ್ಲಿಯೂ ಅಗ್ನಿಸ್ವರೂಪನಾಗಿದ್ದೀ; ಜಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸತ್ತ್ವಸ್ವರೂಪನಾಗಿದ್ದೀ. ತೇಜಸ್ಸ್ವರೂಪನಾದ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ಹೇ ಹರ, ದೈತ್ಯಗಣಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು।

Verse 23

नासीद्यदा अकाण्डमिदं त्रिलोचन प्रभाकरेंद्रद्रविणाधिपाः कुतः । तदा भवान् एव विरुद्धलोचन प्रमाणबाधादिविवर्जितः स्थितः ॥ २५.२३ ॥

ಈ ಜಗತ್‌ಪ್ರಪಂಚವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಲ್ಲದಾಗ, ಹೇ ತ್ರಿಲೋಚನ, ಆಗ ಸೂರ್ಯ, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಧನಾಧಿಪತಿ ಕುಬೇರ ಎಲ್ಲಿಂದ ಇರಬಹುದು? ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹೇ ವಿಶಿಷ್ಟ ನೇತ್ರಧಾರೀ, ನೀನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಮಾಣ-ಬಾಧೆ ಮೊದಲಾದ ದೋಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದೆ।

Verse 24

कपालमालिन् शशिखण्डशेखर श्मशानवासिन् सितभस्मगुण्ठित । फणीन्द्रसंवीततनॊऽन्तकापह प्रपाहि नो दक्षधिया सुरेश्वर ॥ २५.२४ ॥

ಹೇ ಕಪಾಲಮಾಲಿನ್, ಚಂದ್ರಕಲಾಶೇಖರ, ಶ್ಮಶಾನವಾಸಿ, ಶುಭ್ರ ಭಸ್ಮದಿಂದ ಆವೃತ; ನಾಗರಾಜದಿಂದ ವೇಷ್ಠಿತ ದೇಹಧಾರೀ, ಮೃತ್ಯುಭಯಹರ—ಹೇ ಸುರೇಶ್ವರ, ಸದ್ವಿವೇಕಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು।

Verse 25

भवान् पुमान् शक्तिरियं गिरेः सुता सर्वाङ्गरूपा भगवंस्तथा त्वयि । त्रिशूलरूपेण जगत्त्रयं करे स्थितं त्रिनेत्रेषु मखाग्नयस्त्रयः ॥ २५.२५ ॥

ನೀನು ಪುರುಷತತ್ತ್ವ; ಈ ಶಕ್ತಿ ಗಿರಿಸುತೆಯಾಗಿ ಸರ್ವಾಂಗವ್ಯಾಪಿ ರೂಪಧಾರಿಣಿ; ಮತ್ತು ಹೇ ಭಗವನ್, ಅವಳು ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ। ತ್ರಿಶೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಲೋಕ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ; ನಿನ್ನ ತ್ರಿನೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಗಳು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿವೆ।

Verse 26

जटास्वरूपेण समस्तसागराः कुलाचलाः सिन्धुवहाश्च सर्वशः । शशी परं ज्ञानमिदं तव स्थितं न देव पश्यन्ति कुदृष्टयो जनाः ॥ २५.२६ ॥

ನಿನ್ನ ಜಟಾರೂಪದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಗರಗಳು, ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳು ಮತ್ತು ನದಿವಾಹಿನಿ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ। ಹೇ ದೇವ, ಈ ಪರಮ ಜ್ಞಾನ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದೆ; ಆದರೆ ಕುದೃಷ್ಟಿಯ ಜನರು ಅದನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 27

नारायणस्त्वं जगतां समुद्भवस् तथा भवः सैव चतुर्मुखो भवान् । सत्त्वादिभेदेन तथाग्निभेदतो युगादिभेदेन च संस्थितस्त्रिधा ॥ २५.२७ ॥

ನೀನೇ ನಾರಾಯಣ, ಜಗತ್ತುಗಳ ಉದ್ಭವಕಾರಣ; ಹಾಗೆಯೇ ನೀನೇ ಭವ (ಶಿವ) ಮತ್ತು ನೀನೇ ಚತುರ್ಮುಖ (ಬ್ರಹ್ಮ). ಸತ್ತ್ವಾದಿ ಗುಣಭೇದದಿಂದ, ಅಗ್ನಿಭೇದದಿಂದ ಮತ್ತು ಯುಗಾದಿ ವಿಭಾಗದಿಂದ ನೀನು ತ್ರಿವಿಧ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದೀ।

Verse 28

भवन्तमेतॆ सुरनायकाः प्रभो भवार्थिनोऽन्यस्य वदन्ति तोषयन् । यतस्ततो नो भव भूतिभूषण प्रपाहि विश्वेश्वर रुद्र ते नमः ॥ २५.२८ ॥

ಹೇ ಪ್ರಭು! ದೇವನಾಯಕರು ಕ್ಷೇಮಾರ್ಥಿಗಳಾಗಿ ನಿಮಗೇ—ಇತರರಿಗೆಲ್ಲ ಅಲ್ಲ—ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಸ್ತುತಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇ ಭವ, ಭಸ್ಮಭೂಷಣ! ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು; ಹೇ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ರುದ್ರ! ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 29

महातपा उवाच । एवं स्तुतस्तदा देवो रुद्रः पशुपतिः सुरैः । उवाच देवानव्यग्रः किं कार्यं ब्रूत मा चिरम् ॥ २५.२९ ॥

ಮಹಾತಪಾ ಹೇಳಿದರು—ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ ದೇವ ರುದ್ರ—ಪಶುಪತಿ—ಅವ್ಯಗ್ರನಾಗಿ ದೇವರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ಏನು ಕಾರ್ಯ? ಹೇಳಿರಿ, ತಡಮಾಡಬೇಡಿ।”

Verse 30

देवा ऊचुः । सेनापतिं नो देवेश देहि दैत्यवधाय वै । देवानां ब्रह्ममुख्यानामेतदेव हितं भवेत् ॥ २५.३० ॥

ದೇವರುಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೇವೇಶ! ದೈತ್ಯವಧಕ್ಕಾಗಿ ನಮಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಸೇನಾಪತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು. ಬ್ರಹ್ಮಮುಖ್ಯ ದೇವರಿಗೆ ಇದುವೇ ಹಿತಕರವಾಗುವುದು।

Verse 31

रुद्र उवाच । ददामि सेनानाथं वो देवा भवत विज्वराः । भविष्य्यमस्ति पौराणं योगादीनामचिन्तयन् ॥ २५.३१ ॥

ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೇವರೆ! ನಾನು ನಿಮಗೆ ಸೇನೆಗಳ ನಾಯಕನನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ; ನೀವು ಕ್ಲೇಶರಹಿತರಾಗಿರಿ. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಯೋಗಾದಿ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಇದರ ಪೌರಾಣಿಕ ವೃತ್ತಾಂತವೂ ಇರುವುದು।

Verse 32

एवमुक्त्वा हरो देवान् विसृज्य स्वाङ्गसंस्थिताम् । शक्तिं संक्षोभयामास पुत्रहेतोः परंतप ॥ २५.३२ ॥

ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಹರನು ದೇವರನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿ, ನಂತರ ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ತನ್ನದೇ ಅಂಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷೋಭಗೊಳಿಸಿದನು, ಹೇ ಶತ್ರುತಾಪಕ!

Verse 33

तस्य क्षोभयतः शक्तिं ज्वलनार्कसमप्रभः । कुमारः सहजां शक्तिं बिभ्रज्ज्ञानैकशालिनीम् ॥ २५.३३ ॥

ಆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕ್ಷೋಭಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅಗ್ನಿ–ಸೂರ್ಯ ಸಮ ಪ್ರಕಾಶವಿರುವ ಕುಮಾರನು ಸಹಜವಾದ, ಜ್ಞಾನಮಾತ್ರದಿಂದ ದೀಪ್ತಿಯಾದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದನು।

Verse 34

उत्पत्तिस्तस्य राजेन्द्र बहुरूपा व्यवस्थिताः । मन्वन्तरेष्वनेकेषु देवसेनापतिः किल ॥ २५.३४ ॥

ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ! ಅವನ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ; ಅನೇಕ ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ದೇವಸೇನೆಯ ಸೇನಾಪತಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 35

योऽसौ शरीरगो देवः अहंकार इति कीर्तितः । प्रयोजनवशाद् देवः सैव सेनापतिर्विभो ॥ २५.३५ ॥

ದೇಹದೊಳಗೆ ಇರುವ ಆ ದೈವತತ್ತ್ವವನ್ನು ‘ಅಹಂಕಾರ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಕಾರ್ಯಪ್ರಯೋಜನದಿಂದ, ಓ ವಿಭೋ, ಅದೇ (ಇಂದ್ರಿಯಗಳ) ಸೇನಾಪತಿಯಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 36

तस्मिन् जाते स्वयं ब्रह्मा सर्वदैवैः समन्वितः । पूजयामास देवेशं शिवं पशुपतिं तदा ॥ २५.३६ ॥

ಅದು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ, ಸ್ವಯಂ ಬ್ರಹ್ಮನು ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ದೇವೇಶನಾದ ಶಿವನನ್ನು—ಪಶುಪತಿಯನ್ನು—ಆಗ ಪೂಜಿಸಿದನು।

Verse 37

सर्वैश्च देवै ऋषिभिश्च सिद्धैः सेनापतिर्वरदानेन तेन । आप्यायितः सोऽपि सुरानुवाच सखायार्थं क्रडने कार्यमेव ॥ २५.३७ ॥

ಆ ವರದಾನದಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವರುಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರು ಸೇನಾಪತಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದರು; ಅದರಿಂದ ಅವನು ಬಲವರ್ಧಿತನಾದನು. ನಂತರ ಅವನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ—“ಸ್ನೇಹಿತನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, ಈ ಕ್ರೀಡಾ-ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು।

Verse 38

श्रुत्वा वचस्तस्य महानुभावो महादेवो वाक्यमिदं जगाद । ददामि ते क्रीडनकं तु कुक्कुटं तथानुगौ शाखविशाखसंज्ञौ । कुमार भूतग्रहणायको भवान् भवस्व देवेश्वर सेनयापतिः ॥ २५.३८ ॥

ಅವನ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹಾನುಭಾವ ಮಹಾದೇವನು ಹೀಗೆಂದನು— “ನಿನಗೆ ಕ್ರೀಡನಕವಾಗಿ ಒಂದು ಕುಕ್ಕುಟವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಶಾಖ’ ‘ವಿಶಾಖ’ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಅನುಚರರನ್ನೂ. ಓ ಕುಮಾರ, ನೀನು ಭೂತಗಣಗಳ ನಾಯಕನಾಗಿ, ದೇವೇಶ್ವರನ ಸೇನೆಯ ಸೇನಾಪತಿಯಾಗು.”

Verse 39

एवमुक्त्वा ततो देवः सर्वे देवाश्च पार्थिव । तुष्टुवुर्वाग्भिरिष्टाभिः स्कन्दं सेनापतिं तदा ॥ २५.३९ ॥

ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿದ ಬಳಿಕ, ಓ ರಾಜನೇ, ಆ ದೇವನೂ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ದೇವರೂ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇನಾಪತಿ ಸ್ಕಂದನನ್ನು ಇಷ್ಟಕರ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಭರಿತ ವಚನಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದರು।

Verse 40

देवा ऊचुः । भवस्व देवसेनानीर्महेश्वरसुत प्रभो । षण्मुख स्कन्द विश्वेश कुक्कुटध्वज पावके ॥ २५.४० ॥

ದೇವರುಗಳು ಹೇಳಿದರು— “ಹೇ ಪ್ರಭು, ಮಹೇಶ್ವರನ ಪುತ್ರನೇ! ನೀನು ದೇವಸೇನೆಯ ಸೇನಾನಿಯಾಗು. ಹೇ ಷಣ್ಮುಖ ಸ್ಕಂದ, ವಿಶ್ವೇಶ, ಕುಕ್ಕುಟಧ್ವಜ, ಹೇ ಪಾವಕ!”

Verse 41

कम्पितारे कुमारेश स्कन्द बालग्रहानुग । जितारे क्रौञ्चविध्वंस कृत्तिकासुत मातृर्ज ॥ २५.४१ ॥

ಹೇ ಸ್ಕಂದ, ಕುಮಾರೇಶ! ಬಾಲಗ್ರಹಗಳ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಕಂಪಿಸುವವನೇ; ಹೇ ಜಯಶೀಲ, ಕ್ರೌಂಚವಿಧ್ವಂಸಕ; ಹೇ ಕೃತ್ತಿಕಾಸುತ, ಮಾತೃಗಣಜನಿತ—ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 42

भूतग्रहपतिश्रेष्ठ पावकि प्रियदर्शन । महाभूतपतेः पुत्र त्रिलोचन नमोऽस्तु ते ॥ २५.४२ ॥

ಹೇ ಭೂತಗ್ರಹಪತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಹೇ ಪಾವಕಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ! ಹೇ ಮಹಾಭೂತಪತಿಯ ಪುತ್ರ, ಹೇ ತ್ರಿಲೋಚನ—ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 43

एवं स्तुतस्तदा देवैर्ववर्ध भवानन्दनः । द्वादशादित्यसंकाशो बभूवाद्भुतदर्शनः । त्रैलोक्यमपि तत्तेजस्तापयामास पार्थिव ॥ २५.४३ ॥

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ ಭವಾನಂದನನು ವೃದ್ಧಿಯಾದನು. ಹನ್ನೆರಡು ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ ಅವನು ಅದ್ಭುತ ದರ್ಶನವಾಯಿತು. ಹೇ ರಾಜನೇ, ಆ ತೇಜಸ್ಸು ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನೂ ತಾಪಗೊಳಿಸಿತು।

Verse 44

प्रजापाल उवाच । कथं तं कृत्तिकापुत्रमुक्तवन्तः सुरं गुरुम् । कथं च पावकिरसौ कथं वा मातृनन्दनः ॥ २५.४४ ॥

ಪ್ರಜಾಪಾಲನು ಹೇಳಿದನು—ಕೃತ್ತಿಕಾಪುತ್ರನಾದ ಆ ದೇವಗುರುವಿಗೆ ಅವರು ಹೇಗೆ ಸಂಬೋಧಿಸಿದರು? ಅವನು ‘ಪಾವಕಿರ್’ ಎಂದು ಹೇಗೆ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ? ಅಥವಾ ‘ಮಾತೃನಂದನ’ ಎಂದು ಹೇಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ?

Verse 45

महातपा उवाच । आदिमन्वन्तरे देव उत्पत्तिर्या मयोदिता । परोक्षदर्शिभिर्देवैरेवमेव स्तुतः प्रभुः ॥ २५.४५ ॥

ಮಹಾತಪಾ ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ದೇವಾ, ಆದಿ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ನಾನು ಹೇಳಿದ ಉತ್ಪತ್ತಿವೃತ್ತಾಂತದಂತೆ, ಪರೋಕ್ಷದರ್ಶಿಗಳಾದ ದೇವರುಗಳು ಪ್ರಭುವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ತುತಿಸಿದರು।

Verse 46

कृत्तिका पावकस्त्वन्यमातरो गिरिजा तथा । द्वितीयजन्मनि गुहस्यैते उत्पत्तिहेतवः ॥ २५.४६ ॥

ಕೃತ್ತಿಕೆಗಳು, ಪಾವಕ (ಅಗ್ನಿ), ಇತರ ಮಾತೃಗಳು ಹಾಗೂ ಗಿರಿಜಾ (ಪಾರ್ವತಿ)—ಇವೆಯೇ ಗುಹನ ದ್ವಿತೀಯ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಹೇತುವುಗಳು।

Verse 47

एवमेतत् तवाख्यातं पृच्छतः पार्थिवोत्तम । आत्मविद्यामृतं गुह्यमहङ्कारस्य सम्भवः ॥ २५.४७ ॥

ಹೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜನೇ, ನೀನು ಕೇಳಿದುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ—ಆತ್ಮವಿದ್ಯೆಯ ಗುಹ್ಯ ಅಮೃತ, ಅಂದರೆ ಅಹಂಕಾರದ ಸಂಭವ।

Verse 48

स्वयं स्कन्दो महादेवः सर्वपापप्रणाशनः । तस्य षष्ठीं तिथिं प्रादादभिषेके पितामहः ॥ २५.४८ ॥

ಸ್ವಯಂ ಸ್ಕಂದನೇ ಮಹಾದೇವನು, ಸರ್ವ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು. ಅವನ ಅಭಿಷೇಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಿತಾಮಹನು ಅವನಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಷಷ್ಠೀ ತಿಥಿಯನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು.

Verse 49

एतां फलाशनो यस्तु क्षयेन्नियतमानसः । अपुत्रोऽपि लभेत् पुत्रानधनोऽपि धनं लभेत् । यं यमिच्छेत मनसा तं तं लभति मानवः ॥ २५.४९ ॥

ಯಾರು ಫಲಾಹಾರದಿಂದ, ನಿಯತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಅಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರೂ ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅಧನರಾಗಿದ್ದರೂ ಧನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏನು ಬಯಸಿದರೂ ಮಾನವನು ಅದನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 50

यश्चैतत् पठति स्तोत्रं कार्त्तिकेयस्य मानवः । तस्य गेहे कुमाराणां क्षेमारोग्यं भविष्यति ॥ २५.५० ॥

ಯಾರು ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇಯನ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.