Adhyaya 174: The Sanctifying Power of River Confluences: Release from the Preta-State and the Rite of Śravaṇa Dvādaśī with Vāmana Worship

Verse 1

श्रीवराह उवाच॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि महापातकनाशनम्॥ सङ्गमस्य प्रभावं हि पापिनामपि मुक्तिदम्॥

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਫਿਰ ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ; ਅਰਥਾਤ ਸੰਗਮ ਦੀ ਉਹ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਭੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।

Verse 2

अत्रैव श्रूयते पूर्वं ब्राह्मणः संशितव्रतः॥ महानामेति विख्यातः स्थितोऽसौ वनमाश्रितः॥

ਇੱਥੇ ਹੀ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਸੰਯਮਿਤ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਮਹਾਨਾਮਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।

Verse 3

स्वाध्याययुक्तो होमे च नित्ययुक्तः स योगवित्॥ जपहोमपरो नित्यं स्वकालं क्षपते च सः॥

ਉਹ ਸਵਾਧਿਆਇ (ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ) ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਭੀ ਨਿੱਤ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ; ਸਦਾ ਸੰਯਮਿਤ, ਯੋਗ-ਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ। ਉਹ ਨਿੱਤ ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਿਤਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 4

एवं कर्माणि कुर्वन्स ब्रह्मलोकजिगीषया॥ बहून्यब्दान्यतीतानि ब्राह्मणस्य वने तदा॥

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਬੀਤ ਗਏ।

Verse 5

तस्य बुद्धिरियं जाता तीर्थाभिगमनं प्रति॥ पुनस्तीर्थजलैरेतत्क्षालयामि कलेवरम्॥

ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵੱਲ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਉੱਠਿਆ: ‘ਮੈਂ ਫਿਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇਹ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਾਂਗਾ।’

Verse 6

प्रयातो विधिवत्साक्षात् सूर्यस्योदयणं प्रति ॥ असिकुण्डादितः कृत्वा दक्षिणां कोटिकां ततः

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਦਯ-ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਚਲਿਆ; ਅਸਿਕੁੰਡ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ।

Verse 7

तथा चोत्तरकोट्यां तु तथा मन्माथुरं च यत् ॥ क्रमेण सर्वतीर्थानि स्नात्वा मामपि पुष्करम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰੀ ਮੋੜ-ਸਥਾਨ ਤੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੇਰੀ ਮਥੁਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਉੱਥੇ ਵੀ—ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, (ਉਸ ਨੇ ਨਿਸਚੈ ਕੀਤਾ ਕਿ) ਮੇਰੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਨਾਨ ਕਰੇਗਾ।

Verse 8

गत्वा सर्वाणि तीर्थानि स्नात्वा पूतो भवाम्यहम् ॥ इति कृत्वा मथुराया निर्जगामाथ स द्विजः

“ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਇਹ ਨਿਸਚੈ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦਵਿਜ ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।

Verse 9

कृतपूजानमस्कारः अध्वानं प्रत्यपद्यत ॥ अध्वप्रपन्नो ह्यदृशत्पञ्चप्रेतान्सुभीषणान्

ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰ ਪਿਆ; ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਚਲਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰੇਤ ਵੇਖੇ।

Verse 10

ईषदुत्त्रस्तहृदयस्तिष्ठदुन्मील्य चक्षुषी ॥ आलम्ब्य स ततो धैर्यं त्रासमुत्सृज्य दूरतः

ਹਿਰਦਾ ਕੁਝ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਠਹਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ; ਫਿਰ ਧੀਰਜ ਧਾਰ ਕੇ, ਡਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਦੂਰ ਹੀ ਰਹਿਆ।

Verse 11

पप्रच्छ मधुरालापः के यूयं रौद्रमूर्त्तयः ॥ भवन्तः कर्मणा केन दुष्कृतेन भयावहाः

ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ? ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ—ਕਿਹੜੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ—ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਇੰਨੇ ਡਰਾਉਣੇ ਬਣ ਗਏ ਹੋ?”

Verse 12

एकस्थानात्सदा यूयं प्रस्थिताः कुत्र वा सदा ॥ प्रेता ऊचुः ॥ क्षुत्पिपासातुरा नित्यं बहुदुःखसमन्विताः

“ਇੱਕ ਹੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਨਿਕਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ—ਤੁਸੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ?” ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ, ਅਨੇਕ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ।”

Verse 13

दुर्बुद्ध्या च वृताः सर्वे हीनज्ञानाः विचेतसः ॥ न जानीमो दिशं काचिद्विदिशं चापि चाध्वनि

“ਅਸੀਂ ਸਭ ਮੰਦ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਘਾਟ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕੇ ਹੋਏ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਿਆਂ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਦਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਉਪ-ਰਾਹ।”

Verse 14

नान्तरिक्षं महीम् चापि जानीमो दिवसं तथा ॥ यदेतद्दुःखमापन्नं सुखोदर्कफलं भवेत्

“ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਨਾ ਧਰਤੀ ਦਾ; ਨਾ ਹੀ ਦਿਨ ਦਾ, ਅਰਥਾਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਦਾ। ਇਹ ਦੁੱਖ ਜੋ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫਲ ਸੁਖਮਈ ਹੋਵੇ।”

Verse 15

अप्रकाममिदं भाति भास्करोदयणं प्रति ॥ अहं पर्युषितो नाम परः सूचिमुखस्ततः

“ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਗਣ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਬਿਨਾ ਰਾਹਤ ਦੇ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਪਰ੍ਯੁਸ਼ਿਤ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਦਾ ਨਾਮ ਫਿਰ ਸੂਚੀਮੁਖ ਹੈ।”

Verse 16

शीघ्रगो रोधकश्चैव पञ्चमो लेखकस्तथा ॥ ब्राह्मण उवाच ॥ प्रेतानां कर्मजातानां नाम्नां वै सम्भवः कुतः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “(ਉੱਥੇ) ਸ਼ੀਘ੍ਰਗ, ਰੋਧਕ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ‘ਲੇਖਕ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਿੱਥੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?”

Verse 17

किं तत्कारणमेतद्धि यूयं सर्वे सनामकाः ॥ प्रेत उवाच ॥ अहं स्वादु सदाश्नामि दद्मि पर्युषितं द्विजे

“ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਐਸੇ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ?” ਪ੍ਰੇਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਸਦਾ ਸੁਆਦਲਾ ਹੀ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬਾਸੀ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 18

एतत्कारणमुद्दिश्य नाम पर्युषितं द्विज ॥ सूचिता बहवोऽनेन विप्राश्चान्नादिकाङ्क्षिणः

“ਇਸ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ‘ਪਰਿਯੁਸ਼ਿਤ’ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਕਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਠੱਗੇ/ਭੁਲਾਏ ਗਏ।”

Verse 19

एतत्कारणमुद्दिश्य शीघ्रगस्तेन शोच्यते ॥ एको गृहस्य मध्ये तु भुङ्क्ते द्विजभयेन हि

“ਇਸ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਇਸ ਲਈ ‘ਸ਼ੀਘ੍ਰਗ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 20

समारुह्योद्विग्नमना रोधकस्तेन शोच्यते ॥ मौनेनापि स्थितो नित्यं याचितोऽपि लिखेन्महीम्

“ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਘਬਰਾਏ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਇਸ ਲਈ ‘ਰੋਧਕ’ (ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੁੱਪਚਾਪ ਸਦਾ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਲਿਖਦਾ/ਰੇਖਾਂ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।”

Verse 21

अस्माकमपि पापिष्ठो लेखकस्तेन नाम वै ॥ मदेन लेखकॊ याति रोधकस्तु ह्यवाक्छिराः

ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ‘ਲੇਖਕ’ ਹੈ; ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਨਾਮ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਮਦ/ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਰੋਧਕ’ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ।

Verse 22

शीघ्रगः पङ्गुतां प्राप्तः परं सूचिमुखस्ततः ॥ उषितः केवलग्रीवो लम्बौष्ठो वै महोदरः

‘ਸ਼ੀਘ੍ਰਗ’ ਲੰਗੜਾਪਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ (ਇਕ ਹੋਰ) ‘ਸੂਚੀ-ਮੁਖ’ ਬਣਦਾ ਹੈ। (ਇਕ) ‘ਉਸ਼ਿਤ’ ਕੇਵਲ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; (ਇਕ) ਮੋਟੇ ਹੋਠਾਂ ਵਾਲਾ; ਅਤੇ (ਇਕ) ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 23

बृहद्वृषणशुष्काङ्गः पापादेव प्रजायते ॥ एतत्ते सर्वमाख्यातमात्मवृत्तान्त सम्भवम्

ਵੱਡੇ ਅੰਡਕੋਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਕੇਵਲ ਪਾਪ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਆਚਰਨ ਦੇ ਵਰਤਾਂਤ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 24

यदि ते श्रवणे श्रद्धा पृच्छ चान्यद्यदिच्छसि ॥ ब्राह्मण उवाच ॥ ये जीवा भुवि तिष्ठन्ति सर्व आहारजीविनः

ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ, ਪੁੱਛ ਲੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਹਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ।

Verse 25

युष्माकमपि चाहारं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ प्रेता ऊचुः ॥ शृणु चाहारमस्माकं सर्वभूतदयापर

ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਹਾਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਤੱਤਵਤ: ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਾਡਾ ਆਹਾਰ ਸੁਣੋ।

Verse 26

यच्छ्रुत्वा निन्दसे नित्यं भूयो भूयश्च नित्यशः ॥ श्लेष्ममूत्रपुरीषेण योषितां च समन्ततः

ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਤੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ—ਮੁੜ ਮੁੜ, ਵਾਰੰ ਵਾਰ—ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਫ਼, ਮੂਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 27

गृहाणि त्यक्तशौचानि प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ बलिमन्त्रविहीनानि दानहीनानि यानि च

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਪ੍ਰੇਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਭੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਬਲੀ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਵੇ।

Verse 28

नित्यं च कलहो यत्र प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ अपात्रे प्रतिदत्तानि विधिहीनानि यानि च ॥ निन्दितानां द्विजातीनां जुगुप्सितकुलोद्भवे

ਜਿੱਥੇ ਨਿੱਤ ਝਗੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪ੍ਰੇਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਭੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਅਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ—ਅਤੇ ਜੋ ਨਿੰਦਿਤ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ, ਘਿਨੌਣੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 29

जातानां विहितानां च दुष्कृतं कर्म कुर्वताम् ॥ तेभ्यो दत्तं तदस्माकमुपतिष्ठति भोजने

ਜੋ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ (ਦਾਨ) ਸਾਡੇ ਲਈ—ਅਰਥਾਤ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਲਈ—ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 30

एतत्पापतरं चान्यद्भोजनं दुष्टकर्मिणाम् ॥ निर्विण्णाः प्रेतभावेन पृच्छामः सुदृढव्रत

ਅਤੇ ਇਹ ਹੋਰ ਗੱਲ—ਦੁਸ਼ਟ ਕਰਮੀਆਂ ਦਾ ‘ਭੋਜਨ’—ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਾਪਮਈ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ।

Verse 31

प्रेतो यथा न भवति तथा ब्रूहि तपोधन ॥ ब्राह्मण उवाच ॥ एकरात्रत्रिरात्रेण कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः

ਹੇ ਤਪ-ਧਨ! ਦੱਸੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਕ-ਰਾਤ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਰਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤਾਂ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਛ੍ਰ ਅਤੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਆਦਿ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ—

Verse 32

व्रतैरभ्युद्यतः पूतो न प्रेतो जायते नरः ॥ मिष्टान्नपानदाता च सततं श्रद्धयान्वितः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

Verse 33

यतीनां पूजको नित्यं न प्रेतो जायते नरः ॥ त्रीणद्भिः पञ्च चैकेन वा प्रतिनित्यं तु पोषयेत्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯਤੀਆਂ (ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ) ਦੀ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤਿੰਨ, ਜਾਂ ਪੰਜ, ਜਾਂ ਇਕ ਹੀ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਵੀ (ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ) ਪਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 34

सर्वभूतदयालुश्च न प्रेतो जायते नरः ॥ देवातिथिषु पूजासु गुरुपूजासु नित्यशः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੁ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਜੋ ਨਿੱਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 35

रतो वै पितृपूजायां न प्रेतो जायते नरः ॥ जितक्रोधो ह्यमात्सर्यस्तृष्णासङ्गविवर्जितः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ।

Verse 36

क्षमा-युक्तो दान-शीलो न प्रेतो जायते नरः ॥ एकादशीं सितां कृष्णां सप्तमीं वा चतुर्दशीम् ॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਖ਼ਿਮਾ-ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਸ਼ੁਕਲ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ, ਜਾਂ ਸਪਤਮੀ, ਜਾਂ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ (ਦਾ ਵਰਤ/ਪਾਲਨ)—

Verse 37

देवांश्च वन्दते नित्यं न प्रेतो जायते हि सः ॥ प्रेता ऊचुः ॥ त्वत्तस्तच्छ्रुतमस्माभिर्यो न प्रेतोऽभिजायते ॥

ਅਤੇ ਜੋ ਨਿੱਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ (ਮਨੁੱਖ) ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ—’

Verse 38

प्रेतस्तु जायते केन तद्वद त्वं महामुने ॥ विप्र उवाच ॥ शूद्रान्नेन तु भुक्तेन ब्राह्मणो म्रियते यदि ॥

‘ਪਰ ਫਿਰ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ।’ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦੇ ਅੰਨ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਮਰ ਜਾਵੇ—’

Verse 39

तेनैव चोदरस्थेन स प्रेतो जायते ध्रुवम् ॥ नग्नकापालिपाषण्डसङ्गतासनभोजनैः ॥

ਉਹੀ ਅੰਨ ਜੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਗਨ ਤਪੱਸਵੀਆਂ, ਕਪਾਲ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪਾਖੰਡੀਆਂ/ਵਿਪਥਗਾਮੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਕਰਕੇ।

Verse 40

मनुष्यः प्रेततां याति स्पर्शेन सुतरां तथा ॥ पूर्वपुण्यं विनश्येत् तु प्रेतो भवति नित्यशः ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼/ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਪੁੰਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 41

पाषण्डाश्रमसंस्थश्च मद्यपः पारदारिकः ॥ वृथा-मांसरतो नित्यं स च प्रेतोऽभिजायते ॥

ਜੋ ਪਾਖੰਡ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਨਸ਼ੇਲਾ ਮਦਿਰਾਪਾਨੀ, ਪਰ-ਸਤ੍ਰੀਗਾਮੀ, ਅਤੇ ਨਿਰਰਥਕ ਮਾਸਾਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਤ ਰਹੇ—ਉਹ ਭੀ ਪ੍ਰੇਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 42

देवस्वं ब्राह्मणस्वं च गुरोर्द्रव्यं हरेत्तु यः ॥ कन्यां ददाति शुल्केन स च प्रेतोऽभिजायते ॥

ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸੰਪਤੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦਾ ਧਨ ਚੁਰਾਏ; ਅਤੇ ਜੋ ਮੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦੇਵੇ—ਉਹ ਭੀ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 43

मातरं पितरं भ्रातृभगिन्यौ च स्त्रियं सुतम् ॥ अदुष्टान्यस्त्यजेत्सोऽपि प्रेतो भवति च ध्रुवम् ॥

ਜੋ ਮਾਂ, ਪਿਉ, ਭਰਾ, ਭੈਣ, ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋਣ—ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਭੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 44

अयाज्ययाजनाच्चैव याज्यानां परिवर्जनात् ॥ रतो वा शूद्रसेवायां स प्रेतो जायते नरः ॥

ਅਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਨਾਲ; ਜਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ-ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿਣ ਨਾਲ—ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 45

ब्रह्महा च कृतघ्नश्च गोग्घ्नो वै पञ्चपातकी ॥ भूमिकन्यापहर्ता च स प्रेतो जायते नरः ॥

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰਾ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਗੋ-ਹੱਤਿਆਰਾ—ਅਰਥਾਤ ਪੰਜ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ—ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਕੁੜੀ ਦਾ ਅਪਹਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ: ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 46

असद्भ्यः प्रतिगृह्णाति नास्तिकेभ्यो विशेषतः ॥ स पापो जायते प्रेत आहारादिविवर्जितः ॥

ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਤੋਂ—ਦਾਨ ਜਾਂ ਆਸਰਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 47

प्रेताः ऊचुः ॥ ये एतत्कर्म कुर्वन्ति मूढा अधर्मपरायणाः ॥ विरुद्धकारिणः पापास्तेषां काञ्चिद्गतिं वद ॥

ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਮੂਰਖ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਐਸੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਦਾਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਗਤੀ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 48

ब्राह्मण उवाच ॥ ये धर्मविमुखा मूढा दयादानविवर्जिताः ॥ तेषां गतिर्भवेदेका मथुरायान्तु सङ्गमे ॥

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਮੂਰਖ ਧਰਮ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਮੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਇਆ ਤੇ ਦਾਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਕੋ ਹੀ ਮਾਰਗ ਹੈ: ਉਹ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਸੰਗਮ-ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣ।”

Verse 49

श्रवणद्वादशीयोगे मासि भाद्रपदे तथा ॥ वामनं तत्र देवं तु पूजयेज्जुहुयात्तथा ॥

ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਯੋਗ ਉੱਤੇ, ਉੱਥੇ ਵਾਮਨ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਵੀ ਕਰੇ।

Verse 50

सुवर्णमन्नं वस्त्रं च छत्रोपानत्सुसंयुतम् ॥ तत्र स्नातो पितॄंस्तर्प्य दत्त्वा करकमेव च ॥

ਸੋਨਾ, ਅੰਨ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ—ਛਤਰੀ ਅਤੇ ਜੁੱਤੀ ਸਮੇਤ—ਉੱਥੇ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਕਰਕ (ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ) ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 51

न ते प्रेता भविष्यन्ति मार्गस्थो यो नमस्यते ॥ विमानवरमारुह्य विष्णुलोकं स गच्छति ॥

ਜੋ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਉੱਤਮ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 52

तत्र तीर्थे नरः स्नातो हृष्टपुष्टो यथाश्रुतः ॥ ध्यातश्च कीर्त्तितो वापि तेन गङ्गावगाहिताः ॥

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਪੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ, ਮਾਨੋ ਉਸ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 53

तीर्थस्यैव तु माहात्म्यं प्रेतो भूत्वा शृणोति यः ॥ तस्याक्षयपदं विष्णोर्भवतीति मया श्रुतम् ॥

ਜੋ ਕੋਈ—ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਕੇ ਵੀ—ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਕਸ਼ਯ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 54

प्रेताः ऊचुः ॥ अस्माकं वद कल्याण व्रतस्यास्य विधिं परम् ॥ येन वै क्रियमाणेन प्रेतत्वात्तु विमुच्यते ॥

ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ, ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਵਰਤ ਦੀ ਪਰਮ ਵਿਧੀ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।”

Verse 55

वसिष्ठेन महाभागाः शृणुध्वं कथयाम्यहम् ॥ प्रेतानां मोक्षणं पुण्यं गतिप्रवरदायकम् ॥

“ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਵੱਲੋਂ ਕਹੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪੁੰਨਮਈ ਉਪਾਯ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।”

Verse 56

मासि भाद्रपदे शुद्धा द्वादशी श्रवणान्विता ॥ तस्यां दत्तं हुतं स्नानं सर्वं लक्षगुणं भवेत् ॥

ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਿਨ ਦਾਨ, ਹਵਨ ਅਤੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਨਾਨ—ਸਭ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 57

सङ्गमे च पुनः स्नात्वा पूजयित्वा तु वामनम् ॥ कलशं विधिना दत्त्वा तस्य पुण्यफलṃ शृणु ॥

ਫਿਰ ਸੰਗਮ ਤੇ ਮੁੜ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲਸ਼ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ—ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਪੁੰਨਫਲ ਸੁਣੋ।

Verse 58

कपिलानां शतं दत्त्वा हिरण्योपस्कराञ्चितम् ॥ तेन यत्फलमाप्नोति तद्द्वादश्यामखण्डितम् ॥

ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੌ ਕਪਿਲਾ (ਭੂਰੀਆਂ) ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਉਸ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 59

ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो ब्राह्मणो वेदपारगः ॥ जातिस्मरो महायोगी मोक्षमार्गपरायणः ॥

ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਚਿਊਂਹ ਕੇ, ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਤਿਸਮਰ (ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ), ਮਹਾਯੋਗੀ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼-ਮਾਰਗ ਦਾ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 60

ध्यानयुक्तेन भावेन मुक्तो यात्यपुनर्भवम् ॥ कनकं च सुसंपीतं सान्नं रत्नसमन्वितम् ॥

ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਭਾਵ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਅਪੁਨਰਭਵ (ਪੁਨਰਜਨਮ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ (ਉੱਥੇ) ਸੁਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੋਨਾ, ਅੰਨ-ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵਸਤੂਆਂ ਹਨ।

Verse 61

यथालाभोपपन्नेन सौवर्णो वामनः कृतः ॥ उपानच्छत्रसंयुक्तो विधिमन्त्रपुरःसरः ॥

ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਾਮਨ-ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ; ਉਸ ਨੂੰ ਜੁੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਸਮੇਤ, ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 62

राक्षसत्वं न गच्छेत्तु श्रवणद्वादशीव्रतात् ॥ स्वर्गे च वसते तावद्यावदिन्द्राश्चतुर्दश ॥

ਸ਼੍ਰਵਣ-ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਰਾਖਸ਼-ਭਾਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ; ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਅਵਧੀ ਤੱਕ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ।

Verse 63

कृत्वा च विधिवत्तस्य स्नानपूजादिकं नरः ॥ मन्त्रैस्तथाविधैर्होमैर्ब्राह्मणं चोपपादयेत् ॥

ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੇ ਸਨਾਨ, ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕਰਮ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਚਿਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਨਮਾਨਿਤ ਤੇ ਪਾਲਿਤ ਕਰੇ।

Verse 64

(आवाहनम्) यत्त्वं नक्षत्ररूपेण द्वादश्यां नभसि स्थितः ॥ तन्नक्षत्रमहं वन्दे मनोवाञ्छितसिद्धये ॥

(ਆਵਾਹਨ) ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ਤਰ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਸਥਿਤ ਹੋ; ਉਸ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 65

( नक्षत्रम् ) नमः कमलनाभाय कमलालय केशव ॥ ( स्नानम् ) अमूर्त्ते सर्वतोव्यापिन् नारायण नमोऽस्तु ते ॥

(ਨਕਸ਼ਤਰ) ਕਮਲ-ਨਾਭ, ਕਮਲ-ਆਲਯ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। (ਸਨਾਨ) ਹੇ ਅਮੂਰਤ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਨਾਰਾਇਣ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 66

सर्वव्यापिञ्जगद्योनॆ नमः सर्वमयाच्युत ॥ (पूजा) श्रवणद्वादशीयोगे पूजां गृहीष्व केशव

ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ, ਜਗਤ ਦੇ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਭ-ਮਯ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਦੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਇਹ ਪੂਜਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ।

Verse 67

धूपोऽयं देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधर ॥ (धूपम्) अच्युतानन्त गोविन्द वासुदेव नमोऽस्तु ते

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸ਼ੰਖ-ਚਕ੍ਰ-ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਧੂਪ ਅਰਪਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਅਨੰਤ, ਗੋਵਿੰਦ, ਵਾਸੁਦੇਵ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।

Verse 68

तेजसा सर्वलोकाश्च विवृताः सन्तु तेऽव्ययाः ॥ (दीपम्) त्वं हि सर्वगतं तेजो जनार्दन नमोऽस्तु ते

ਤੇਰੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਭ ਲੋਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ, ਹੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈਂ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 69

अदितेर्गर्भमाधाय वैरोचनिशमाय च ॥ त्रिभिः क्रमैर् जिताः लोकाः वामनाय नमोऽस्तु ते

ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਵਿਰੋਚਨ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪੰਕਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਤਿੰਨ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕ ਜਿੱਤੇ ਗਏ। ਹੇ ਵਾਮਨ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 70

(नैवेद्यम्) देवानां सम्मतश्चापि योगिनां परमां गतिः ॥ जलशायी जगद्योनॆ अर्घ्यं मे प्रति गृह्यताम्

(ਨੈਵੇਦ੍ਯ) ਤੂੰ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ-ਮਾਨਯ ਹੈਂ ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਜਲਸ਼ਾਈ, ਜਗਤ ਦੇ ਮੂਲ ਸਰੋਤ, ਮੇਰਾ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ।

Verse 71

(अर्घ्यम्) हव्यभुग्घव्यकर्त्ता त्वं होता हव्यं त्वमेव च ॥ सर्वमूर्त्ते जगद्योनॆ नमस्ते केशवाय च

(ਅਰਘ੍ਯ ਵਜੋਂ:) ਤੂੰ ਹੀ ਹਵਿ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹਵਿ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਹੋਤਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੈਂ ਅਤੇ ਹਵਿ ਵੀ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਜਗਤ ਦੇ ਯੋਨਿ-ਸਰੋਤ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 72

(इति स्वाहा होमः) हिरण्यं अन्नं त्वं देव जलवस्त्रमयो भवान् ॥ (दक्षिणाम्) उपानच्छत्रदानेन प्रीतो भव जनार्दन

(ਇਤੀ ਸ੍ਵਾਹਾ ਹੋਮ:) ਤੂੰ ਹੀ ਸੋਨਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਅੰਨ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੇਵ; ਤੂੰ ਹੀ ਜਲ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ-ਸਰੂਪ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ। (ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ:) ਜੁੱਤੀ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ।

Verse 73

(वामनस्तुतिम्) अन्नं प्रजापतिर् विष्णुरुद्रचन्द्रेन्द्रभास्कराः ॥ अन्नं त्वष्टा यमोऽग्निश्च पापं हरतु मेऽव्ययः

(ਵਾਮਨ-ਸਤੁਤੀ:) ਅੰਨ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ; ਅੰਨ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਹੈ; ਅੰਨ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰ, ਚੰਦਰ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਹਨ। ਅੰਨ ਹੀ ਤ੍ਵਸ਼੍ਟਾ, ਯਮ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਵੀ ਹੈ—ਅਵ੍ਯਯ (ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ) ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰੇ।

Verse 74

(करकदानम्) वामनो बुद्धिदाता च द्रवस्थो वामनः स्वयम् ॥ वामनस्तारकोभाभ्यां वामनाय नमोऽस्तु ये

(ਕਰਕ/ਪਾਤ੍ਰ ਦਾਨ ਵੇਲੇ:) ਵਾਮਨ ਹੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਆਪ ਹੀ ਦ੍ਰਵ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਵਾਮਨ ਦੀ ਤਾਰਕ (ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ) ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ—ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।

Verse 75

(यजमानः) वामनं प्रतिगृह्णामि वामनो मे प्रयच्छति ॥ वामनस्तारकोभाभ्यां वामनाय नमो नमः

(ਯਜਮਾਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:) ਮੈਂ ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਵਾਮਨ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਮਨ ਦੀ ਤਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ—ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 76

द्विजः प्रतिग्रहीता कपिलाङ्गेषु तिष्ठन्ति भुवनानि चतुर्दश ॥ दत्त्वा कामदुघां लोकाः भवन्ति सफलाः नृणाम् ॥

ਦੁਵਿਜ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹੀਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਭੁਵਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਕਾਮਧੇਨੂ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਲੋਕ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਲਕਸ਼ ਫਲਵੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 77

गोदानं मम पापच्छिदे तुभ्यं देवगर्भ सुपूजित ॥ मया विसर्जितो देव स्थानमन्यदलङ्कुरु ॥

ਇਹ ਗੋਦਾਨ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਛੇਦਕ, ਹੇ ਦੇਵਗਰਭ, ਜੋ ਭਲੀਭਾਂਤ ਪੂਜਿਤ ਹੈਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸਰਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਹੋਰ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰ।

Verse 78

विसर्जनम् एवं विद्वांस्तु द्वादश्यां यो नरः श्रद्धयान्वितः ॥ यत्र तत्र नभस्ये तु कृत्वा फलमवाप्नुयात् ॥

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ-ਸਹਿਤ ਵਿਸਰਜਨ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਭੱਸ੍ਯ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 79

ब्राह्मण उवाच ॥ यस्तु सारस्वते तीर्थे यमुनायाश्च सङ्गमे ॥ करोति विधिनानेन तस्य पुण्यं शतोत्तरम् ॥

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਕੋਈ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ, ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਸੌ ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 80

मयापि श्रद्धया चैतत्कालं तीर्थस्य सेवनम् ॥ क्षेत्रसंन्यासरूपेण कृतभक्तिसमन्वितम् ॥

ਮੈਂ ਭੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਇਸ ਸਮੇਂ-ਅਵਧੀ ਦੌਰਾਨ, ਤੀਰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ—ਖੇਤਰ-ਸੰਨਿਆਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ।

Verse 81

येन यूयं न शक्ता मां बाधितुं पापकर्मिणः ॥ श्रवणद्वादशीयोगे व्रतं तिथिसमन्वितम् ॥

ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੁਸੀਂ—ਪਾਪਕਰਮੀ—ਮੈਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ; ਇਹ ਸ਼੍ਰਵਣ-ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਉਚਿਤ ਤਿਥੀ ਸਮੇਤ ਵ੍ਰਤ ਹੈ।

Verse 82

श्रवणाद्वो गतिः साक्षात्साधु लक्ष्यामि चाधुना ॥ श्रीवराह उवाच ॥ एवं ब्रुवति विप्रे तु आकाशे दुन्दुभिस्वनः ॥ पुष्पवृष्टिर्भुव्यपतद्देवैर्मुक्ता सहस्रशः ॥

‘ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਉੱਚ ਗਤੀ ਸਾਖਾਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਚੰਗਾ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਾਂਗਾ।’ ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਐਸਾ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੁੰਦੁਭੀ ਦਾ ਨਾਦ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਫੁੱਲ ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ।

Verse 83

प्रेतानां तु विमानानि आगतानि समन्ततः ॥ देवदूत उवाचेदं प्रेतानां शृण्वतां तदा ॥

ਤਦ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਲਈ ਵਿਮਾਨ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰੇਤ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਦੇਵਦੂਤ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 84

अस्य विप्रस्य सम्भाषात्पुण्यसत्कीर्तितेन च ॥ प्रेतभावविमुक्ताः स्थ तीर्थस्य श्रवणादपि ॥

ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਯਥਾਵਤ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ—ਤੀਰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 85

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सतां सम्भाषणं वरम् ॥ कर्तव्यस्तीर्थभावश्च व्रतभावश्च मानसे ॥

ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਪ੍ਰਯਤਨ ਨਾਲ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ-ਭਾਵ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ-ਭਾਵ—ਦੋਵੇਂ—ਪਾਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 86

तीर्थाभिषेकिपुरुषाद्यथा तेषां दुरात्मनाम् ॥ प्रेतानामक्षयः स्वर्गः सरस्वत्याश्च सङ्गमात्

ਜੋ ਦੁਰਾਤਮਾ ਜੀਵ ‘ਪ੍ਰੇਤ’ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਅਖੰਡ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਇਆ ਪੁਰੁਸ਼ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 87

प्राप्तं तीर्थप्रभावस्य श्रवणान्मुक्तिदं फलम् ॥ तिलकं सर्वधर्माणां पञ्चप्रेतत्वमुक्तिदम्

ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਸ੍ਰਵਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ‘ਤਿਲਕ’ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 88

यः पठेत्परया भक्त्या शृणुयाद्भक्तितत्परः ॥ करोति श्रद्धया युक्तो न प्रेतो जायते नरः

ਜੋ ਕੋਈ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਭਕਤੀ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰੇ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 89

पिशाचसंज्ञकं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥ यस्य श्रवणमात्रेण न प्रेतो जायते नरः

‘ਪਿਸਾਚ-ਸੰਜ्ञਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਸ੍ਰਵਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 90

अरण्ये कण्टकवृते निर्जने शब्दवर्जिते ॥ तान्दृष्ट्वा विकृताकारानतितीव्रभयङ्करान्

ਕੰਟਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ—ਨਿਰਜਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਬਦ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸਨ, ...

Verse 91

एतत्कारणमुद्दिश्य परः सूचীমुखस्ततः ॥ समर्थितो द्विजेनैव शीघ्रं याति यतो हि सः

ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੂਜਾ ਸੂਚੀਮੁਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 92

गुरवो नैव पूज्यन्ते स्त्रीजितानि गृहाणि च ॥ यानि प्रकीर्णभाण्डानि प्रकीर्णोच्छेषणानि च

ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਵੱਸ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਤਨ ਵਿਖਰੇ ਪਏ ਹਨ ਅਤੇ ਬਚਿਆ-ਖੁਚਿਆ ਭੋਜਨ ਵੀ ਛਿੱਟਿਆ ਪਿਆ ਹੈ…

Verse 93

उपवासपरो नित्यं न स प्रेतोऽभिजायते ॥ गां ब्राह्मणं च तीर्थानि पर्वतांश्च नदीस्तथा

ਜੋ ਨਿੱਤ ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਗਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੀਰਥਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਆਦਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ…

Verse 94

गुरोर्धर्मोपदेष्टुश्च नित्यं हितमभीप्सतः ॥ न करोति वचस्तस्य स प्रेतो जायते नरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੁਰੂ—ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ—ਉਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 95

ब्राह्मण उवाच ॥ एवमेव व्रतस्यास्य विधानं कर्मसंहितम् ॥ पुराणं कथितं राज्ञे मान्धात्रे पृच्छते पुरा

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਇਸ ਵਰਤ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸੰਹਿਤਾ ਇਉਂ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਮਾਂਧਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।’

Verse 96

आगच्छ वरदानन्त श्रीपते मदनुग्रहात् ॥ सर्वगोपी निजांशेन स्थानमेतदलङ्कुरु ॥

ਆਓ, ਹੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਨੰਤ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ—ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ। ਹੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਰਖਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰੋ।

Verse 97

(छत्रादिदानम्) पर्जन्यो वरुणः सूर्यः सलिलं केशवः शिवः ॥ अग्निर्वैश्रवणो देवः पापं हरतु मेऽव्ययः ॥

(ਛਤਰ ਆਦਿ ਦਾਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ:) ਪਰਜਨ੍ਯ, ਵਰੁਣ, ਸੂਰਜ, ਜਲ, ਕੇਸ਼ਵ, ਸ਼ਿਵ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਦੇਵ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ—ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰੇ।

Verse 98

तावद्व्रतं तु कर्तव्यं यावदेकं क्षयं व्रजेत् ॥ तीर्थस्यैव प्रभावो हि प्रत्यक्षमिह दृश्यते ॥

ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਤਦ ਤੱਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਇਕ ਵਾਰ ਪੂਰਨਤਾ/ਸਮਾਪਤੀ (ਕ੍ਸ਼ਯ) ਨੂੰ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੀਰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।