Adhyaya 174: The Sanctifying Power of River Confluences: Release from the Preta-State and the Rite of Śravaṇa Dvādaśī with Vāmana Worship

Verse 1

श्रीवराह उवाच॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि महापातकनाशनम्॥ सङ्गमस्य प्रभावं हि पापिनामपि मुक्तिदम्॥

श्रीवराह उवाच। पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि महापातकनाशनम्। सङ्गमस्य प्रभावं हि पापिनामपि मुक्तिदम्॥

Verse 2

अत्रैव श्रूयते पूर्वं ब्राह्मणः संशितव्रतः॥ महानामेति विख्यातः स्थितोऽसौ वनमाश्रितः॥

अत्रैव पूर्वश्रुतिः—संशितव्रतो ब्राह्मणो महानामेति विख्यातः, वनमाश्रित्य तत्रैव स्थितवान्।

Verse 3

स्वाध्याययुक्तो होमे च नित्ययुक्तः स योगवित्॥ जपहोमपरो नित्यं स्वकालं क्षपते च सः॥

सः स्वाध्याययुक्तो होमे च नित्ययुक्तो योगवित्; जपहोमपरः सदा स्वकालं यथाविधि क्षपयति स्म।

Verse 4

एवं कर्माणि कुर्वन्स ब्रह्मलोकजिगीषया॥ बहून्यब्दान्यतीतानि ब्राह्मणस्य वने तदा॥

एवं कर्माणि कुर्वन् ब्रह्मलोकजिगीषया तदा वने ब्राह्मणस्य बहून्यब्दानि व्यतीतानि।

Verse 5

तस्य बुद्धिरियं जाता तीर्थाभिगमनं प्रति॥ पुनस्तीर्थजलैरेतत्क्षालयामि कलेवरम्॥

तस्य तीर्थाभिगमनं प्रति बुद्धिरुत्पन्ना—‘पुनस्तीर्थजलैरेतत् कलेवरं क्षालयामि’ इति।

Verse 6

प्रयातो विधिवत्साक्षात् सूर्यस्योदयणं प्रति ॥ असिकुण्डादितः कृत्वा दक्षिणां कोटिकां ततः

स विधिवत् प्रयातः साक्षात् सूर्यस्योदयस्थानं प्रति; असिकुण्डादितः आरभ्य ततः दक्षिणां कोटिकां चकार।

Verse 7

तथा चोत्तरकोट्यां तु तथा मन्माथुरं च यत् ॥ क्रमेण सर्वतीर्थानि स्नात्वा मामपि पुष्करम्

तथा चोत्तरकोट्यां तु तथा मन्माथुरं च यत्। क्रमेण सर्वतीर्थानि स्नात्वा मामपि पुष्करम्॥

Verse 8

गत्वा सर्वाणि तीर्थानि स्नात्वा पूतो भवाम्यहम् ॥ इति कृत्वा मथुराया निर्जगामाथ स द्विजः

गत्वा सर्वाणि तीर्थानि स्नात्वा पूतो भवाम्यहम्। इति कृत्वा मथुराया निर्जगामाथ स द्विजः॥

Verse 9

कृतपूजानमस्कारः अध्वानं प्रत्यपद्यत ॥ अध्वप्रपन्नो ह्यदृशत्पञ्चप्रेतान्सुभीषणान्

कृतपूजानमस्कारः अध्वानं प्रत्यपद्यत। अध्वप्रपन्नो ह्यदृशत्पञ्चप्रेतान्सुभीषणान्॥

Verse 10

ईषदुत्त्रस्तहृदयस्तिष्ठदुन्मील्य चक्षुषी ॥ आलम्ब्य स ततो धैर्यं त्रासमुत्सृज्य दूरतः

ईषदुत्त्रस्तहृदयस्तिष्ठदुन्मील्य चक्षुषी। आलम्ब्य स ततो धैर्यं त्रासमुत्सृज्य दूरतः॥

Verse 11

पप्रच्छ मधुरालापः के यूयं रौद्रमूर्त्तयः ॥ भवन्तः कर्मणा केन दुष्कृतेन भयावहाः

पप्रच्छ मधुरालापः के यूयं रौद्रमूर्त्तयः। भवन्तः कर्मणा केन दुष्कृतेन भयावहाः॥

Verse 12

एकस्थानात्सदा यूयं प्रस्थिताः कुत्र वा सदा ॥ प्रेता ऊचुः ॥ क्षुत्पिपासातुरा नित्यं बहुदुःखसमन्विताः

एकस्थानात् सदा यूयं प्रस्थिताः कुत्र वा सदा? प्रेता ऊचुः—वयं नित्यं क्षुत्पिपासातुराः, बहुदुःखसमन्विताः।

Verse 13

दुर्बुद्ध्या च वृताः सर्वे हीनज्ञानाः विचेतसः ॥ न जानीमो दिशं काचिद्विदिशं चापि चाध्वनि

दुर्बुद्ध्या च वृताः सर्वे हीनज्ञानाः विचेतसः। न जानीमो दिशं काचिद् विदिशं चापि चाध्वनि॥

Verse 14

नान्तरिक्षं महीम् चापि जानीमो दिवसं तथा ॥ यदेतद्दुःखमापन्नं सुखोदर्कफलं भवेत्

नान्तरिक्षं महीं चापि जानीमो दिवसं तथा। यदेतद् दुःखमापन्नं सुखोदर्कफलं भवेत्॥

Verse 15

अप्रकाममिदं भाति भास्करोदयणं प्रति ॥ अहं पर्युषितो नाम परः सूचिमुखस्ततः

अप्रकाममिदं भाति भास्करोदयणं प्रति। अहं पर्युषितो नाम परः सूचिमुखस्ततः॥

Verse 16

शीघ्रगो रोधकश्चैव पञ्चमो लेखकस्तथा ॥ ब्राह्मण उवाच ॥ प्रेतानां कर्मजातानां नाम्नां वै सम्भवः कुतः

शीघ्रगो रोधकश्चैव पञ्चमो लेखकस्तथा। ब्राह्मण उवाच—प्रेतानां कर्मजातानां नाम्नां वै सम्भवः कुतः॥

Verse 17

किं तत्कारणमेतद्धि यूयं सर्वे सनामकाः ॥ प्रेत उवाच ॥ अहं स्वादु सदाश्नामि दद्मि पर्युषितं द्विजे

किं कारणमेतद् यत् यूयं सर्वे सनामकाः? प्रेत उवाच—अहं सदा स्वादु भुञ्जे, द्विजाय तु पर्युषितमन्नं ददामि।

Verse 18

एतत्कारणमुद्दिश्य नाम पर्युषितं द्विज ॥ सूचिता बहवोऽनेन विप्राश्चान्नादिकाङ्क्षिणः

एतत्कारणमुद्दिश्य, हे द्विज, मम नाम ‘पर्युषित’ इति। अनेन बहवो विप्राः अन्नादिकाङ्क्षिणो मोहिताः/वञ्चिताः।

Verse 19

एतत्कारणमुद्दिश्य शीघ्रगस्तेन शोच्यते ॥ एको गृहस्य मध्ये तु भुङ्क्ते द्विजभयेन हि

एतत्कारणमुद्दिश्य स ‘शीघ्रग’ इति शोच्यते; द्विजभयेन हि स गृहस्य मध्ये एक एव भुङ्क्ते।

Verse 20

समारुह्योद्विग्नमना रोधकस्तेन शोच्यते ॥ मौनेनापि स्थितो नित्यं याचितोऽपि लिखेन्महीम्

समारुह्य उद्विग्नमना स ‘रोधक’ इति शोच्यते। मौनेनापि नित्यं स्थितः, याचितोऽपि महीम् एव लिखेत्/रेखां कुर्यात्।

Verse 21

अस्माकमपि पापिष्ठो लेखकस्तेन नाम वै ॥ मदेन लेखकॊ याति रोधकस्तु ह्यवाक्छिराः

अस्माकमपि मध्ये पापिष्ठो ‘लेखक’ इति नामवान्। मदेन लेखकः प्रवर्तते, रोधकस्तु अवाक्शिराः (अधोमुखः) चरति।

Verse 22

शीघ्रगः पङ्गुतां प्राप्तः परं सूचिमुखस्ततः ॥ उषितः केवलग्रीवो लम्बौष्ठो वै महोदरः

शीघ्रगः पङ्गुतां प्राप्तः; ततः परं सूचिमुखो भवति। उषितः केवलग्रीवः, लम्बौष्ठो वै, महोदरश्च।

Verse 23

बृहद्वृषणशुष्काङ्गः पापादेव प्रजायते ॥ एतत्ते सर्वमाख्यातमात्मवृत्तान्त सम्भवम्

बृहद्वृषणशुष्काङ्गः पापादेव प्रजायते। एतत्ते सर्वमाख्यातम्, आत्मवृत्तान्तसम्भवम्।

Verse 24

यदि ते श्रवणे श्रद्धा पृच्छ चान्यद्यदिच्छसि ॥ ब्राह्मण उवाच ॥ ये जीवा भुवि तिष्ठन्ति सर्व आहारजीविनः

यदि ते श्रवणे श्रद्धा, पृच्छ चान्यद्यदिच्छसि। ब्राह्मण उवाच—ये जीवा भुवि तिष्ठन्ति, सर्व आहारजीविनः।

Verse 25

युष्माकमपि चाहारं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ प्रेता ऊचुः ॥ शृणु चाहारमस्माकं सर्वभूतदयापर

युष्माकमपि चाहारं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः। प्रेता ऊचुः—शृणु चाहारमस्माकं, सर्वभूतदयापर।

Verse 26

यच्छ्रुत्वा निन्दसे नित्यं भूयो भूयश्च नित्यशः ॥ श्लेष्ममूत्रपुरीषेण योषितां च समन्ततः

यच्छ्रुत्वा निन्दसे नित्यं भूयो भूयश्च नित्यशः। श्लेष्ममूत्रपुरीषेण योषितां च समन्ततः।

Verse 27

गृहाणि त्यक्तशौचानि प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ बलिमन्त्रविहीनानि दानहीनानि यानि च

येषु गृहेषु शौचाचारः परित्यक्तः, तत्र वै प्रेताः भुञ्जन्ति; विशेषतः यत्र बलिः मन्त्रैर्विहीनः, दानं च न विद्यते।

Verse 28

नित्यं च कलहो यत्र प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ अपात्रे प्रतिदत्तानि विधिहीनानि यानि च ॥ निन्दितानां द्विजातीनां जुगुप्सितकुलोद्भवे

यत्र नित्यं कलहो भवति, तत्र वै प्रेताः भुञ्जन्ति; तथा अपात्रे प्रतिदत्तं, विधिहीनं च, निन्दितानां द्विजातीनां जुगुप्सितकुलोद्भवानां च यद्दत्तं तदपि।

Verse 29

जातानां विहितानां च दुष्कृतं कर्म कुर्वताम् ॥ तेभ्यो दत्तं तदस्माकमुपतिष्ठति भोजने

ये जात्या शास्त्रविहिताश्च सन्तोऽपि दुष्कृतं कर्म कुर्वन्ति, तेषु दत्तं तदस्माकं प्रेतानां भोजने उपतिष्ठति।

Verse 30

एतत्पापतरं चान्यद्भोजनं दुष्टकर्मिणाम् ॥ निर्विण्णाः प्रेतभावेन पृच्छामः सुदृढव्रत

एतदन्यच्च दुष्टकर्मिणां भोजनं पापतरं; प्रेतभावेन निर्विण्णा वयं त्वां पृच्छामः, सुदृढव्रत।

Verse 31

प्रेतो यथा न भवति तथा ब्रूहि तपोधन ॥ ब्राह्मण उवाच ॥ एकरात्रत्रिरात्रेण कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः

यथा प्रेतो न भवति तथा ब्रूहि, तपोधन। ब्राह्मण उवाच—एकरात्रत्रिरात्रेण कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिश्च।

Verse 32

व्रतैरभ्युद्यतः पूतो न प्रेतो जायते नरः ॥ मिष्टान्नपानदाता च सततं श्रद्धयान्वितः

व्रतैः सम्यगभ्युद्यतः शुद्धो नरः प्रेतत्वं न प्राप्नोति। यः श्रद्धया नित्यं मिष्टान्नपानं ददाति स अपि प्रेतो न जायते।

Verse 33

यतीनां पूजको नित्यं न प्रेतो जायते नरः ॥ त्रीणद्भिः पञ्च चैकेन वा प्रतिनित्यं तु पोषयेत्

यतीनां नित्यं पूजकः नरः प्रेतत्वं न प्राप्नोति। प्रतिदिनं तु त्रीणद्भिः पञ्चभिः वा एकेन वा अन्नादिना पोषयेत्।

Verse 34

सर्वभूतदयालुश्च न प्रेतो जायते नरः ॥ देवातिथिषु पूजासु गुरुपूजासु नित्यशः

सर्वभूतेषु दयालुः नरः प्रेतत्वं न प्राप्नोति। यः देवातिथिषु पूजासु गुरुपूजासु च नित्यशः प्रवृत्तः स न प्रेतो जायते।

Verse 35

रतो वै पितृपूजायां न प्रेतो जायते नरः ॥ जितक्रोधो ह्यमात्सर्यस्तृष्णासङ्गविवर्जितः

पितृपूजायां रतः नरः प्रेतत्वं न प्राप्नोति। यः क्रोधं जितवान्, अमात्सर्यः, तृष्णासङ्गविवर्जितश्च स न प्रेतो जायते।

Verse 36

क्षमा-युक्तो दान-शीलो न प्रेतो जायते नरः ॥ एकादशीं सितां कृष्णां सप्तमीं वा चतुर्दशीम् ॥

क्षमायुक्तो दानशीलो नरः प्रेतत्वं न प्राप्नोति। शुक्लपक्षे कृष्णपक्षे वा एकादशीं, अथवा सप्तमीं, अथवा चतुर्दशीं (व्रतं) आचरन् (एवं फलम्)।

Verse 37

देवांश्च वन्दते नित्यं न प्रेतो जायते हि सः ॥ प्रेता ऊचुः ॥ त्वत्तस्तच्छ्रुतमस्माभिर्यो न प्रेतोऽभिजायते ॥

यो देवांश्च नित्यं वन्दते स नूनं प्रेतत्वं न प्राप्नोति। प्रेता ऊचुः—त्वत्तोऽस्माभिः श्रुतं यत् कश्चित् प्रेतो नाभिजायते।

Verse 38

प्रेतस्तु जायते केन तद्वद त्वं महामुने ॥ विप्र उवाच ॥ शूद्रान्नेन तु भुक्तेन ब्राह्मणो म्रियते यदि ॥

प्रेतत्वं केन जायते तद् ब्रूहि महामुने। विप्र उवाच—शूद्रान्नं भुक्त्वा यदि ब्राह्मणो म्रियते।

Verse 39

तेनैव चोदरस्थेन स प्रेतो जायते ध्रुवम् ॥ नग्नकापालिपाषण्डसङ्गतासनभोजनैः ॥

तदेवोदरस्थं तस्य हेतुः; स ध्रुवं प्रेतो जायते। तथा नग्नकापालिपाषण्डसङ्गैः सह आसनभोजनादपि।

Verse 40

मनुष्यः प्रेततां याति स्पर्शेन सुतरां तथा ॥ पूर्वपुण्यं विनश्येत् तु प्रेतो भवति नित्यशः ॥

तादृशस्पर्शेन मनुष्यः प्रेततां अधिकतरं याति। पूर्वपुण्यं विनश्यति, स नित्यं प्रेतो भवति।

Verse 41

पाषण्डाश्रमसंस्थश्च मद्यपः पारदारिकः ॥ वृथा-मांसरतो नित्यं स च प्रेतोऽभिजायते ॥

पाषण्डाश्रमसंस्थो मद्यपः पारदारिकः। वृथा-मांसरतो नित्यं स च प्रेतोऽभिजायते।

Verse 42

देवस्वं ब्राह्मणस्वं च गुरोर्द्रव्यं हरेत्तु यः ॥ कन्यां ददाति शुल्केन स च प्रेतोऽभिजायते ॥

यो देवस्वं ब्राह्मणस्वं गुरोर्द्रव्यं च हरति, तथा कन्यां शुल्केन ददाति, स अपि प्रेतत्वेनाभिजायते।

Verse 43

मातरं पितरं भ्रातृभगिन्यौ च स्त्रियं सुतम् ॥ अदुष्टान्यस्त्यजेत्सोऽपि प्रेतो भवति च ध्रुवम् ॥

यो मातरं पितरं भ्रातरं भगिनीं स्त्रियं सुतं च निर्दोषान् त्यजति, स अपि ध्रुवं प्रेतो भवति।

Verse 44

अयाज्ययाजनाच्चैव याज्यानां परिवर्जनात् ॥ रतो वा शूद्रसेवायां स प्रेतो जायते नरः ॥

अयाज्यस्य याजनात् याज्यानां च परित्यागात्, अथवा शूद्रसेवायां रतः सन्, नरः प्रेतत्वं प्राप्नोति।

Verse 45

ब्रह्महा च कृतघ्नश्च गोग्घ्नो वै पञ्चपातकी ॥ भूमिकन्यापहर्ता च स प्रेतो जायते नरः ॥

ब्रह्महा कृतघ्नो गोग्घ्नः पञ्चपातकी, भूमेः कन्यायाश्च अपहर्ता—एष नरः प्रेतो जायते।

Verse 46

असद्भ्यः प्रतिगृह्णाति नास्तिकेभ्यो विशेषतः ॥ स पापो जायते प्रेत आहारादिविवर्जितः ॥

योऽसद्भ्यः प्रतिगृह्णाति, नास्तिकेभ्यो विशेषतः, स पापी प्रेतो जायते, आहारादिविवर्जितः।

Verse 47

प्रेताः ऊचुः ॥ ये एतत्कर्म कुर्वन्ति मूढा अधर्मपरायणाः ॥ विरुद्धकारिणः पापास्तेषां काञ्चिद्गतिं वद ॥

प्रेताः ऊचुः—ये एतत्कर्म कुर्वन्ति मूढा अधर्मपरायणाः, विरुद्धाचारिणः पापाः; तेषां काञ्चिद्गतिं वद।

Verse 48

ब्राह्मण उवाच ॥ ये धर्मविमुखा मूढा दयादानविवर्जिताः ॥ तेषां गतिर्भवेदेका मथुरायान्तु सङ्गमे ॥

ब्राह्मण उवाच—ये धर्मविमुखा मूढा दयादानविवर्जिताः, तेषां गतिर्भवेदेका; मथुरायान्तु सङ्गमे।

Verse 49

श्रवणद्वादशीयोगे मासि भाद्रपदे तथा ॥ वामनं तत्र देवं तु पूजयेज्जुहुयात्तथा ॥

श्रवणद्वादशीयोगे भाद्रपदमासि तथा, तत्र वामनं देवं पूजयेत्, जुहुयात् च तथा।

Verse 50

सुवर्णमन्नं वस्त्रं च छत्रोपानत्सुसंयुतम् ॥ तत्र स्नातो पितॄंस्तर्प्य दत्त्वा करकमेव च ॥

सुवर्णम् अन्नं वस्त्रं च छत्रोपानत्सुसंयुतम्; तत्र स्नातः पितॄन् तर्पयित्वा, करकं च दद्यात्।

Verse 51

न ते प्रेता भविष्यन्ति मार्गस्थो यो नमस्यते ॥ विमानवरमारुह्य विष्णुलोकं स गच्छति ॥

न ते प्रेता भविष्यन्ति मार्गस्थो यो नमस्यते; विमानवरमारुह्य स विष्णुलोकं गच्छति।

Verse 52

तत्र तीर्थे नरः स्नातो हृष्टपुष्टो यथाश्रुतः ॥ ध्यातश्च कीर्त्तितो वापि तेन गङ्गावगाहिताः ॥

तत्र तीर्थे नरः स्नातो हृष्टः पुष्टश्च भवति, यथाश्रुतं; ध्यातः कीर्तितो वा स तेन पुण्येन गङ्गास्नानफलमवाप्नोति।

Verse 53

तीर्थस्यैव तु माहात्म्यं प्रेतो भूत्वा शृणोति यः ॥ तस्याक्षयपदं विष्णोर्भवतीति मया श्रुतम् ॥

यः प्रेतो भूत्वापि तस्य तीर्थस्य माहात्म्यं शृणोति, तस्य विष्णोः सम्बन्धिन्याक्षयपदप्राप्तिर्भवतीति मया श्रुतम्।

Verse 54

प्रेताः ऊचुः ॥ अस्माकं वद कल्याण व्रतस्यास्य विधिं परम् ॥ येन वै क्रियमाणेन प्रेतत्वात्तु विमुच्यते ॥

प्रेताः ऊचुः—अस्माकं वद कल्याण, अस्य व्रतस्य परां विधिं; येन क्रियमाणेन प्रेतत्वात् विमुच्यते।

Verse 55

वसिष्ठेन महाभागाः शृणुध्वं कथयाम्यहम् ॥ प्रेतानां मोक्षणं पुण्यं गतिप्रवरदायकम् ॥

वसिष्ठेन यत् प्रोक्तं तद् अहं कथयामि; महाभागाः शृणुध्वं—प्रेतानां मोक्षणं पुण्यं गतिप्रवरदायकम्।

Verse 56

मासि भाद्रपदे शुद्धा द्वादशी श्रवणान्विता ॥ तस्यां दत्तं हुतं स्नानं सर्वं लक्षगुणं भवेत् ॥

भाद्रपदमासे शुद्धा द्वादशी श्रवणयुक्ता यदा भवेत्, तस्यां दत्तं हुतं स्नानं च सर्वं लक्षगुणं भवति।

Verse 57

सङ्गमे च पुनः स्नात्वा पूजयित्वा तु वामनम् ॥ कलशं विधिना दत्त्वा तस्य पुण्यफलṃ शृणु ॥

सङ्गमे पुनः स्नात्वा वामनं सम्यक् पूजयित्वा च । विधिना कलशं दत्त्वा तस्य पुण्यफलं शृणु ॥

Verse 58

कपिलानां शतं दत्त्वा हिरण्योपस्कराञ्चितम् ॥ तेन यत्फलमाप्नोति तद्द्वादश्यामखण्डितम् ॥

कपिलानां शतं दत्त्वा हिरण्योपस्करभूषितम् । तेन यत्फलमाप्नोति तद्द्वादश्यामखण्डितम् ॥

Verse 59

ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो ब्राह्मणो वेदपारगः ॥ जातिस्मरो महायोगी मोक्षमार्गपरायणः ॥

ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो ब्राह्मणो वेदपारगः । जातिस्मरो महायोगी मोक्षमार्गपरायणः ॥

Verse 60

ध्यानयुक्तेन भावेन मुक्तो यात्यपुनर्भवम् ॥ कनकं च सुसंपीतं सान्नं रत्नसमन्वितम् ॥

ध्यानयुक्तेन भावेन मुक्तो यात्यपुनर्भवम् । कनकं च सुसंपीतं सान्नं रत्नसमन्वितम् ॥

Verse 61

यथालाभोपपन्नेन सौवर्णो वामनः कृतः ॥ उपानच्छत्रसंयुक्तो विधिमन्त्रपुरःसरः ॥

यथालाभोपपन्नेन सौवर्णो वामनः कृतः । उपानच्छत्रसंयुक्तो विधिमन्त्रपुरःसरः ॥

Verse 62

राक्षसत्वं न गच्छेत्तु श्रवणद्वादशीव्रतात् ॥ स्वर्गे च वसते तावद्यावदिन्द्राश्चतुर्दश ॥

श्रवणद्वादशीव्रतस्य प्रभावात् राक्षसत्वं न प्राप्नोति; चतुर्दशेन्द्रपर्यन्तं यावत् तावत् स्वर्गे वसति।

Verse 63

कृत्वा च विधिवत्तस्य स्नानपूजादिकं नरः ॥ मन्त्रैस्तथाविधैर्होमैर्ब्राह्मणं चोपपादयेत् ॥

तस्य विधिवत् स्नानपूजादिकं कृत्वा नरः, तथाविधमन्त्रैः होमैः च ब्राह्मणं सम्यगुपपादयेत्।

Verse 64

(आवाहनम्) यत्त्वं नक्षत्ररूपेण द्वादश्यां नभसि स्थितः ॥ तन्नक्षत्रमहं वन्दे मनोवाञ्छितसिद्धये ॥

यत्त्वं द्वादश्यां नभसि नक्षत्ररूपेण स्थितः, तन्नक्षत्रमहं वन्दे मनोवाञ्छितसिद्धये।

Verse 65

( नक्षत्रम् ) नमः कमलनाभाय कमलालय केशव ॥ ( स्नानम् ) अमूर्त्ते सर्वतोव्यापिन् नारायण नमोऽस्तु ते ॥

(नक्षत्रम्) नमः कमलनाभाय कमलालयकेशवाय। (स्नानम्) अमूर्त्ते सर्वतोव्यापिन् नारायण नमोऽस्तु ते।

Verse 66

सर्वव्यापिञ्जगद्योनॆ नमः सर्वमयाच्युत ॥ (पूजा) श्रवणद्वादशीयोगे पूजां गृहीष्व केशव

सर्वव्यापिन् जगद्योनॆ नमः सर्वमयाच्युत। श्रवणद्वादशीयोगे पूजां गृहीष्व केशव।

Verse 67

धूपोऽयं देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधर ॥ (धूपम्) अच्युतानन्त गोविन्द वासुदेव नमोऽस्तु ते

एष धूपो देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधर। अच्युतानन्त गोविन्द वासुदेव नमोऽस्तु ते॥

Verse 68

तेजसा सर्वलोकाश्च विवृताः सन्तु तेऽव्ययाः ॥ (दीपम्) त्वं हि सर्वगतं तेजो जनार्दन नमोऽस्तु ते

तेजसा सर्वलोकाश्च विवृताः सन्तु तेऽव्यय। त्वं हि सर्वगतं तेजो जनार्दन नमोऽस्तु ते॥

Verse 69

अदितेर्गर्भमाधाय वैरोचनिशमाय च ॥ त्रिभिः क्रमैर् जिताः लोकाः वामनाय नमोऽस्तु ते

अदितेर्गर्भमाधाय वैरोचनिशमाय च। त्रिभिः क्रमैर् जिताः लोकाः वामनाय नमोऽस्तु ते॥

Verse 70

(नैवेद्यम्) देवानां सम्मतश्चापि योगिनां परमां गतिः ॥ जलशायी जगद्योनॆ अर्घ्यं मे प्रति गृह्यताम्

(नैवेद्यम्) देवानां सम्मतश्चापि योगिनां परमां गतिः। जलशायी जगद्योनॆ अर्घ्यं मे प्रति गृह्यताम्॥

Verse 71

(अर्घ्यम्) हव्यभुग्घव्यकर्त्ता त्वं होता हव्यं त्वमेव च ॥ सर्वमूर्त्ते जगद्योनॆ नमस्ते केशवाय च

(अर्घ्यम्) हव्यभुग्घव्यकर्त्ता त्वं होता हव्यं त्वमेव च। सर्वमूर्त्ते जगद्योनॆ नमस्ते केशवाय च॥

Verse 72

(इति स्वाहा होमः) हिरण्यं अन्नं त्वं देव जलवस्त्रमयो भवान् ॥ (दक्षिणाम्) उपानच्छत्रदानेन प्रीतो भव जनार्दन

(इति स्वाहाहोमः) हिरण्यं त्वमसि, अन्नं त्वमसि, देव; जलवस्त्रमयो भवान्। (दक्षिणा) उपानच्छत्रदानैः प्रीतो भव, जनार्दन।

Verse 73

(वामनस्तुतिम्) अन्नं प्रजापतिर् विष्णुरुद्रचन्द्रेन्द्रभास्कराः ॥ अन्नं त्वष्टा यमोऽग्निश्च पापं हरतु मेऽव्ययः

(वामनस्तुतिः) अन्नं प्रजापतिः, अन्नं विष्णुः; अन्नं रुद्रश्चन्द्रेन्द्रभास्कराः। अन्नं त्वष्टा यमोऽग्निश्च; मे पापं हरतु अव्ययः।

Verse 74

(करकदानम्) वामनो बुद्धिदाता च द्रवस्थो वामनः स्वयम् ॥ वामनस्तारकोभाभ्यां वामनाय नमोऽस्तु ये

(करकदानम्) वामनो बुद्धिदाता च, द्रवस्थो वामनः स्वयम्। वामनस्तारकोभाभ्यां, वामनाय नमोऽस्तु मे।

Verse 75

(यजमानः) वामनं प्रतिगृह्णामि वामनो मे प्रयच्छति ॥ वामनस्तारकोभाभ्यां वामनाय नमो नमः

(यजमानः) वामनं प्रतिगृह्णामि, वामनो मे प्रयच्छति। वामनस्तारकोभाभ्यां, वामनाय नमो नमः।

Verse 76

द्विजः प्रतिग्रहीता कपिलाङ्गेषु तिष्ठन्ति भुवनानि चतुर्दश ॥ दत्त्वा कामदुघां लोकाः भवन्ति सफलाः नृणाम् ॥

द्विजः प्रतिग्रहीता; कपिलाङ्गेषु तिष्ठन्ति भुवनानि चतुर्दश। दत्त्वा कामदुघां धेनुं, नृणां लोकाः सफलाः भवन्ति।

Verse 77

गोदानं मम पापच्छिदे तुभ्यं देवगर्भ सुपूजित ॥ मया विसर्जितो देव स्थानमन्यदलङ्कुरु ॥

गोदानं मम पापच्छिदे तुभ्यं देवगर्भ सुपूजित । मया विसर्जितो देव स्थानमन्यदलङ्कुरु ॥

Verse 78

विसर्जनम् एवं विद्वांस्तु द्वादश्यां यो नरः श्रद्धयान्वितः ॥ यत्र तत्र नभस्ये तु कृत्वा फलमवाप्नुयात् ॥

विसर्जनम् एवं विद्वांस्तु द्वादश्यां यो नरः श्रद्धयान्वितः । यत्र तत्र नभस्ये तु कृत्वा फलमवाप्नुयात् ॥

Verse 79

ब्राह्मण उवाच ॥ यस्तु सारस्वते तीर्थे यमुनायाश्च सङ्गमे ॥ करोति विधिनानेन तस्य पुण्यं शतोत्तरम् ॥

ब्राह्मण उवाच । यस्तु सारस्वते तीर्थे यमुनायाश्च सङ्गमे । करोति विधिनानेन तस्य पुण्यं शतोत्तरम् ॥

Verse 80

मयापि श्रद्धया चैतत्कालं तीर्थस्य सेवनम् ॥ क्षेत्रसंन्यासरूपेण कृतभक्तिसमन्वितम् ॥

मयापि श्रद्धया चैतत्कालं तीर्थस्य सेवनम् । क्षेत्रसंन्यासरूपेण कृतभक्तिसमन्वितम् ॥

Verse 81

येन यूयं न शक्ता मां बाधितुं पापकर्मिणः ॥ श्रवणद्वादशीयोगे व्रतं तिथिसमन्वितम् ॥

येन यूयं न शक्ता मां बाधितुं पापकर्मिणः । श्रवणद्वादशीयोगे व्रतं तिथिसमन्वितम् ॥

Verse 82

श्रवणाद्वो गतिः साक्षात्साधु लक्ष्यामि चाधुना ॥ श्रीवराह उवाच ॥ एवं ब्रुवति विप्रे तु आकाशे दुन्दुभिस्वनः ॥ पुष्पवृष्टिर्भुव्यपतद्देवैर्मुक्ता सहस्रशः ॥

श्रवणमात्रेण वः साक्षादुत्तमा गतिः; अधुना तां पश्यामि। श्रीवराह उवाच—एवं ब्रुवति विप्रे आकाशे दुन्दुभिनिनादोऽभवत्, देवैः सहस्रशः मुक्तं पुष्पवृष्टिर्भुवि पपात।

Verse 83

प्रेतानां तु विमानानि आगतानि समन्ततः ॥ देवदूत उवाचेदं प्रेतानां शृण्वतां तदा ॥

ततः प्रेतानां विमानानि समन्ततोऽगच्छन्। देवदूतस्तदा प्रेतानां शृण्वतां मध्ये इदं वाक्यमुवाच।

Verse 84

अस्य विप्रस्य सम्भाषात्पुण्यसत्कीर्तितेन च ॥ प्रेतभावविमुक्ताः स्थ तीर्थस्य श्रवणादपि ॥

अस्य विप्रस्य सम्भाषणात् पुण्यविषयस्य सत्कीर्तनाच्च, तीर्थकथाश्रवणादपि, यूयं प्रेतभावात् विमुक्ताः स्थ।

Verse 85

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सतां सम्भाषणं वरम् ॥ कर्तव्यस्तीर्थभावश्च व्रतभावश्च मानसे ॥

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन सतां सम्भाषणमेव वरम्; मानसे च तीर्थभावो व्रतभावश्च नित्यं भावनीयः।

Verse 86

तीर्थाभिषेकिपुरुषाद्यथा तेषां दुरात्मनाम् ॥ प्रेतानामक्षयः स्वर्गः सरस्वत्याश्च सङ्गमात्

तीर्थाभिषेकशुद्धपुरुषवत्, सरस्वत्याः सङ्गमात् प्रेतानां दुरात्मनां अपि अक्षयः स्वर्गो भवति।

Verse 87

प्राप्तं तीर्थप्रभावस्य श्रवणान्मुक्तिदं फलम् ॥ तिलकं सर्वधर्माणां पञ्चप्रेतत्वमुक्तिदम्

तीर्थप्रभावस्य श्रवणेन मुक्तिदं फलम् अवाप्यते। एतत् सर्वधर्माणां तिलकं, पञ्चप्रेतत्वात् मोक्षप्रदम्॥

Verse 88

यः पठेत्परया भक्त्या शृणुयाद्भक्तितत्परः ॥ करोति श्रद्धया युक्तो न प्रेतो जायते नरः

यः परया भक्त्या पठेत्, भक्तितत्परः शृणुयात्, श्रद्धायुक्तः कर्म करोति—स नरः प्रेतो न जायते॥

Verse 89

पिशाचसंज्ञकं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥ यस्य श्रवणमात्रेण न प्रेतो जायते नरः

पिशाचसंज्ञकं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्। यस्य श्रवणमात्रेण नरः प्रेतो न जायते॥

Verse 90

अरण्ये कण्टकवृते निर्जने शब्दवर्जिते ॥ तान्दृष्ट्वा विकृताकारानतितीव्रभयङ्करान्

अरण्ये कण्टकवृते निर्जने शब्दवर्जिते। तान् दृष्ट्वा विकृताकारान् अतितीव्रभयङ्करान्॥

Verse 91

एतत्कारणमुद्दिश्य परः सूचীমुखस्ततः ॥ समर्थितो द्विजेनैव शीघ्रं याति यतो हि सः

एतत्कारणमुद्दिश्य परः सूचীমुखस्ततः। द्विजेनैव समर्थितः शीघ्रं याति यतो हि सः॥

Verse 92

गुरवो नैव पूज्यन्ते स्त्रीजितानि गृहाणि च ॥ यानि प्रकीर्णभाण्डानि प्रकीर्णोच्छेषणानि च

गुरवो नैव पूज्यन्ते, स्त्रीजितानि गृहाणि च। यत्र भाण्डानि प्रकीर्णानि, उच्छेषाः प्रकीर्णाश्च॥

Verse 93

उपवासपरो नित्यं न स प्रेतोऽभिजायते ॥ गां ब्राह्मणं च तीर्थानि पर्वतांश्च नदीस्तथा

उपवासपरो नित्यं न स प्रेतोऽभिजायते। गां ब्राह्मणं च तीर्थानि पर्वतांश्च नदीस्तथा॥

Verse 94

गुरोर्धर्मोपदेष्टुश्च नित्यं हितमभीप्सतः ॥ न करोति वचस्तस्य स प्रेतो जायते नरः

गुरोर्धर्मोपदेष्टुश्च नित्यं हितमभीप्सतः। न करोति वचस्तस्य स प्रेतो जायते नरः॥

Verse 95

ब्राह्मण उवाच ॥ एवमेव व्रतस्यास्य विधानं कर्मसंहितम् ॥ पुराणं कथितं राज्ञे मान्धात्रे पृच्छते पुरा

ब्राह्मण उवाच—एवमेव व्रतस्यास्य विधानं कर्मसंहितम्। पुराणं कथितं राज्ञे मान्धात्रे पृच्छते पुरा॥

Verse 96

आगच्छ वरदानन्त श्रीपते मदनुग्रहात् ॥ सर्वगोपी निजांशेन स्थानमेतदलङ्कुरु ॥

आगच्छ वरदानन्त श्रीपते मदनुग्रहात्। सर्वगोपी निजांशेन स्थानमेतदलङ्कुरु॥

Verse 97

(छत्रादिदानम्) पर्जन्यो वरुणः सूर्यः सलिलं केशवः शिवः ॥ अग्निर्वैश्रवणो देवः पापं हरतु मेऽव्ययः ॥

(छत्रादिदानविषये) पर्जन्यो वरुणः सूर्यः सलिलं केशवः शिवः । अग्निर्वैश्रवणो देवः पापं हरतु मेऽव्ययः ॥

Verse 98

तावद्व्रतं तु कर्तव्यं यावदेकं क्षयं व्रजेत् ॥ तीर्थस्यैव प्रभावो हि प्रत्यक्षमिह दृश्यते ॥

तावद्व्रतं तु कर्तव्यं यावदेकं क्षयं व्रजेत् । तीर्थस्यैव प्रभावो हि प्रत्यक्षमिह दृश्यते ॥