Adhyaya 174: The Sanctifying Power of River Confluences: Release from the Preta-State and the Rite of Śravaṇa Dvādaśī with Vāmana Worship

Verse 1

श्रीवराह उवाच॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि महापातकनाशनम्॥ सङ्गमस्य प्रभावं हि पापिनामपि मुक्तिदम्॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ଅନ୍ୟ ଏକ କଥା ପ୍ରବଚନ କରିବି—ମହାପାତକ ନାଶକ; ଅର୍ଥାତ୍ ସଙ୍ଗମର ପ୍ରଭାବ, ଯାହା ପାପୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଦିଏ।

Verse 2

अत्रैव श्रूयते पूर्वं ब्राह्मणः संशितव्रतः॥ महानामेति विख्यातः स्थितोऽसौ वनमाश्रितः॥

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବକାଳରୁ ଏହା ଶୁଣାଯାଏ—ସଂଯମିତ ବ୍ରତଧାରୀ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ‘ମହାନାମ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ଥିଲେ; ସେ ବନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେଠାରେ ବସୁଥିଲେ।

Verse 3

स्वाध्याययुक्तो होमे च नित्ययुक्तः स योगवित्॥ जपहोमपरो नित्यं स्वकालं क्षपते च सः॥

ସେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ହୋମରେ ନିତ୍ୟ ନିୟୁକ୍ତ, ଯୋଗବିଦ୍ ଥିଲେ; ସଦା ଜପ-ହୋମପର ରହି ନିଜ ସମୟକୁ ଯଥାବିଧି କ୍ଷୟ କରୁଥିଲେ।

Verse 4

एवं कर्माणि कुर्वन्स ब्रह्मलोकजिगीषया॥ बहून्यब्दान्यतीतानि ब्राह्मणस्य वने तदा॥

ଏଭଳି କର୍ମ କରୁଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଲାଭର ଆକାଂକ୍ଷାରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ବନବାସରେ ବହୁ ବର୍ଷ କଟିଗଲା।

Verse 5

तस्य बुद्धिरियं जाता तीर्थाभिगमनं प्रति॥ पुनस्तीर्थजलैरेतत्क्षालयामि कलेवरम्॥

ତାଙ୍କ ମନରେ ତୀର୍ଥଗମନ ପ୍ରତି ଏହି ଚିନ୍ତା ଜନ୍ମିଲା—‘ପୁନଃ ତୀର୍ଥଜଳରେ ଏହି ଦେହକୁ ପବିତ୍ର କରିବି।’

Verse 6

प्रयातो विधिवत्साक्षात् सूर्यस्योदयणं प्रति ॥ असिकुण्डादितः कृत्वा दक्षिणां कोटिकां ततः

ସେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରୟାଣ କରି ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟସ୍ଥାନ ପ୍ରତି ଗଲେ; ଅସିକୁଣ୍ଡରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପରେ ସେ ଦକ୍ଷିଣ କୋଟିକା (ପରିକ୍ରମା-ମାର୍ଗ) କଲେ।

Verse 7

तथा चोत्तरकोट्यां तु तथा मन्माथुरं च यत् ॥ क्रमेण सर्वतीर्थानि स्नात्वा मामपि पुष्करम्

ସେହିପରି ଉତ୍ତର-କୋଟିରେ ଓ ମୋର ମଥୁରା-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ—କ୍ରମେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ମୋ ପୁଷ୍କରରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ସେ ନିଶ୍ଚୟ କଲା।

Verse 8

गत्वा सर्वाणि तीर्थानि स्नात्वा पूतो भवाम्यहम् ॥ इति कृत्वा मथुराया निर्जगामाथ स द्विजः

“ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ସ୍ନାନ କଲେ ମୁଁ ପବିତ୍ର ହେବି।” ଏହିପରି ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ସେ ଦ୍ୱିଜ ମଥୁରାରୁ ବାହାରିଲା।

Verse 9

कृतपूजानमस्कारः अध्वानं प्रत्यपद्यत ॥ अध्वप्रपन्नो ह्यदृशत्पञ्चप्रेतान्सुभीषणान्

ପୂଜା ଓ ନମସ୍କାର କରି ସେ ପଥ ଧରିଲା; ପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିବାବେଳେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ପ୍ରେତକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 10

ईषदुत्त्रस्तहृदयस्तिष्ठदुन्मील्य चक्षुषी ॥ आलम्ब्य स ततो धैर्यं त्रासमुत्सृज्य दूरतः

ହୃଦୟ କିଛି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେ ଠିଆ ହେଲା ଓ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି ଦେଖିଲା; ପରେ ଧୈର୍ୟ ଧରି, ଭୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦୂରେଇ ରହିଲା।

Verse 11

पप्रच्छ मधुरालापः के यूयं रौद्रमूर्त्तयः ॥ भवन्तः कर्मणा केन दुष्कृतेन भयावहाः

ମଧୁର କଥାରେ ସେ ପଚାରିଲା—“ରୌଦ୍ର ରୂପଧାରୀମାନେ, ତୁମେ କିଏ? କେଉଁ କର୍ମରେ, କେଉଁ ଦୁଷ୍କୃତରେ ତୁମେ ଏତେ ଭୟାବହ ହୋଇଛ?”

Verse 12

एकस्थानात्सदा यूयं प्रस्थिताः कुत्र वा सदा ॥ प्रेता ऊचुः ॥ क्षुत्पिपासातुरा नित्यं बहुदुःखसमन्विताः

“ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ତୁମେ ସଦା ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଛ—ନିରନ୍ତର କେଉଁଠିକୁ ଯାଉଛ?” ପ୍ରେତମାନେ କହିଲେ—“ଆମେ ସଦା ଭୁଖ ଓ ପିଆସରେ ପୀଡିତ, ବହୁ ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ।”

Verse 13

दुर्बुद्ध्या च वृताः सर्वे हीनज्ञानाः विचेतसः ॥ न जानीमो दिशं काचिद्विदिशं चापि चाध्वनि

ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିରେ ଆବୃତ—ଜ୍ଞାନହୀନ ଓ ଚିତ୍ତଭ୍ରାନ୍ତ। ପଥରେ କୌଣସି ଦିଗ ମଧ୍ୟ ଜାଣୁନାହୁଁ, ଉପଦିଗ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 14

नान्तरिक्षं महीम् चापि जानीमो दिवसं तथा ॥ यदेतद्दुःखमापन्नं सुखोदर्कफलं भवेत्

ଆମେ ନ ଆକାଶକୁ ଜାଣୁ, ନ ପୃଥିବୀକୁ; ଦିନକୁ (କାଳପ୍ରବାହକୁ) ମଧ୍ୟ ଜାଣୁନାହୁଁ। ଆମ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏହି ଦୁଃଖର ଶେଷ ଫଳ ସୁଖଦ ହେଉ।

Verse 15

अप्रकाममिदं भाति भास्करोदयणं प्रति ॥ अहं पर्युषितो नाम परः सूचिमुखस्ततः

ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଦିଗକୁ ମୁହାଁ କରିଲେ ଏହା ଆମକୁ ନିର୍ବିରାମ, ଅବକାଶହୀନ ଭାବେ ଭାସେ। ମୋର ନାମ ପର୍ୟୁଷିତ; ଅନ୍ୟଜନ ସୂଚୀମୁଖ।

Verse 16

शीघ्रगो रोधकश्चैव पञ्चमो लेखकस्तथा ॥ ब्राह्मण उवाच ॥ प्रेतानां कर्मजातानां नाम्नां वै सम्भवः कुतः

ତଥା ଶୀଘ୍ରଗ, ରୋଧକ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଲେଖକ ମଧ୍ୟ (ଅଛନ୍ତି)। ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—“କର୍ମଜାତ ପ୍ରେତମାନଙ୍କ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ପତ୍ତି କେଉଁଠୁ?”

Verse 17

किं तत्कारणमेतद्धि यूयं सर्वे सनामकाः ॥ प्रेत उवाच ॥ अहं स्वादु सदाश्नामि दद्मि पर्युषितं द्विजे

“ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏପରି ନାମଧାରୀ କାହିଁକି—ଏହାର କାରଣ କ’ଣ?” ପ୍ରେତ କହିଲା—“ମୁଁ ସଦା ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଏ, କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିଜକୁ ବାସି (ପର୍ୟୁଷିତ) ଅନ୍ନ ଦେଉଛି।”

Verse 18

एतत्कारणमुद्दिश्य नाम पर्युषितं द्विज ॥ सूचिता बहवोऽनेन विप्राश्चान्नादिकाङ्क्षिणः

ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଏହି କାରଣକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି ମୋର ନାମ ‘ପର୍ୟୁଷିତ’ ହେଲା। ଏହାଦ୍ୱାରା ଅନ୍ନାଦି ଆକାଂକ୍ଷୀ ଅନେକ ବିପ୍ର ଭ୍ରମିତ/ବଞ୍ଚିତ ହେଲେ।

Verse 19

एतत्कारणमुद्दिश्य शीघ्रगस्तेन शोच्यते ॥ एको गृहस्य मध्ये तु भुङ्क्ते द्विजभयेन हि

ଏହି କାରଣରୁ ସେ ‘ଶୀଘ୍ରଗ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କାରଣ ଦ୍ୱିଜଭୟରେ ସେ ଘର ମଧ୍ୟରେ ଏକାକୀ ଭୋଜନ କରେ।

Verse 20

समारुह्योद्विग्नमना रोधकस्तेन शोच्यते ॥ मौनेनापि स्थितो नित्यं याचितोऽपि लिखेन्महीम्

ଉପରକୁ ଚଢ଼ି ଉଦ୍ବିଗ୍ନମନା ହେବାରୁ ସେ ‘ରୋଧକ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେ ନିତ୍ୟ ମୌନରେ ଦାଁଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଭୂମିରେ ଲେଖେ/ରେଖା ଟାଣେ।

Verse 21

अस्माकमपि पापिष्ठो लेखकस्तेन नाम वै ॥ मदेन लेखकॊ याति रोधकस्तु ह्यवाक्छिराः

ଆମମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ପାପୀ ‘ଲେଖକ’; ଏହି କାରଣରୁ ତାହାର ଏହି ନାମ। ‘ଲେଖକ’ ମଦ/ଅହଂକାରରେ ଚାଲିଥାଏ, ଆଉ ‘ରୋଧକ’ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ (ଅଧୋମୁଖ) ରହେ।

Verse 22

शीघ्रगः पङ्गुतां प्राप्तः परं सूचिमुखस्ततः ॥ उषितः केवलग्रीवो लम्बौष्ठो वै महोदरः

ଶୀଘ୍ରଗ ଲଙ୍ଗଡା ହୋଇଯାଏ; ତାପରେ ଅନ୍ୟଜଣ ‘ସୂଚିମୁଖ’ (ସୁଇ ପରି ମୁହଁ) ହୁଏ। କେହି ‘ଉଷିତ’—କେବଳ ଗ୍ରୀବାଯୁକ୍ତ, କେହି ମୋଟ ଓଠଯୁକ୍ତ, ଏବଂ କେହି ମହୋଦର (ବଡ଼ ପେଟ) ହୁଏ।

Verse 23

बृहद्वृषणशुष्काङ्गः पापादेव प्रजायते ॥ एतत्ते सर्वमाख्यातमात्मवृत्तान्त सम्भवम्

ବଡ଼ ବୃଷଣ ଓ ଶୁଷ୍କ ଅଙ୍ଗଯୁକ୍ତ ଜୀବ କେବଳ ପାପରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଏହି ସବୁ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା—ଆମ ନିଜ ଆଚରଣବୃତ୍ତାନ୍ତରୁ ଉଦ୍ଭୂତ।

Verse 24

यदि ते श्रवणे श्रद्धा पृच्छ चान्यद्यदिच्छसि ॥ ब्राह्मण उवाच ॥ ये जीवा भुवि तिष्ठन्ति सर्व आहारजीविनः

ଯଦି ଶ୍ରବଣରେ ତୁମର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅଛି, ତେବେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା ଅନ୍ୟଟି ମଧ୍ୟ ପଚାର। ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଜୀବ ଆହାରରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 25

युष्माकमपि चाहारं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ प्रेता ऊचुः ॥ शृणु चाहारमस्माकं सर्वभूतदयापर

ତୁମମାନଙ୍କର ଆହାର ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ପ୍ରେତମାନେ କହିଲେ—ହେ ସର୍ବଭୂତଦୟାପର, ଆମ ଆହାର ଶୁଣ।

Verse 26

यच्छ्रुत्वा निन्दसे नित्यं भूयो भूयश्च नित्यशः ॥ श्लेष्ममूत्रपुरीषेण योषितां च समन्ततः

ଏହା ଶୁଣି ତୁମେ ସଦା ନିନ୍ଦା କରୁଛ—ପୁନଃପୁନଃ, ନିତ୍ୟଶଃ—ଏବଂ ସମସ୍ତତ୍ର ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ କଫ, ମୂତ୍ର ଓ ପୁରୀଷ ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲେଖ କରୁଛ।

Verse 27

गृहाणि त्यक्तशौचानि प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ बलिमन्त्रविहीनानि दानहीनानि यानि च

ଯେଉଁ ଘରେ ଶୌଚ-ଶୁଦ୍ଧି ତ୍ୟାଗ ହୋଇଛି, ସେଠାରେ ପ୍ରେତମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି—ବିଶେଷତଃ ଯେଉଁଠି ବଳି ଓ ମନ୍ତ୍ର ନାହିଁ, ଏବଂ ଦାନର ଅଭାବ ଅଛି।

Verse 28

नित्यं च कलहो यत्र प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ अपात्रे प्रतिदत्तानि विधिहीनानि यानि च ॥ निन्दितानां द्विजातीनां जुगुप्सितकुलोद्भवे

ଯେଉଁଠି ନିତ୍ୟ କଳହ ହୁଏ, ସେଠାରେ ପ୍ରେତମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି; ତଥା ଅପାତ୍ରକୁ ଦିଆ ଦାନ, ବିଧିହୀନ ଦାନ, ଏବଂ ନିନ୍ଦିତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ—ଘୃଣିତ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତଙ୍କୁ—ଦିଆ ଦାନକୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 29

जातानां विहितानां च दुष्कृतं कर्म कुर्वताम् ॥ तेभ्यो दत्तं तदस्माकमुपतिष्ठति भोजने

ଯେମାନେ ଜନ୍ମ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ ସତ୍ତ୍ୱେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ଆମ—ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରେତମାନଙ୍କ—ଭୋଜନରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।

Verse 30

एतत्पापतरं चान्यद्भोजनं दुष्टकर्मिणाम् ॥ निर्विण्णाः प्रेतभावेन पृच्छामः सुदृढव्रत

ଏହା ଆଉ ଏକ ବିଷୟ—ଦୁଷ୍ଟକର୍ମୀମାନଙ୍କ ‘ଭୋଜନ’—ଅଧିକ ପାପମୟ। ପ୍ରେତଭାବରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଆମେ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛୁ, ହେ ଦୃଢବ୍ରତ।

Verse 31

प्रेतो यथा न भवति तथा ब्रूहि तपोधन ॥ ब्राह्मण उवाच ॥ एकरात्रत्रिरात्रेण कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः

ହେ ତପୋଧନ, ପ୍ରେତ ନ ହେବା ପାଇଁ ଯେପରି ହୁଏ ତାହା କହ। ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ଏକରାତ୍ରି, ତ୍ରିରାତ୍ରି, କୃଚ୍ଛ୍ର, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଆଦି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା।

Verse 32

व्रतैरभ्युद्यतः पूतो न प्रेतो जायते नरः ॥ मिष्टान्नपानदाता च सततं श्रद्धयान्वितः

ଯେ ବ୍ରତରେ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ ପବିତ୍ର ରହେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରେତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏବଂ ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସଦା ମିଠା ଅନ୍ନ ଓ ପାନୀୟ ଦାନ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 33

यतीनां पूजको नित्यं न प्रेतो जायते नरः ॥ त्रीणद्भिः पञ्च चैकेन वा प्रतिनित्यं तु पोषयेत्

ଯେ ନିତ୍ୟ ଯତିମାନଙ୍କ (ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ) ପୂଜା କରେ, ସେ ପ୍ରେତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ତିନି, କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ, କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ (ଭାଗ/ମାପ) ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 34

सर्वभूतदयालुश्च न प्रेतो जायते नरः ॥ देवातिथिषु पूजासु गुरुपूजासु नित्यशः

ଯେ ସମସ୍ତ ଭୂତ-ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ, ସେ ପ୍ରେତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେ ଦେବତା ଓ ଅତିଥିମାନଙ୍କ ସତ୍କାର-ପୂଜାରେ ଏବଂ ଗୁରୁପୂଜାରେ ନିତ୍ୟ ଲଗ୍ନ, ସେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 35

रतो वै पितृपूजायां न प्रेतो जायते नरः ॥ जितक्रोधो ह्यमात्सर्यस्तृष्णासङ्गविवर्जितः

ଯେ ପିତୃପୂଜାରେ ରତ, ସେ ପ୍ରେତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେ କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଛି, ଯେ ମତ୍ସର-ଇର୍ଷ୍ୟାରହିତ, ଏବଂ ତୃଷ୍ଣା ଓ ଆସକ୍ତିରୁ ବିମୁକ୍ତ, ସେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 36

क्षमा-युक्तो दान-शीलो न प्रेतो जायते नरः ॥ एकादशीं सितां कृष्णां सप्तमीं वा चतुर्दशीम् ॥

କ୍ଷମାଯୁକ୍ତ ଓ ଦାନଶୀଳ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରେତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଶୁକ୍ଳ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ, ଅଥବା ସପ୍ତମୀ, ଅଥବା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ (ବ୍ରତ) ପାଳନ କଲେ (ଏହି ଫଳ ମିଳେ)।

Verse 37

देवांश्च वन्दते नित्यं न प्रेतो जायते हि सः ॥ प्रेता ऊचुः ॥ त्वत्तस्तच्छ्रुतमस्माभिर्यो न प्रेतोऽभिजायते ॥

ଯେ ନିତ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରେତ-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ। ପ୍ରେତମାନେ କହିଲେ—ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ (ଏମିତି) କେହି ପ୍ରେତ ହୁଏନାହିଁ।

Verse 38

प्रेतस्तु जायते केन तद्वद त्वं महामुने ॥ विप्र उवाच ॥ शूद्रान्नेन तु भुक्तेन ब्राह्मणो म्रियते यदि ॥

‘କିନ୍ତୁ କେଉଁ କାରଣରୁ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରେତ ହୁଏ? ହେ ମହାମୁନି, ତାହା କହନ୍ତୁ।’ ବିପ୍ର କହିଲେ—‘ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୂଦ୍ରର ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ—’

Verse 39

तेनैव चोदरस्थेन स प्रेतो जायते ध्रुवम् ॥ नग्नकापालिपाषण्डसङ्गतासनभोजनैः ॥

ସେଇ (ଶୂଦ୍ରାନ୍ନ) ଉଦରରେ ରହିଥିବାରୁ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରେତ ହୁଏ; ଏବଂ ନଗ୍ନ ତପସ୍ବୀ, କପାଳଧାରୀ ଓ ପାଷଣ୍ଡମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ବସି ଭୋଜନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 40

मनुष्यः प्रेततां याति स्पर्शेन सुतरां तथा ॥ पूर्वपुण्यं विनश्येत् तु प्रेतो भवति नित्यशः ॥

ଏପରି ସ୍ପର୍ଶ/ସଂସର୍ଗରେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରେତତ୍ୱକୁ ଯାଏ। ତାହାର ପୂର୍ବପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ସେ ସଦା ପ୍ରେତ ହୋଇ ରହେ।

Verse 41

पाषण्डाश्रमसंस्थश्च मद्यपः पारदारिकः ॥ वृथा-मांसरतो नित्यं स च प्रेतोऽभिजायते ॥

ଯେ ପାଷଣ୍ଡ-ଆଶ୍ରମରେ ଅବସ୍ଥିତ, ମଦ୍ୟପ, ପରସ୍ତ୍ରୀଗାମୀ, ଏବଂ ନିରର୍ଥକ ଭାବେ ନିତ୍ୟ ମାଂସାହାରରେ ଆସକ୍ତ—ସେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେତ-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

Verse 42

देवस्वं ब्राह्मणस्वं च गुरोर्द्रव्यं हरेत्तु यः ॥ कन्यां ददाति शुल्केन स च प्रेतोऽभिजायते ॥

ଯେ ଦେବସ୍ୱ, ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ୱ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ରବ୍ୟ ହରଣ କରେ, ଏବଂ ଯେ ଶୁଳ୍କ ନେଇ କନ୍ୟାଦାନ କରେ—ସେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେତ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 43

मातरं पितरं भ्रातृभगिन्यौ च स्त्रियं सुतम् ॥ अदुष्टान्यस्त्यजेत्सोऽपि प्रेतो भवति च ध्रुवम् ॥

ଯେ ମାତା, ପିତା, ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ପୁତ୍ରକୁ—ସେମାନେ ନିର୍ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରେତ ହୁଏ।

Verse 44

अयाज्ययाजनाच्चैव याज्यानां परिवर्जनात् ॥ रतो वा शूद्रसेवायां स प्रेतो जायते नरः ॥

ଅୟାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯାଜନ କରିବାରୁ ଏବଂ ଯାଜ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବାରୁ; କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ରସେବାରେ ଆସକ୍ତ ହେବାରୁ—ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରେତତ୍ୱ ପାଏ।

Verse 45

ब्रह्महा च कृतघ्नश्च गोग्घ्नो वै पञ्चपातकी ॥ भूमिकन्यापहर्ता च स प्रेतो जायते नरः ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା, କୃତଘ୍ନ, ଗୋହନ୍ତା, ପଞ୍ଚମହାପାତକୀ, ଏବଂ ଭୂମି କିମ୍ବା କନ୍ୟା ଅପହରଣକାରୀ—ଏପରି ନର ପ୍ରେତ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

Verse 46

असद्भ्यः प्रतिगृह्णाति नास्तिकेभ्यो विशेषतः ॥ स पापो जायते प्रेत आहारादिविवर्जितः ॥

ଯେ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କଠାରୁ—ବିଶେଷତଃ ନାସ୍ତିକମାନଙ୍କଠାରୁ—ପ୍ରତିଗ୍ରହ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ପାପୀ ହୁଏ; ଏବଂ ଆହାର ଆଦିରୁ ବଞ୍ଚିତ ପ୍ରେତ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

Verse 47

प्रेताः ऊचुः ॥ ये एतत्कर्म कुर्वन्ति मूढा अधर्मपरायणाः ॥ विरुद्धकारिणः पापास्तेषां काञ्चिद्गतिं वद ॥

ପ୍ରେତମାନେ କହିଲେ—ଯେ ମୂଢ ଲୋକେ ଏପରି କର୍ମ କରନ୍ତି, ଅଧର୍ମପରାୟଣ, ସଦାଚାରବିରୋଧୀ ଓ ପାପୀ; ସେମାନଙ୍କର କେମିତି ଗତି ହୁଏ କହ।

Verse 48

ब्राह्मण उवाच ॥ ये धर्मविमुखा मूढा दयादानविवर्जिताः ॥ तेषां गतिर्भवेदेका मथुरायान्तु सङ्गमे ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ଯେ ମୂଢ ଲୋକେ ଧର୍ମବିମୁଖ ଓ ଦୟା-ଦାନବିହୀନ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଗତି—ମଥୁରାର ସଙ୍ଗମକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।

Verse 49

श्रवणद्वादशीयोगे मासि भाद्रपदे तथा ॥ वामनं तत्र देवं तु पूजयेज्जुहुयात्तथा ॥

ଭାଦ୍ରପଦ ମାସରେ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର-ଦ୍ୱାଦଶୀ ଯୋଗ ହେଲେ, ସେଠାରେ ବାମନ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତଥା ହୋମରେ ଆହୁତି ଦିଅ।

Verse 50

सुवर्णमन्नं वस्त्रं च छत्रोपानत्सुसंयुतम् ॥ तत्र स्नातो पितॄंस्तर्प्य दत्त्वा करकमेव च ॥

ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଅନ୍ନ ଓ ବସ୍ତ୍ର—ଛତା ଓ ପାଦୁକା/ପାଦରକ୍ଷା ସହ—ଦାନ କର। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରି, କରକ (ଜଳପାତ୍ର) ମଧ୍ୟ ଦିଅ।

Verse 51

न ते प्रेता भविष्यन्ति मार्गस्थो यो नमस्यते ॥ विमानवरमारुह्य विष्णुलोकं स गच्छति ॥

ମାର୍ଗରେ ଥାଇ ଯେ ନମସ୍କାର କରେ, ସେ ପ୍ରେତ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 52

तत्र तीर्थे नरः स्नातो हृष्टपुष्टो यथाश्रुतः ॥ ध्यातश्च कीर्त्तितो वापि तेन गङ्गावगाहिताः ॥

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରୁତିପରମ୍ପରାନୁସାରେ ହର୍ଷିତ ଓ ପୁଷ୍ଟ ହୁଏ; ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପୁଣ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନଫଳ ମିଳିଥାଏ।

Verse 53

तीर्थस्यैव तु माहात्म्यं प्रेतो भूत्वा शृणोति यः ॥ तस्याक्षयपदं विष्णोर्भवतीति मया श्रुतम् ॥

ଯେ କେହି ପ୍ରେତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣେ, ତାହାର—ମୁଁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି—ବିଷ୍ଣୁସମ୍ବନ୍ଧୀ ଅକ୍ଷୟ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।

Verse 54

प्रेताः ऊचुः ॥ अस्माकं वद कल्याण व्रतस्यास्य विधिं परम् ॥ येन वै क्रियमाणेन प्रेतत्वात्तु विमुच्यते ॥

ପ୍ରେତମାନେ କହିଲେ—ହେ କଲ୍ୟାଣକର, ଏହି ବ୍ରତର ପରମ ବିଧି ଆମକୁ କୁହ; ଯାହା କରିଲେ ପ୍ରେତତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 55

वसिष्ठेन महाभागाः शृणुध्वं कथयाम्यहम् ॥ प्रेतानां मोक्षणं पुण्यं गतिप्रवरदायकम् ॥

ହେ ମହାଭାଗମାନେ, ଶୁଣ; ମୁଁ ବସିଷ୍ଠ କହିଥିବା କଥା କହୁଛି—ଏହା ପ୍ରେତମାନଙ୍କ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟମୟ ଉପାୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ଦାନକାରୀ।

Verse 56

मासि भाद्रपदे शुद्धा द्वादशी श्रवणान्विता ॥ तस्यां दत्तं हुतं स्नानं सर्वं लक्षगुणं भवेत् ॥

ଭାଦ୍ରପଦ ମାସରେ ଶୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ରଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେହି ଦିନ ଦାନ, ହୋମ ଓ ସ୍ନାନ—ସବୁ ଲକ୍ଷଗୁଣ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 57

सङ्गमे च पुनः स्नात्वा पूजयित्वा तु वामनम् ॥ कलशं विधिना दत्त्वा तस्य पुण्यफलṃ शृणु ॥

ସଙ୍ଗମରେ ପୁନଃ ସ୍ନାନ କରି ଓ ବାମନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ବିଧିଅନୁସାରେ କଳଶ ଦାନ କଲେ ଯେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳେ, ତାହା ଶୁଣ।

Verse 58

कपिलानां शतं दत्त्वा हिरण्योपस्कराञ्चितम् ॥ तेन यत्फलमाप्नोति तद्द्वादश्यामखण्डितम् ॥

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ଉପକରଣରେ ସଜ୍ଜିତ ଶତ କପିଳା ଗାଈ ଦାନ କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଅଖଣ୍ଡ ଭାବେ ମିଳେ।

Verse 59

ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो ब्राह्मणो वेदपारगः ॥ जातिस्मरो महायोगी मोक्षमार्गपरायणः ॥

ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ସେ ବେଦପାରଗ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜାତିସ୍ମର, ମହାଯୋଗୀ ଏବଂ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗରେ ପରାୟଣ ହେଲେ।

Verse 60

ध्यानयुक्तेन भावेन मुक्तो यात्यपुनर्भवम् ॥ कनकं च सुसंपीतं सान्नं रत्नसमन्वितम् ॥

ଧ୍ୟାନଯୁକ୍ତ ଭାବରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଅପୁନର୍ଭବ ପଦକୁ ଯାଏ। ଏବଂ ସୁସଂଗୃହୀତ କନକ, ଉତ୍ତମ ଅନ୍ନ, ରତ୍ନସମନ୍ୱିତ ଦ୍ରବ୍ୟ (ମିଳେ)।

Verse 61

यथालाभोपपन्नेन सौवर्णो वामनः कृतः ॥ उपानच्छत्रसंयुक्तो विधिमन्त्रपुरःसरः ॥

ଯଥାଲାଭ ଅନୁସାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ବାମନ (ପ୍ରତିମା) କରାଯାଏ; ପାଦୁକା ଓ ଛତ୍ର ସହିତ, ବିଧି ଓ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି କ୍ରମେ କରାଯାଏ।

Verse 62

राक्षसत्वं न गच्छेत्तु श्रवणद्वादशीव्रतात् ॥ स्वर्गे च वसते तावद्यावदिन्द्राश्चतुर्दश ॥

ଶ୍ରବଣ-ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବରୁ ମନୁଷ୍ୟ ରାକ୍ଷସତ୍ୱକୁ ପତିତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏବଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେଦିନ ଥାନ୍ତି ସେତେଦିନ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସେ।

Verse 63

कृत्वा च विधिवत्तस्य स्नानपूजादिकं नरः ॥ मन्त्रैस्तथाविधैर्होमैर्ब्राह्मणं चोपपादयेत् ॥

ତାହାର ବିଧିଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ, ପୂଜା ଆଦି କରି, ଉଚିତ ମନ୍ତ୍ର ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ଓ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 64

(आवाहनम्) यत्त्वं नक्षत्ररूपेण द्वादश्यां नभसि स्थितः ॥ तन्नक्षत्रमहं वन्दे मनोवाञ्छितसिद्धये ॥

ହେ ଦେବ! ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଆପଣ ଆକାଶରେ ନକ୍ଷତ୍ରରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ; ମନୋବାଞ୍ଛିତ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଁ ସେହି ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ବନ୍ଦନା କରେ।

Verse 65

( नक्षत्रम् ) नमः कमलनाभाय कमलालय केशव ॥ ( स्नानम् ) अमूर्त्ते सर्वतोव्यापिन् नारायण नमोऽस्तु ते ॥

(ନକ୍ଷତ୍ର) କମଳନାଭ, କମଳାଳୟ କେଶବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। (ସ୍ନାନ) ହେ ଅମୂର୍ତ୍ତ, ସର୍ବତୋବ୍ୟାପୀ ନାରାୟଣ! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 66

सर्वव्यापिञ्जगद्योनॆ नमः सर्वमयाच्युत ॥ (पूजा) श्रवणद्वादशीयोगे पूजां गृहीष्व केशव

ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଜଗଦ୍ୟୋନି, ସର୍ବମୟ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଶ୍ରବଣ-ଦ୍ୱାଦଶୀ ଯୋଗରେ, ହେ କେଶବ! ଏହି ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 67

धूपोऽयं देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधर ॥ (धूपम्) अच्युतानन्त गोविन्द वासुदेव नमोऽस्तु ते

ଏହି ଧୂପ, ହେ ଦେବଦେବେଶ, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧର। ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଅନନ୍ତ, ଗୋବିନ୍ଦ, ବାସୁଦେବ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 68

तेजसा सर्वलोकाश्च विवृताः सन्तु तेऽव्ययाः ॥ (दीपम्) त्वं हि सर्वगतं तेजो जनार्दन नमोऽस्तु ते

ହେ ଅବ୍ୟୟ! ତୁମ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉନ୍ତୁ। ତୁମେ ହିଁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଜ୍ୟୋତି, ହେ ଜନାର୍ଦନ—ନମସ୍କାର।

Verse 69

अदितेर्गर्भमाधाय वैरोचनिशमाय च ॥ त्रिभिः क्रमैर् जिताः लोकाः वामनाय नमोऽस्तु ते

ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଅବତରି, ବୈରୋଚନ (ବଂଶ) ଶମନାର୍ଥେ, ତିନି ପଦକ୍ଷେପରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜୟ କଲ—ବାମନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 70

(नैवेद्यम्) देवानां सम्मतश्चापि योगिनां परमां गतिः ॥ जलशायी जगद्योनॆ अर्घ्यं मे प्रति गृह्यताम्

(ନୈବେଦ୍ୟ) ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମତ ଏବଂ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପରମ ଗତି। ହେ ଜଳଶାୟୀ, ଜଗଦ୍ୟୋନି—ମୋ ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 71

(अर्घ्यम्) हव्यभुग्घव्यकर्त्ता त्वं होता हव्यं त्वमेव च ॥ सर्वमूर्त्ते जगद्योनॆ नमस्ते केशवाय च

(ଅର୍ଘ୍ୟ) ତୁମେ ହବ୍ୟର ଭୋକ୍ତା ଓ ହବ୍ୟର କର୍ତ୍ତା; ତୁମେ ହିଁ ହୋତା, ହବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ହିଁ। ହେ ସର୍ବମୂର୍ତ୍ତେ, ଜଗଦ୍ୟୋନି—ତୁମକୁ ଏବଂ କେଶବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 72

(इति स्वाहा होमः) हिरण्यं अन्नं त्वं देव जलवस्त्रमयो भवान् ॥ (दक्षिणाम्) उपानच्छत्रदानेन प्रीतो भव जनार्दन

(ଏଭଳି ସ୍ୱାହା-ହୋମ:) ହେ ଦେବ, ତୁମେ ହିଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ହିଁ ଅନ୍ନ; ତୁମେ ଜଳ ଓ ବସ୍ତ୍ର-ସ୍ୱରୂପ। (ଦକ୍ଷିଣା:) ପାଦୁକା ଓ ଛତ୍ର ଦାନରେ, ହେ ଜନାର୍ଦନ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ।

Verse 73

(वामनस्तुतिम्) अन्नं प्रजापतिर् विष्णुरुद्रचन्द्रेन्द्रभास्कराः ॥ अन्नं त्वष्टा यमोऽग्निश्च पापं हरतु मेऽव्ययः

(ବାମନ-ସ୍ତୁତି:) ଅନ୍ନ ହିଁ ପ୍ରଜାପତି, ଅନ୍ନ ହିଁ ବିଷ୍ଣୁ; ଅନ୍ନ ହିଁ ରୁଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଭାସ୍କର। ଅନ୍ନ ହିଁ ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଯମ ଓ ଅଗ୍ନି—ଅବ୍ୟୟ ପ୍ରଭୁ ମୋ ପାପ ହରଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 74

(करकदानम्) वामनो बुद्धिदाता च द्रवस्थो वामनः स्वयम् ॥ वामनस्तारकोभाभ्यां वामनाय नमोऽस्तु ये

(ପାତ୍ର-ଦାନ:) ବାମନ ବୁଦ୍ଧିଦାତା, ଏବଂ ଦ୍ରବରେ ସ୍ୱୟଂ ବାମନ ଅଧିଷ୍ଠିତ। ବାମନଙ୍କ ତାରକ-ପ୍ରଭା ସହ—ବାମନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 75

(यजमानः) वामनं प्रतिगृह्णामि वामनो मे प्रयच्छति ॥ वामनस्तारकोभाभ्यां वामनाय नमो नमः

(ଯଜମାନ କହେ:) ମୁଁ ବାମନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି; ବାମନ ମୋତେ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ବାମନଙ୍କ ତାରକ-ପ୍ରଭା ସହ—ବାମନଙ୍କୁ ନମୋ ନମଃ।

Verse 76

द्विजः प्रतिग्रहीता कपिलाङ्गेषु तिष्ठन्ति भुवनानि चतुर्दश ॥ दत्त्वा कामदुघां लोकाः भवन्ति सफलाः नृणाम् ॥

ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରତିଗ୍ରହୀତା; କପିଳା ଗାଈର ଅଙ୍ଗରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଭୁବନ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କାମଦୁଘା ଧେନୁ ଦାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଲୋକ-ଗତିଫଳ ସଫଳ ହୁଏ।

Verse 77

गोदानं मम पापच्छिदे तुभ्यं देवगर्भ सुपूजित ॥ मया विसर्जितो देव स्थानमन्यदलङ्कुरु ॥

ହେ ମୋ ପାପଛେଦକ, ହେ ଦେବଗର୍ଭ, ସୁପୂଜିତ—ତୁମକୁ ଏହି ଗୋଦାନ ଅର୍ପଣ କରୁଛି। ହେ ଦେବ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ବିସର୍ଜିତ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ଆବାସକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କର।

Verse 78

विसर्जनम् एवं विद्वांस्तु द्वादश्यां यो नरः श्रद्धयान्वितः ॥ यत्र तत्र नभस्ये तु कृत्वा फलमवाप्नुयात् ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଯେ ଜଣେ ବିଦ୍ୱାନ ପୁରୁଷ ବିସର୍ଜନ କରେ, ସେ ନଭସ୍ୟ ମାସରେ ଯେଉଁଠି କରିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଫଳ ପାଏ।

Verse 79

ब्राह्मण उवाच ॥ यस्तु सारस्वते तीर्थे यमुनायाश्च सङ्गमे ॥ करोति विधिनानेन तस्य पुण्यं शतोत्तरम् ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ଯେ ଜଣେ ସାରସ୍ୱତ ତୀର୍ଥରେ ଏବଂ ଯମୁନା ସଙ୍ଗମରେ ଏହି ବିଧିଅନୁସାରେ କରେ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଶତଗୁଣ ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ହୁଏ।

Verse 80

मयापि श्रद्धया चैतत्कालं तीर्थस्य सेवनम् ॥ क्षेत्रसंन्यासरूपेण कृतभक्तिसमन्वितम् ॥

ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଏହି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥସେବନ କଲି—‘କ୍ଷେତ୍ର-ସନ୍ନ୍ୟାସ’ ରୂପେ, ଭକ୍ତିସହିତ ଏହା ଆଚରଣ କଲି।

Verse 81

येन यूयं न शक्ता मां बाधितुं पापकर्मिणः ॥ श्रवणद्वादशीयोगे व्रतं तिथिसमन्वितम् ॥

ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ—ପାପକର୍ମୀମାନେ—ମୋତେ ବାଧିତ କରିପାର ନାହ: ସେହିଟି ଶ୍ରବଣ-ଦ୍ୱାଦଶୀ-ଯୋଗଯୁକ୍ତ, ତିଥିସହିତ ବ୍ରତ।

Verse 82

श्रवणाद्वो गतिः साक्षात्साधु लक्ष्यामि चाधुना ॥ श्रीवराह उवाच ॥ एवं ब्रुवति विप्रे तु आकाशे दुन्दुभिस्वनः ॥ पुष्पवृष्टिर्भुव्यपतद्देवैर्मुक्ता सहस्रशः ॥

“ଏହା ଶୁଣିବାମାତ୍ରେ ତୁମମାନଙ୍କର ଗତି ସାକ୍ଷାତ୍ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ହୁଏ; ଭଲ—ଏବେ ମୁଁ ତାହା ଦେଖୁଛି।” ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ବିପ୍ର ଏଭଳି କହୁଥିବାବେଳେ ଆକାଶରେ ଦୁନ୍ଦୁଭିଧ୍ୱନି ହେଲା, ଏବଂ ଦେବମାନେ ସହସ୍ରଶଃ ଛାଡ଼ିଥିବା ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 83

प्रेतानां तु विमानानि आगतानि समन्ततः ॥ देवदूत उवाचेदं प्रेतानां शृण्वतां तदा ॥

ତାପରେ ପ୍ରେତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିମାନଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା। ସେତେବେଳେ ପ୍ରେତମାନେ ଶୁଣୁଥିବା ସମୟରେ ଜଣେ ଦେବଦୂତ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 84

अस्य विप्रस्य सम्भाषात्पुण्यसत्कीर्तितेन च ॥ प्रेतभावविमुक्ताः स्थ तीर्थस्य श्रवणादपि ॥

ଏହି ବିପ୍ରଙ୍କ ସହ ସମ୍ଭାଷଣ ଦ୍ୱାରା, ପୁଣ୍ୟବିଷୟର ସତ୍କୀର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ତୀର୍ଥକଥା ଶୁଣିବାମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ପ୍ରେତଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛ।

Verse 85

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सतां सम्भाषणं वरम् ॥ कर्तव्यस्तीर्थभावश्च व्रतभावश्च मानसे ॥

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ସତ୍ଜନଙ୍କ ସହ ସମ୍ଭାଷଣ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏବଂ ମନରେ ତୀର୍ଥଭାବ ଓ ବ୍ରତଭାବକୁ ମଧ୍ୟ ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 86

तीर्थाभिषेकिपुरुषाद्यथा तेषां दुरात्मनाम् ॥ प्रेतानामक्षयः स्वर्गः सरस्वत्याश्च सङ्गमात्

ତୀର୍ଥସ୍ନାନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ପୁରୁଷ ଯେପରି ଫଳ ପାଏ, ସେପରି ସରସ୍ୱତୀର ସଙ୍ଗମରୁ—ପ୍ରେତ ହୋଇଥିବା ଦୁରାତ୍ମମାନେ ମଧ୍ୟ—ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତି।

Verse 87

प्राप्तं तीर्थप्रभावस्य श्रवणान्मुक्तिदं फलम् ॥ तिलकं सर्वधर्माणां पञ्चप्रेतत्वमुक्तिदम्

ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବ ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହା ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ତିଳକ ଏବଂ ପଞ୍ଚ-ପ୍ରେତତ୍ୱ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତି ଦିଏ॥

Verse 88

यः पठेत्परया भक्त्या शृणुयाद्भक्तितत्परः ॥ करोति श्रद्धया युक्तो न प्रेतो जायते नरः

ଯେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପାଠ କରେ, କିମ୍ବା ଭକ୍ତିପରାୟଣ ହୋଇ ଶ୍ରବଣ କରେ, ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଆଚରଣ କରେ—ସେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରେତ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ॥

Verse 89

पिशाचसंज्ञकं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥ यस्य श्रवणमात्रेण न प्रेतो जायते नरः

‘ପିଶାଚ-ସଂଜ୍ଞକ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାହାର କେବଳ ଶ୍ରବଣମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରେତ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ॥

Verse 90

अरण्ये कण्टकवृते निर्जने शब्दवर्जिते ॥ तान्दृष्ट्वा विकृताकारानतितीव्रभयङ्करान्

କଣ୍ଟକରେ ଆବୃତ, ନିର୍ଜନ ଓ ନିଃଶବ୍ଦ ଅରଣ୍ୟରେ, ବିକୃତ ଆକାରର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ସତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି…॥

Verse 91

एतत्कारणमुद्दिश्य परः सूचীমुखस्ततः ॥ समर्थितो द्विजेनैव शीघ्रं याति यतो हि सः

ଏହାର କାରଣ ସୂଚିତ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ତାପରେ ସେ ଅନ୍ୟଜନ—ସୂଚୀମୁଖ—ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଯାଏ; କାରଣ ସେହିପାଇଁ ହିଁ ସେ ଯାଏ॥

Verse 92

गुरवो नैव पूज्यन्ते स्त्रीजितानि गृहाणि च ॥ यानि प्रकीर्णभाण्डानि प्रकीर्णोच्छेषणानि च

ଯେଉଁଠି ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ଘର ନାରୀଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଚାଲେ; ଯେଉଁଠି ପାତ୍ର ଛିଟିଯାଇଥାଏ ଓ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅବଶେଷ ଛିଟାମିଟା ହୋଇଥାଏ…

Verse 93

उपवासपरो नित्यं न स प्रेतोऽभिजायते ॥ गां ब्राह्मणं च तीर्थानि पर्वतांश्च नदीस्तथा

ଯେ ନିତ୍ୟ ଉପବାସପରାୟଣ, ସେ ପ୍ରେତ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ। ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୀର୍ଥ, ପର୍ବତ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ…

Verse 94

गुरोर्धर्मोपदेष्टुश्च नित्यं हितमभीप्सतः ॥ न करोति वचस्तस्य स प्रेतो जायते नरः

ଧର୍ମ ଉପଦେଶ କରୁଥିବା ଏବଂ ନିତ୍ୟ ହିତ ଚାହୁଁଥିବା ଗୁରୁଙ୍କ ବଚନ ଯେ ପାଳନ କରେ ନାହିଁ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରେତ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

Verse 95

ब्राह्मण उवाच ॥ एवमेव व्रतस्यास्य विधानं कर्मसंहितम् ॥ पुराणं कथितं राज्ञे मान्धात्रे पृच्छते पुरा

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—‘ଏହି ବ୍ରତର ବିଧାନ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମସହିତ ସଂହିତା ଏପରି ହିଁ। ପୂର୍ବେ ରାଜା ମାନ୍ଧାତା ପଚାରିଥିବାବେଳେ ଏହି ପୁରାଣ କଥିତ ହୋଇଥିଲା।’

Verse 96

आगच्छ वरदानन्त श्रीपते मदनुग्रहात् ॥ सर्वगोपी निजांशेन स्थानमेतदलङ्कुरु ॥

ଆସ, ହେ ବରଦାତା ଅନନ୍ତ, ହେ ଶ୍ରୀପତି—ମୋ ଅନୁଗ୍ରହରେ। ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ରକ୍ଷକ, ନିଜ ଅଂଶରେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କର।

Verse 97

(छत्रादिदानम्) पर्जन्यो वरुणः सूर्यः सलिलं केशवः शिवः ॥ अग्निर्वैश्रवणो देवः पापं हरतु मेऽव्ययः ॥

(ଛତ୍ରାଦି ଦାନ ବିଷୟରେ) ପର୍ଜନ୍ୟ, ବରୁଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳ, କେଶବ, ଶିବ, ଅଗ୍ନି ଏବଂ ଦେବ ବୈଶ୍ରବଣ—ଅବ୍ୟୟ ଦିବ୍ୟଶକ୍ତି ମୋ ପାପ ହରଣ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 98

तावद्व्रतं तु कर्तव्यं यावदेकं क्षयं व्रजेत् ॥ तीर्थस्यैव प्रभावो हि प्रत्यक्षमिह दृश्यते ॥

ବ୍ରତ ତେତେଦିନ କରିବା ଉଚିତ, ଯେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଏକଥର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କ୍ଷୟ (ସମାପ୍ତି) କୁ ନ ପହଞ୍ଚେ। କାରଣ ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବ ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖାଯାଏ।