Sukta 44
Sukta 5.44
Agni (probable, based on barhiṣad, svàr-vid, and milking by hymn; hymn 5.44 is classically Agni-oriented in many traditions)
अयं सूक्तोऽग्निं स्तौति—स प्राचीनतमो नित्यनवीनश्च होतृशक्तिः, बर्हिषदि निषण्णः, स्वर्विद् (सूर्यलोकानां वेत्ता) च, धिषणया प्रेरितया वाचा दुह्यमानः। सूक्तं यज्ञीयरीत्या अग्निमाह्वानात् प्रवर्तते, ततः तम् उज्ज्वलरक्षिता रूपेण निरूपयति यः कुटिलमायिकान् बलान् अभिभवति; अन्ते च घोष्यते यदग्निः प्रबुद्धोऽस्ति, तथा ऋक्-साम-सोमाः सर्वे तस्मिन् सख्ये निवाससहचरे च समागच्छन्ति।
Mantras
Mantra 1
तं प्रत्नथा पूर्वथा विश्वथेमथा ज्येष्ठतातिं बर्हिषदं स्वर्विदम् । प्रतीचीनं वृजनं दोहसे गिराशुं जयन्तमनु यासु वर्धसे ॥
तं प्रत्नथा पूर्वथा विश्वथेमथा इमथा च वयं हवामहे—ज्येष्ठततातिं बर्हिषदि उपविष्टं स्वर्विदम्। प्रतीचीनं वृजनं विस्तृतपदं वयं गिरा दुहामः—आशुं जयन्तम्—यासु पथासु त्वं वर्धसे तासामनु।
Mantra 2
श्रिये सुदृशीरुपरस्य याः स्वर्विरोचमानः ककुभामचोदते । सुगोपा असि न दभाय सुक्रतो परो मायाभिॠत आस नाम ते ॥
श्रिये त्वमुपरस्य लोकस्य सुदृशीः ककुभः प्रवर्तयसि, स्वर्वि रोचमानः ककुभामचोदयसि। सुगोपा असि न दभाय, हे सुक्रतो; मायाभ्यः परः, ऋते प्रतिष्ठितं ते नाम तिष्ठति।
Mantra 3
अत्यं हविः सचते सच्च धातु चारिष्टगातुः स होता सहोभरिः । प्रसर्स्राणो अनु बर्हिर्वृषा शिशुर्मध्ये युवाजरो विस्रुहा हितः ॥
अत्यं हविः सचते सच्च धातुं; चारिष्टगातुः स होता सहोभरिः। प्रसर्स्राणोऽनु बर्हिर्वृषा—शिशुर्मध्ये युवा अजरः—विस्रुहा हितः।
Mantra 4
प्र व एते सुयुजो यामन्निष्टये नीचीरमुष्मै यम्य ऋतावृधः । सुयन्तुभिः सर्वशासैरभीशुभिः क्रिविर्नामानि प्रवणे मुषायति ॥
प्र व एते सुयुजो यामन्निष्टये नीचीरमुष्मै यम्य ऋतावृधः । सुयन्तुभिः सर्वशासैरभीशुभिः क्रिविर्नामानि प्रवणे मुषायति ॥
Mantra 5
संजर्भुराणस्तरुभिः सुतेगृभं वयाकिनं चित्तगर्भासु सुस्वरुः । धारवाकेष्वृजुगाथ शोभसे वर्धस्व पत्नीरभि जीवो अध्वरे ॥
संजर्भुराणस्तरुभिः सुतेगृभं वयाकिनं चित्तगर्भासु सुस्वरुः । धारवाकेष्वृजुगाथ शोभसे वर्धस्व पत्नीरभि जीवो अध्वरे ॥
Mantra 6
यादृगेव ददृशे तादृगुच्यते सं छायया दधिरे सिध्रयाप्स्वा । महीमस्मभ्यमुरुषामुरु ज्रयो बृहत्सुवीरमनपच्युतं सहः ॥
यादृगेव ददृशे तादृगुच्यते सं छायया दधिरे सिध्रयाप्स्वा । महीमस्मभ्यमुरुषामुरु ज्रयो बृहత్సुवीरमनपच्युतं सहः ॥
Mantra 7
वेत्यग्रुर्जनिवान्वा अति स्पृधः समर्यता मनसा सूर्यः कविः । घ्रंसं रक्षन्तं परि विश्वतो गयमस्माकं शर्म वनवत्स्वावसुः ॥
वेत्यग्रुः जनिवान् वा अति स्पृधः समर्यताः मनसा सूर्यः कविः। घ्रंसं रक्षन्तं परि विश्वतो गयम् अस्माकं शर्म वनवत् स्वावसुः॥
Mantra 8
ज्यायांसमस्य यतुनस्य केतुन ऋषिस्वरं चरति यासु नाम ते । यादृश्मिन्धायि तमपस्यया विदद्य उ स्वयं वहते सो अरं करत् ॥
ज्यायांसम् अस्य यतुनस्य केतुम् ऋषिस्वरं चरति यासु नाम ते। यादृश्मिन् धायि तम् अपस्यया विदद्य उ स्वयं वहते स अरं करत्॥
Mantra 9
समुद्रमासामव तस्थे अग्रिमा न रिष्यति सवनं यस्मिन्नायता । अत्रा न हार्दि क्रवणस्य रेजते यत्रा मतिर्विद्यते पूतबन्धनी ॥
समुद्रमासाम् अव तस्थे अग्रिमा न रिष्यति सवनं यस्मिन्नायता। अत्रा न हार्दि क्रवणस्य रेजते यत्रा मतिर् विद्यते पूतबन्धनी॥
Mantra 10
स हि क्षत्रस्य मनसस्य चित्तिभिरेवावदस्य यजतस्य सध्रेः । अवत्सारस्य स्पृणवाम रण्वभिः शविष्ठं वाजं विदुषा चिदर्ध्यम् ॥
स हि क्षत्रस्य मनसश्च सहशक्तिः, चित्तिभिरेव दीप्ताभिः यजतस्य सत्यवाचः सध्रीः। रण्वभिः शक्तिभिरवत्सारस्य तां प्रेरकधारां स्पृणवाम पूरयाम तर्पयाम; विदुषा चिदर्ह्यं शविष्ठं वाजं जिगीषाम।
Mantra 11
श्येन आसामदितिः कक्ष्यो मदो विश्ववारस्य यजतस्य मायिनः । समन्यमन्यमर्थयन्त्येतवे विदुर्विषाणं परिपानमन्ति ते ॥
श्येनः तेषाम्; अदितिः कक्ष्यः; विश्ववारस्य यजतस्य मायिनो मादः। समन्यमन्यमर्थयन्त्येतवे; विदुर्विषाणं परिपानमन्ति ते।
Mantra 12
सदापृणो यजतो वि द्विषो वधीद्बाहुवृक्तः श्रुतवित्तर्यो वः सचा । उभा स वरा प्रत्येति भाति च यदीं गणं भजते सुप्रयावभिः ॥
सदापृणो यजतो द्विषो वधीद्; बाहुवृक्तः श्रुतवित् त्रायो वः सचा। उभा स वरौ प्रत्येति भाति च, यदीं गणं भजते सुप्रयावभिः।
Mantra 13
सुतम्भरो यजमानस्य सत्पतिर्विश्वासामूधः स धियामुदञ्चनः । भरद्धेनू रसवच्छिश्रिये पयोऽनुब्रुवाणो अध्येति न स्वपन् ॥
सुताम्भरः यजमानस्य सत्पतिः विश्वासामूधः स धियामुदञ्चनः। भरद्धेनू रसवच्छिश्रिये पयोऽनुब्रुवाणोऽध्येति न स्वपन्॥
Mantra 14
यो जागार तमृचः कामयन्ते यो जागार तमु सामानि यन्ति । यो जागार तमयं सोम आह तवाहमस्मि सख्ये न्योकाः ॥
यो जागार तमृचः कामयन्ते यो जागार तमु सामानि यन्ति। यो जागार तमयं सोम आह तवाहमस्मि सख्ये न्योकाः॥
Mantra 15
अग्निर्जागार तमृचः कामयन्तेऽग्निर्जागार तमु सामानि यन्ति । अग्निर्जागार तमयं सोम आह तवाहमस्मि सख्ये न्योकाः ॥
अग्निर्जागार तमृचः कामयन्तेऽग्निर्जागार तमु सामानि यन्ति। अग्निर्जागार तमयं सोम आह तवाहमस्मि सख्ये न्योकाः॥
Frequently Asked Questions
Agni is the main deity. The hymn describes him as seated on the sacred grass (barhis), a revealer of light (svar), and the awakened center of the sacrifice.
It means the seer draws out Agni’s power by praise and mantra—just as milk is drawn from a cow. Speech, when truthful and well-formed, is treated as a real ritual force that nourishes the fire.
It signals that Agni is fully kindled and present—ready to carry offerings and bring clarity. It also means the whole Vedic expression (Ṛk, Sāman, and Soma) gathers around him as a living, friendly power.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.