Adhyaya 25: The Birth of Ahaṅkāra as Guha/Skanda and His Appointment as Divine Commander

Verse 1

प्रजापाल उवाच । अहंकारात् कथं जज्ञे कार्त्तिकेयो द्विजोत्तम । एतन्मे संशयं छिन्धि पृच्छतो वै महामुने ॥ २५.१ ॥

પ્રજાપાલ બોલ્યા—હે દ્વિજોત્તમ, અહંકારમાંથી કાર્ત્તિકેય કેવી રીતે જન્મ્યો? હે મહામુને, પૂછનાર મારા આ સંશયને દૂર કરો.

Verse 2

महातपा उवाच । सर्वेषामेव तत्त्वानां यः परः पुरुषः स्मृतः । तस्मादव्यक्तमुत्पन्नं तत्त्वादि त्रिविधं तु तत् ॥ २५.२ ॥

મહાતપા બોલ્યા—સર્વ તત્ત્વોથી પર જે પરમ પુરુષ સ્મૃત છે; તેમાંથી અવ્યક્ત ઉત્પન્ન થયું, અને તત્ત્વાદિ તે મૂળ વર્ગ ત્રિવિધ કહેવાયો છે.

Verse 3

पुरुषाव्यक्तयोर्मध्ये महत्त्वं समपद्यत । स चाहङ्कार इत्युक्तो यो महान् समुदाहृतः ॥ २५.३ ॥

પુરુષ અને અવ્યક્ત વચ્ચે મહત્તત્ત્વ ઉત્પન્ન થાય છે; એ જ તત્ત્વને ‘અહંકાર’ કહે છે અને તેને જ ‘મહાન્’ તરીકે પણ વર્ણવે છે।

Verse 4

पुरुषो विष्णुरित्युक्तः शिवो वा नामतः स्मृतः । अव्यक्तं तु उमा देवी श्रीर्वा पद्मनिभेक्षणा ॥ २५.४ ॥

‘પુરુષ’ને વિષ્ણુ કહેવામાં આવ્યો છે અને નામથી તેને શિવ તરીકે પણ સ્મરવામાં આવે છે; અને ‘અવ્યક્ત’ તો દેવી ઉમા છે, અથવા કમળ-નેત્રા શ્રી છે।

Verse 5

तत्संयोगादहंकारः स च सेनापतिर्गुहः । तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि शृणु राजन् महामते ॥ २५.५ ॥

તે સંયોગથી અહંકાર ઉત્પન્ન થાય છે, અને તે દેવસેનાપતિ ગુહ સાથે સંબદ્ધ છે; તેની ઉત્પત્તિ હું કહું છું—હે મહામતિ રાજન, સાંભળો।

Verse 6

आद्यो नारायणो देवस्तस्माद् ब्रह्मा ततोऽभवत् । अतः स्वयम्भुवश्चान्ये मरीच्याद्यार्कसम्भवाः ॥ २५.६ ॥

આદિ દેવ નારાયણ છે; તેમના પરથી બ્રહ્મા ઉત્પન્ન થયા. ત્યારપછી સ્વાયંભુવ મનુ અને મરીચિ આદિ અન્ય પણ—અર્ક (સૂર્ય)માંથી જન્મેલા—ઉદ્ભવ્યા।

Verse 7

तेष्वारभ्य सुरा दैत्या गन्धर्वा मानुषाः खगाः । पशवः सर्वभूतानि सृष्टिरेषा प्रकीर्तिता ॥ २५.७ ॥

તેમનાથી આરંભ કરીને દેવો, દૈત્યો, ગંધર્વો, મનુષ્યો, પક્ષીઓ, પશુઓ અને સર્વ ભૂતો—આ સૃષ્ટિ આ રીતે કીર્તિત થઈ છે।

Verse 8

सृष्ट्यां विस्तारितायां तु देवदैत्याः महाबलाः । सापत्न्यं भावमास्थाय युयुधुर्विजिगीषवः ॥ २५.८ ॥

સૃષ્ટિ વિસ્તરતાં મહાબલી દેવો અને દૈત્યો સ્પર્ધાભાવ ધારણ કરીને વિજયની ઇચ્છાથી પરસ્પર યુદ્ધ કરવા લાગ્યા।

Verse 9

दैत्यानां बलिनः सन्ति नायका युद्धदुर्मदाः । हिरण्यकशिपुः पूर्वं हिरण्याक्षो महाबलः । विप्रचित्तिर्विचित्तिश्च भीमाक्षः क्रौञ्च एव च ॥ २५.९ ॥

દૈત્યોમાં યુદ્ધમાં દુરમદ એવા અનેક બલવાન નાયકો છે—પ્રથમ હિરણ્યકશિપુ, પછી મહાબલી હિરણ્યાક્ષ; તેમજ વિપ્રચિત્તિ, વિચિત્તિ, ભીમાક્ષ અને ક્રૌંચ પણ।

Verse 10

एतेऽतिबलिनः शूरा देवसैन्यं महामृधे । अनारतं सितैर्बाणैर्जयन्तेऽनुदिनं मृधे ॥ २५.१० ॥

આ અતિબલવાન શૂરવીરો મહાયુદ્ધમાં શ્વેત બાણોથી અવિરત, દિનપ્રતિદિન, દેવસેનાને સમરમાં પરાજિત કરતા રહે છે।

Verse 11

तेषां पराजयं दृष्ट्वा देवानां तु बृहस्पतिः । उवाच हीनं वः सैन्यं नायकेन विना सुराः ॥ २५.११ ॥

દેવોની પરાજય જોઈ બૃહસ્પતિએ કહ્યું—“હે સુરો, નાયક વિના તમારી સેના હીન અને અધૂરી છે.”

Verse 12

एकेनेन्द्रेण दिव्यं तु सैन्यं पातुं न शक्यते । अतः सेनापतिं किञ्चिदन्वेषयत माचिरम् ॥ २५.१२ ॥

માત્ર ઇન્દ્ર એકલા દ્વારા દિવ્ય સેનાનું રક્ષણ શક્ય નથી; તેથી વિલંબ કર્યા વિના યોગ્ય સેનાપતિ શોધો।

Verse 13

एवमुक्तास्ततो देवा जग्मुर्लोकपितामहम् । सेनापतिं च नो देहि वाक्यमूचुः ससम्भ्रमम् ॥ २५.१३ ॥

આ રીતે કહ્યા પછી દેવો લોકપિતામહ બ્રહ્મા પાસે ગયા અને ઉતાવળથી બોલ્યા—“અમને એક સેનાપતિ આપો.”

Verse 14

ततो दध्यौ चतुर्वक्त्रः किमेषां क्रियते मया । ब्रह्मा । अथ चिन्तयामास रुद्रं प्रति मनोगतम् ॥ २५.१४ ॥

ત્યારે ચતુર્મુખ બ્રહ્માએ વિચાર્યું—“એમના માટે હું શું કરું?” પછી પોતાના મનોગતને રુદ્ર તરફ દોરી ચિંતન કર્યું.

Verse 15

ततो देवाः सगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । ब्रह्माणं पुरतः कृत्वा जग्मुः कैलासपर्वतम् ॥ २५.१५ ॥

પછી દેવો ગંધર્વો સહિત, ઋષિઓ તથા સિદ્ધ-ચારણો સાથે, બ્રહ્માને આગળ રાખીને કૈલાસ પર્વત તરફ ગયા.

Verse 16

तत्र दृष्ट्वा महादेवं शिवं पशुपतिं विभुम् । तुष्टवुर्विविधैस्तोत्रैः शक्राद्यास्त्रिदिवौकसः ॥ २५.१६ ॥

ત્યાં મહાદેવ—શિવ, પશુપતિ, સર્વવ્યાપી પ્રભુ—ને જોઈને, શક્ર (ઇન્દ્ર) આદિ ત્રિદિવવાસી દેવોએ વિવિધ સ્તોત્રોથી સ્તુતિ કરી.

Verse 17

देवा ऊचुः । नमाम सर्वे शरणार्थिनो वयं महेश्वरं त्र्यम्बकभूतभावनम् । उमापते विश्वपते मरुत्पते जगत्पते शङ्कर पाहि नः स्वयम् ॥ २५.१७ ॥

દેવોએ કહ્યું—શરણાર્થી એવા અમે સૌ મહેશ્વર ત્ર્યંબક, ભૂતભાવનને નમસ્કાર કરીએ છીએ. હે ઉમાપતે, વિશ્વપતે, મરુત્પતે, જગત્પતે—હે શંકર, તમે સ્વયં અમારી રક્ષા કરો.

Verse 18

जटाकलापाग्रशशाङ्कदीधिति-प्रकाशिताशेषजगत्त्रयामल । त्रिशूलपाणे पुरुषोत्तमाच्युत प्रपाहि दैत्याच्च जगत्त्रयोदरे ॥ २५.१८ ॥

હે ત્રિશૂલધારી પુરુષોત્તમ અચ્યુત! જેમની જટાઓના શિખરે ચંદ્રકિરણો ઝળહળે છે અને જેમના પ્રકાશથી ત્રિલોક પવિત્ર થાય છે—ત્રિલોકના ગર્ભમાં રહેલા દૈત્યથી અમને રક્ષા કરો।

Verse 19

त्वमादिदेवः पुरुषोत्तमो हरिर्भवो महेशस्त्रिपुरान्तको विभुः । भगाक्षिहा दैत्यरिपुः पुरातनो वृषध्वजः पाहि सुरोत्तमोत्तम ॥ २५.१९ ॥

તમે જ આદિદેવ—પુરુષોત્તમ હરિ, ભવ, મહેશ, ત્રિપુરાંતક વિભુ; ભગનું નેત્ર હરણ કરનાર, પ્રાચીન દૈત્યશત્રુ, વૃષધ્વજ. હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠતમ, અમને રક્ષા કરો।

Verse 20

गिरीशजानाथ गिरिप्रियाप्रिय प्रभो समस्तामरलोकपूजित । गणेश भूतेश शिवाक्षयाव्यय प्रपाहि नो दैत्यवरान्तकाच्युत ॥ २५.२० ॥

હે ગિરીશજના નાથ, હે પ્રભુ! ગિરિપ્રિયા (પાર્વતી)ના પ્રિય-અપ્રિય, સર્વ અમરલોકોથી પૂજિત. હે ગણેશ, ભૂતેશ, શિવ, અક્ષય-અવ્યય! હે દૈત્યવરાંતક અચ્યુત, અમને રક્ષા કરો।

Verse 21

पृथ्व्यादितत्त्वेषु भवान् प्रतिष्ठितो ध्वनिस्वरूपो गगने विशेषतः । वायौ द्विधा तेजसि च त्रिधा जले चतुः क्षितौ पञ्चगुणः प्रपाहि नः ॥ २५.२१ ॥

તમે પૃથ્વી વગેરે તત્ત્વોમાં પ્રતિષ્ઠિત છો; વિશેષ કરીને આકાશમાં તમે ધ્વનિસ્વરૂપ છો. વાયુમાં દ્વિવિધ, તેજમાં ત્રિવિધ, જળમાં ચતુર્વિધ અને પૃથ્વીમાં પંચગુણ—અમને રક્ષા કરો।

Verse 22

अग्निस्वरूपोऽसि तरौ तथोपले सत्त्वस्वरूपोऽसि तथा जलेष्वपि । तेजःस्वरूपो भगवान् महेश्वरः प्रपाहि नो दैत्यगणार्दितान् हर ॥ २५.२२ ॥

તમે વૃક્ષમાં અને પથ્થરમાં અગ્નિસ્વરૂપ છો; જળોમાં પણ તમે સત્ત્વસ્વરૂપ છો. તેજઃસ્વરૂપ ભગવાન મહેશ્વર! હે હર, દૈત્યગણોથી પીડિત અમને રક્ષા કરો।

Verse 23

नासीद्यदा अकाण्डमिदं त्रिलोचन प्रभाकरेंद्रद्रविणाधिपाः कुतः । तदा भवान् एव विरुद्धलोचन प्रमाणबाधादिविवर्जितः स्थितः ॥ २५.२३ ॥

જ્યારે આ જગત્-પ્રપંચ સર્વથા અસ્તિત્વમાં ન હતો, હે ત્રિલોચન, ત્યારે સૂર્ય, ઇન્દ્ર અને ધનાધિપતિ કુબેર ક્યાંથી હોત? તે સમયે, હે વિશિષ્ટ નેત્રવાળા, માત્ર તમે જ પ્રમાણ-બાધા વગેરે દોષોથી રહિત રહી સ્થિત હતા।

Verse 24

कपालमालिन् शशिखण्डशेखर श्मशानवासिन् सितभस्मगुण्ठित । फणीन्द्रसंवीततनॊऽन्तकापह प्रपाहि नो दक्षधिया सुरेश्वर ॥ २५.२४ ॥

હે કપાલમાલિન, ચંદ્રકલાશેખર, શ્મશાનવાસી, શ્વેત ભસ્મથી આવૃત; નાગરાજથી વેષ્ટિત દેહવાળા, મૃત્યુભય હરણારા—હે સુરેશ્વર, સદ્બુદ્ધિથી અમારું રક્ષણ કરો।

Verse 25

भवान् पुमान् शक्तिरियं गिरेः सुता सर्वाङ्गरूपा भगवंस्तथा त्वयि । त्रिशूलरूपेण जगत्त्रयं करे स्थितं त्रिनेत्रेषु मखाग्नयस्त्रयः ॥ २५.२५ ॥

તમે પુરુષ-તત્ત્વ છો; આ શક્તિ ગિરિસુતા, સર્વાંગરূপા છે; અને હે ભગવન, તે તમામાં જ નિવાસ કરે છે। ત્રિશૂલરૂપે તમારા હાથે ત્રિલોક સ્થિત છે, અને તમારા ત્રિનેત્રોમાં ત્રણ યજ્ઞાગ્નિઓ પ્રતિષ્ઠિત છે।

Verse 26

जटास्वरूपेण समस्तसागराः कुलाचलाः सिन्धुवहाश्च सर्वशः । शशी परं ज्ञानमिदं तव स्थितं न देव पश्यन्ति कुदृष्टयो जनाः ॥ २५.२६ ॥

તમારા જટારૂપમાં સર્વ સમુદ્રો, પર્વતમાળાઓ અને નદીઓ વહન કરનાર પ્રવાહો સર્વત્ર સ્થિત છે। હે દેવ, આ પરમ જ્ઞાન તમામાં જ સ્થિત છે; પરંતુ કুদૃષ્ટિવાળા લોકો તેને નથી જોતા।

Verse 27

नारायणस्त्वं जगतां समुद्भवस् तथा भवः सैव चतुर्मुखो भवान् । सत्त्वादिभेदेन तथाग्निभेदतो युगादिभेदेन च संस्थितस्त्रिधा ॥ २५.२७ ॥

તમે જ નારાયણ છો, જગતોના ઉદ્ભવનું કારણ; તેમજ તમે જ ભવ (શિવ) છો અને તમે જ ચતુર્મુખ (બ્રહ્મા) છો। સત્ત્વાદિ ગુણભેદથી, અગ્નિભેદથી અને યુગાદિ વિભાગથી તમે ત્રિવિધ રૂપે સ્થિત છો।

Verse 28

भवन्तमेतॆ सुरनायकाः प्रभो भवार्थिनोऽन्यस्य वदन्ति तोषयन् । यतस्ततो नो भव भूतिभूषण प्रपाहि विश्वेश्वर रुद्र ते नमः ॥ २५.२८ ॥

હે પ્રભુ! દેવોના નાયકો કલ્યાણ ઇચ્છીને તમને જ—બીજાને નહીં—પ્રસન્ન કરવા માટે સ્તુતિ કરે છે. તેથી હે ભવ, ભસ્મભૂષણ! સર્વ રીતે અમારી રક્ષા કરો; હે વિશ્વેશ્વર રુદ્ર! તમને નમસ્કાર।

Verse 29

महातपा उवाच । एवं स्तुतस्तदा देवो रुद्रः पशुपतिः सुरैः । उवाच देवानव्यग्रः किं कार्यं ब्रूत मा चिरम् ॥ २५.२९ ॥

મહાતપા બોલ્યા—તે સમયે દેવોએ આ રીતે સ્તુતિ કરતાં દેવ રુદ્ર—પશુપતિ—અવ્યગ્ર થઈ દેવોને કહ્યું: “શું કાર્ય છે? કહો, વિલંબ ન કરો।”

Verse 30

देवा ऊचुः । सेनापतिं नो देवेश देहि दैत्यवधाय वै । देवानां ब्रह्ममुख्यानामेतदेव हितं भवेत् ॥ २५.३० ॥

દેવોએ કહ્યું—હે દેવેશ! દૈત્યવધ માટે અમને નિશ્ચયે એક સેનાપતિ આપો. બ્રહ્મા-મુખ્યા દેવો માટે આ જ હિતકારક થશે।

Verse 31

रुद्र उवाच । ददामि सेनानाथं वो देवा भवत विज्वराः । भविष्य्यमस्ति पौराणं योगादीनामचिन्तयन् ॥ २५.३१ ॥

રુદ્ર બોલ્યા—હે દેવો! હું તમને સેનાઓનો નાથ આપું છું; તમે ક્લેશથી મુક્ત થાઓ. ભવિષ્યમાં યોગ વગેરેનું ચિંતન કરતાં આ વિષયનો એક પૌરાણિક વર્ણન પણ થશે।

Verse 32

एवमुक्त्वा हरो देवान् विसृज्य स्वाङ्गसंस्थिताम् । शक्तिं संक्षोभयामास पुत्रहेतोः परंतप ॥ २५.३२ ॥

આમ કહી હરએ દેવોને વિદાય આપ્યા અને પછી પુત્રપ્રાપ્તિના હેતુથી પોતાના અંગમાં સ્થિત શક્તિને ઉદ્દીપ્ત/ઉદ્વેલિત કરી, હે શત્રુતાપક!

Verse 33

तस्य क्षोभयतः शक्तिं ज्वलनार्कसमप्रभः । कुमारः सहजां शक्तिं बिभ्रज्ज्ञानैकशालिनीम् ॥ २५.३३ ॥

તે શક્તિને ઉદ્દીપિત કરતાં, અગ્નિ અને સૂર્ય સમ તેજસ્વી કુમારે જન્મજાત, માત્ર જ્ઞાનથી યુક્ત શક્તિ ધારણ કરી।

Verse 34

उत्पत्तिस्तस्य राजेन्द्र बहुरूपा व्यवस्थिताः । मन्वन्तरेष्वनेकेषु देवसेनापतिः किल ॥ २५.३४ ॥

હે રાજેન્દ્ર! તેની ઉત્પત્તિ અનેક રૂપોમાં સ્થાપિત છે; અને અનેક મન્વંતરોમાં તે દેવસેનાનો સેનાપતિ કહેવાય છે।

Verse 35

योऽसौ शरीरगो देवः अहंकार इति कीर्तितः । प्रयोजनवशाद् देवः सैव सेनापतिर्विभो ॥ २५.३५ ॥

શરીરમાં રહેલું જે દૈવી તત્ત્વ છે તે ‘અહંકાર’ તરીકે કીર્તિત છે. પોતાના કાર્યપ્રયોજનથી, હે વિભો, એ જ (ઇન્દ્રિયોનું) સેનાપતિ બને છે।

Verse 36

तस्मिन् जाते स्वयं ब्रह्मा सर्वदैवैः समन्वितः । पूजयामास देवेशं शिवं पशुपतिं तदा ॥ २५.३६ ॥

જ્યારે તે બન્યું, ત્યારે સ્વયં બ્રહ્મા સર્વ દેવતાઓ સાથે દેવેશ શિવ—પશુપતિ—ની ત્યારે પૂજા કરવા લાગ્યા।

Verse 37

सर्वैश्च देवै ऋषिभिश्च सिद्धैः सेनापतिर्वरदानेन तेन । आप्यायितः सोऽपि सुरानुवाच सखायार्थं क्रडने कार्यमेव ॥ २५.३७ ॥

તે વરદાનથી સર્વ દેવો, ઋષિઓ અને સિદ્ધોએ સેનાપતિનું સન્માન કર્યું; તેથી તે પુષ્ટ થયો. પછી તેણે દેવોને કહ્યું—“મિત્રના હિત માટે, આ ક્રીડા-સ્પર્ધામાં કાર્ય અવશ્ય કરવું જોઈએ।”

Verse 38

श्रुत्वा वचस्तस्य महानुभावो महादेवो वाक्यमिदं जगाद । ददामि ते क्रीडनकं तु कुक्कुटं तथानुगौ शाखविशाखसंज्ञौ । कुमार भूतग्रहणायको भवान् भवस्व देवेश्वर सेनयापतिः ॥ २५.३८ ॥

તેનાં વચનો સાંભળી મહાનુભાવ મહાદેવે કહ્યું— “હું તને ક્રીડનક રૂપે એક કુક્કુટ આપું છું અને ‘શાખ’ તથા ‘વિશાખ’ નામના બે અનુચરો પણ. હે કુમાર, તું ભૂતગણોનો નાયક અને દેવેશ્વરની સેના નો સેનાપતિ બન.”

Verse 39

एवमुक्त्वा ततो देवः सर्वे देवाश्च पार्थिव । तुष्टुवुर्वाग्भिरिष्टाभिः स्कन्दं सेनापतिं तदा ॥ २५.३९ ॥

આ રીતે કહીને, હે રાજન, ત્યારબાદ તે દેવ અને સર્વ દેવતાઓએ પણ તે સમયે સેનાપતિ સ્કંદની પ્રિય તથા શ્રદ્ધાભર્યા વચનો દ્વારા સ્તુતિ કરી।

Verse 40

देवा ऊचुः । भवस्व देवसेनानीर्महेश्वरसुत प्रभो । षण्मुख स्कन्द विश्वेश कुक्कुटध्वज पावके ॥ २५.४० ॥

દેવોએ કહ્યું— “હે પ્રભુ, મહેશ્વરપુત્ર! તું દેવસેનાઓનો સેનાની બન. હે ષણ્મુખ સ્કંદ, વિશ્વેશ, કુક્કુટધ્વજ, હે પાવક!”

Verse 41

कम्पितारे कुमारेश स्कन्द बालग्रहानुग । जितारे क्रौञ्चविध्वंस कृत्तिकासुत मातृर्ज ॥ २५.४१ ॥

હે સ્કંદ, કુમારેશ! બાલગ્રહોના અનુચરોને કંપાવનાર; હે વિજયી, ક્રૌંચનો વિનાશ કરનાર; હે કૃત્તિકાસુત, માતૃગણથી જનિત—તમને નમસ્કાર।

Verse 42

भूतग्रहपतिश्रेष्ठ पावकि प्रियदर्शन । महाभूतपतेः पुत्र त्रिलोचन नमोऽस्तु ते ॥ २५.४२ ॥

હે ભૂતગ્રહપતિઓમાં શ્રેષ્ઠ! હે પાવકી, પ્રિયદર્શન! હે મહાભૂતપતિના પુત્ર, હે ત્રિલોચન—તમને નમસ્કાર।

Verse 43

एवं स्तुतस्तदा देवैर्ववर्ध भवानन्दनः । द्वादशादित्यसंकाशो बभूवाद्भुतदर्शनः । त्रैलोक्यमपि तत्तेजस्तापयामास पार्थिव ॥ २५.४३ ॥

તે સમયે દેવોએ સ્તુતિ કરતાં ભવાનન્દન વધ્યો. બાર સૂર્ય સમાન તેજસ્વી બની તે અદ્ભુત દર્શન થયો. હે રાજન, તે તેજે ત્રિલોકને પણ તપાવી દીધું।

Verse 44

प्रजापाल उवाच । कथं तं कृत्तिकापुत्रमुक्तवन्तः सुरं गुरुम् । कथं च पावकिरसौ कथं वा मातृनन्दनः ॥ २५.४४ ॥

પ્રજાપાલ બોલ્યા—કૃત્તિકાપુત્ર એવા દેવગુરુને તેમણે કેવી રીતે સંબોધ્યો? અને તે ‘પાવકિર’ કેવી રીતે કહેવાય છે? અથવા ‘માતૃનન્દન’ નામે કેવી રીતે પ્રસિદ્ધ છે?

Verse 45

महातपा उवाच । आदिमन्वन्तरे देव उत्पत्तिर्या मयोदिता । परोक्षदर्शिभिर्देवैरेवमेव स्तुतः प्रभुः ॥ २५.४५ ॥

મહાતપા બોલ્યા—હે દેવ, આદિ મન્વંતરમાં મેં કહેલી ઉત્પત્તિની કથા મુજબ જ, પરોક્ષદર્શી દેવોએ પ્રભુની તેવી જ સ્તુતિ કરી હતી।

Verse 46

कृत्तिका पावकस्त्वन्यमातरो गिरिजा तथा । द्वितीयजन्मनि गुहस्यैते उत्पत्तिहेतवः ॥ २५.४६ ॥

કૃત્તિકા, પાવક (અગ્નિ), અન્ય માતાઓ અને ગિરિજા (પાર્વતી)—આ બધાં ગুহના દ્વિતીય જન્મના ઉત્પત્તિહેતુ છે।

Verse 47

एवमेतत् तवाख्यातं पृच्छतः पार्थिवोत्तम । आत्मविद्यामृतं गुह्यमहङ्कारस्य सम्भवः ॥ २५.४७ ॥

હે શ્રેષ્ઠ રાજન, તું પૂછ્યું તેથી આ રીતે કહેલું—આત્મવિદ્યાનું ગુપ્ત અમૃત, એટલે અહંકારનો સંભવ।

Verse 48

स्वयं स्कन्दो महादेवः सर्वपापप्रणाशनः । तस्य षष्ठीं तिथिं प्रादादभिषेके पितामहः ॥ २५.४८ ॥

સ્વયં સ્કંદ જ મહાદેવ છે, સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર. તેના અભિષેક સમયે પિતામહે તેને પવિત્ર ષષ્ઠી તિથિ અર્પી હતી.

Verse 49

एतां फलाशनो यस्तु क्षयेन्नियतमानसः । अपुत्रोऽपि लभेत् पुत्रानधनोऽपि धनं लभेत् । यं यमिच्छेत मनसा तं तं लभति मानवः ॥ २५.४९ ॥

જે કોઈ ફળાહાર કરીને અને નિયત મનથી આ વ્રત પૂર્ણ કરે છે, તે નિઃસંતાન હોવા છતાં પુત્રો પામે છે અને નિર્ધન હોવા છતાં ધન પામે છે. મનમાં જે ઇચ્છે તે જ મનુષ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 50

यश्चैतत् पठति स्तोत्रं कार्त्तिकेयस्य मानवः । तस्य गेहे कुमाराणां क्षेमारोग्यं भविष्यति ॥ २५.५० ॥

જે મનુષ્ય કાર્ત્તિકેયનું આ સ્તોત્ર પાઠ કરે છે, તેના ઘરમાં બાળકોનું કલ્યાણ અને આરોગ્ય રહેશે.