Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 97
Ayodhya KandaSarga 9731 Verses

Sarga 97

भरतागमनशङ्कानिवारणम् / Dispelling Suspicion about Bharata’s Arrival (Chitrakuta Encampment)

अयोध्याकाण्ड

இந்த சர்கத்தில் சித்ரகூடத்தின் அருகே அணுகும் படையைக் கண்ட லக்ஷ்மணன் கோபமும் சந்தேகமும் கொண்டு கலங்குகிறான். அப்போது ஸ்ரீராமன் அவனை அளவோடு அமைதிப்படுத்தி, நீதியுடனான ஊகத்தால் கூறுகிறான்—பரதன் இயல்பாகவே சகோதரப் பாசமுடையவன், உயிரைவிடப் பிரியமானவன்; வனவாசச் செய்தி அறிந்து குலதர்மமும் துயரமும் தூண்டி வந்தான், பகை எண்ணத்தால் அல்ல. ராமன் மேலும் விளக்குகிறான்—உறவினர்மீது வன்முறையால் பெற்ற அரசாட்சி தர்மத்தால் மாசுபடும்; அது விஷம் கலந்த உணவைப் போன்றது; ஆகவே ஏற்கத் தகாது. பரதனை நோக்கி கடுஞ்சொல் பேச வேண்டாம்; அத்தகைய சொற்கள் என்னையே தாக்குவது போலாகும் என்று தடுக்கிறான். சகோதரக் கொலை, தந்தைக் கொலை ஆகியவை பேரிடரிலும் நினைக்க முடியாதவை என்று உறுதிப்படுத்தி, அரசாட்சி பற்றிய கவலை இருந்தால்—“அரசை லக்ஷ்மணனுக்குக் கொடு” என்று பரதனிடம் கேட்பேன்; பரதன் நிச்சயம் ஒப்புக்கொள்வான் என்று ராமன் நம்பிக்கையுடன் சொல்கிறான். வெட்கமுற்ற லக்ஷ்மணன் தன் ஊகத்தை மாற்றி, ஒரு கணம் தசரதனே வந்தாரோ என்றும் எண்ணுகிறான். குதிரைகள், ‘சத்ருஞ்ஜய’ எனும் யானை காணப்படுதல், அரச வெண்குடை காணாமை—இவை கதையில் தற்காலிகத் தெளிவின்மையை உருவாக்குகின்றன. இறுதியில் பரதன் கூட்டம் நெருங்க வேண்டாம் என்று ஆணையிட்டு, படை ஒழுக்கத்துடன் மலையைச் சுற்றி முகாம் அமைக்கிறது—அரசதர்மத்தில் பணிவு, தர்மநிலை ஆகியவற்றை முன்னிறுத்தி।

Recitation with translationValmiki Ramayana 2.97

Shlokas

Verse 1

सुसंरब्धं तु सौमित्रिं लक्ष्मणं क्रोधमूर्छितम् ।रामस्तु परिसान्त्व्याथ वचनं चेदमब्रवीत् ॥१॥

அப்போது ராமன், கோபத்தில் மயங்கி மிகுந்த கலக்கமுற்ற சௌமித்ரி லக்ஷ்மணனை நன்றாக ஆறுதல் கூறி இவ்வசனங்களை உரைத்தான்.

Verse 2

किमत्र धनुषा कार्यमसिना वा सचर्मणा ।महेष्वासे महाप्राज्ञे भरते स्वयमागते ॥२॥

மிகுந்த வில்லாற்றலும் மாபெரும் ஞானமும் உடைய பரதன் தானே இங்கு வந்திருக்கையில், இங்கே வில், வாள், கேடயம் ஆகியவற்றின் தேவை என்ன?

Verse 3

पितुस्सत्यं प्रतिश्रुत्य हत्वा भरतमागतम् ।किं करिष्यामि राज्येन सापवादेन लक्ष्मण ॥३॥

இலக்குமணா! தந்தையின் சத்தியத்தை காக்க உறுதி செய்திருந்தாலும், இங்கு வந்த பரதனை கொன்று பழியுடன் கிடைக்கும் அரசாட்சியை நான் என்ன செய்வேன்?

Verse 4

यद्द्रव्यं बान्धवानां वा मित्राणां वा क्षये भवेत् ।नाहं तत्प्रतिगृह्णीयां भक्षान्विषकृतानिव ॥४॥

உறவினரோ நண்பரோ அழிவதால் வரும் செல்வத்தை நான் ஒருபோதும் ஏற்கமாட்டேன்—விஷம் கலந்த உணவைப் போல.

Verse 5

धर्ममर्थं च कामं च पृथिवीं चापि लक्ष्मण ।इच्छामि भवतामर्थे एतत् प्रतिशृणोमि ते ॥५॥

இலக்குமணா! உங்கள் நலனுக்காக நான் தர்மம், அர்த்தம், காமம், மேலும் பூமி (அரசாட்சி) வரை கூட விரும்புகிறேன்; இதை உனக்கு உறுதியாகச் சொல்கிறேன்.

Verse 6

भ्रात्रूणां संग्रहार्थं च सुखार्थं चापि लक्ष्मण ।राज्यमप्यहमिच्छामि सत्येनाऽयुधमालभे ॥६॥

ஹே லக்ஷ்மணா! சகோதரர்களின் ஒற்றுமையும் அவர்களின் நலமும் கருதி நான் அரசாட்சியையும் ஏற்றுக் கொள்வேன்; சத்தியத்தைச் சாட்சியாகக் கொண்டு, ஆயுதத்தைச் சாட்சியாகப் பிடித்து நான் இதை உரைக்கிறேன்।

Verse 7

नेयं मम मही सौम्य दुर्लभा सागराम्बरा ।न हीच्छेयमधर्मेण शक्रत्वमपि लक्ष्मण ॥७॥

ஹே மென்மையான லக்ஷ்மணா! கடலால் சூழப்பட்ட இந்தப் பூமி எனக்கு அரிதல்ல; ஆனால் அதர்மத்தின் வழியால் இந்திரப் பதவியையும் நான் விரும்பமாட்டேன்।

Verse 8

यद्विना भरतं त्वां च शत्रुघ्नं चापि मानद ।भवेन्मम सुखं किञ्चिद्भस्म तत्कुरुतां शिखी ॥८॥

ஹே மானதா! பரதனும் நீயும் சத்ருக்னனும் இல்லாமல் எனக்கு ஏதேனும் இன்பம் உண்டாகுமெனில்—அக்கினி அதைச் சாம்பலாக்கட்டும்।

Verses 9-11

मन्येऽहमागतोऽयोध्यां भरतो भ्रातृवत्सलः ।मम प्राणात्प्रियतरः कुलधर्ममनुस्मरन् ॥९॥श्रुत्वा प्रव्राजितं मां हि जटावल्कलधारिणम् ।जानक्यासहितं वीर त्वया च पुरुषर्षभ ॥१०॥स्नेहेनाऽक्रान्तहृदय श्शोकेनाकुलितेन्द्रियः ।द्रष्टुमभ्यागतो ह्येष भरतो नान्यथाऽगतः ॥११॥

எனக்குத் தோன்றுகிறது—சகோதரப் பாசமிக்க பரதன், என் உயிரைவிடப் பிரியமானவன், குலதர்மத்தை நினைந்து அயோத்திக்குத் திரும்பியுள்ளான். மனிதர்களில் சிறந்தவனே! நான் ஜடையும் வல்கலமும் தரித்து, ஜானகியுடன் உன்னோடும் சேர்ந்து வனவாசத்திற்கு அனுப்பப்பட்டேன் என்று கேட்டவுடன், பாசம் அவன் இதயத்தை ஆட்கொண்டது; துயரம் அவன் உணர்ச்சிகளை கலக்கச் செய்தது; ஆகவே அவன் என்னைத் தரிசிக்க மட்டுமே வந்தான்—வேறு நோக்கத்திற்கல்ல.

Verse 12

अम्बां च कैकयीं रुष्य परुषं चाप्रियं वदन् ।प्रसाद्य पितरं श्रीमार्नाज्यं मे दातुमागतः ॥१२॥

தன் தாய் கைகேயியின்மேல் கோபித்து கடுமையான, விருப்பமற்ற சொற்களைச் சொல்லி, நம் தந்தையை சமாதானப்படுத்தி, புகழ்மிக்க பரதன் அரசை எனக்கு அளிக்க வந்தான்.

Verse 13

प्राप्तकालं यदेषोऽस्मान्भरतो द्रष्टुमिच्छति ।अस्मासु मनसाऽप्येष नाप्रियं किञ्चिदाचरेत् ॥१३॥

இது உரிய காலமே; பரதன் எங்களைத் தரிசிக்க விரும்புகிறான். அவன் மனத்தில்கூட எங்களுக்குப் புலம்படாத, தீங்கான எதையும் செய்யமாட்டான்॥

Verse 14

विप्रियं कृतपूर्वं ते भरतेन कदा नु किम् ।ईदृशं वा भयं तेऽद्य भरतं योऽत्र शङ्कसे ॥१४॥

பரதன் முன்பு எப்போது உனக்குப் புலம்படாத எந்தச் செயலைச் செய்தான்? அப்படியிருக்க இன்று உனக்கு என்னவிதமான அச்சம் வந்து, இங்கே பரதனைச் சந்தேகிக்கிறாய்?॥

Verse 15

न हि ते निष्ठुरं वाच्यो भरतो नाप्रियं वचः ।अहं ह्यप्रियमुक्त स्स्यां भरतस्याप्रिये कृते ॥१५॥

பரதனைப் பற்றி நீ கடுமையானதோ அப்பிரியமானதோ சொற்கள் சொல்லக் கூடாது. நீ அப்படிச் சொன்னால், அந்தக் கடுஞ்சொற்கள் என்மேலே சொன்னதுபோல் ஆகும்॥

Verse 16

कथं नु पुत्राः पितरं हन्युः कस्यां चिदापदि ।भ्राता वा भ्रातरं हन्यात्सौमित्रे प्राणमात्मनः ॥१६॥

ஓ சௌமித்ரி! எந்தத் துன்பநிலையிலும் மகன்கள் தந்தையை எப்படிக் கொல்ல முடியும்? அல்லது சகோதரன், தன் உயிர்போல் அன்பான சகோதரனை எப்படிக் கொல்ல முடியும்?॥

Verse 17

यदि राज्यस्य हेतोस्त्वमिमां वाचं प्रभाषसे ।वक्ष्यामि भरतं दृष्ट्वा राज्यमस्मै प्रदीयताम् ॥१७॥

நீ அரசுக்காகவே இச்சொற்களைச் சொல்கிறாயெனில், நான் பரதனைப் பார்த்து—‘இந்த அரசை உனக்கே அளிக்கப்படுக’ என்று கூறுவேன்॥

Verse 18

उच्यमानोऽपि भरतो मया लक्ष्मण तद्वचः ।राज्यमस्मै प्रयच्छेति बाढमित्येव वक्ष्यति ॥१८॥

ஏ லக்ஷ்மணா! நான் பரதனிடம் ‘இவருக்கே அரசை அளி’ என்று சொன்னாலும், பரதன் நிச்சயமாக ‘பாடம்—ததாஸ்து’ என்றே பதிலளிப்பான்.

Verse 19

तथोक्तो धर्मशीलेन भ्रात्रा तस्य हिते रतः ।लक्ष्मणः प्रविवेशेव स्वानि गात्राणि लज्जया ॥१९॥

அவனுடைய நலனில் ஈடுபட்ட தர்மசீலமான அண்ணன் இவ்வாறு கூறியதும், லக்ஷ்மணன் வெட்கத்தால் நிரம்பி, தன் அங்கங்களுக்குள்ளேயே சுருங்கினான் போலத் தோன்றினான்.

Verse 20

तद्वाक्यं लक्ष्मण श्श्रुत्वा व्रीलितः प्रत्युवाच ह ।त्वां मन्ये द्रष्टुमायातः पिता दशरथ स्स्वयम् ॥२०॥

அந்த வார்த்தைகளை கேட்ட லக்ஷ்மணன் வெட்கமடைந்து பதிலளித்தான்—“உம்மை காணத் தந்தை தசரதரே தாமே வந்துள்ளார் என்று நான் நினைக்கிறேன்.”

Verse 21

व्रीलितं लक्ष्मणं दृष्ट्वा राघवः प्रत्युवाच ह ।एष मन्ये महाबाहुरिहास्मान्द्रष्टुमागतः ॥२१॥

லக்ஷ்மணன் வெட்கமடைந்ததைப் பார்த்த ராகவன் கூறினான்—“அந்த மகாபாகு இங்கே நம்மை காண வந்துள்ளார் என்று நான் நினைக்கிறேன்.”

Verse 22

अथवा नौ ध्रुवं मन्ये मन्यमान स्सुखोचितौ ।वनवासमनुध्याय गृहाय प्रतिनेष्यति ॥२२॥

அல்லது—இது உறுதி என்று நான் கருதுகிறேன்—நாம் சுகத்திற்கு உரியவர்கள் என்று எண்ணி, நம் வனவாசத்தை நினைத்து, நம்மை இல்லத்திற்குத் திரும்ப அழைத்துச் செல்ல வந்துள்ளார்.

Verse 23

इमां वाप्येष वैदेहीमत्यन्तसुखसेविनीम् ।पिता मे राघव श्श्रीमान्वनादादाय यास्यति ॥२३॥

இல்லையெனில், ஓ ராகவா! மிகுந்த இன்பத்தில் வளர்க்கப்பட்ட வைதேஹியை என் செல்வமிகு தந்தை வனத்திலிருந்து அழைத்து நகரத்திற்குத் திரும்பிச் செல்வார்।

Verse 24

एतौ तौ सम्प्रकाशेते गोत्रवन्तौ मनोरमौ ।वायुवेगसमौ वीर जवनौ तुरगोत्तमौ ॥२४॥

வீரனே! பார், இவ்விரு சிறந்த குதிரைகள்—உயர்குலத்தவை, மனம் கவர்வவை, மிக வேகமுடையவை—காற்றின் வேகத்துக்கு இணையாக ஒளிர்கின்றன।

Verse 25

स एष सुमहाकायः कम्पते वाहिनीमुखे ।नागश्शत्रुञ्जयो नाम वृद्धस्तातस्य धीमतः ॥२५॥

பார், படையின் முன்னணியில் அந்தப் பெருங்காய யானை அசைகிறது—வயதானது, ‘சத்ருஞ்ஜய’ எனப் பெயர்பெற்றது—எங்கள் ஞானமிகு தந்தைக்குரியது।

Verse 26

न तु पश्यामि तच्छत्रं पाण्डुरं लोकसत्कृतम् ।पितुर्दिव्यं महाबाहो संशयो भवतीह मे ॥२६॥

ஆனால், ஓ நீண்ட புயத்தவனே! மக்களால் போற்றப்படும் என் தந்தையின் தெய்வீகமான வெண்மையான அரசுக் குடை எனக்குக் காணப்படவில்லை; இதனால் என் மனத்தில் ஐயம் எழுகிறது।

Verse 27

वृक्षाग्रादवरोह त्वं कुरु लक्ष्मण मद्वचः ।इतीव रामो धर्मात्मा सौमित्रिं तमुवाच ह ॥२७॥

“லக்ஷ்மணா, மரத்தின் உச்சியிலிருந்து இறங்கி வா; என் சொல்லை நிறைவேற்று.” என்று தர்மாத்மா ராமன் சௌமித்ரியிடம் கூறினான்।

Verse 28

अवतीर्य तु सालाग्रात्तस्मात्स समितिञ्जयः ।लक्ष्मणः प्राञ्जलिर्भूत्वा तस्थौ रामस्य पार्श्वतः ॥२८॥

அப்போது போரில் வெற்றி பெறும் இலக்குமணன் அந்த சால மரத்தின் உச்சியிலிருந்து இறங்கி, கைகளை கூப்பி ஸ்ரீராமரின் அருகில் நின்றான்.

Verse 29

भरतेनापि सन्दिष्टा सम्मर्दो न भवेदिति ।समन्तात्तस्य शैलस्य सेना वासमकल्पयत् ॥२९॥

பரதனும் ‘நெரிசல் ஏற்படக் கூடாது’ என்று கட்டளையிட்டதால், சேனை அந்த மலைச் சுற்றிலும் முகாமை அமைத்தது.

Verse 30

अध्यर्धमिक्ष्वाकुचमूर्योजनं पर्वतस्य सा ।पार्श्वे न्यविशदावृत्य गजवाजिरथाकुला ॥३०॥

யானைகள், குதிரைகள், தேர்கள் நிறைந்து களைகட்டிய அந்த இக்ஷ்வாகு சேனை ஒன்றரை யோஜனத்திற்கும் மேலாகப் பரந்து, மலையின் பக்கவாட்டைச் சூழ்ந்து, அதன் அருகே முகாமிட்டு தங்கியது।

Verse 31

सा चित्रकूटे भरतेन सेना धर्मं पुरस्कृत्य विधूय दर्पम् ।प्रसादनार्थं रघुनन्दनस्य विराजते नीतिमता प्रणीता ॥३१॥

சித்ரகூடத்தில் பரதன் நடத்திச் சென்ற அந்த சேனை, தர்மத்தை முன்னிறுத்தி, அகந்தையைத் துறந்து, ரகுநந்தனன் ஸ்ரீராமரின் அருளைப் பெறும் பொருட்டு நீதிமான் தலைமையில் ஒளிவீசி விளங்கியது।

Inside Sarga 97

Voices in this sarga

  • Rama
  • Lakshmana

Frequently Asked Questions

The dilemma is whether to interpret Bharata’s approach as a political threat warranting armed resistance. Rāma rejects preemptive violence, arguing that harming a brother for sovereignty would produce illegitimate, slander-bearing rule and violate dharma.

Ethical judgment should be guided by character-knowledge, prior conduct, and dharmic principles rather than fear. Restraint in speech and action preserves legitimacy; power pursued through kin-harm is treated as intrinsically polluted.

Citrakūṭa and its surrounding mountain terrain are foregrounded, along with the sāla tree vantage point used for reconnaissance. Cultural markers of kingship and military order—royal canopy, cavalry, elephants, and regulated encampment—serve as narrative signals of intent and protocol.

Ask anything about Sarga 97 of the Valmiki Ramayana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play