Sarga 97

Verse 1

सुसंरब्धं तु सौमित्रिं लक्ष्मणं क्रोधमूर्छितम्।रामस्तु परिसान्त्व्याथ वचनं चेदमब्रवीत्।।।।

Wtedy Rama, uspokoiwszy Lakszmanę, syna Sumitry, który był gwałtownie wzburzony i przepełniony gniewem, rzekł te słowa.

Verse 2

किमत्र धनुषा कार्यमसिना वा सचर्मणा।महेष्वासे महाप्राज्ञे भरते स्वयमागते।।।।

Sądzę, że Bharata, miłujący swych braci i droższy mi niż życie, pamiętający dharmę naszej rodziny, powrócił do Ajodhji. Usłyszawszy, że zostałem wygnany, nosząc splecione włosy i szaty z kory, wraz z Dżanaki i tobą, o najlepszy z mężów, przybył tutaj. Jego serce opanowane miłością, a zmysły wstrząśnięte żalem, Bharata przybył tylko, by mnie ujrzeć; nie przybył z innego powodu.

Verse 3

पितुस्सत्यं प्रतिश्रुत्य हत्वा भरतमागतम्।किं करिष्यामि राज्येन सापवादेन लक्ष्मण।।।।

O Lakṣmaṇa, nawet gdybym przysiągł dochować prawdy naszego ojca, po co mi królestwo zdobyte pod oskarżeniem, przez zabicie Bharaty, który tu przybył?

Verse 4

यद्द्रव्यं बान्धवानां वा मित्राणां वा क्षये भवेत्।नाहं तत्प्रतिगृह्णीयां भक्षान्विषकृतानिव।।।।

Nigdy nie przyjąłbym bogactwa, które przychodzi przez zgubę krewnych lub przyjaciół, jak pożywienie, które zostało zatrute.

Verse 5

धर्ममर्थं च कामं च पृथिवीं चापि लक्ष्मण।इच्छामि भवतामर्थे एतत् प्रतिशृणोमि ते।।।।

O Lakṣmaṇa, dla ciebie pragnę dharmy, pomyślności, przyjemności, a nawet władzy nad ziemią; to uroczyście zapewniam cię.

Verse 6

भ्रात्रूणां संग्रहार्थं च सुखार्थं चापि लक्ष्मण।राज्यमप्यहमिच्छामि सत्येनाऽयुधमालभे।।।।

O Lakṣmaṇa, przyjąłbym nawet królestwo, jedynie by utrzymać moich braci w jedności i szczęściu; w prawdzie przysięgam to, biorąc moją broń za świadka.

Verse 7

नेयं मम मही सौम्य दुर्लभा सागराम्बरा।न हीच्छेयमधर्मेण शक्रत्वमपि लक्ष्मण।।।।

O łagodny Lakṣmaṇa, ta ziemia - opasana oceanem - nie jest dla mnie trudna do zdobycia; jednak nie pragnąłbym nawet władzy Indry, gdyby wymagała ona adharmy.

Verse 8

यद्विना भरतं त्वां च शत्रुघ्नं चापि मानद।भवेन्मम सुखं किञ्चिद्भस्म तत्कुरुतां शिखी।।।।

O Lakṣmaṇa, dla zgromadzenia braci i dla ich szczęścia pragnę nawet królestwa; na prawdzie opieram to ślubowanie, biorąc za świadka moją broń.

Verse 9

मन्येऽहमागतोऽयोध्यां भरतो भ्रातृवत्सलः।मम प्राणात्प्रियतरः कुलधर्ममनुस्मरन्।।।।श्रुत्वा प्रव्राजितं मां हि जटावल्कलधारिणम्।जानक्यासहितं वीर त्वया च पुरुषर्षभ।।।।स्नेहेनाऽक्रान्तहृदय श्शोकेनाकुलितेन्द्रियः।द्रष्टुमभ्यागतो ह्येष भरतो नान्यथाऽगतः।।।।

O dzielny, najlepszy z ludzi, sądzę, że Bharata - oddany braciom i droższy mi niż życie - przybył z Ajodhji, pamiętając o dharmie naszego rodu. Usłyszawszy, że zostałem wygnany, z zaplatanymi włosami i w odzieniu z kory, wraz z Dżanaki i z tobą, o byku wśród ludzi, jego serce przepełnione miłością, a zmysły wstrząśnięte żalem, przybył mnie zobaczyć. Nie przybył z żadnego innego powodu.

Verse 10

मन्येऽहमागतोऽयोध्यां भरतो भ्रातृवत्सलः।मम प्राणात्प्रियतरः कुलधर्ममनुस्मरन्।।2.97.9।।श्रुत्वा प्रव्राजितं मां हि जटावल्कलधारिणम्।जानक्यासहितं वीर त्वया च पुरुषर्षभ।।2.97.10।।स्नेहेनाऽक्रान्तहृदय श्शोकेनाकुलितेन्द्रियः।द्रष्टुमभ्यागतो ह्येष भरतो नान्यथाऽगतः।।2.97.11।।

Sądzę, że Bharata, miłujący swych braci i droższy mi niż życie, mindful of our family's dharma, powrócił do Ajodhji. Usłyszawszy, że zostałem wygnany, nosząc splecione włosy i szaty z kory, wraz z Dżanaki i tobą, o najlepszy z mężów, przybył tutaj. Jego serce opanowane miłością, a zmysły wstrząśnięte żalem, Bharata przybył tylko, by mnie ujrzeć; nie przybył z innego powodu.

Verse 11

मन्येऽहमागतोऽयोध्यां भरतो भ्रातृवत्सलः।मम प्राणात्प्रियतरः कुलधर्ममनुस्मरन्।।2.97.9।।श्रुत्वा प्रव्राजितं मां हि जटावल्कलधारिणम्।जानक्यासहितं वीर त्वया च पुरुषर्षभ।।2.97.10।।स्नेहेनाऽक्रान्तहृदय श्शोकेनाकुलितेन्द्रियः।द्रष्टुमभ्यागतो ह्येष भरतो नान्यथाऽगतः।।2.97.11।।

Gniewny na swą matkę Kakeji, wypowiadając słowa ostre i nieprzyjemne, i usiłując przebłagać naszego ojca, wspaniały Bharata przybył, by oddać mi królestwo.

Verse 12

अम्बां च कैकयीं रुष्य परुषं चाप्रियं वदन्।प्रसाद्य पितरं श्रीमार्नाज्यं मे दातुमागतः।।।।

Nadszedł czas, kiedy Bharata pragnie nas ujrzeć. Nawet w myślach nie uczyniłby nam nic nieprzyjemnego.

Verse 13

प्राप्तकालं यदेषोऽस्मान्भरतो द्रष्टुमिच्छति।अस्मासु मनसाऽप्येष नाप्रियं किञ्चिदाचरेत्।।।।

To we właściwym czasie, że Bharata pragnie nas zobaczyć; nawet w myślach nie uczyniłby niczego, co mogłoby nam zaszkodzić lub nas zasmucić.

Verse 14

विप्रियं कृतपूर्वं ते भरतेन कदा नु किम्।ईदृशं वा भयं तेऽद्य भरतं योऽत्र शङ्कसे।।।।

Kiedyż bowiem Bharata uczynił ci coś nieprzyjemnego? Jakiej to obawy dzisiaj żywisz, że podejrzewasz tutaj Bhatę?

Verse 15

न हि ते निष्ठुरं वाच्यो भरतो नाप्रियं वचः।अहं ह्यप्रियमुक्त स्स्यां भरतस्याप्रिये कृते।।।।

Nie powinieneś mówić o Bharacie słów ostrych czy nieprzyjemnych; gdybyś tak uczynił, byłoby to tak, jakby te gorzkie słowa zostały wypowiedziane przeciwko mnie.

Verse 16

कथं नु पुत्राः पितरं हन्युः कस्यां चिदापदि।भ्राता वा भ्रातरं हन्यात्सौमित्रे प्राणमात्मनः।।।।

W jakiejkolwiek klęsce, o Saumitri, jakże synowie mogliby zabić swego ojca? Albo jak brat mógłby zabić własnego brata, który jest mu tak drogi jak własne życie?

Verse 17

यदि राज्यस्य हेतोस्त्वमिमां वाचं प्रभाषसे।वक्ष्यामि भरतं दृष्ट्वा राज्यमस्मै प्रदीयताम्।।।।

Jeśli wypowiadasz te słowa ze względu na królestwo, to gdy zobaczę Bhatę, powiem: 'Niech królestwo zostanie przekazane tobie.'

Verse 18

उच्यमानोऽपि भरतो मया लक्ष्मण तद्वचः।राज्यमस्मै प्रयच्छेति बाढमित्येव वक्ष्यति।।।।

O Lakshmano, nawet gdybym rzekł Bharacie: 'Przekaż królestwo jemu', Bharata z pewnością odpowie: 'Niech tak się stanie.'

Verse 19

तथोक्तो धर्मशीलेन भ्रात्रा तस्य हिते रतः।लक्ष्मणः प्रविवेशेव स्वानि गात्राणि लज्जया।।।।

Tak zwrócony do słów przez swego brata, trwającego w dharmie i zatroskanego o jego pomyślność, Lakshmana, przepełniony wstydem, zdawał się kurczyć we własnych członkach.

Verse 20

तद्वाक्यं लक्ष्मण श्श्रुत्वा व्रीलितः प्रत्युवाच ह।त्वां मन्ये द्रष्टुमायातः पिता दशरथ स्स्वयम्।।।।

Usłyszawszy te słowa, Lakshmana, teraz zawstydzony, odpowiedział: 'Sądzę, że nasz ojciec Daśaratha osobiście przybył tutaj, aby cię zobaczyć.'

Verse 21

व्रीलितं लक्ष्मणं दृष्ट्वा राघवः प्रत्युवाच ह।एष मन्ये महाबाहुरिहास्मान्द्रष्टुमागतः।।।।

Widząc zakłopotanie Lakshmany, Raghava odpowiedział: 'Sądzę, że ten o potężnych ramionach przybył tutaj, aby nas zobaczyć.'

Verse 22

अथवा नौ ध्रुवं मन्ये मन्यमान स्सुखोचितौ।वनवासमनुध्याय गृहाय प्रतिनेष्यति।।।।

Albo też, to uważam za pewne, myśląc o naszym życiu w lesie i uznając, że przywykliśmy do wygód, przybył, aby odprowadzić nas z powrotem do domu.

Verse 23

इमां वाप्येष वैदेहीमत्यन्तसुखसेविनीम्।पिता मे राघव श्श्रीमान्वनादादाय यास्यति।।।।

W przeciwnym razie, o Rāghavo, mój znakomity i dostatni ojciec zabierze Vaidehī, wychowaną w najwyższym komforcie, z lasu i odprowadzi ją z powrotem.

Verse 24

एतौ तौ सम्प्रकाशेते गोत्रवन्तौ मनोरमौ।वायुवेगसमौ वीर जवनौ तुरगोत्तमौ।।।।

O dzielny, oto, te dwa wspaniałe konie lśnią: szlachetnego rodu, czarujące, szybkie i w prędkości równe wiatrowi.

Verse 25

स एष सुमहाकायः कम्पते वाहिनीमुखे।नागश्शत्रुञ्जयो नाम वृद्धस्तातस्य धीमतः।।।।

Tam, na samym przedzie zastępu, porusza się ten ogromny słoń, stary, o imieniu Śatruñjaya, należący do naszego mądrego ojca.

Verse 26

न तु पश्यामि तच्छत्रं पाण्डुरं लोकसत्कृतम् |पितुर्दिव्यं महाबाहो संशयो भवतीह मे।।।।

Jednakże, o długoręki, nie widzę wspaniałego białego królewskiego baldachimu mojego ojca, czczonego wśród ludzi; tym samym wątpliwość rodzi się w moim umyśle.

Verse 27

वृक्षाग्रादवरोह त्वं कुरु लक्ष्मण मद्वचः।इतीव रामो धर्मात्मा सौमित्रिं तमुवाच ह।।।।

„Zejdź z wierzchołka drzewa, Lakṣmaṇa, i uczyń to, co mówię.” Tak przemówił sprawiedliwy Rāma do Saumitrī.

Verse 28

अवतीर्य तु सालाग्रात्तस्मात्स समितिञ्जयः।लक्ष्मणः प्राञ्जलिर्भूत्वा तस्थौ रामस्य पार्श्वतः।।।।

Wtedy Lakṣmaṇa, zwycięzca w bitwie, zstąpił z wierzchołka tego drzewa śāla i stanął obok Rāmy ze złożonymi dłońmi.

Verse 29

भरतेनापि सन्दिष्टा सम्मर्दो न भवेदिति।समन्तात्तस्य शैलस्य सेना वासमकल्पयत्।।।।

Pouczona przez Bharatę również, „Niech nie będzie tłoku”, armia rozłożyła obóz wokół tej góry.

Verse 30

अध्यर्धमिक्ष्वाकुचमूर्योजनं पर्वतस्य सा।पार्श्वे न्यविशदावृत्य गजवाजिरथाकुला।।।।

Jeśli jakiekolwiek szczęście byłoby możliwe dla mnie bez Bharaty, bez ciebie i bez Śatrughny - o czcigodny - niech to szczęście obróci się w popiół przez ogień.

Verse 31

सा चित्रकूटे भरतेन सेना धर्मं पुरस्कृत्य विधूय दर्पम्।प्रसादनार्थं रघुनन्दनस्य विराजते नीतिमता प्रणीता।।।।

Ta armia Ikszwaków - wypełniona słoniami, końmi i rydwanami - rozciągała się na ponad pół jodżany i, otaczając zbocze góry, rozbiła obok niej obóz.