Rig Veda Sukta 2
Mandala 3Sukta 215 Mantras

Sukta 2

Sukta 3.2

Rishi

Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.2)

Chandas

Triṣṭubh

RV 3.2 — гимн в размере триштубх, обращённый к Агни. Он восхваляет его как божественно сияющую жреческую силу, которую сами боги «рождают» посредством крату (воли) и дакши (умения). Провидец ищет Агни как наилучшее, достойнейшее избрания средство к вадже (победоносной полноте), изображая его как дар Бхригу, львиноподобного Вайшванару и щедрого раздатчика сокровищ приносящему жертву.

Recitation with translationRig Veda 3.2

In this hymn

Addressed to

  • AgniMantras 2-10, 13-15

    Agni is the shining, ever-young fire-priest (hotṛ) and messenger, born again and again in “bellies” (kindlings/wombs), roaring like a bull and lion-like among luminous forms; he is the Bhṛgus’ gift and the seer-will (kavi-kratu) radiant with divine flame.

  • Agni VaishvanaraMantras 1, 11-12Agni Vaiśvānara

Mantras

Mantra 1

वैश्वानराय धिषणामृतावृधे घृतं न पूतमग्नये जनामसि । द्विता होतारं मनुषश्च वाघतो धिया रथं न कुलिशः समृण्वति ॥

Для Вайшванары — для Агни, возрастающего вдохновенную мысль в Истине, — мы порождаем очищенное приношение, как очищенное гхи. Человек-воздаятель вновь устраивает Хотара; мыслью он слаживает колесницу, как кузнец — молотом.

Mantra 2

स रोचयज्जनुषा रोदसी उभे स मात्रोरभवत्पुत्र ईड्यः । हव्यवाळग्निरजरश्चनोहितो दूळभो विशामतिथिर्विभावसुः ॥

Он озарил оба мира самим своим рождением; от двух Матерей стал он досточтимым Сыном. Агни, несущий жертву, нестареющий, поставленный в нашей радости, труднодостижимый, но гость племён, — Вибхавасу, сияющий многими светами.

Mantra 3

क्रत्वा दक्षस्य तरुषो विधर्मणि देवासो अग्निं जनयन्त चित्तिभिः । रुरुचानं भानुना ज्योतिषा महामत्यं न वाजं सनिष्यन्नुप ब्रुवे ॥

Крату — сознательной волей, и дакшей — действенной силой-умением, в устроенном законе правого деяния (vi-dharmaṇi) боги рождают Агни светозарными прозрениями (citti). Его, сияющего лучом и светом, великого, как скакун простора, — я призываю, стремясь обрести vāja (победную мощь, добычу).

Mantra 4

आ मन्द्रस्य सनिष्यन्तो वरेण्यं वृणीमहे अह्रयं वाजमृग्मियम् । रातिं भृगूणामुशिजं कविक्रतुमग्निं राजन्तं दिव्येन शोचिषा ॥

Ища обретения Восторга, мы избираем достойнейшее избрания: Агни — безошибочного, полноту силы, воспеваемую Речью; дар Бхригу, пламя-усидж, волю-видящего (kavi-kratu), сияющего божественным светом.

Mantra 5

अग्निं सुम्नाय दधिरे पुरो जना वाजश्रवसमिह वृक्तबर्हिषः । यतस्रुचः सुरुचं विश्वदेव्यं रुद्रं यज्ञानां साधदिष्टिमपसाम् ॥

Агни ради благости (sumná) поставили впереди люди — здесь, расстелившие священное сиденье. Держа ковши под властью, они утверждают прекрасносветлого, обращённого ко всем богам, Рудра-силу, что совершает желанную жертву наших деяний.

Mantra 6

पावकशोचे तव हि क्षयं परि होतर्यज्ञेषु वृक्तबर्हिषो नरः । अग्ने दुव इच्छमानास आप्यमुपासते द्रविणं धेहि तेभ्यः ॥

О очищающий Павака, вокруг твоего жилища, о Хотар, в жертвоприношениях собираются мужи с расстланной жертвенной травой. Агни, желая служения и сокровенного прибежища, они в почитании садятся близ тебя; вложи в них богатство, дар, — для них.

Mantra 7

आ रोदसी अपृणदा स्वर्महज्जातं यदेनमपसो अधारयन् । सो अध्वराय परि णीयते कविरत्यो न वाजसातये चनोहितः ॥

Он наполнил оба мира — Небо и Землю — и наполнил великий светлый свод, когда Силы деяния поддержали его при рождении. Тогда провидец ведётся вокруг для адхвары, как быстрый конь — к добыче изобилия, в нас утверждённый, к нашему благу.

Mantra 8

नमस्यत हव्यदातिं स्वध्वरं दुवस्यत दम्यं जातवेदसम् । रथीॠतस्य बृहतो विचर्षणिरग्निर्देवानामभवत्पुरोहितः ॥

Поклоняйтесь дарителю приношения; служите владыке прямого обряда, непокоримому Джатаведасу. Агни, колесничий великой Истины, всевидящий, стал у богов Пурохитой — поставленным впереди.

Mantra 9

तिस्रो यह्वस्य समिधः परिज्मनोऽग्नेरपुनन्नुशिजो अमृत्यवः । तासामेकामदधुर्मर्त्ये भुजमु लोकमु द्वे उप जामिमीयतुः ॥

Три растопки могуче-движущегося Агни усердные бессмертные очистили. Из них одну они положили смертному — для вкушения доли; две же поднялись вверх, к своему родному миру.

Mantra 10

विशां कविं विश्पतिं मानुषीरिषः सं सीमकृण्वन्त्स्वधितिं न तेजसे । स उद्वतो निवतो याति वेविषत्स गर्भमेषु भुवनेषु दीधरत् ॥

Человеческие силы сделали его собранным в одну точку — Агни, мудреца племён, владыку рода, — как отточенный топор для сияния. Он идёт с высот и из низин, дрожа мощью; он удерживает зародыш божественного в этих мирах.

Mantra 11

स जिन्वते जठरेषु प्रजज्ञिवान्वृषा चित्रेषु नानदन्न सिंहः । वैश्वानरः पृथुपाजा अमर्त्यो वसु रत्ना दयमानो वि दाशुषे ॥

Он вновь и вновь рождается в утробах; как бык, он ревёт среди светлых образов, как лев. Вайшванара, широкомощный, бессмертный, раздающий богатства и сокровища, уделяет дающему.

Mantra 12

वैश्वानरः प्रत्नथा नाकमारुहद्दिवस्पृष्ठं भन्दमानः सुमन्मभिः । स पूर्ववज्जनयञ्जन्तवे धनं समानमज्मं पर्येति जागृविः ॥

Вайшванара, по древнему обычаю, взошёл на светозарную вершину, улыбаясь благими помыслами. Он, бодрствующий, как и прежде, порождает для существа богатство и обходит тот же самый путь.

Mantra 13

ऋतावानं यज्ञियं विप्रमुक्थ्यमा यं दधे मातरिश्वा दिवि क्षयम् । तं चित्रयामं हरिकेशमीमहे सुदीतिमग्निं सुविताय नव्यसे ॥

Мы ищем и призываем того Агни — носителя Риты, достойного жертвы, вдохновенного, достойного гимна, — кого Матаришван утвердил в небе как обитель. Его, многопутного, златовласого, хорошо сияющего, мы молим ради нового, более широкого продвижения (сувити).

Mantra 14

शुचिं न यामन्निषिरं स्वर्दृशं केतुं दिवो रोचनस्थामुषर्बुधम् । अग्निं मूर्धानं दिवो अप्रतिष्कुतं तमीमहे नमसा वाजिनं बृहत् ॥

Мы ищем с поклонением Агни — чистого, как путь движения; остро-лезвийного в силе; зрящего Свет Свара; светлый знак неба, пребывающий в обителях сияния, бодрствующий с Зарёй. Агни — Главу и вершину неба, непреодолимое Пламя, не оттесняемое, — того мы молим; великого, дарующего добычу.

Mantra 15

मन्द्रं होतारं शुचिमद्वयाविनं दमूनसमुक्थ्यं विश्वचर्षणिम् । रथं न चित्रं वपुषाय दर्शतं मनुर्हितं सदमिद्राय ईमहे ॥

Мы призываем Мандру — Агни, чистого Хотара, недвойственного в движении, владыку дома, достойного гимна, всеобщего среди племён. Как яркая, дивная колесница, прекрасная для созерцания по облику, — установленный людьми, он пребывает вечно на своём седалище ради Индры.

Inside Sukta 2

How it unfolds

  1. Where it opens

    Agni is invoked as the chosen, most worthy flame—delightful and unerring—whose radiance is divine and whose presence makes the rite effective.

  2. Development

    The hymn unfolds Agni’s origin and mode of manifestation: the gods generate him through kratu and dakṣa, and he appears in many luminous forms as the seer-will guiding right workings.

  3. Climax

    Agni as Vaiśvānara is depicted as repeatedly born, roaring like a bull and lion, wide in power and immortal—then explicitly as the generous distributor of riches and treasures to the sacrificer.

  4. Where it settles

    The praise resolves into a practical boon: may this radiant priest secure vāja and prosperity, rewarding the giver and stabilizing the sacrificial order.

The deity: Agni

  • Cosmic functionMediator between gods and humans: he carries offerings, awakens the sacrifice, kindles divine powers, and establishes right order in the ritual and in the world through light and heat.
  • Inner significanceThe awakened flame of aspiration and discernment—an inner priest that converts intention (kratu) and capacity (dakṣa) into luminous understanding (citti), enabling victory (vāja) and right action.

The seer

  • Viśvāmitra GāthinaGāthin (Kauśika lineage is commonly associated with Viśvāmitra in later tradition) · A royal-turned-seer celebrated for transforming kṣatriya power into brahmanical tapas and mantra, and for shaping major Rigvedic theology of Agni, Indra, and the divine order (ṛta).

Famous verses

क्रत्वा दक्षस्य तरुषो विधर्मणि देवासो अग्निं जनयन्त चित्तिभिः । रुरुचानं भानुना ज्योतिषा महामत्यं न वाजं सनिष्यन्नुप ब्रुवे ॥
Verse 3.2.3Defines the hymn’s core theology: Agni is ‘brought to birth’ by the gods through kratu (will) and dakṣa (skill) within right order, and he shines as jyotis that grants vāja.Read verse 3.2.3 →
vṛṇīmahe … vareṇyam
Verse 3.2.4A classic ‘choosing Agni’ verse: Agni is called vareṇya (most choice-worthy), ahraya (unerring), kavi-kratu (seer-will), and Bhṛgu-gift, summarizing his ritual and spiritual role.Read verse 3.2.4 →
vi dāśuṣe
Verse 3.2.11Presents the powerful Vaiśvānara image—ever-reborn, roaring like a bull/lion—and states the reciprocity principle: Agni gives wealth to the dāśuṣ (the giver).Read verse 3.2.11 →

Attributes of the deity

  • Hotṛ and divine messenger (dūta)
  • Ever-reborn, ever-young (nava/nūtana)
  • Kavi-kratu: seer-intelligence with effective will
  • Vaiśvānara: universal fire present in many forms
  • Radiant (śociṣmat), illuminating (jyotiṣmat)
  • Bestower of wealth and treasures to the giver (dāśuṣ)

Also by this seer

  • Large portions of Maṇḍala 3 (traditional attribution: RV 3.1–3.53)
  • Gayatrī mantra (RV 3.62.10) in later tradition
  • Prominent Indra hymns and praise of the Bharata-related ritual milieu within Maṇḍala 3

The rite, step by step

  • Prepare the altar/hearth and purify the space (sprinkling, sweeping, setting kindling).
  • Kindle Agni (ādhāna/pradīpana) while reciting Agni praises to ‘choose’ (vṛṇīmahe) him as the worthy priest.
  • Offer oblations in measured order, asking Agni to convey them and awaken the gods’ presence.
  • Conclude with requests for vāja, protection, and wealth for the sacrificer and household/community.

Offerings

  • Ghṛta (clarified butter)
  • Samidh (kindling sticks)
  • Havis (cooked offering)
  • Soma-related offerings when in soma context

Frequently Asked Questions

It is a hymn to Agni describing him as the radiant priest and messenger who makes the sacrifice work and brings victory-like strength (vāja) and prosperity to the worshipper.

It highlights that sacred fire is not just physical flame: it is a divine power established through right order, conscious will (kratu), and effective skill (dakṣa), awakened through luminous insight (citti).

Vaiśvānara is Agni as the ‘universal’ fire—present in many forms, repeatedly kindled, mighty and protective, and especially generous in giving wealth and treasures to the one who offers.

Ask anything about Sukta 2 of the Rig Veda

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play