Sarga 97

Verse 1

सुसंरब्धं तु सौमित्रिं लक्ष्मणं क्रोधमूर्छितम्।रामस्तु परिसान्त्व्याथ वचनं चेदमब्रवीत्।।।।

ಸೌಮಿತ್ರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾಗಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಉಗ್ರನಾಗಿದ್ದನು; ಆಗ ಶ್ರೀರಾಮನು ಅವನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 2

किमत्र धनुषा कार्यमसिना वा सचर्मणा।महेष्वासे महाप्राज्ञे भरते स्वयमागते।।।।

ಮಹೇಷ್ವಾಸನೂ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೂ ಆದ ಭರತನು ಸ್ವತಃ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವಾಗ, ಇಲ್ಲಿ ಧನುಸ್ಸು, ಕತ್ತಿ ಅಥವಾ ಗುರಾಣಿಯೇನು ಅಗತ್ಯ?

Verse 3

पितुस्सत्यं प्रतिश्रुत्य हत्वा भरतमागतम्।किं करिष्यामि राज्येन सापवादेन लक्ष्मण।।।।

ಲಕ್ಷ್ಮಣನೇ, ತಂದೆಯ ಸತ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವೆನೆಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೂ, ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಭರತನನ್ನು ಕೊಂದು ಅಪವಾದದಿಂದ ಕಲಂಕಿತವಾದ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ನನಗೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?

Verse 4

यद्द्रव्यं बान्धवानां वा मित्राणां वा क्षये भवेत्।नाहं तत्प्रतिगृह्णीयां भक्षान्विषकृतानिव।।।।

ಬಂಧುಗಳೋ ಮಿತ್ರರೋ ನಾಶವಾಗುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಧನವನ್ನು ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ—ವಿಷಮಿಶ್ರಿತ ಆಹಾರದಂತೆ.

Verse 5

धर्ममर्थं च कामं च पृथिवीं चापि लक्ष्मण।इच्छामि भवतामर्थे एतत् प्रतिशृणोमि ते।।।।

ಲಕ್ಷ್ಮಣನೇ, ನಿಮ್ಮ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಧರ್ಮವನ್ನೂ, ಅರ್ಥವನ್ನೂ, ಕಾಮವನ್ನೂ, ಭೂಮಿಯ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನೂ ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಇದನ್ನು ನಿನಗೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 6

भ्रात्रूणां संग्रहार्थं च सुखार्थं चापि लक्ष्मण।राज्यमप्यहमिच्छामि सत्येनाऽयुधमालभे।।।।

ಲಕ್ಷ್ಮಣನೇ, ಸಹೋದರರ ಏಕತೆ ಕಾಪಾಡಿ ಅವರಿಗೆ ಸುಖವಾಗಲೆಂದು ಮಾತ್ರ ನಾನು ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುವೆನು; ಸತ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದು ಶಪಥ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

Verse 7

नेयं मम मही सौम्य दुर्लभा सागराम्बरा।न हीच्छेयमधर्मेण शक्रत्वमपि लक्ष्मण।।।।

ಸೌಮ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೇ, ಸಾಗರದಿಂದ ಆವರಿತ ಈ ಭೂಮಿ ನನಗೆ ದೊರಕುವುದು ಕಷ್ಟವಲ್ಲ; ಆದರೆ ಅಧರ್ಮದಿಂದ ದೊರಕುವ ಇಂದ್ರತ್ವವನ್ನೂ ನಾನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ.

Verse 8

यद्विना भरतं त्वां च शत्रुघ्नं चापि मानद।भवेन्मम सुखं किञ्चिद्भस्म तत्कुरुतां शिखी।।।।

ಮಾನದನೇ, ಭರತನಿಲ್ಲದೆ, ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ, ಶತ್ರುಘ್ನನಿಲ್ಲದೆ ನನಗೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಸುಖ ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಅಗ್ನಿಯೇ ಭಸ್ಮಮಾಡಲಿ.

Verse 9

मन्येऽहमागतोऽयोध्यां भरतो भ्रातृवत्सलः।मम प्राणात्प्रियतरः कुलधर्ममनुस्मरन्।।।।श्रुत्वा प्रव्राजितं मां हि जटावल्कलधारिणम्।जानक्यासहितं वीर त्वया च पुरुषर्षभ।।।।स्नेहेनाऽक्रान्तहृदय श्शोकेनाकुलितेन्द्रियः।द्रष्टुमभ्यागतो ह्येष भरतो नान्यथाऽगतः।।।।

ವೀರನೇ, ಪುರುಷರ್ಷಭನೇ, ಸಹೋದರಪ್ರೇಮಿ ಭರತನು—ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಿಯನು—ಕುಲಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಜಟೆ ಮತ್ತು ವಲ್ಕಲ ಧರಿಸಿ, ಜಾನಕಿಯೊಡನೆ ಹಾಗೂ ನಿನ್ನೊಡನೆ ನಾನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟೆನೆಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸ्नेಹದಿಂದ ಹೃದಯ ಆವರಿತವಾಗಿ, ಶೋಕದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅಶಾಂತವಾಗಿ, ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ; ಬೇರೆ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವನು ಬಂದಿಲ್ಲ.

Verse 10

मन्येऽहमागतोऽयोध्यां भरतो भ्रातृवत्सलः।मम प्राणात्प्रियतरः कुलधर्ममनुस्मरन्।।2.97.9।।श्रुत्वा प्रव्राजितं मां हि जटावल्कलधारिणम्।जानक्यासहितं वीर त्वया च पुरुषर्षभ।।2.97.10।।स्नेहेनाऽक्रान्तहृदय श्शोकेनाकुलितेन्द्रियः।द्रष्टुमभ्यागतो ह्येष भरतो नान्यथाऽगतः।।2.97.11।।

ನನಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ—ಭ್ರಾತೃವತ್ಸಲ ಭರತನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ನನಗೆ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಿಯ, ಕುಲಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಿರುವವನು. ಹೇ ವೀರ, ಹೇ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ, ನೀನು ಮತ್ತು ಜಾನಕಿಯೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಜಟೆ-ವಲ್ಕಲ ಧರಿಸಿ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟೆನೆಂದು ಕೇಳಿ, ಸ्नेಹದಿಂದ ಹೃದಯ ಆಕ್ರಮಿತವಾಗಿ, ಶೋಕದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ವ್ಯಾಕುಲವಾಗಿ, ಭರತನು ಕೇವಲ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ; ಬೇರೆ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ.

Verse 11

मन्येऽहमागतोऽयोध्यां भरतो भ्रातृवत्सलः।मम प्राणात्प्रियतरः कुलधर्ममनुस्मरन्।।2.97.9।।श्रुत्वा प्रव्राजितं मां हि जटावल्कलधारिणम्।जानक्यासहितं वीर त्वया च पुरुषर्षभ।।2.97.10।।स्नेहेनाऽक्रान्तहृदय श्शोकेनाकुलितेन्द्रियः।द्रष्टुमभ्यागतो ह्येष भरतो नान्यथाऽगतः।।2.97.11।।

ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಅವನ ಹೃದಯ ಆಕ್ರಮಿತವಾಗಿದೆ, ಶೋಕದಿಂದ ಅವನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ವ್ಯಾಕುಲವಾಗಿವೆ; ಭರತನು ನಿಜವಾಗಿ ಕೇವಲ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ—ಬೇರೆ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ.

Verse 12

अम्बां च कैकयीं रुष्य परुषं चाप्रियं वदन्।प्रसाद्य पितरं श्रीमार्नाज्यं मे दातुमागतः।।।।

ತಾಯಿ ಕೈಕೇಯಿಯ ಮೇಲೆ ರೋಷಗೊಂಡು, ಕಠೋರವೂ ಅಪ್ರಿಯವೂ ಆದ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ತಂದೆಯನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ, ಶ್ರೀಮಾನ್ ಭರತನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ.

Verse 13

प्राप्तकालं यदेषोऽस्मान्भरतो द्रष्टुमिच्छति।अस्मासु मनसाऽप्येष नाप्रियं किञ्चिदाचरेत्।।।।

ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭರತನು ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸಿರುವುದು ಯುಕ್ತವೇ; ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ನಮ್ಮಿಗೆ ಅಪ್ರಿಯವಾಗುವ ಅಥವಾ ಹಾನಿಕರವಾದ ಯಾವುದನ್ನೂ ಅವನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 14

विप्रियं कृतपूर्वं ते भरतेन कदा नु किम्।ईदृशं वा भयं तेऽद्य भरतं योऽत्र शङ्कसे।।।।

ಭರತನು ಯಾವಾಗ ನಿನಗೆ ಅಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಿದನು? ಇಂದು ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಭರತನ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯಿಸುವಂತಹ ಭಯವೇನು?

Verse 15

न हि ते निष्ठुरं वाच्यो भरतो नाप्रियं वचः।अहं ह्यप्रियमुक्त स्स्यां भरतस्याप्रिये कृते।।।।

ಭರತನ ಕುರಿತು ಕಠೋರವಾಗಿಯೂ ಅಪ್ರಿಯವಾಗಿಯೂ ಮಾತಾಡಬೇಡ; ಭರತನಿಗೆ ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತು ಹೇಳಿದರೆ ಅದು ನನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

Verse 16

कथं नु पुत्राः पितरं हन्युः कस्यां चिदापदि।भ्राता वा भ्रातरं हन्यात्सौमित्रे प्राणमात्मनः।।।।

ಸೌಮಿತ್ರೇ, ಯಾವ ಅಪತ್ತಿನಲ್ಲಾದರೂ ಪುತ್ರರು ತಂದೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೊಲ್ಲಬಲ್ಲರು? ಅಥವಾ ಸಹೋದರನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣದಷ್ಟು ಪ್ರಿಯನಾದ ಸಹೋದರನನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೊಲ್ಲಬಲ್ಲನು?

Verse 17

यदि राज्यस्य हेतोस्त्वमिमां वाचं प्रभाषसे।वक्ष्यामि भरतं दृष्ट्वा राज्यमस्मै प्रदीयताम्।।।।

ನೀನು ರಾಜ್ಯದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಭರತನನ್ನು ಕಂಡು ಹೇಳುವೆನು: ‘ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ನೀಡಲಿ.’

Verse 18

उच्यमानोऽपि भरतो मया लक्ष्मण तद्वचः।राज्यमस्मै प्रयच्छेति बाढमित्येव वक्ष्यति।।।।

ಲಕ್ಷ್ಮಣನೇ, ನಾನು ಭರತನಿಗೆ ‘ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೂ, ಭರತನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ‘ಬಾಢಮ್—ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸುವನು.

Verse 19

तथोक्तो धर्मशीलेन भ्रात्रा तस्य हिते रतः।लक्ष्मणः प्रविवेशेव स्वानि गात्राणि लज्जया।।।।

ಧರ್ಮಶೀಲನಾದ, ಅವನ ಹಿತದಲ್ಲೇ ನಿರತನಾದ ಅಣ್ಣನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ತನ್ನದೇ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗೆ ಕುಗ್ಗಿದಂತೆ ಕಂಡನು.

Verse 20

तद्वाक्यं लक्ष्मण श्श्रुत्वा व्रीलितः प्रत्युवाच ह।त्वां मन्ये द्रष्टुमायातः पिता दशरथ स्स्वयम्।।।।

ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಲಜ್ಜಿತನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: ‘ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ತಂದೆ ದಶರಥನೇ ಸ್ವತಃ ನಿಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಲು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.’

Verse 21

व्रीलितं लक्ष्मणं दृष्ट्वा राघवः प्रत्युवाच ह।एष मन्ये महाबाहुरिहास्मान्द्रष्टुमागतः।।।।

ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಲಜ್ಜೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಘವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: ‘ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, ಆ ಮಹಾಬಾಹು ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಲು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ.’

Verse 22

अथवा नौ ध्रुवं मन्ये मन्यमान स्सुखोचितौ।वनवासमनुध्याय गृहाय प्रतिनेष्यति।।।।

ಅಥವಾ ಇದು ನಿಶ್ಚಯವೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ—ನಮ್ಮ ವನವಾಸವನ್ನು ಮನನಮಾಡಿ, ನಾವು ಸುಖಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಂಡವರೇ ಎಂದುಕೊಂಡು, ಅವನು ನಮ್ಮನ್ನು ಮನೆಗೆ ಮರಳಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ.

Verse 23

इमां वाप्येष वैदेहीमत्यन्तसुखसेविनीम्।पिता मे राघव श्श्रीमान्वनादादाय यास्यति।।।।

ಅಥವಾ, ಹೇ ರಾಘವ! ನನ್ನ ಶ್ರೀಮಾನ್ ತಂದೆ, ಅತಿಶಯ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಪೋಷಿತಳಾದ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ವನದಿಂದ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಮರಳಿ ಹೋಗುವನು.

Verse 24

एतौ तौ सम्प्रकाशेते गोत्रवन्तौ मनोरमौ।वायुवेगसमौ वीर जवनौ तुरगोत्तमौ।।।।

ಹೇ ವೀರನೇ! ನೋಡು—ಆ ಎರಡು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಶ್ವಗಳು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿವೆ; ಉನ್ನತ ಗೋತ್ರದವು, ಮನೋಹರವು, ವೇಗಶಾಲಿಗಳು, ಗಾಳಿಯ ವೇಗಕ್ಕೆ ಸಮಾನವು.

Verse 25

स एष सुमहाकायः कम्पते वाहिनीमुखे।नागश्शत्रुञ्जयो नाम वृद्धस्तातस्य धीमतः।।।।

ಸೈನ್ಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆ ಮಹಾಕಾಯ ಗಜನು ಕಂಪಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ; ಶತ್ರುಞ್ಜಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವೃದ್ಧ, ನಮ್ಮ ಧೀಮಾನ್ ತಂದೆಯದು.

Verse 26

न तु पश्यामि तच्छत्रं पाण्डुरं लोकसत्कृतम् |पितुर्दिव्यं महाबाहो संशयो भवतीह मे।।।।

ಆದರೆ, ಹೇ ಮಹಾಬಾಹೋ! ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸತ್ಕೃತವಾದ ತಂದೆಯ ದಿವ್ಯ ಪಾಂಡುರ ಛತ್ರವನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಇದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಂಶಯ ಉಂಟಾಗಿದೆ.

Verse 27

वृक्षाग्रादवरोह त्वं कुरु लक्ष्मण मद्वचः।इतीव रामो धर्मात्मा सौमित्रिं तमुवाच ह।।।।

“ಮರದ ತುದಿಯಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿದು ಬಾ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು.” ಎಂದು ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಮನು ಸೌಮಿತ್ರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.

Verse 28

अवतीर्य तु सालाग्रात्तस्मात्स समितिञ्जयः।लक्ष्मणः प्राञ्जलिर्भूत्वा तस्थौ रामस्य पार्श्वतः।।।।

ಆಮೇಲೆ ಸಮರಜಯಿಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಆ ಶಾಲವೃಕ್ಷದ ತುದಿಯಿಂದ ಇಳಿದು, ಅಂಜಲಿ ಬಿಗಿದು ಶ್ರೀರಾಮನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತನು.

Verse 29

भरतेनापि सन्दिष्टा सम्मर्दो न भवेदिति।समन्तात्तस्य शैलस्य सेना वासमकल्पयत्।।।।

ಭರತನೂ “ಗುಂಪುಗೂಡಿಕೆ ಆಗಬಾರದು” ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಸೇನೆಯು ಆ ಪರ್ವತದ ಸುತ್ತಮುತ್ತೆಲ್ಲ ಶಿಬಿರ ಹೂಡಿ ವಾಸವನ್ನೆರ್ಪಡಿಸಿತು.

Verse 30

अध्यर्धमिक्ष्वाकुचमूर्योजनं पर्वतस्य सा।पार्श्वे न्यविशदावृत्य गजवाजिरथाकुला।।।।

ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ರಥಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಸೇನೆ ಯೋജന ಮತ್ತು ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಪರ್ವತದ ಪಾರ್ಶ್ವವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಅದರ ಬಳಿಯೇ ಶಿಬಿರ ಹೂಡಿತು.

Verse 31

सा चित्रकूटे भरतेन सेना धर्मं पुरस्कृत्य विधूय दर्पम्।प्रसादनार्थं रघुनन्दनस्य विराजते नीतिमता प्रणीता।।।।

ಚಿತ್ರಕೂಟದಲ್ಲಿ ಭರತನ ನೇತೃತ್ವದ ಆ ಸೇನೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತೊಳೆದು, ನೀತಿವಂತ ನಾಯಕನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ರಘುನಂದನ ಶ್ರೀರಾಮನ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ವಿರಾಜಿಸಿತು.